13-я Агульнанацыянальная дыктоўка наЛідчыне

Аўторак, Люты 18, 2020 0

22 лютага ў 12.00 на 3-м бібліятэчным філіяле, у мікрараёне Маладзёжны г. Ліды пройдзе 13-я Агульнанацыянальная дыктоўка для сяброў лідскіх арганізацый і суполак ТБМ і для ўсіх грамадзян, хто пажадае далучыцца.

Лідская гарадская рада ТБМ.

НАША СЛОВА № 7 (1470), 12 лютага 2020 г.

Аўторак, Люты 18, 2020 0

Дэманстрацыя лепшых новых выданняў Беларусі і замежжа

З  5 па 9 лютага 2020 года ў Менску прайшла XXVII Міжна-родная кніжная выстава-кірмаш, якая традыцыйна адкрывае міжна-родны каляндар кніжных выстаў і з’яўляецца своеасаблівай справа-здачай працы кнігавыдаўцоў Бела-русі за мінулы год. У мерапры-емстве ўзялі ўдзел 386 экспанентаў з 30 краін, цэнтральным экспа-нентам сталі Злучаныя Штаты Амерыкі.

На пляцоўцы ЗША адбыла-ся сустрэча з амерыканскім пісь-меннікам Дугласам Макам, які пі-ша пра падарожжы, культуру і гіс-торыю. Яго апавяданні друкава-ліся на страронках New York Times, National Geographic Traveler і ін-шых выданняў.

Мерапрыемствы прайшлі на пляцоўках Нацыянальнага вы-ставачнага комплексу «БелЭкспа», а таксама — у кнігарнях, бібліятэках, музеях: былі арганізаваны прэзен-тацыі, аўтограф-сесіі, сустрэчы з аўтарамі, майстар-класы і  іншыя падзеі.

У першы дзень працы былі прадстаўлены паспяховыя выда-вецкія  праекты Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, у тым ліку факсімільнае ўзнаўленне Берас-цейскай Бібліі  і навуковая мана-графія Алеся Сушы «Асэнсаванне шэдэўра».

— У апошнія 10 га-доў Нацыянальная біблі-ятэка стала буйнешым культурным і адукацы-йным цэнтрам Беларусі, — адзначыў рэктар Дзяр-жаўнай Акадэміі маста-цтваў Міхаіл Баразна. — У бібліятэцы захоўваюцца ўзоры высокага маста-цтва і мастацтва кнігі. Для сучаснага дызайне-ра, мастака, гісторыка, крытыка ў бібліятэцы знаходзіцца безліч ціка-вых артэфактаў.

Вельмі паспяхо-вым было ўзнаўленне гравюр Францішка Ска-рыны да 500-годдзя бела-рускага кнігадрукавання. Сёння мы бачым, як цудоўна выканана работа дызайнераў пры падрых-тоўцы факсімільнага ўзнаўлення Берасцейскай Бібліі.

На Нацыянальным конкурсе мастацтва кнігі факсімільныя ўзнаўленні Нацыянальнай бібліятэкі атрымліваюць вельмі высо-кія ўзнагароды.Унікальныя ўзоры былых эпох з’яўляюцца арыенцірам для сучаснага маста-ка. Конкурс мастацтва кнігі будзе развівацца на такіх узорах. Вялікі дзякуй аўтарам, выдаўцам і дыза-йнерам за іх плённую дзейнасць!

Ларыса Эдуардаўна Вера-мчук, намеснік дырэктара Берас-цейскай абласной бібліятэкі па сацыяльнай і інфармацыйнай пра-цы распавяла:

— Берасцейская абласная  бібліятэка імя Горкага рэалізавала ў партнёрстве з Нацыянальнай біб-ліятэкай Беларусі шэраг праектаў.  Сярод іх — рэспубліканскі круглы стол: «Брэст. 1000 гадоў гісторыі ў матэрыялах і дакументах». У нас у Берасці адбыліся чатыры канфе-рэнцыі па Берасцейскай Бібліі. Арганізатарам іх выступала Ала Міхайлаўна Мяснянкіна. Мы вель-мі рады, што працу па вывучэнні Берасцейскай Бібліі падсумавала выданне даследвання Алеся Су-шы «Асэнсаванне шэдэўра».

9 лютага, у нядзелю, у апо-шні выставачны дзень XXVII Між-народнай кніжнай выставы-кірма-ша, адбыўся круглы стол «Праб-лемы гісторыі на старонках сучас-насці». Мерапрыемства было аб-вешчана часопісам «Маладосць».

Праграму яго склалі высту-пленні на тэмы вуснай і лакальнай гісторыі, гістарычнай фікцыі і гіс-тарычнай прозы, у актуальным кантэксце былі закрануты вобра-зы Рагнеды, Льва Сапегі і Уладзі-слава Сыракомлі. З прывітальнымі словамі да ўдзельнікаў «круглага стала» звярнуліся  вядомыя гісто-рыкі і літаратары.

Як заўсёды, на  кірмашы было прадстаўлена шмат новых дзіцячых выданняў. Пра сваю  кнігу «Закаханы трэццякласнік» распавёў Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі:

— Казачнік садзіць у сваю крылатую машыну хлопчыка і дзя-ўчынку, і яны ляцяць па Беларусі. Гэта кніжка, па сутнасці, пра нашу Беларусь. Не трэба ехаць за мора і высокія горы, казкі — побач з намі! Першую казку яны бачаць, калі падняліся ўверх, бачаць свой го-рад, потым знаёмяцца з Зубром у Белавежскай пушчы, з Каралём вугроў на Нарачы. Іншая апо-весць-казка прысвечана правам дзіцяці. Сонечны промень спуска-ецца на зямлю, каб дапамагчы дзецям ва ўсіх сітуацыях, пры іх хваробах, праблемах. Зубр так-сама арганізаваў лясную школу, каб вучыць сваіх братоў-звяроў не крыўдзіць адзін аднаго, дапама-гаць.

8 лютага пры падвядзенні вынікаў Нацыянальнага конкурсу мастацтва кнігі факсімільнае ўзна-ўленне Берасцейскай Бібліі было ўганаравана Дыпломам перамо-жцы і ганаровым знакам-сімва-лам «Залаты фаліянт» «За ўклад у захаванне духоўнай спадчыны».

Падрыхтавала

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

 

На здымках:

  1. Алесь Суша і факсімі-льнае ўзнаўленне Берасцейскай Бібліі;
  2. Узнагароджанне пера-можцаў Нацыянальнага конкурсу мастацтва кнігі;
  3. Пётр Краўчанка ля поль-скага стэнда;
  4. Уладзімір Ліпскі і Аксана Спрынчан;
  5. Дыялог украінскіх, бела-рускіх і польскіх літаратараў.

НАША СЛОВА № 6 (1469), 5 лютага 2020 г.

Серада, Люты 12, 2020 0

На сустрэчы з Дзяржаўным сакратаром ЗША Майклам Пампеа старшыня ТБМ Алена Анісім звязала магчымасць існавання і актыўнай працы грамадзянскай супольнасці з пытаннем незалежнасці Беларусі

Дзяржаўны сакратар ЗША Майкл Пампеа 1 лютага падчас свайго візіту ў Менск сустрэўся з беларускімі правааба-ронцамі.

На сустрэчы прысутнічалі Сяргей Драздоўскі з Офіса па правах людзей з ін-валіднасцю, старшыня Таварыства бела-рускай мовы Алена Анісім, старшыня Праваабарончага цэнтра «Вясна» Алесь Бяляцкі і старшыня Беларускага Хельсін-кскага Камітэта Алег Гулак.

 

Беларускія праваабаронцы паднялі важныя і надзённыя пытанні па правах ча-лавека ў Беларусі. Так, Сяргей Драздоўскі распавёў пра праблемы, звязаныя з выка-наннем сацыяльна-эканамічных правоў, з адсутнасцю антыдыскрымінацыйнага зака-надаўства і парушэннем правоў прафса-юзаў.

Кіраўнік ТБМ Алена Анісім звязала магчымасць існавання і актыўнай працы грамадзянскай супольнасці з пытаннем незалежнасці Беларусі. У сваім кароткім выступе яна адзначыла важную  ролю ў гэтым пытанні беларускай мовы і куль-туры, немагчымасць яе развіцця ў вы-падку агрэсіўных захопніцкіх дзеянняў нашай усходняй суседкі. У сувязі з гэтым старшыня ТБМ распавяла пра захады дэмакратычнай супольнасці па захаванні незалежнасці: Усебеларускі сход 2000-га года, Кангрэс — 2014.  Яна згадала нядаўнія дэманстрацыі ў падтрымку незалежнасці ў снежні 2019, а таксама пра падрыхтоўку Кангрэса ў сакавіку 2020 г. Старшыня ТБМ выказала спадзеў, што ЗША і нада-лей будуць прытрымлівацца сваёй пазіцыі па гарантаванні незалежнасці Беларусі.

Алесь Бяляцкі паведаміў пра стабіль-на кепскую сітуацыю з грамадска-палітыч-нымі правамі. Адзначыў, што парушаюцца правы на свабоду сходаў і мітынгаў, у якасці прыкладу прывёў апошнія мірныя дэман-страцыі ў падтрымку незалежнасці краіны, за ўдзел у якіх улады пакаралі дзясяткі ўдзе-льнікаў. Па ацэнцы праваабаронцы, улады не гатовыя супрацоўнічаць з грамадзянскай супольнасцю нават па такіх жыццёва важ-ных пытаннях для Беларусі, як незалеж-насць.

Алег Гулак у сваім выступе адзначыў важнасць амерыканска-беларускага дыяло-гу па правах чалавека і выказаўся за больш актыўнае прыцягненне грамадзянскай су-польнасці ва ўсе перамоўныя працэсы па-між ЗША і Беларуссю.

Майкл Пампеа пракаментаваў вы-ступы беларускіх праваабаронцаў, адзна-чыў, што ёсць агульнае разуменне прабле-маў, што ён падымаў найбольш важныя пытанні па правах чалавека ў Беларусі на сустрэчы з прэзідэнтам А. Лукашэнкам і міністрам замежных спраў У. Макеем. Ён таксама падкрэсліў, што пазіцыя ЗША па падтрымцы дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі застаецца нязменнай.

Сустрэча з’яўляецца выразным сіг-налам урада ЗША ў падтрымку грама-дзянскай супольнасці і дэмакратычных актывістаў у Беларусі.

Паводле СМІ.

НАША СЛОВА № 5 (1468), 29 студзеня 2020 г.

Серада, Люты 5, 2020 0

26 студзеня 1990 года ў Беларусі быў адноўлены статус беларускай мовы, як дзяржаўнай

Беларуская мова — гарант нашай незалежнасці

26 студзеня 1990 г. ВС БССР 11 склі-кання апошнім у СССР прыняў Закон «Аб мовах у БССР» у адпаведнасці з якім пасля доўгага перапынку ад 1927 г. беларуская мо-ва зноў стала дзяржаўнай.

Сітуацыя ў краіне на той час была вельмі складанай. Усе ВНУ рэспублікі яшчэ ў 30-х гадах ХХ ст. гвалтоўна зрабілі руска-моўнымі, пры гэтым рэпрэсавалі беларус-камоўных выкладчыкаў і студэнтаў.

У 1959 г. закрылі ўсе беларускія шко-лы ў гарадах, пакінуўшы родную мову толь-кі ў вясковых школах. Некаторым катэго-рыям жыхароў Беларусі дазвалялі вызва-ляць сваіх дзяцей ад вывучэння беларускай мовы і літаратуры ў рускамоўных школах.

Асабліва пацярпелі маладыя бела-рускія хлопцы, з якіх літаральна выбівалі беларускую мову ў савецкім войску і мі-ліцыі.

Тым не менш народ не хацеў памі-раць і канчаткова русіфікавацца. Закон «Аб мовах» планаваў вярнуць родную мову ў штодзённы ўжытак на працягу 10 гадоў. І справа пайшла, асабліва калі Беларусь стала незалежнай краінай. У 1994-95 гг. больш за палову вучняў у першых класах вучылася па-беларуску. Беларуская мова паступова вярталася ў ВНУ, справаводства, на радыё і БТ.

Аднак майскі рэферэндум 1995 г., які праводзіўся са шматлікімі парушэннямі, спыніў гэты працэс, і абвешчанае ім двух-моўе за пару гадоў ліквідавала ўсе дасяг-ненні, зробленыя ў моўнай сферы, а ў 1998 г. унеслі такія змены ў Закон «Аб мовах», што ён практычна перастаў дзейнічаць.

Адначасова з гэтым на палітычную сцэну выйшла дамова аб стварэнні так званай «саюзнай дзяржавы», якая прадугле-джвала паступовую анексію Беларусі і ператварэнне яе ў «Северо-Западный край», дзе нічога беларускага ўжо не будзе.

Дзякуючы шматтысячным дэманст-рацыям і мітынгам беларускіх патрыётаў асноўныя палажэнні, запісаныя ў «саюзнай дамове», беларуская ўлада паклала пад су-кно, мяняючы пры гэтым беларускую мову і культуру на танную нафту і газ. Захаванне беларускай мовы легла на плечы грамад-скасці, і яна зрабіла немагчымае, пера-тварыла імідж беларускай мовы з сялян-скай, адсталай і калгаснай у мову гарадской эліты, інтэрнэта, камп’ютараў, Вікіпедыі, Касцёла і Уніяцкай царквы. Гэтая з’ява ў апошнія гады атрымала назву «мяккая бе-ларусізацыя» і вельмі занепакоіла маскоў-скіх імперыялістаў. Таму яны выцягнулі з пыльнай тэчкі старую «саюзную дамову» і год таму прад’явілі нам ультыматум, каб мы пагадзіліся дабраахвотна, «шасцю губе-рнямі» стаць чарговай ахвярай «русского мира».

Лепшыя прадстаўнікі нашага народа адказалі на гэта масавымі дэманстрацыямі і мітынгамі падчас святкавання сотай і сто-першай гадавіны БНР, удзелам у перапаха-ванні ў лістападзе мінулага года ў Вільні Кастуся Каліноўскага і пратэстамі ў Менску і іншых гарадах супраць т.зв. інтэграцыі ў снежні 2019 г.

Аднак усходняя пагроза нікуды не дзелася і «дамоклаў меч» «русского мира» як і раней вісіць над нашымі галовамі.

Суайчыннікі! Нашыя грамадзяне розных палітычных поглядаў і веравы-знанняў! Калі Вы хочаце і далей жыць у незалежнай краіне і карыстацца ўсімі яе пе-равагамі — ужывайце беларускую мову ў сваім жыцці і зрабіце ўсё неабходнае, каб яе захаваць для нашчадкаў.

За апошнія 50 гадоў наша краіна з сялянскай дзяржавы, дзе беларусы пера-важна жылі ў вёсках і менавіта там захавалі родную мову, ператварыліся ў трэцюю кра-іну Еўропы пасля Вялікабрытаніі і Бельгіі, дзе пераважае гарадское насельніцтва.

Упершыню за апошнія 200 год наш горад, які не гаварыў па-беларуску, бо бела-русаў там было менш за палову, стаў бела-рускім. Асабліва гэта датычыцца нашай ста-ліцы, дзе ў 2-х мільёнах насельніцтва бела-русы складаюць значную большасць.

Вясковае насельніцтва вельмі хутка знікае, і разам з ім знікаюць шматлікія бела-рускія дыялекты і носьбіты нашай мовы. Таму малыя дзеці нашах гараджанаў ужо не маюць беларускамоўных дзядуль і ба-буль, не чуюць беларускіх казак, песень і калыханак.

Таму менавіта мы, асабліва жыхары Менска і вялікіх гарадоў павінны захаваць сваю мову, навучыць гаварыць на ёй нашых дзяцей і ўнукаў, бо рускамоўная школа гэ-тага зрабіць не ў стане.

Таму я заклікаю Вас вярнуцца да родных беларускіх каранёў і не саромецца карыстацца беларускай мовай перш-на-перш дома, а таксама ў стасунках з уладамі ўсіх узроўняў, каб яны не забываліся, у якой краіне жывуць.

Будзе паўсюль гучаць беларуская мова, і аматары аншлюсу адмовяцца ад сваіх планаў і імперскіх амбіцый.

Ганаровы старшыня ТБМ,

кандыдат гістарычных навук

Алег Трусаў.

Вітайце каралёў

Аўторак, Люты 4, 2020 0

У Лідскім раёне праводзяць старадаўні абрад, які мае ўсе перадумовы трапіць у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі

6 студзеня, калі праваслаўныя вернікі перажываюць Куццю, католікі адзначаюць свята Тры каралі. І вось ужо чацвёрты год запар менавіта ў гэты дзень работнікі Ваверскага Дома культуры і мясцовыя жыхары ла-дзяць аднайменны старадаўні абрад калядавання «Тры каралі», які бытаваў тут больш за паўвека таму.

Вёска Мэйры знаходзіцца за чатыры кіламетры ад аграгарадка. У мінулым стагоддзі калядоўшчыкі дабіраліся туды, мабыць, пешшу альбо на кані, але мы едзем на камфартабельным аўтобусе. Аднак толькі да першай хаты, далей — выключна сваім ходам. І нягледзячы на тое, што ў спісе ўсяго чатыры дамы, знаходзяцца яны ў розных кутках вёскі. Таму «падарожжа» па Мэйрах ледзь укладваецца ў паўтары гадзіны. Ніхто не гоніць, але хочаш ці не, часу прытрымлівацца трэба: калядоўшчыкаў у прызначаны час яшчэ чакаюць непасрэдна ў Ваверцы.

хатакіу хацекі

І вось мы ідзём за дзіўнымі каралямі — Касперам, Бальтазарам і Мельхіёрам, якія пад гармонік упэўнена маршыруюць па каларытнай вясковай вуліцы. Мімаволі адчуваеш, што гэты абрад — не проста прыгожы тэатралізаваны перфоманс, але вяртанне да вытокаў (рытуал цалкам адноўлены па запісах і ўспамінах старажылаў Ваверкі, якія расказвалі, як менавіта 6 студзеня па вёсцы хадзілі каралі. Яны былі не тутэйшыя, а прыезджыя: з Ліды альбо нават з суседніх Літвы альбо Польшчы).

…»Сёння ў Бэтлеем, сёння ў Бэтлеем дзіўная навіна: Марыя Панна, Марыя Панна нарадзіла Сына!» — першай хатай, у якую з гэтай песняй зазірнулі калядоўшчыкі, належыла Антону і Ірыне Роўба, бацькам ксяндза Ваверскай каталіцкай парафіі Андрэя Роўбы.

дзецікіабразыкі

— Родам я з Радзівілаўцаў і добра памятаю, як у дзяцінстве па вёсцы хадзілі тры каралі, праўда, гэта было не кожны год, — распавёў журналісту «Лідскай газеты» Антон Пятровіч. — Разам з імі завітвалі і іншыя калядоўшчыкі, напрыклад, Святы Мікалай.  Яны былі не ад касцёла, бо ў тыя гады ксяндза ў парафіі не было. Але дзверы святыні ніколі не зачыняліся для вернікаў, людзі ўсё роўна прыходзілі да алтара, маліліся… Апошнія гадоў 30 пражываю разам з жонкаю ў Мэйрах, дык вось тут такой традыцыі не было, наколькі мне вядома. І як добра, што знайшліся энтузіясты, якія ўзяліся адрадзіць гэты абрад.

— Абрад хоць і старадаўні, але, што цікава, ладзіўся ён далёка не ва ўсіх вёсках сучаснага сельсавета, — патлумачыла загадчыца Ваверскага Дома культуры Рыта Вадэйка. — Пра гэта мы даведаліся пад час адной з экспедыцый у рамках этнапраекта «Абрады маёй краіны», які ў 2016 годзе рэалізоўваў Лідскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці. Асо-бныя ваверцы згадвалі калядаванне менавіта на каталіцкае свята Тры каралі, а не на Божае Нараджэнне. Нас гэта зацікавіла і мы пачылі «капаць» глыбей. Дзякуй Богу, у нашай мясцовасці яшчэ жывуць людзі, якія ў дзяцінстве бачылі рытуал на свае вочы: Тарэза Ясюкайціс, Вальдэмар Аксіновіч і Мечыслаў Трусіла — менавіта па іх успамінах і адраджалася забытая гісторыя. Канешне, нам было цікава, ці ёсць розніца паміж калядкамі непасрэдна на Божае Нараджэнне і на Тры каралі. З гэтым пытаннем мы звярнуліся да нашага ксяндза, пробашча парафіі Перамянення Пана — Андрэя Роўбы. Той адказаў, што істотных адрозненняў няма, хіба што дзейныя асобы іншыя. У абодвух выпадках калядоўшчыкі ходзяць па дамах, віншуюць гаспадароў са святам, спяваюць касцельныя калядныя песні, паказваюць невялікі спектакль, пасля чаго атрымлівалі пачастункі.

Прынамсі, калі пайшла гутар-ка аб адраджэнні абраду, ваверскія культработнікі яшчэ раз звярнуліся да ксяндза, але ўжо з іншым пытаннем: «Ці патрэбна гэтая справа?» Той адказаў станоўча, дабавіўшы, што абраны шлях — правільны. Святар, а таксама сёстры законныя аказалі нават усялякае садзейнічанне. Напрыклад, прапанавалі міністрантаў, якія прыслужвалі ў касцёле і ведалі калядныя песні. . І першыя тры гады, з 2017 па 2019-ы, тыя спраўна прыбіраліся 6 студзеня ў трох каралёў і хадзілі па Ваверцы, віншуючы людзей. Аднак летам мінулага года хлопцы паступілі ў навучальныя ўстановы і з’ехалі з аграгарадка. Таму сёлета гэтая важная місія была ўскладзена ўжо на дарослых вернікаў касцёла, якія з радасцю пагадзіліся пабыць у ролі каралёў. Дарэчы, у гэтым годзе абрад калядавання на Тры каралі ўпершыню «выйшаў» за межы Ваверкі і крочыў па суседніх вёсках.

— Мы сапраўды хочам не проста пазнаёміць вяскоўцаў з гэтым рытуалам, але зацікавіць людзей пераняць і працягнуць гэтую традыцыю, каб яна жыла, аб’ядноўвала і была вядома далёка за межамі нашай мясцовасці», — у канцы сустрэчы дадала культарганізатар Ваверскага Дома культуры Ганна Табала.

… — У нас каралі хадзілі, ходзяць і будуць хадзіць, — натхнёна запэўнівалі ўсіх, хто пытаўся пра будучыню абраду, ваверскія старажылы.

А ўсе перадумовы да гэтага ёсць. Лідскія спецыялісты рыхтуюць пакет дакументаў для ўключэння ўнікальнага абраду ў пералік «жывога здабытку Беларусі» — у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны. Калі ўсё атрымаецца, ваверскае калядаванне на Тры каралі стане другім у Лідскім раёне (пасля традыцыйнага белаўзорыстага ткацтва), якое мае статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

Вікторыя Пазняк,

ЛГ.

НАША СЛОВА № 4 (1467), 22 студзеня 2020 г.

Аўторак, Люты 4, 2020 0

ТБМ імя Ф. Скарыны г. Магілёва і Магілёўскай вобласці — 30 год!

12 студзеня магілёўскія га-радская і абласная арганізацыі ТБМ імя Францішка Скарыны ўрачыста адзначалі 30-годдзе. Юбілейная вечарына супала з святкаваннем Новага года, якое шмат год ладзіць наша суполка.

Каля сотні прыхільнікаў беларушчыны прыйшлі ў тайм-кафэ «Неба», каб адзначыць 30-ю гадавіну дзейнасці Магілёўскіх абласной і гарадской арганізацый Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. На імпрэзу прыехалі старшыня ТБМ Алена Анісім і ганаровы старшыня ТБМ Алег Трусаў. Таксама былі запро-шаны вядомыя і паважаныя асобы, якія стаялі ля вытокаў стварэння Таварыства беларускай мовы, кі-равалі абласнымі і гарадскімі ар-ганізацыямі ТБМ.

Як адзначыў кіраўнік га-радской арганізацыі ТБМ Алег Дзьячкоў, які быў вядоўцам на святкаванні, 30 гадоў магілёўскай суполцы споўнілася ў снежні 2019 года. Паводле філолага, былога старшыні абласной арганізацыі Яраслава Клімуця (жывая легенда філфака Магілёўскага дзяржаўна-га ўніверсітэта, літаратуразнаўца, сябра Саюза беларускіх пісьменні-каў), 19 снежня 1989 года адбылася ўстноўчая канферэнцыя рэгія-нальнай арганізацыі, якую ён ра-зам з іншымі рупліўцамі белару-шчыны ладзіў ужо як сябра арг-камітэта па стварэнні ТБМ.

— Тады прыходзілася пера-адольваць многа перашкод. Асно-ўнае — што нельга было дамовіцца з месцам правядзення сходу. Па-куль не прыйшоў ліст з ЦК кампа-ртыі, што трэба не стрымліваць, а садзейнічаць. Пра гэта нашым ка-муністам напомнілі маскоўскія камуністы. Тады мы ўжо здолелі і правесці канферэнцыю, — успо-мніў былы старшыня.

Цяперашні старшыня аб-ласной арганізацыі Міхась Була-вацкі нагадаў, што намаганнямі ТБМ-аўцаў у Магілёве штогод праходзіць «Беларускае пяцібор-ства» — інтэлектуальнае спаборніц-тва па пяці дысцыплінах. Сёлета яно мае адбыцца ўжо 18-ы раз.

Пра тое, што менавіта мова ёсць вельмі важным чыннікам у існванні нацыянальнай дзяржавы, казаў і былы старшыня ТБМ Алег Трусаў — гісторык, які родам з Мсціслава.

— Магілёўцы і мсціслаўцы ніколі не паміралі на сваёй лаўцы. Мы заўсёды былі фарпостам су-праць Залатой арды і спадкаемцаў Залатой арды, якія не раз хадзілі на нашу зямлю і зноў хочуць пры-йсці, — казаў навуковец і грамадскі дзеяч.

Ён узгадаў, што некалькі гадоў таму ў Мсціславе знайшлі парэшткі рыцара, які абараняў Мсціслаў у самым пачатку 16-га стагоддзя.

— Адкрылі ўрачыста помнік. Але там быў яшчэ меч. І гэты меч чорныя капальнікі скралі, вывезлі ў Расію, але магілёўцы выкупілі гэты меч, і ён зноў вернецца ў Ма-гілёў, — паведаміў Трусаў удзель-нікам сустрэчы. Дарэчы, прэзен-тацыя мяча адбылася ў Музеі гісторыі Магілёва 15 студзеня.

Шчырыя словы ў адрас Магілёўскай аргані-зацыі ТБМ казалі шматлік-ія госці. Сярод тых, хто прыйшоў павіншаваць магілёў-скую арганізацыю з юбілеем, былі прадстаўнікі ўкраінскай і яўрэйс-кай дыяспары. Генадзь Гузій ад украінцаў Магілёва падараваў ТБМ-аўцам некалькі кніг, адзначы-ўшы, што мова — гэта сэрца нацыі, а Аляксей Каплан ад Магілёўскай яўрэйскай грамады — насценны дыванок з выявай Марка Шагала. У сваім віншавальным слове Кап-лан нагадаў прысутным пра іўрыт, які доўгі час быў кніжнай мовай, але намаганнямі такіх рупліўцаў як Эліэзэр Бэн-Егуда, які нара-дзіўся ў 1858 годзе ў Беларусі, мае цяпер трывалыя пазіцыі сярод на-шых сучаснікаў.

Старшыня ТБМ імя Ф. Ска-рыны Алена Анісім, віншуючы магілёўцаў, адзначыла:

— Тое, што ў ТБМ-аўскай хаце ідзе парадак, відаць па ўсім. А тое, што ў магілёўскай арганіза-цыі ёсць парадак, відаць кожнаму, хто мае вочы. Бо дастаткова толькі зазірнуць у Вайбер і адразу даве-даешся пра ўсе справы, ініцыяты-вы, праекты, ідэі і г.д.

Паводле Анісім, магілёў-ская арганізацыя жывая, жвавая, энергічная і не жыве толькі тымі здзяйсненнямі, што ад-бываліся на працягу 30 год, але і вылучае новыя ідэі.

— Не забывайма, што справа нашай незалежнасці застаецца ў нашых руках. І нездарма мы ездзілі ўсе разам з розных гарадоў Бела-русі на перапахаванне Кастуся Ка-ліноўскага. Дзяржава нас туды не пасылала, але мы ведаем, дзе нам трэба быць і без розных там кіраў-нікоў, — сказала госця з Менска.

Яна пажадала, каб «наша ўлада была нашай не толькі па крыві, па месцы нараджэння, але нашай па духу». Алена Анісім нагадала пра Кангрэс за незалеж-насць, што мае адбыцца 15 сакаві-ка, якое ў дзяржаўным календары святаў пазначана як Дзень Кан-стытуцыі.

Падчас віншаванняў Алег Дзьячкоў уручыў граматы шэра-гу актывістаў. Былі адзначаны га-наровымі Падзякамі ад імя Тава-рыства і тыя магілёўцы, якія спры-яюць пашырэнню беларускай мо-вы і культуры ў горадзе.

Завіталі на ўрачыстую імп-рэзу і калядоўшчыкі з невялікай традыцыйнай праграмай, — зы-чанні-віншаванні і невялікая ін-тэрмедыя. Калядоўшчыкаў узна-гародзілі ў традыцыйным каляд-ным эквіваленце — цукеркамі, каў-басой і тортам. Задаволеныя былі ўсе: і Дзед з Казою, Механоша і Зораноша, Цыганка з Мядзведзем, Музыка і нават эксклюзiўны ка-лядны персанаж — патрабавальны і афіцыёзны Перапiсчык насельнi-цтва!

Гурт каляднікаў прыдаў урачыстай імпрэзе калядны наст-рой і пачалася музычна-забаў-ляльная частка. Прагучалі песні, быў арганізаваны святочны стол, а таксама танцы. Танчылі сваё — беларускія народныя танцы, як заўсёды весела і бадзёра.

Грамадскаму аб’яднанню ў гэтыя дні споўнілася 30 год, і, ня-гледзячы на ўсе намаганні і пры-нятую абласную праграму папу-лярызацыі беларускай мовы, сфе-ры ўжытку роднай мовы пашыра-юцца з цяжкасцю, як і грамадскія працэсы ў гэтым накірунку. Але пакуль ёсць такія энтузіясты, як Алег Дзьячкоў, які прарывае пла-ціну абыякавасці, імкнецца да іс-ціны і ўвесь час турбуе ўлады сва-імі пытаннямі і ініцыятывамі, не знікае ўпэўненасць, што родная мова абавязкова вернецца да магі-лёўцаў!

Наталля Шамянкова.

Фота: Васіль Навічонак.

НАША СЛОВА № 3 (1466), 15 студзеня 2020 г.

Чацвер, Студзень 30, 2020 0

Паважаныя сябры Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны!

Распачаўся новы 2020 год. Традыцыйна напачатку года мы праводзім паседжанне Рады.

Сёлета мы прызначылі яго на 26 студзеня. Падчас паседжання мы абмяркуем і зацвердзім план нашай дзейнасці на 2020 г., а таксама пагутарым аб чарговым з’ездзе нашай арганізацыі.

Для таго, каб да з’езда мы падышлі арганізавана, неабходна правесці ў нашых структурах справаздачна-выбарныя сходы, вызна-чыць прадстаўнікоў на з’езд, а таксама выказацца па  кандыдатуры будучага кіраўніка ТБМ і складзе нашай Рады.

Некаторыя  з кіраўнікоў абласных структур і асобных суполак ужо пачалі рабіць гэтую справу. Таму ў «Нашым слове» друкаваліся адпаведныя справаздачы. Папрашу ўсіх актывізаваць гэтую дзейнасць.

Акрамя таго, звяртаю вашу ўвагу на той факт, што з 2020 г. змяніўся памер сяброўскіх складак. Для працоўных ён складае 20 руб. у год (у 2019 г. было 15).

Было б добра, каб усе нашы арганізацыі не ўпусцілі гэты момант нашай дзейнасці. Бо хачу нагадаць, што ўсе нашы мерапрыемствы, у тым ліку літаратурныя сустрэчы, а таксама курсы праводзяцца ў нашай сядзібе, аплату за якую мы праводзім дзякуючы сяброўскім складкам і ахвяраванням. Спісы ахвярадаўцаў мы рэгулярна друкуем у «Нашым слове» і размяшчаем на партале ТБМ.

Мы атрымліваем шмат прапаноў і ідэй для будучай дзейнасці. Спадзяюся, што нам удасца шмат што зрабіць і ў гэтым годзе.

Старшыня ТБМ Алена Анісім.

 

НАША СЛОВА № 2 (1465), 8 студзеня 2020 г.

Аўторак, Студзень 21, 2020 0

Да юбілею Вольгі Іпатавай

У ТВОРЧЫМ СВАЯЦТВЕ

(Водбліскі сустрэчаў)

Волечка нарадзілася ў навагоднюю ноч у шпіталі каля сцяны старажытнага Мірскага замка. Дзесяць гадоў праву-чылася ў Наваградскай сярэд-няй школе. Дарэчы, там на га-радскіх могілках пахавана яе мама.

Таму Наваградчына для Вольгі Міхайлаўны Іпата-вай больш, чым «мой родны кут». Радаводныя сувязі моц-ныя зваротнай любоўю. І мы, госці Менска, бачылі ў сакаві-ку 1983 года, як любяць у На-ваградку сваю зямлячку, як шануюць яе пісьменніцкую ра-боту. Вось чаму творчы вечар Вольгі Іпатавай ператварыўся там у сапраўднае свята маста-цтва.

З выступленнямі сак-ратара праўлення Саюза пісь-меннікаў Івана Чыгрынава, на-месніка дырэктара Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук Уладзіміра Гні-ламёдава, паэта Алеся Ставера суседнічалі цікавыя нумары танцавальнага ансамбля «Сві-цязь», а таксама песні, якія прывезлі з сабою з Менска ка-мпазітар Алег Чыркун і арты-стка Зоя Мордус.

Ці не тады ўзніклі ў ма-ім блакноціку першыя радкі верша «Ля вежаў Наваградка» з эпіграфам радкоў Вольгі Іпа-тавай: «Самы маленечкі гарадок // Да тоўстай кнігі падобны».

Было ўсцешна да 40-годдзя ўжо знакамітай на ўсе мерыдыяны і паралелі паэтэсы ўручыць ёй кнігу лірыкі  «Ма-цярык» (1985) з вершам, які пачынаўся так:

Адкуль ідзём? Ад баразны,

з малога каліва…

Няма  наваградскай сцяны,

і замак спалены?

Затое мы — саюз вякоў

жывучай спадчыны…

Наваградак — ты меч бацькоў,

ты — песня матчына.

 

Я часта адгукаўся на з’яўленне новых творчых зда-быткаў Вольгі. На выдадзеную ёю ў 2002 г. кнігу «Альгердава дзіда» вось такім эх-спромтам «успыхнуў», адрасуючы яго чытачам трылогіі:

Ці ты грабар з лапатаю,

ці інцель з пысай гербавай, —

папсу не слухай з квартаю…

Чытай, упыр, Іпатаву:

яна з душой упартаю

і з дзідаю Альгердавай.

Помняць у Лідзе Адама…

Серада, Студзень 8, 2020 0

24 снежня ў 29-ты раз сабралася грамадскасць Ліды на аплатку да помніка Адаму Міцкевічу на вуліцы Адама Міцкевіча. У асноўным гэта былі сябры Таварыства польскай культуры на Лідчыне на чале з Аляксандрам Колышкам, але на гэты раз прысутнічаў і старшыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Станіслаў Суднік, і ксёндз, таксама Станіслаў.

Прагучалі цёплыя словы пра Адама Міцкевіча. Ксенія Райко прачытала па-польску адрывак з “Пана Тадэвуша”, а Станіслаў Суднік па-беларуску — свой верш “Заполле” пра наведванне Адамам Міцкевічам свайго сябра Ігната Дамейкі ў Заполлі на Лідчыне.

ксеніяк

Пасля паэтычнай часткі ўсе дваццаць чалавек падзяліліся паміж сабой каляднымі аплаткамі і выказалі добрыя пажаданні.

Яраслаў Грынкевіч. 

НАША СЛОВА № 1 (1464), 3 студзеня 2020 г.

Серада, Студзень 8, 2020 0

З Калядамі, шаноўныя беларусы!

Выйшаў «Верасень» № 21

Выйшаў з друку чарговы, 21 па ліку, нумар літаратурна-мастацкага часопіса «Верасень».

Паэзія ў выданні прадстаўлена вершамі Яўгеніі Кабяк, Насты Дадонавай, Бажэны Мацюк, Рагнеда Малахоўскага, Людмілы Сіманёнак, Паўла Змітрука і Уладзіміра Някляева.

Раздзел  «Проза» складаюць апа-вяданні Ульяны Зяткінай, Вольгі Ліха-дзіеўскай, Надзеі Філон, Наталлі Саў-рыцкай, Ганны Навасельцавай і Міколы Адама.

У раздзеле «Пераклады» друку-юцца вершы маладой нямецкай паэткі Андры Шварц і фантастычнае апавя-данне амерыканскага празаіка Айзека Азімава.

Раздзел крытыка пачынаецца ар-тыкулам Аляксея Марачкіна «…А жыта сей..», прысвечаным 60-годдзю паэта Анатоля Сыса. Аб ролі паэзіі  ў жыцці мастака, а таксама аб сяброўстве з Ана-толем Сысом — гутарка Эдуарда Акуліна з мастаком Алесем Квяткоўскім. Пра «залатыя дні» двух класікаў беларускай паэзіі — публікацыя Алеся Бяляцкага. «Шта-тнымі нататкамі» аб сваёй паездцы ў Новы свет працягвае дзяліцца з чытачамі Ула-дзімір Сіўчыкаў. «Мае дні» пад такой назвай друкуюцца дзённікавыя запісы Раісы Кры-вальцэвіч. Аб ролі жанчын у творчым і жыц-цёвым лёсе Тодара Лебяды — артыкул Сяргея Чыгрына. У рэцэнзіі на сенсацыйную кнігу «Берагі майго юнацтва» Эдуард Дубянецкі  прасочвае  паэтычную эвалюцыю Анатоля Сыса. Заканчваецца часопіс рэцэнзіяй Ана-толя Трафімчыка на кнігу Вадзіма Салеева «Нобель для Беларусі»…

Мастацкае афармленне нумара пад-рыхтавалі Дар’я Бунеева і Валерыя Пра-слава. Ілюстрацыі Алеся Квяткоўскага з жывапіснага цыклу «Ён вярнуўся!»

Пытайце «Верасень» № 21 на сядзібе ТБМ (Румянцава,13). Чытайце «Верасень» на сайце: Kamunikat.org. Дасылайце свае творы ў «Верасень» на адрас: verasenchas@gmail.com

На  вігілію Божага Нараджэння — да Адама Міцкевіча

Па традыцыі 24 снежня, святары і верні-кі касцёла св. Сымона і Алены прадстаўнікі літа-ратурнай супольнасці, супрацоўнікі Інстытута польскага ў Менску, прадстаўнікі еўрапейскіх амбасад сабраліся на імпрэзу, прысвечаную памяці вялікага беларускага польскамоўнага паэта-рамантыка Адама Міцкевіча ля помніка яму.

— У вігілійны дзень мы яднаемся з Ада-мам Міцкевічам, які святкаваў свой дзень наро-дзінаў разам з усім касцёлам перад Божым Нара-джэннем, iшоў разам з бацькамі на пастэрку — святую імшу пастыраў, — прамовіў кс. Ула-дзіслаў Завальнюк. — Ён натхняўся велічным духам Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Па-спалітай, яго паэмы называлі энцыклапедыямі шляхецкага ладу жыцця. Няхай яго паэзія і ду-хоўная культура таксама абуджае наш народ, каб і мы праз паэтаў і духоўных лідараў стана-віліся народам веры і культуры, каб людзі свят-лелі душой! Няхай добры Бог дабраславіць наш народ, кожны дом, кожную сям’ю, асабліва цер-пячых і цяжка хворых. Няхай любоў дакранецца да іх! — пажадаў ксёндз-пробашч.

 

«З’яві свой цуд,

каб зноў сустрэцца з родным краем,

Дазволь душы маёй, ахопленай адчаем,

Пераляцець туды, дзе поясам блакіту,

Над Нёманам лясныя ўзгоркі апавіты,

Дзе прозеленню жыта ў поле серабрыцца,

І залаціцца поўным коласам пшаніца…,

— пісаў Адам Міцкевіч ў паэме «Пан Тадэвуш».

 

Ля помніка выступілі з чытаннем вершаў і баладаў Адама Міцкевіча вучні катэхетычнай школы Чырвонага касцёла і навучэнцы сярэдняй школы пры польскай амбасадзе ў Менску. Пра-гучалі творы на польскай і беларускай мовах. Для гасцей заспяваў калядкі хор «Голас душы».

На пярэдадні свята ў Чырвоны касцёл даставілі Віфлеемскі агонь  беларускія скаўты, якія дзейнічаюць пры парафіях. Такая трады-цыя была запачаткавана ў 1982 годзе. Цяпер ліхтар са святлом скаўты завозяць ў 112 парафій краіны. Моладзь праехала больш 6000 кіла-метраў, развозячы святы агонь па ўсіх кутках Беларусі.

Э. Дзвінская,

фота аўтара.

Помняць у Лідзе Адама…

24 снежня ў 29-ты раз сабралася грамад-скасць Ліды на аплатку да помніка Адаму Міц-кевічу на вуліцы Адама Міцкевіча. У асноўным гэта былі сябры Таварыства польскай культуры на Лідчыне на чале з Аляксандрам Колышкам, але на гэты раз прысутнічаў і старшыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Станіслаў Суднік, і ксёндз, таксама Станіслаў.

Прагучалі цёплыя словы пра Адама Міцкевіча. Ксенія Райко прачытала па-польску адрывак з “Пана Тадэвуша”, а Станіслаў Суднік па-беларуску — свой верш “Заполле” пра навед-ванне Адамам Міцкевічам свайго сябра Ігната Дамейкі ў Заполлі на Лідчыне.

Пасля паэтычнай часткі ўсе дваццаць чалавек падзяліліся паміж сабой каляднымі аплаткамі і выказалі добрыя пажаданні.

Яраслаў Грынкевіч.