Мовы беларускай абаронцы

Аўторак, Сакавік 21, 2017 0

19 лютага, пад Міжнародны дзень роднай мовы, чытачы Дварышчанскай сельскай бібліятэкі Лідскага раёна прынялі ўдзел у напісанні агульнацыянальнай дыктоўкі па беларускай мове. Быў абраны адзін з прапанаваных тэкстаў — урывак з твора Янкі Брыля «Усмешка». Тэкст дыктоўкі прачытала бібліятэкар Марцінкевіч Людміла Ўладзіславаўна.

д1к

Удзел у дыктоўцы ўзяў старшыня Дварышчанскага выканаўчага камітэта Ганевіч Іван Феліксавіч — вялікі аматар беларускай мовы, творчы і ўлюблёны ў беларускі край чалавек. Гасцей Дварышчанскай зямлі ён не толькі вітае па-беларуску, але і цудоўна расказвае пра ўнікальную спадчыну роднага края. Адклікнуліся актыўныя чытачы сельскай бібліятэкі, а менавіта бацькі, якія прыходзяць сюды з маленькімі дзецьмі, маючы час і жаданне прачытаць ім творы беларускіх пісьменнікаў. У гэты дзень не вызначалі пераможцаў і не ставілі адзнакі за работы. Галоўная мэта правядзення дыктоўкі — не ацэнка ведаў, а папулярызацыя беларускай мовы і павышэнне граматнасці людзей.

НАША СЛОВА № 11 (1318), 15 сакавіка 2017 г.

Аўторак, Сакавік 21, 2017 0

НАША СЛОВА № 11 (1318), 15 сакавіка 2017 г.

21 сакавіка — Сусветны дзень паэзіі

НОВЫ  ЗАМАК  № 5

У менскім выдавецтве «Кнігазбор» свет пабачыў літа-ратурны альманах «Новы за-мак» Гарадзенскага абласнога аддзялення грамадскага аб’яд-нання «Саюз беларускіх пісь-меннікаў». З друку выйшла ўжо пяць выпускаў. «Новы за-мак» на гэты раз парадуе чыта-чоў прозай старой Гародні: «Гістарычнымі палотнамі» Ся-ргея Астраўцова і апавяданнямі Віктара Варанца. Хто любіць паэзію з вялікім задавальнен-нем прачытаюць вершы Свят-ланы Абдулаевай, Рычарда Бялячыца, Уладзіміра Васько, Юркі Голуба, Міколы Канано-віча, Мечыслава Курыловіча, Аліны Паўлоўскай, Сяргея Чы-грына. Проза Прынёмання па-радуе творчымі адкрыццямі Валянціна Дубатоўкі, Міхася Зінюка, Альжбеты Кеды, Вік-тара Сазонава, Андрэя Мяле-шкі, Віктара Шукяловіча, Мі-колы Канановіча. З публіцыс-тыкі таксама чытачам будзе на што кінуць вока. А гэта «Сказ пра Каложу» Яўгена Петрашэ-віча, «Як здымалі «Пана Тадэ-вуша» у 1928 годзе» Інгі Аст-раўцовай, згадку пра Алега Лойку Сяргея Чыгрына, успа-міны Аляксея Пяткевіча з мі-нулага гарадзенскай пісьмен-ніцкай суполкі, пра творчасць Зьніча разважае Таццяна Тра-фімчык, пра архіў Юрыя Гуме-нюка распавядае Віктар Жы-буль. Анатоль Брусевіч пазна-ёміць чытачоў з пытаннямі энтрапіі ў сістэме мастацкага слова, а Сяргей Астраўцоў — з публіцыстычнымі матэрыяламі «Апавяданне Быкава пра Быка-ва і Карпюка» і » 486 лістоў да беларускай эміграцыі». Як ба-чыце, у «Новым замку» ёсць што пачытаць.

Барыс Баль,

Беларускае Радыё Рацыя.

Аб павышэнні ролі патрыятычнага

выхавання

І.В. Карпенку,

Міністру адукацыі

Рэспублікі Беларусь

вул. Савецкая, 9

220010, Мінск

Аб павышэнні ролі патрыятычнага

выхавання ў сістэме адукацыі

Рэспублікі Беларусь

Паважаны Ігар Васільевіч!

Нас вельмі непакоіць стан патрыятычнага выхавання ў сістэме адукацыі нашай краіны. Гэта звязана з тым, што наша моладзь дрэнна ведае сваю гісторыю, кепска валодае дзяржаўнай беларускай мовай і часам абыякава ставіцца да шматлікіх помнікаў гісторыі і культуры на тэрыторыі нашай краіны.

У сувязі з гэтым просім Вас на бліжэйшай калегіі Міністэрства абмеркаваць стан патры-ятычнага выхавання нашай моладзі, пачынаючы з дзіцячага садка і заканчваючы ВНУ.

Мы прапануем закупіць дакументальныя фільмы на гістарычную тэму, знятыя на кіна-студыі «Летапіс», а таксама на канале АНТ, перавесці іх у фармат і забяспечыць імі ўсе навучальныя ўстановы краіны.

Для дзіцячых садкоў неабходна закупіць беларускія мультфільмы, знятыя на дзяржаўнай беларускай мове, для выкарыстання ў штодзённай працы выхавацеляў.

Асноўны дзень для патрыятычнага выхавання можа быць субота, калі вучні павінны наведваць мясцовыя і рэспубліканскія музеі, займацца краязнаўчай працай, а вучні старэйшых класаў — удзельнічаць у археалагічных раскопках, а таксама ўдзельнічаць у валанцёрскай працы па добраўпарадкаванні гістарычных мясцін, у тым ліку і старадаўніх могілак.

З верасня 2017 г. вярнуць выкладанне гісторыі і геаграфіі Беларусі на дзяржаўную беларускую мову, незалежна ад мовы навучання ўстановы.

З верасня 2017 г. прадугледзець павелічэнне колькасці гадзін па гісторыі і курса «Беларуская мова. Прафесійная лексіка» ва ўсіх ВНУ краіны і ўвесці абавязковую форму кантролю — экзамен. (Пра гэта неаднаразова выказваўся старшыня Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь доктар гістарычных навук, прафесар І.А. Марзалюк).

З павагай,

Старшыня ТБМ         А. Трусаў.

 

130 гадоў з дня нараджэння Алеся Гаруна

Алесь ГАРУН (сапр. імя Аляксандар Уладзіміравіч Прушынскі; 11 сакавіка 1887 — 28 ліпеня 1920) — беларускі паэт, празаік, публіцыст, дзяяч беларускага Адраджэння па-чатку XX стагоддзя.

Нарадзіўся 11 сакавіка 1887 года ў фальварку Новы Двор (цяпер у межах Менска) у сям’і чорнарабочага. Скон-чыў гарадскую прыходскую вучэльню ў Менску (1897), ву-чыўся ў рамесніцкай вучэльні. З 1902 года працаваў сталяром у розных майстэрнях і на мэб-левай фабрыцы ў Менску.

У 1904 годзе ўступіў у партыю эсэраў і актыўна ўключыўся ў падпольную рэвалюцыйную дзейнасць. У 1907 годзе арыштаваны. 26 лютага 1908 года. Віленская судовая палата прыгаварыла Алеся Гаруна да чатырох га-доў астрогу, як непаўнагадо-вага. Аднак пракурор апратэ-ставаў пастанову судовай пала-ты, і ў ліпені 1908 г. Алесь Га-рун быў асуджаны на катаргу. 6 лістапада катарга была заме-нена на дзевяцігадовую высыл-ку ў Сібір.

У Менск Гарун вярну-ўся ў верасні 1917 года. У 1918 годзе, падчас нямецкай акупа-цыі, рэдагаваў газету «Беларус-кі шлях». У 1919 годзе, пасля заняцця Менска палякамі, стаў сябрам Беларускай вайсковай камісіі. У жніўні 1919 года ўзна-чаліў Часовы беларускі нацыя-нальны камітэт, які ўключаў радных Рады БНР.

У ліпені 1920 года за-хварэў. Санітарны цягнік вывез яго ў Кракаў. Памёр 28 ліпеня 1920 г. Пахаваны ў Кракаве на вайсковых Ракавіцкіх могілках.

У друку дэбютаваў ве-ршам «Маці-Беларусі» ў 1907 годзе (газета «Наша Ніва»).

Выйшаў зборнік паэзіі «Матчын дар» (меўся быць выдадзены ў Вільні ў 1914 г., але выйшаў толькі ў 1918, пера-выданне 1929, факсімільнае выданне ў 1988), таксама збо-рнік «Жывыя казкі» (1920).

Вікіпедыя.

 

60 гадоў — Алесю Астроўскаму

Алесь Аляксандравіч АСТРОЎСКІ (нар.19 сакавіка 1957, Гародня) — беларускі марфолаг, доктар медыцынскіх навук (1993), прафесар (1994), грамадска-палітычны дзеяч.

Скончыў Гардзенскі медыцынскі інсты-тут (1980). Адпрацаваў 34 гады тут жа, 20 з якіх — на пасадзе прафесара. Выкладаў па-бела-руску. Навуковыя працы па марфалагічным аналізе рэгенератыўнага патэнцыялу эпідэрмісу, развіцці вытворных эпідэрмісу ў розных відах скурных трансплантатаў і выяўленні іх рэпа-ратыўных уласцівасцівасцяў у сысуноў, рас-працоўцы мінімальна траўматычных спосабаў атрымання скурных трансплантантаў.

З 2010 года ўключыўся ў актыўную і паспяховую барацьбу за права навучання для дзяцей на беларускай мове ў школах Гародні.

У 2014 годзе звольнены з універсітэта за два з паловай гады да пенсіі.

Вікіпедыя.

 

За беларускамоўнае навучанне

У Гародні (Кастры-чніцкі раён) з ініцыятывы сям’і Віталя і Аксаны Станкевічаў на вул. Рэпіна ў д/с № 65  ёсць ма-гчымасць сфармаваць чацвёр-тую ў горадзе беларускую групу, але, ці хопіць часу да 1 красавіка? Для стварэння гру-пы не хапае некалькіх баць-коўскіх заяў! Ахвочыя далу-чыцца да  беларускай групы адразу тэлефануйце   Віталю і Аксане Станкевічам: +375(44) 768-05-14(Вэлкам), +375 (33) 381-72-78(МТС).

Акрамя ініцыятараў стварэння беларускай групы сям’і Станкевічаў, неабходна патэлефанаваць галоўнаму спецыялісту  дашкольнага вы-хавання Кастрычніцкага аддзе-ла адукацыі Бараноўскай Свя-тлане Ўладзіміраўне: 8-0152-52-05-65, ці прыходзіць у пры-ёмныя дні (аўторак -з 8.00 да 17.00, серада- з 8.00 да 13.00, чацвер з 14 да 20.00).

У Ленінскім раёне ба-цькі могуць падаваць заявы ў аддзел адукацыі для навучання  сваіх дзетак ў дзіцячым  садку № 45 таксама да 1 красавіка.

Пры стварэнні новых беларускіх груп у Ленінскім раёне неабходна тэлефанаваць у д/с № 45 і ў аддзелы адукацыі  Ленінскага раёна (вул. Савец-кая, 14, каб 253, Рэкець Наталля Пятроўна і Чурак Наталля Аляксандраўна) -74-07-85. І зрабіць гэта неабходна да 1 красавіка 2017 г.

Тэлефоны для канта-кту Гарадзенскай абласной ар-ганізацыі ТБМ: 943-58-09, 342-16-17 (Крой Аляксандр ), 285-93-07 (Буднік Іван ). Эл. пошта: tbm.garodnia@tut.by.

Беларуская мова на Гарадзеншчыне. Кароткі агляд і прагноз(1991-2019).

Абсалютная большасць насельніцтва дзвух самых вялікіх нацыянальных супольнасцяў Гарадзеншчыны (беларусы і палякі) яшчэ нядаўна, у часы апошніх перапісаў насельніцтва (1999, 2009) прызнавалі беларускую мову роднай. Што змянілася за часы Незалежнасці ў моўным пытанні сярод беларусаў, палякаў, рускіх, украінцаў і іншых нацыянальных супольнасцяў Гарадзеншчыны, асабліва паміж перапісамі насельніцтва? У адкрытых крыніцах усе дадзеныя знайсці цяжка, прыйшлося часткова шукаць у закрытых дзяржаўных крыніцах і дапрацоўваць на калькулятары.  Зрабіць дэталёвыя высновы па моўнай дэмаграфіі без доступа да усіх звестак  і новых методык падліку даволі складана.  Але  і з таго што ёсць, можна заўважыць тэктанічныя змены, якія ўжо толькі дзяржава можа прадухіліць пры тэрміновых захадах… верагодна ў іншых рэгіёнах Беларусі сітуацыя значна горшая. Існуе вялікая небяспека, што на перапісе насельніцтва 2019г. больш паловы  насельніцтва  Беларусі,  прызнае роднай  не беларускую мову, як было  больш стагоддзя з першага перапісу Расейскай імперыі у 1897г, а рускую.

Добра, што нарэшце прагучалі і правільныя думкі пра беларускую мову ад А.Г.Лукашэнкі:”Мы нацыя, а ў кожнай нацыі ёсць свае прыкметы. І галоўнае акрамя тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэннасці –гэта мова.Чаму мы павінны адмовіцца ад беларускай мовы?”

                                                                   І частка.

У 1991г. На геаграфічнай карце свету з’явілася новая дзяржава.19.09.1991г., 25 гадоў назад  Вярхоўны Савет Беларусі  выдаў Законы Рэспублікі Беларусь аб дзяржаўным суверэнітэце, назве краіны і транслітэрацыі назвы “Беларусь” на іншыя мовы. Прыняты былі  беларускія дзяржаўныя сімвалы: бел-чырвона-белы сцяг і гістарычны герб “Пагоня”. Дзяржаўнасць беларускай мовы, як адзінай дзяржаўнай была прынята да атрымання Незалежнасці, яшчэ ў БССР 26 студзеня 1990г. Руская атрымала статус  мовы міжнацыянальных зносін. Такія законы прайшлі у большасці рэспублік былога СССР.

У Гародні групай спецыялістаў на чале намесніка старшыні гарвыканкаму Аляксандра Мілінкевіча была вывучана і прааналізавана моўная сітуацыя, каб распачаць навучанне па-беларуску. Вырашылі, што згодна нацыянальнаму складу насельніцтва Гарадзеншчыны і апошняму перапісу насельніцтва (дзе абсалютая большасць не толькі беларусаў, але і палякаў) беларускую мову прызналі роднай,  неабходна адкрыць першыя беларускія класы. У іх пайшло ў 1993/1994гг. каля 75-80% першакласнікаў.  Астатнія навучаліся па-руску, таксама як і  ва ўсіх старэйшых класах. Гвалтам у Гародні ніхто нікога не пераводзіў і не прымушаў вычыцца на беларускай мове. Усё было вельмі ўзважана. Колькасць вучняў ва ўсіх школах горада па звестках Тамары Талерчык у 1994/1995 н.г. складала 45 357 чалавек.  Тыя 75-80% першакласнікаў, якія пайшлі ў беларускія класы  разам з мінулагоднімі наборамі  з беларускай мовай навучання складалі  ўсяго13315 чал.(29,4%), з рускай мовай навучання 31776чал.(70,6%).

Пасля рэферэндума, з лета-восені 1995г. , вельмі  хутка колькасць вучняў з беларускай мовай пачала змяншацца…Штучна створанай дызарыентацыяй грамадства скарысталіся нешматлікія бацькі беларусафобы, і проста бацькі, якія не хацелі напружвацца ў вывучэнні беларускай мовы. Яны  думалі, што пры пераводзе дзіцяці на рускую мову здымуцца іншыя набалелыя для іх праблемы. Адчуваючы падтрымку на самым версе, яны разам з адміністрацыяй некаторых школ хадзілі і агітавалі аб пераводзе 2,3,4 беларускіх класаў у рускамоўныя. Беларускія культурна-дзяржаўныя каштоўнасці пасля  рэферэндума былі знівіліраваны і гэта давала адпаведныя  вынікі. Воля шматлікіх беларускіх бацькоў была спаралізавана яшчэ ад шоку пасля рэферэндума…Шмат хто бачыў слёзы на вачах бацькоў. Светлай памяці, шырокавядомы гарадзенскі мастак і грамадскі дзеяч Зміцер Іваноўскі нават намаляваў карціну-шэдэўр, на якой маленькая беларусачка стаіць і плача каля рэферэндумнай скрыні , дзе дарослыя бацькі вырашалі лёс  яе роднай мовы. На Гарадзеншчыне, у гэты цяжкі перыяд 1995г. актывісты ТБМ, ТБШ і інш. ГА змаглі аб’яднацца і  неяк стрымаць імгненны працэс разбурэння беларускага школьніцтва ў параўнанні з усходнімі абласцямі краіны. Але гэта толькі часова запаволіла рух імперскага свету і падзення колькасці вучняў беларускіх класаў. На графіку відаць падзенне па 2 абласцям і Беларусі(Гарадзеншчына і Гомельшчына  выбраны, як вобласці з найлепшымі і найгоршымі паказчыкамі).

Графік падзення адсотка(%) вучняў у беларускіх класах пасля рэферэндума 1995года(Гродзенская вобл., Гомельская вобл., Беларусь)

                                                                                           

Нягледзячы на магутны  ціск прыхільнікаў новага моўнага курса, бацькі разам з актывістамі ТБМ і іншых ГА  коштам неверагодных высілкаў стрымвалі радыкалаў хутка перавесці класы на рускую мову (праводзілі сходы і тлумачылі сітуацыю). У некаторых навучальных установах (дзе адміністрацыя прыхільна ставілася да беларускй мовы)  бацькі  разам з ГА працягвалі ствараць беларускія класы і ў першыя гады пасля рэферэндума. Не толькі на Гарадзеншчыне, па ўсёй Беларусі тысячы дзяцей змаглі атрымаць адукацыю на беларускай мове. Стварэнне беларускага класа па ініцыятыве бацькоў у другой палове 90-х гадоў можна было назваць  подзвігам. Як і пазней у 2010г. у Гародні…Лічбы  графіка  падзення долі беларускіх вучняў красамоўна сведчаць пра тую складаную сітуацыю

Графік падзення прыёму пасля рэферэндума ў першыя(падрыхтоўчыя) беларускія класы на Гарадзеншчыне, Гомельшчыне і ў цэлым на Беларусі.

                                         

Ініцыятыўныя бацькі і актывісты ГА абыходзілі сотні кватэр запрашаючы іншых бацькоў далучыцца да беларускіх класаў, а міністэрскія чыноўнікі і мясцовыя ўлады   стваралі  новыя, больш прадуманыя механізмы выцяснення беларускай мовы, якая не паспела з 1990 г. нават заняць адпаведнае месца, будучы дзяржаўнай. Светлай памяці, вядомы прафесар з Санкт-Пецярбургу Валянцін Грыцкевіч рэферэндум інспіраваны пэўнымі імперскімі коламі назваў лінгвацыдам і этнацыдам беларускага народа. Немагчыма ўявіць, разважаў ён, каб у Расіі дзеля хуткай інтэграцыі пачалі закрываць рускія школы і адкрываць замест іх беларускія?                                               

 

                                             Табліца №1

Дынаміка размеркавання школ па мове навучання (на пачатак верасня ад Тамары Талерчык) да  вясенняга рэферэндума 1995 года і пасля яго 1995/1996,1996/1997.

 

Школы Гародні

1994/95

1995/96

1996/97

Усяго школ

35

35

36

Беларускія 27 3 1
Рускія 6 7 10
Змешаныя

(беларуска-рускія)

29 28 24
Польскія 1
Усяго вучняў у школах горада 45357 46971 46854
З беларускай мовай навучання 13315

(29,4%)

10461

(22,3%)

8382

(17,9%)

З рускай мовай навучання 32042

(70,6%)

 

 

36510

(77,7%)

38049

(81,2%)

З польскай мовай навучання  

 

           483

(0,9%)

 Новы курс беларускія чыноўнікі, як самыя адказныя ў былым СССР сталі  выконваць і перавыконваць, было проста галавакружэнне ад поспехаў па выцясненню беларускай мовы са школы, ВНУ, іншых навучальных устаноў, усіх сфераў гаспадаркі. Гэта нагадала часы Мазурава і Хрушчова…

Намагаючыся аднавіць беларусізацыю, у студзені 1959 на святкаванні 40-годдзя БССР Кірыла Мазураў зрабіў даклад на беларускай мове. У перапынку Мікіта Хрушчоў, які сядзеў у прэзідыуме, пачаў лаяць Мазурава: «Ни черта не понятно!» На прыступках БДУ Хрушчоў выказаўся яшчэ больш выразна: «Чем быстрее все мы будем разговаривать по-русски, тем быстрее построим коммунизм». Вынік вядомы.

Камунізм для народа не пабудавалі, а беларускую мову з гарадоў выжылі.

Хочацца нагадаць, што ў 1995г.  рэферэндум быў аб наданні рускай мове аднолькавых правоў з беларускай мовай. А што ў выніку выйшла? За больш  як 20 гадоў, ініцыятары рэферэндума так нічога і не зрабілі каб выканаць вынікі  свайго  моўнага рэферэндума. Ва ўсіх сферах народнай гаспадаркі, культуры і мастацтва адбыўся неверагодны перагін, дзе мова аўтахтоннага насельніцтва знаходзіцца ў дыскрымінацыйным стане. А мова суседняй краіны, якой нічога не пагражае  ў сваёй дзяржаве, мае ў нас неверагодныя перавагі ва ўсім. Калі мы незалежная краіна, то і дзяржаўныя мовы на сёння павінны мець, як мінімум аднолькавыя правы ва ўсіх сферах дзейнасці грамадства. Грамадтва ў большасці падрыхтавана каб вучыць мовы не па выбару, а  дзве дзяржаўныя  пры роўных умовах для кожнай. Пра што нарэшце, неаднаразова,  загаварылі на самым версе. Толькі шкада, што іх правільныя словы губляюцца ўжо на ўзроўні аблвыканкамаў, не даходзячы да райвыканкамаў і ніжэй. Аддзелы адукацыі  праявіць уласны крэатыў па пашырэнні і папулярызацыі беларускай мовы пакуль не лічаць прыярытэтам. Відаць на рэгіянальным узроўні пакуль  не было адпаведнага загаду  міністра адукацыі…

Наступныя звесткі з аддзелаў адукацыі за 2003/2004гады. Што засталося беларускага ў школах Гародні  пасля 10 гадоў “роўнасці моваў”?

                                          

 

                                                          Табліца №2

           Колькасць   вучняў у  школах, дзе захаваліся беларускія класы.

                       (2003/2004 гг., афіц. дадзеныя на 13.05. 2004г.)

 

                          Школы                                                                        

                             (№)

Колькасць вучняў ў гэтых школах у беларускамоўных класах.

                         (чал.)

Кастрычніцкі раён
3 21
5 Каля 100
6 23
26 59
34 26
Усяго вучняў у школах Кастрычніцкага раёна                             229
Ленінскі раён
21 110
27 16
32 304
Усяго вучняў у школах Ленінскага раёна 430
Усяго вучняў у Гародні Каля 660

З 1994 года па 2004год, за 10  гадоў  сітуацыя з беларускамоўным навучаннем у Гародні радыкальна змянілася.

З 13315 вучняў, якія вучыліся ў 1994г. па-беларуску, у 2004г. сталі вучыцца толькі каля 660 чалавек- гэта  ў 20 разоў менш!

 

                                                            ІІ частка.

 

 Арганізатары рэферэндума спасылаліся і на тое, што для большасці насельніцтва роднай мовай з’яўляецца руская. Вырашыў праверыць па перапісам насельніцтва, як найбольш аб’ектыўным крыніцам інфармацыі, бо мы добра ведаем як сёння праводзяцца сацыялагічныя апытанні. Тых, хто размаўляе дома па-беларуску “знаходзяць”не болей 3-5%. Ніжэй, у табліцы №3 афіцыйныя дадзеныя па ўсіх раёнах Гродзенскай вобласці за 2009г. Механізмы выцясненя беларускай мовы працавалі з 1995года. Нягледзячы на гэту тэхналагічную 14 гадовую( апошнюю за гісторыю) русіфікацыю  для 68,9% (2009) жыхароў Гарадзеншчыны беларуская мова была роднай! А гэта большасць! У 1999г,  лічбы жыхароў, для якіх роднай мовай была беларуская былі яшчэ вышэй —72,6%. А па Беларусі беларуская мова роднай была ў 1999г –для 81,9% насельніцтва.

Другі важны паказчык –колькасць людзей, якія звычайна дома размаўляюць па-беларуску. У 1999г.такіх людзей было на Гарадзеншчыне —53,6%. А гэта зноў большасць насельніцтва вобласці! Атрымоўваецца, што за нас на Гарадзеншчыне вырашыла моўнае пытанне-меншасць, прыкрываючыся сярэднерэспубліканскай большасцю?   Параўноўваем дадзеныя ў табліцы №3, якія стараюцца не чапаць дзяржаўныя СМІ,  яны часцей спасылаюцца  на розныя сацыялагтчныя апытанні.

                                                        Табліца№ 3

                                    (Гарадзенская вобласць, перапіс 2009г.)

                                         Геаграфія беларускай мовы.

            2      3         4      5          6          7 8
     Раён Коль

касць нас-ва

падчас перапісу

(2009)

Коль

касць нас-ва ў працэнтах па вобласці

(першая лічба

Дзярж

стата)

Беларус

кую

назвалі роднай

Беларуская

(родная)

ў працэнтах ад  нас-ва

раёна

Беларуская

(родная)

на якой

звычайна размаўляюць дома

(у лічбах  і працэнтах)

ад усяго

нас-ва

раёна

Коль

касць

нас-ва

на

1.09.

2013г.

1 Астравецкі 24266 2,21 (2,26) 20733 85,44 17988(74,12) 24024
2 Ашмянскі 32411 2,94 (3,02) 26594 82,0 20239(62,44) 31456
3 Бераставіцкі 18017 1,66 (1,68) 13256 73,57 10816(60,03) 16409
4 Ваўкавыскі 75329 7 (7,02) 44806 59,48 24533(32.56) 72273
5 Воранаўскі 30477 2,79 (2,84) 22419 73,56 20682(67,86) 27617
6 Гродзенскі 54525 5,11 (5,08) 27921 51,2 15039(27,58) 50373
7 Дзятлаўскі 29703 2,8 ( 2,77) 25916 87,25 20583(69,29) 26820
8 Зельвенскі 19119 1,8 (1,78) 16214 84,8 14540(76,05) 16870
9 Іўеўскі 28891 2,67(2,69) 27060 93,66 24330(84,21) 25734
10 Карэліцкі 24130 2,3 (2,25) 21636 89,66 10742(44,51) 21847
11 Лідскі 135096 12,58 (12,59) 72256 53,48 41622(30,80) 133269
12 Мастоўскі 33883 3,14 (3,15) 27393 80,84 17641(52,06) 30367
13 Навагрудскі 49107 4,68 (4,57) 39969 81,39 26958(54,89) 46375
14 Свіслацкі 19539 1,83 (1,82) 17319 88,63 7670(39,25) 17233
15 Слонімскі 67288 6,29 (6,27) 42361 62,95 22569(33,54) 65712
16 Смаргонскі 55296 5,17 (5.16) 42375 76,63 29032(52,50) 53804
17 Шчучынскі 47764 4,49 (4,45) 34555 72,34 27854(58,31) 43357
18 Гародня 327540 30,54 (30,54) 111953 34,17 23082(7,04) 353025
19 Гарадзен

ская

вобласць

1 072 381 100(102,2) 634736

 

68,96 (51,5;

без Гародні

54,1)

1 056

565

 Дадзеныя з сайту Дзяржстаткамітэта (у дужках і слупок №6- уласныя падлікі ў працэнтах з афіцыйных дадзеных )

 

                           

                 Графік  да табліцы№3 (згодна перапісу нас-ва 2009г.)

Заўвага. На графіку правільна будзе: Гродзенскі раён  без Гародні. Дарэчы, Меншчына (без Менску) ў 1999г. мела  83,6% асобаў, для якіх роднай мовай была беларуская і 58,5%, якія дома звычайна размаўлялі па-беларуску. Вышэй, чым на Гарадзеншчыне. Таму  Меншчына і Гарадзеншчына  сталі лідарамі па дзвух важнейшых моўных паказчыках перапісу насельніцтва 1999г. на карысць беларускай мове. І гэта пасля рэферэндума. Па Беларусі колькасць асобаў, для якіх беларуская мова была роднай праз 4 гады пасля рэферэндума ў 1999г.складала 73,4% ад усяго насельніцтва краіны і 36,7% тых, хто звычайна размаўляў дома па-беларуску. Сярэдняя лічба па краіне 36,7% атрымалася дзякуючы 4 астатнім абласцям Беларусі і асабліва Менску, якія, у адрозненні ад Меншчыны і Гарадзеншчыны мелі паказчыкі: Берасцейшчына-39,1%, Віцебшчына-31,7%, Гомельшчына-34,5%, Магілёўшчына-30,3%, г.Менск-12,9%.(у Менску (1999г.) на 1680,5 тыс.чал. было 216,7тыс.чал., якія звычайна дома размаўлялі па-беларуску.)

Калі ў сярэднім па Беларусі другі важнейшы для нас моўны паказчык (звычайна дома размаўляюць па-беларуску) у 1999г. быў роўны 36,7%,  дык у 2009г. ён  знізіўся да 23%!

Культурна-асветніцкую дзейнасць вядуць паэткі

Як адзначалася на 17 з’ездзе Саюза бела-рускіх пісьменнікаў, менавіта паэткі і пісьмен-ніцы праводзяць значную частку творчых веча-рын ў школах і дамах культуры ў рэгіёнах.  4 са-кавіка, напярэдадні Дня вясны і прыгажосці, жанчыны-пісьменніцы расказалі пра сябе і новыя кнігі.

Валянціна Осіпава родам з Берасцей-шчыны, жыве ў г. Бярозе, яна аўтар чатырох паэтычных зборнікаў. Апошні называўся  «Папяровы змей». Яна распавяла:

— Я працую пазаштатным карэспан-дэнтам газеты «Маяк», займаюся культурна-асветніцкай дзейнасцю. На базе бярозаўскага сыраробчага камбіната мы арганізавалі му-зычна-літаратурны фестываль «Славянскі вя-нок». Сёлета ў чэрвені ён у чацвёрты раз прыме літаратараў з Украіны, Польшчы, Славакіі, Харватыі на сваёй пляцоўцы. Са сваімі вершамі я разам з сябрамі выступаю ў школах, універсі-тэтах і бібліятэках па ўсёй рэспубліцы, супра-цоўнічаю з кампаніяй  «Будзьма беларусамі». Усім творчым жанчынам жадаю здароўя, кахан-ня, сямейнага ладу і натхнення!

Вера Буланда жыве ў Менску і працуе ў тэатры Беларускай драматургіі. Яна — аўтар васьмі зборнікаў вершаў. Нядаўна яна выдала кнігу прозы «Найлюбая», прысвечаную сястры Любові.

— Я нарадзілася ў Маскве, — кажа спада-рыня Вера, а вучылася ў Мсціжскай сярэдняй школе. У нас у сям’і было тры сястры: Вера, Надзея і Любоў, і два браты Дзмітрый і Аляк-сандр. У гэтым годзе збіраюся выдаць у Віктара Хурсіка два зборнікі вершаў і апавяданняў пра маіх родных і блізкіх людзей, землякоў і адна-курснікаў. Ужо чатыры гады мы збіраем паэты-чныя пасядзелкі. Яны пачаліся ў доме ў Люд-мілы Хейдаравай, а зараз працягваюцца ў Мен-ску ў літаратурным музеі-кватэры Пятруся Броўкі. Жанчынам жадаю шчасця, радасці, штодзённага вясенняга настрою, каб іх шанавалі і кахалі!

Ларыса Раманава — паэтка і вядучы навуковы супрацоўнік Веткаўскага музея , яна родам з Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці. У канцы 80-х — пачатку 90-х сп. Ларыса ўзнача-львала філію «Тутэйшых» — гомельскую «Поў-ню». Яе кніга «Птушкі і рыбы» выходзіла ў вы-давецтве «Беларускі кнігазбор» у 2004 годзе.

— Апошні зборнік мне дапамог выдаць Уладзімір Кацура з Гомеля, — узгадвае спада-рыня Ларыса. — Там этнаграфічныя накіды, прысвечаныя народнай культуры Палесся, а таксама мая аўтарская казка «Кіт». Кніга «Святая вада» друкавалася ў бібліятэчцы часопіса «Дзеяслоў» ў 2012 годзе. У ёй — вершы і проза, пераклады з украінскай і нямецкай мовы.

Наш музей, дзе я працую з 1993 года, з’яўляецца найвялікшым цэнтрам па вывучэнні ткацтва. У фондах музея знаходзяцца каля 1400 ручнікоў. Гэта самая вялікая калекцыя ў свеце рэгіянальнага ткацтва. У нас ёсць рукапісныя кнігі 1550 года і 1632 года. Супрацоўнікі музея расказваюць школьнікам пра нашу культуру і традыцыі. Праводзяцца заняткі, прысвечаныя абразам і рукапісам, створаным у гэтай мясцо-васці.

Таццяна Барысік жыве і працуе ў Ма-гілёве. Сюжэты для сваіх апавяданняў яна бярэ з самога жыцця. Яе вершы, фельетоны, нарысы і апавяданні друкаваліся ў зборніку «Жанчыны выходзяць з-пад кантролю» (Логвінаў, 2007), часопісах «Першацвет», «ARCHE», газеце «Наша Ніва». Таццяна была ўзнагароджана 2-ой прэ-міяй імя Гедройца ў 2015 годзе за кнігу апа-вяданняў «Жанчына і леапард».

— Хачу адлюстраваць размаітасць фар-баў і формаў нашага жыцця, а не толькі васількі ў жыце, — кажа сп. Таццяна. — Побач багата розных сюжэтаў. Людзі ў нас вельмі таленавітыя, хочацца, каб сляды іх жыцця засталіся. Удзяляю ўвагу адыходзячаму свету, традыцыйнай ку-льтуры. Творчасць ратуе і выцягвае на вышэй-шы ўзровень, — упэўнена пісьменніца.

Гутарыла Эла Дзвінская,

фота аўтара.

На здымках: 1. Валянціна Осіпава; 2. Вера Буланда; 3. Ларыса Раманава; 4. Таццяна Барысік.

 

Роднаму слову — гучаць!

Сябры Скідзельскай суполкі таварыства белару-скай мовы імя Францішка Ска-рыны актыўна далучыліся да  святкавання Міжнароднага дня роднай мовы.

На працягу тыдня пра-йшлі разнастайныя мерапры-емствы ў школах і дзіцячых садках Скідзеля, сельскагаспа-дарчым прафесійным ліцэі, у Скідзельскай гарадской біб-ліятэцы, Галавацкай сярэдняй школе і  літаратурна-краязнаў-чым музеі вёскі Мількаў-шчына.

Роднае слова гучала на сустрэчах з вучнямі 6-га класа СШ № 1 Скідзеля і чацвёр-такласнікамі другой гарадской школы, якія з першага класа навучаюцца на беларускай мо-ве. Школьнікі гэтых класаў  вы-вучаюць сваю гістарычную і культурную спадчыну, цудоў-на размаўляюць па-беларуску і ганарацца тым, што з’яўля-юцца «першапраходцамі» на шляху адраджэння роднай мовы.

У час наведвання вуч-няў пачатковых класаў у Скі-дзельскай сярэдняй школе № 3  Таццяна Савянкова нагадала пра гістарычны шлях беларус-кай мовы, мілагучнасць і пры-гажосць яе гучання. Паэтка Тамара Мазур прачытала свае вершы, пазнаёміла са сваёй чы-танкай-маляванкай «Літарын-ка».  На роднай мове хлопчыкі і дзяўчынкі спявалі песні, гу-лялі ў народныя гульні, ад-казвалі на пытанні віктарыны.

21 лютага, у Міжна-родны дзень роднай мовы, ў Скідзельскай гарадской біблія-тэцы прайшло мерапрыемства «Мову родную шануйце!». Хлопчыкі і дзяўчынкі з бела-рускамоўнага класа СШ № 2 г. Скідзеля са сваёй настаўніцай Валянцінай Мароз   паўдзель-нічалі ў конкурсах «Назаві па-беларуску», «Любімыя сло-вы», «Наадварот», «Назаві ад-ным словам»,  паслухалі і самі пачыталі вершы беларускіх па-этаў, адгадалі загадкі і пазнаё-міліся з кніжнымі выставамі «Роднаму слову — гучаць!» і «500-годдзе беларускага кні-гадрукавання». Ад бібліятэка-ра  Вольгі Савянковай  на па-мяць аб сустрэчы кожны ўдзе-льнік атрымаў картку-разма-лёўку «Калі ласка, размаўляй са мной па-беларуску!».

Урок роднай мовы ў сямікласнікаў сярэдняй школы № 2 правяла загадчык Міль-каўшчынскага літаратурна-краязнаўчага музея Таццяна Савянкова. З вялікай цікавасцю слухалі вучні аповед з гіста-рычнага мінулага нашага краю, пра складаны шлях да незалежнасці і беларускасці. Асаблівая ўвага была звернута на сёлетнюю юбілейную па-дзею —  святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання. Ва ўсіх была магчымасць паба-чыць старонкі факсімільнага выдання «Бібліі» Францішка Скарыны, а некаторыя вучні нават паспрабавалі прачытаць асобныя ўрыўкі.

Паэтка Тамара Мазур актыўна ўдзельнічала ў свят-каванні Дня роднай мовы і за межамі свайго рэгіёна. Яна су-стрэлася з аматарамі роднага слова ў гарадской бібліятэцы г. Бярозаўкі Лідскага раёна, дзе падзялілася ўласным бачаннем ролі беларускай мовы ў жыцці кожнага беларуса. Свае вы-сновы падмацоўвала чытаннем вершаў з лірычнага зборніка «Пакуль кахаю», за які была ўшанавана прэміяй Гарадзен-скага аблвыканкама імя А. Дубко «За дасягненні ў галіне культуры і мастацтва» ў 2014 годзе. Асабліва крануў удзе-льнікаў літаратурнай суст-рэчы верш «За-павет сыну», які заканчваецца радкамі: «Мала нарадзіцца бела-русам — неаб-ходна жыць як беларус». Па-этка пазнаёміла чытачоў біблія-тэкі з творамі, якія напісаны ёю ў апошні час. Яны значна ад-розніваюцца ад ужо надрука-ваных у трох яе кнігах, а так-сама ў часопісах і альманахах. Прызналася, што шукаць но-выя вершаваны формы пры-мушае жаданне дастукацца да сэрцаў падрастаючага пака-лення.

Народнае свята Масле-ніца ў гэтым годзе па часе су-пала з Тыднем роднай мовы. Вясёлыя забавы, народныя гульні, песні, танцы, спабор-ніцтвы ў спрытнасці, хуткасці і знаходлівасці — усё было напоў-нена гучаннем роднага бела-рускага слова ў Мількаўшчы-не, дзе на свята развітання з зімой сабраліся як мясцовыя жыхары, так і госці з навако-льных вёсак і са Скідзеля.

Удзельнікі ўсіх святаў і сустрэч прыйшлі да высновы, што патрэбна імкнуцца да таго, каб роднае беларускае слова гучала шырэй і часцей.

Таццяна Савянкова, старшыня Скідзельскай суполкі ТБМ.

 

Мовы беларускай абаронцы

19 лютага, пад Міжна-родны дзень роднай мовы, чы-тачы Дварышчанскай сельскай бібліятэкі Лідскага раёна пры-нялі ўдзел у напісанні агульна-цыянальнай дыктоўкі па бела-рускай мове. Быў абраны адзін з прапанаваных тэкстаў — уры-вак з твора Янкі Брыля «Усме-шка». Тэкст дыктоўкі прачы-тала бібліятэкар Марцінкевіч Людміла Ўладзіславаўна.

Удзел у дыктоўцы ўзяў старшыня Дварышчанскага выканаўчага камітэта Ганевіч Іван Феліксавіч — вялікі аматар беларускай мовы, творчы і ўлюблёны ў беларускі край чалавек. Гасцей Дварышчан-скай зямлі ён не толькі вітае па-беларуску, але і цудоўна рас-казвае пра ўнікальную спад-чыну роднага края. Адклікну-ліся актыўныя чытачы сель-скай бібліятэкі, а менавіта баць-кі, якія прыходзяць сюды з ма-ленькімі дзецьмі, маючы час і жаданне прачытаць ім творы беларускіх пісьменнікаў. У гэты дзень не вызначалі пераможцаў і не ставілі адзнакі за работы. Галоўная мэта правядзення дыктоўкі — не ацэнка ведаў, а папулярызацыя беларускай мовы і павышэнне граматнасці людзей.

Дварышчанская зямля — адзін з тых куточкаў нашай краіны, дзе любяць і шануюць матчыну мову, з павагай ста-вяцца да яе. Таму ў дзень род-най мовы сельская бібліятэка арганізавала сапраўднае свята, літаратурную гасцёўню «Мо-вы беларускай абаронцы», куды былі запрошаны вучні сярэдніх класаў мясцовай шко-лы.

А пачалося ўсё з  пры-гожай легенды: «Ішлі тры падарожнікі. Ішлі яны тры дні і тры ночы, стаміліся, прыселі і чуюць — спявае нехта. Пры-слухаліся, не жаўранак, не лес шуміць. Трэці падарожнік прыпаў вухам да зямлі і пра-шаптаў:

— Дык гэта ж зямля наша спявае, наша беларуская зямля. Таму ў нас і песні такія прыгожыя, і словы мілагуч-ныя».

Каб падтрымаць гэтую думку госці прачыталі вершы Пятруся Макаля і Віктара Шніпа. Перш чым распачаць літаратурна-гістарычную вік-тарыну, ўдзельнікаў падзялілі на дзве каманды: «Паясок» і «Капялюшык», назвы якіх з’яў-ляюцца неад’емнымі атрыбута-мі беларускага касцюма; а так-сама вызначылі капітанаў, якім сходу далі магчымасць параз-важаць над пытаннем: «Якая ж яна наша мова беларуская?»

Дзеці адразу далі ўпэў-нены адказ, што наша родная беларуская мова мілагучная, яскравая, жывая, старажыт-ная… Далей удзельнікам пра-панавалі прамовіць вітальныя звароты, якімі мы сустракаем родных, знаёмых і гасцей; на хуткасць сабраць і растлума-чыць сэнс прыказак. Некато-рыя пытанні віктарыны былі даволі складаныя, але дзеці хутка адказвалі, чаму нашу краіну называюць сінявокай, хто з’яўляецца беларускім пер-шадрукаром, якія ведаюць цікавыя факты з жыцця выда-тнай асветніцы Ефрасінні По-лацкай і г.д. Мэта правядзення віктарыны — вызначыць, як дзеці ведаюць гісторую сваёй краіны і дзеячаў айчыннай культуры, асабліва юбіляраў гэтага года —  Янку Купалу і Якуба Коласа, Максіма Танка, Янку Брыля, Пімена Панчанку і г.д.

Самым неспадзяваным конкурсам стала заданне «ап-рануць» і «накарміць» ляльку, карыстаючыся толькі мала-ўжывальнымі словамі, якія ад-павядаюць назвам адзення і ежы (адрына, бурнос, каптур, жвір, конаўка, пячурка, хру-сты). У дапамогу дзецям былі выдадзены этнаграфічныя да-веднікі. У выніку атрымалася вельмі творчая гульня.

Як тэатралізаваць бела-рускую казку без падрыхтоў-кі? Гэта магчыма толькі са-праўдным аматарам літара-туры і наведвальнікам біблія-тэкі, якія сябруюць з белару-скай кнігай. Яна і стала той кры-нічкай фантазіі, якая дапамагла сатварыць маленькі літара-турны твор. У канцы мера-прыемства ўсе ўдзельнікі і го-сці частаваліся гарбатай і пры-смакамі, за сталом вялася гута-рка пра цікавыя творы сучас-ных беларускіх пісьменнікаў, што зараз карыстаюцца попы-там у нашай бібліятэцы, на што абавязкова трэба звярнуць увагу і прапанаваць сваім ся-брам.

Вось такіх актыўных карыстальнікаў бібліятэкі мо-жна ўпэўнена назваць сучас-нымі абаронцамі беларускай мовы.

 Дар’я Марцінкевіч,

загадчык аддзела бібліятэчнага маркетынгу ДУК «Лідская раённая бібліятэка імя Янкі Купалы».   

Памяці Алеся Пісьмянкова

24 лютага 2017 года ў музеі Максіма Багдановіча грамадскасць г. Менска адзна-чыла 60-годдзе Алеся Пісьмян-кова, памерлага ў 2004 годзе. Паэт нарадзіўся 25 лютага 1957 года ў в. Іванаўка Касцюко-віцкага р-на Магілёўскай воб-ласці. У 1964 г. Алесь паступіў у Бялынкавіцкую сярэднюю школу. У школе ён рана пачаў пісаць вершы, але сур’ёзнай увагі ім не надаваў. У 1974-1975 працаваў карэспандэнтам Касцюковіцкай раённай газеты. Тады ж асабіста пазнаёміўся з Аляксеем Пысіным, які прыяз-джаў на сустрэчу з чальцамі раённага літаб’яднання. У 1975 г. паступіў на беларускае ад-дзяленне філалагічнага факу-льтэта БДУ, якое скончыў у 1980. У 1980-1982 працаваў карэспандэнтам газеты «Літа-ратура і мастацтва» З 1982 — рэдактар аддзела навукі і мас-тацтва часопіса «Полымя».

З 1990 — намеснік стар-шыні СП Беларусі. Сярод чы-тачоў мелі поспех яго зборнікі «Белы камень» і «Чытаю зо-ры»… Таксама трэба адзна-чыць, што паэт быў адным з па-спяховых рэдактараў газеты «Літаратура і мастацтва»…

Вядоўцам вечарыны быў славуты паэт і журналіст Навум Гальпяровіч. Перад прысутнымі выступілі: Васіль Зуёнак, Віктар Карамазаў, Уладзімір Ягоўдзік, Антаніна Хатэнка, Хрысціна Лялько, Уладзімір і Валянціна Ска-рынкіны, брат паэта Мікола Уладзіміравіч, які працуе ды-рэктарам Лапіцкай школы, а таксама жонка паэта Алёна Ры-гораўна. Таксама перад пры-сутнымі гралі славутыя барды Анатоль Кудласевіч і Аляксей Нежавец.

Было вельмі цікава! Мерапрыемства прайшло ў цёплай творчай атмасферы. Трэба адзначыць, што пра юбілей класіка напісалі многія беларускія перыядычныя вы-данні. Ён прайшоў годна.

Аляксей Шалахоўскі, гісторык культуры.

 

Літаратурна-музычныя сустрэчы на Дзятлаўшчыне

Так цёплы і шчыра гасцей могуць сустракаць то-лькі ў навучальных установах Дзятлаўшчыны. Ды такіх гас-цей, як бард і журналіст Зміцер Бартосік, пісьменнік, краязна-вец, гісторык Сяргей Чыгрын і дзятлаўскі грамадскі энту-зіяст, былы дырэктар спартыў-най школы ў Дзятлаве Валеры Петрыкевіч.

У сераду, 1 сакавіка, іх з радасцю віталі настаўнікі і вучні Жукоўшчынскай базавай школы імя Ігната Дварчаніна і Гезгалаўскай сярэдняй школы. Настаўнікі і вучні нават і не па-мятаюць, калі ў іх школах вы-ступалі беларускія літаратары. У юбілейны год беларускага кнігадрукавання Сяргей Чы-грын распавёў прысутным пра гісторыю беларускай кнігі, па-казаў рэдкія і арыгінальныя выданні кніг, асабліва ўсіх зацікавілі кніжкі-малюткі. А таксама госць прэзентаваў сваю кнігу пра Дзятлаўшчыну і яе знакамітых людзей «На ра-дзіме Ігната Дварчаніна». Змі-цер Бартосік дапаўняў выступ-ленні Сяргея Чыгрына бела-рускімі песнямі, распавядаў пра гісторыю беларускай бар-даўскай песні.

Валеры Петрыкевіч знаёміў настаўнікаў і школь-нікаў з творчасцю літаратараў, з тымі добрымі справамі па ўшанаванні пісьменнікаў-зем-лякоў, якія адбываюцца на Дзя-тлаўшчыне. Акрамя выступ-ленняў госці праводзі-лі розныя літаратур-ныя конкурсы. Асаб-ліва ўсіх зацікавіў кон-курс на веданне жыц-цёвага і творчага шля-ху беларускіх пісьмен-нікаў за апошніх 500 гадоў. Усіх здзівіла сваімі ведамі па бела-рускай літаратуры вучаніца Гезгалаўскай сярэдняй школы Лю-боў Смірнова.

У гэты самы дзень Змі-цер Бартосік, Сяргей Чыгрын і Валеры Петрыкевіч наведалі вёску Зачэпічы, дзе нарадзіліся заходнебеларускія паэты Га-расім Прамень, Пятрусь Гра-ніт і Васіль Струмень. Госці ўсклалі кветкі да мемарыяль-нага каменя і шыльды гэтым паэтам, якія былі ўстаноўлены летась у цэнтры вёскі.

Барыс Баль,

Беларускае Радыё Рацыя, Дзятлаўскі раён.

Адышоў у лепшы свет Яўген Петрашэвіч

У Гародні 11 сакавіка не стала беларус-кага кампазітара, педагога, паэта, мастака, былога кіраўніка фальклорнага ўзорнага ансамбля «Гарадзенскія дударыкі», актыўнага сябра ТБМ, шчырага беларуса і добрага чалавека Яўгена Петрашэвіча.

Яўген Петрашэвіч нарадзіўся ў 1930 годзе ў вёсцы Падбараны Мастоўскага раёна. З слыннага Гудзевіцка-Лунненскага гнязда. Скон-чыў Менскае музычнае вучылішча. Працаваў настаўнікам музыкі, акампаніятарам Беларускай дзяржаўнай філармоніі.

У розны час Яўген Петрашэвіч кіраваў аркестравымі групамі пры народным ансамблі «Нёман», «Вянок». Быў кіраўніком дзіцячага ўзорнага фальклорнага ансамбля «Гарадзенскія дударыкі», які неаднойчы выступаў у Польшчы, Літве, Францыі, Нарвегіі, Швецыі. У Гданьску ансамбль атрымаў Гран-Пры «Zloty Kogucik».

За сваё жыццё Яўген Петрашэвіч выдаў зборнікі вершаў «Пасынкі», «Віншаванкі», «Бай-кі-непазяхайкі», «Балада пра Грунвальд», «Сказ пра Каложу». Напісаў цыкл песень-балад на гістарычную тэму Яна Чачота, зборнік песень «Беларускі вясёлкавы край», песеннікі «Спя-вайце, братцы, спявайце» і «Пяшчотнасць».

Як мастак Яўген Петрашэвіч з’яўляецца аўтарам гранітнай скульптуры ў гонар заснаван-ня вёскі Гудзевічы Мастоўскага раёна, драўля-най скульптуры «Вікінг» у Даніі, зя якую атра-маў медаль вікінгаў.

Выказваем спачуванні родным і блізкім, сябрам і паплечнікам з нагоды страты сапраўд-нага Беларуса.

У Беларусі адзначылі 75-годдзе Міхася Ткачова

10 сакавіка, у пятніцу, споўнілася 75 год з дня нара-джэння грамадскага і палітыч-нага дзеяча, першага старшыні Беларускай сацыял-дэмакра-тычнай Грамады — цяпер Бела-руская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) — выдатнага археолага, галоўнага рэдактара Беларускай Энцыклапедыі, прафесара Міхася Ткачова.

На менскіх Усходніх могілках паплечнікі Міхася Аляксандравіча, ветэраны пар-тыі, партыйная моладзь і зем-лякі з Мсціслава  ўсклалі вянок і кветкі на магілу М. Ткачова.

Актывісты Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамады) наведалі Мсціслаў, дзе ўсклалі кветкі каля шыль-ды першаму старшыні Бела-рускай сацыял-дэмакратычнай Грамады (цяпер БСДП).

Шыльда знаходзіцца ў самым цэнтры горада на буды-нку былой школы, у якой ву-чыўся Міхась Ткачоў. Надпіс на шыльдзе такі: «У гэтым бу-дынку з 1949 па 1959 год ву-чыўся грамадска-палітычны дзеяч, доктар гістарычных на-вук, прафесар Міхась Ткачоў».

75 гадоў ад нараджэння славутага навукоўцы і грамад-скага дзеяча Міхася Ткачова адзначылі гарадзенцы. Круглы стол, ускладанне кветак да ме-марыяльнай шыльды гісторы-ка і выкладчыка правялі сту-дэнты ўніверсітэта.

Сябры БСДП з Гарод-нт ўшанавалі памяць Міхася Ткачова ўскладаннем кветак да мемарыяльнай дошкі на доме ў Гародні, у якім з 1978 па 1989 год жыў выбітны беларускі на-вуковец.

Пазней сябры БСДП прынялі ўдзел у вечарыне, прысвечанай 75-годдзю з дня нараджэння Міхася Ткачова, якую зладзіў «Цэнтр гарадско-га жыцця», дзе паплечнікі і су-часнікі дзяліліся сваімі ўспамі-намі з прысутнымі маладымі людзьмі.

Паводле СМІ.

Алег Трусаў

Гісторыя сярэднявечнай Еўропы

(V — XV стагоддзі)

(Працяг. Пачатак у папярэдніх нумарах.)

Той чалавек, які прахо-дзіў праз катаванні і вытрым-ліваў іх, лічыўся апраўданым, а хто не вытрымліваў — вінава-тым. Толькі ў 1215 г. Латэран-скі сабор гэтую практыку за-бараніў.

Цэнтрамі адукацыі і культуры былі ў раннім Ся-рэднявеччы толькі цэрквы, кляштары (манастыры) і мана-стырскія школы. Пры мана-стырах існавалі бібліятэкі і май-стэрні па перапісванні кніг — “скрыпторыі”. Тут адукава-ныя манахі перапісвалі біблій-ныя тэксты, творы старажыт- ных філорсафаў і паэтаў.

У манастырскіх і пры-ходскіх школах вучылі хлопчы-каў ва ўзросце ад сямі гадоў. Тэрмін вучобы — 7 або 8 гадоў. Тут выкладалі пісьмо, чытанне, спевы, лацінскую мову, арыф-метыку, тэалогію, астраномію і тэорыю музыкі (гармонію). Пазней у гарадах узніклі і све-цкія школы на чале са свецкімі настаўнікамі (магістрамі). Не-каторыя вучні нават ездзілі з горада ў горад, каб паслухаць лекцыі найбольш вядомых на-стаўнікаў. Такіх вучняў назы-валі «вандроўнымі шкалярамі».

У ХІ -XII стст. у вялікіх гарадах узніклі новыя навуча-льныя ўстановы — універсітэ-ты. Першы з іх адкрыўся ў XI ст. у горадзе Балоні (Італія). Выкладанне ў ім ішло на мове каталіцкай царквы — лаціне. Сярод факультэтаў самым прэ-стыжным быў багаслоўскі (тэа-лагічны) факультэт, дзе вучылі будучых святароў i філосафаў. Асноўная форма навучання — лекцыі і дыспуты, сумесныя аб-меркаванні складаных і спрэч-ных пытанняў пераважна бага-слоўска-тэалагічнага харак-тару.

У Х-ХІ стст. значна ўмацоўваецца ўплыў царквы і ў Візантыі. Склаўся трывалы хаўрус царквы і дзяржавы, прычым, у адрозненне ад За-ходняй Еўропы, царква тут за-лежала ад свецкай улады. Выба- ры патрыярха непасрэдна зале-жалі ад імператара. Шмат у Візантыі было і манастыроў, якія мелі вялікія зямельныя ўладанні. Некаторыя буйыя манастыры былі значнай палі-тычнай сілай, і таму на працягу X ст. імператары спрабавалі абмежаваць рост манастыр-скага землеўладання. Афіцый-най мовай царквы ў Візантыі была грэцкая, але дзякуючы Кірылу і Мяфодзію славянскія народы, якія былі праваслаў-нымі, карысталіся стараславян-скай мовай у набажэнстве і кі-рылічным алфавітам, што зна-чна пашырыла культурны ўплыў хрысціянства сярод сла-вянскіх народаў.

 

  1. Царкоўны раскол 1054 г. і ўзмацненне каталіцкай царквы ў Заходняй Еўропе

 

Царкоўны раскол 1054 г. Пачатак падзелу хрысціян-ства на дзве плыні — усходнюю і заходнюю — пачаўся пасля падзелу адзінай Рымскай імпе-рыі на дзве. Усходняй (візан-тыйскай) царквой кіраваў кан-станцінопальскі патрыярх, які залежаў ад імператара. Ён так-сама быў першаіерархам новых хрысціянскіх цэркваў, што ўзніклі на тэрыторыях, дзе жы-лі ўсходнія і часткова паўднё-выя славяне. Але не ўсе ўсхо-днія хрысціяне падпарадкоўва-ліся Канстанцінопалю. Існавалі і іншыя незалежныя ўсходнія (праваслаўныя) цэрквы, якія называліся «аўтакефальны-мі», на чале са сваімі патрыяр-хамі. З цягам часу іх колькасць павялічвалася і цяпер дасягну-ла 15. Ужо ў IV ст. існавалі, акрамя Канстанцінопальскай, Александрыйская, Антыяхій-ская і Іерусалімская цэрквы.

У Заходняй Еўропе хрысціян узначалілі рымскія папы, якія ў меншай ступені за-лежалі ад каралеўскай улады, мелі сваю незалежную дзяржа-ву і праводзілі самастойную палітыку, асабліва ў часы феа-дальнай раздробленасці. У IX і X стст. паміж рымскімі папамі і канстанцінопальскімі патры-ярхамі пачалося змаганне за душы тых жыхароў Еўропы на Поўначы і Ўсходзе, якія пры-нялі хрысціянства. Канфлікт закончыўся тым, што ў 1054 г. Рымскі Папа і канстанціно-пальскі патрыярх праклялі і адлучылі ад царквы адзін ад-наго. За заходняй царквой кан-чаткова замацавалася назва «каталіцкая», што азначае «сусветная», а за ўсходняй — «праваслаўная», што значыць «царква правільнай веры», або «артадаксальная». Даволі часта каталікі называлі праваслаўных «схізматыкамі» (ерэтыкамі). Узніклі і замацаваліся і пэўныя адрозненні паміж гэтымі плы-нямі.

Так, каталікі лічаць, што Святы Дух сыходзіць ад-начасова ад Бога-Айца і Бога-Сына (Хрыста), а праваслаў-ныя — што толькі ад Бога-Айца. У каталіцызме ёсць догмат пра чысцец (чысцілішча), а ў пра-васлаўі яго няма. Каталікі лі-чаць свайго лідара — Рымскага Папу — цалкам непагрэшным у пытаннях веры і маюць толькі адзін рэлігійны цэнтр — Ваты-кан. У праваслаўных няма адзінага кіраўніка і адзінай духоўнай Сталіцы. Каталіцкія святары не маюць права мець сям’ю і ўступаць у шлюб (цэлі-бат), а праваслаўныя святары (за выняткам «чорнага» мана-ства) сям’ю маюць. У каталікоў ёсць каталіцкія манаскія ор-дэны і моцны культ Багаро-дзіцы, а праваслаўныя гэтага не маюць. У касцёле няма ікана-стаса, але ёсць шмат скульптур, чаго не скажаш пра праваслаў-ную царкву. У каталіцкіх хра-мах гучыць арган, людзі ся-дзяць на лаўках, часам стаяць і моляцца на каленях. Людзі ў праваслаўнай царкве звычайна стаяць, і тут спявае царкоўны хор, але музычны інструмент не гучыць. Як святары, так і манахі маюць адрозныя цар-коўныя (касцельныя) строі.

Узмацненне каталіц-кай царквы ў ХІІ-ХІІІ стст. Вялікую ролю ў гэтым  ады-граў Папа Інакенцій ІІІ (1198-1216). Ён здолеў падпарадка-ваць сабе шмат якіх еўрапейскіх манархаў. Непакорлівых ён ад- лучаў ад царквы, забараняў праводзіць набажэнствы на тэ-рыторыі іх краіны. Васаламі Рымскага Папы прызналі сябе каралі Даніі, Англіі, Польшчы, Венгрыі, Кастыліі і Арагона. Папа пачаў называць сябе “намеснікам Бога” на зямлі. Яму цалавалі пантофлі ўсе, хто прыходзіў да яго на аўдыен-цыю. У сваёй краіне, горадзе Рыме і ваколіцах, ім быў створа-ны бюракратычны апарат з вя-лікай колькасцю духавенства Багацце каталіцкай царквы да-сягала велізарных аб’ёмаў. Во-лю Папы даводзілі да вернікаў не толькі святары, але і мана-скія ордэны.

 

  1. Крыжовыя паходы

 

Крыжовымі паходамі называюць ваенныя паходы заходнееўрапейскіх хрысціян з мэтай забраць у мусульман га-лоўныя хрысціянскія святыні ў Святой Зямлі (Палесціне). Іх удзельнікі нашывалі на свае плашчы крыжы — сімвалы хры-сціянства. Арганізатарамі кры-жовых паходаў былі рымскія папы.

Пачатак крыжовых па-ходаў адлічваюць з 1096 г. (пачатак першага паходу), а заканчваюць або ў 1270 г. (апо-шні восьмы паход), або ў 1291 г., калі мусульмане захапілі апошнюю крыжацкую цвердзь на Усходзе — горад Акру. Рым-скія папы таксама арганізоўвалі крыжовыя паходы супраць ерэтыкоў і нават супраць непа-корных ім каралёў. У XIV і XV стст. адбываліся крыжовыя па-ходы і супраць туркаў-асманаў.

Пачалося ўсё ў фран-цузскім горадзе Клермоне ў лістападзе 1095 г., дзе перад натоўпам вернікаў пасля цар-коўнага сабора выступіў Рым-скі Папа Урбан II. Ён заклікаў прысутных дапамагчы Візан-тыі, «на якую напалі падступ-ныя мусульмане», і вызваліць ад іх хрысціянскія святыні ў Палесціне. Усім удзельнікам ён паабяцаў вызваленне ад грахоў, а тым, хто загіне — вечнае жыццё ў раі. Яго ідэю ўсе падтрымалі і вырашылі ісці ў паход.

Вясной 1096 г. тысячы сялян, узброеных сякерамі, кіямі і косамі, рушылі ў паход, па дарозе рабуючы мясцовых жыхароў, бо не мелі з сабою ха-рчоў. Калі яны дабраліся да Канстанцінопаля, візантыйцы перавезлі іх у Малую Азію. Мясцовыя войскі мусульман іх або перабілі, або забралі ў па-лон.

Тады рушылі на вайну добра ўзброеныя феадалы, ма-лодшыя сыны ўласнікаў фео-даў, якія не мелі права на спад-чыну бацькі, каб захапіць сабе ўласнасць у заваяваным краі. Імператар Візантыі Апяксей Комнін прымусіў іх даць яму прысягу вернасці і толькі тады перавёз іх у Малую Азію. У 1097 г. крыжаносцы разам з ві-зантыйцамі захапілі Нікею, якая зноў пачала належаць Візантыі. Пасля войска крыжаносцаў прыйшло ў Кілікікію, дзе жылі хрысціяне і хутка захапіла яе Потым крыжаносцы падзялі-ліся на два атрады, якія пайшлі ў розныя бакі: адны на Эдэсу, другія — на Антыёхію ў Сірыі. Эдэсу, дзе жылі армяне, занялі без бою, і тут узнікла першая дзяржава крыжаносцаў — гра-фства Эдэскае.

Антыёхія абаранялася больш за сем месяцаў; яе заха-пілі ў чэрвені 1098 г. у выніку здрады некаторых абаронцаў горада. Тут узнікла другая крыжацкая дзяржава — Антыя-хійскае княства. Частка кры-жаносцаў на чале з Раймондам Тулузскім пайшла далей — на  Iерусалім. 7 чэрвеня 1099 г. горад быў абложаны, а 15 лі-пеня — узяты штурмам. Пера-можцы забілі ўсіх мусульман і іўдзеяў. Толькі ў мячэці Амара было забіта каля 10 тысяч чала-век. Узнікла трэцяя, самая га-лоўная крыжацкая дзяржава — Іерусалімскае каралеўства на чале з Готфрыдам Булонскім. Пазней крыжаносцы з дапамо-гай Венецыі захапілі прыбя-рэжныя ліванскія гарады і стварылі чацвёртую дзяржа-ву — Трыпальскае графства. Валоданні крыжаносцаў вы-цягнуліся вузкай паласой па берагах Міжземнага мора пра-цягласцю каля 1200 км. Галоў-ным кіраўніком тут лічыўся іерусалімскі кароль, якому пры-сягнулі на вернасць астатнія кіраўнікі, але гэта было ў ас-ноўным фармальна. Заваёўнікаў было няшмат, толькі 2-3% ад агульнай колька-сці насельніцтва; астатнія былі сяляне — мусульмане, армя-не і яўрэі. Галоўнай сілай у каралеўстве стала каталіцкая ца-рква. Каталіцкі іеру-салімскі патрыярх, архібіскупы, біску-пы, абаты кляшта-роў сталі буйнымі землеўласнікамі. Яны атрымалі землі, якія раней належалі мусульманскаму і часткова праваслаў-наму духавенству, а таксама зямельныя падарункі ад свецкіх сеньёраў.

Каб умацаваць сваю ўладу ў новых землях, рымскія папы ў пачатку XII ст. стварылі духоўна-рыцарскія ордэны. Гэ-тыя ордэны мелі статуты, за-цверджаныя Рымскім Папам, і падпарадкоўваліся толькі яму. На новых землях існавалі ордэ-ны тампліераў, іанітаў (шпі-тальераў), тэўтонаў і Святой Гасподняй дамавіны. Самым моцным быў ордэн тампліераў, які меў 18 уласных крэпасцяў-цвярдыняў. У гарадах, што на-лежалі крыжаносцам, перава-жала хрысціянскае насельніцтва розных веравызнанняў. Шмат тут было італьянскіх купцоў, асабліваз Венецыі і Генуі. У пачатку XII ст. веніцыянцы мелі па адным квартале ў кож-ным горадзе Іерусалімскага каралеўства. Італьянцы пры-возілі з Еўропы хлеб, будаўні-чае дрэва, металы, коней і воп-ратку. У Еўропу везлі шоўк і бавоўну, цукар, віно, спецыі, фарбавальнікі, слановую косць, каштоўныя камяні і шкляны посуд. Адчуваўся ўздым міжземнаморскага ган-длю.

Аднак у другой палове XII ст. сітуацыя для крыжано-сцаў на Ўсходзе вельмі пагор-шылася. Другі крыжовы паход (1147-1149 гг.) не прынёс хры-сціянскім уладарам на чале з французскім каралём Людо-вікам VII жаданых вынікаў. А ў 80-я гады XII ст. мусульман-скін землі, якія межавалі з кры-жацкімі дзяржавамі, трапілі пад уладу егіпецкага султана Са-лах-ад-Дзінн (Саладзіна). Яго войска 3 ліпепя 1187 г. разбіла войска крыжаносцаў і ўзяло ў палон іерусалімскага караля, якога давялося выкупляць за вялікія грошы. 2 кастрычніка 1187 г, войска Саладзіна ўва-йшло ў Іерусалім, які капітуля-ваў.

(Працяг у наступным нумары.)

 

«Нават разбураны, горад выглядае еўрапейскім»

(Магілёўцам паказалі іхні горад у вайну)

5 сакавіка ў Магілёве скончылася ўнікальная выстава «Невядомы Магілёў: горад на фотаздымках 1941-44 гг.» Ня-гледзячы на даволі сціплую рэ-кламу, выстава выйшла на пер-шае месца па папулярнасці ў горадзе (нават, відаць, і за апо-шнія некалькі год), яна заціка-віла не толькі вузкае кола ама-тараў гісторыі, але і вялікую колькасць звычайных жыхароў горада!

Магілёўская суполка ТБМ імя Скарыны ладзіла аж дзве экскурсіі (28 студзеня і 25 лютага) на гэтую выставу. Экс-курсіі праводзіў сябра нашай арганізацыі, супрацоўнік музея Яўген Балбераў. Дык чым жа так зацікавіла магілёўцаў гэтая фотавыстава? Чым яна прыва-біла столькі народу глядзець на старыя фота? А прычына не толькі ў тым, што ў   Магілёве расце цікаўнасць да сваёй гіс-торыі, але і ў тым, што на фота-здымках — страчаная архітэк-турная спадчына нашага стара-жытнага горада.

Трэба ўлічыць, што ў мірныя даваенныя часы зды-маць на вуліцах гарадоў у СССР было фактычна забаро-нена. Даваенныя здымкі вялі-кая рэдкасць, бо далёка не ў кожнага грамадзяніна меўся фотаапарат, ды і не кожны на-важыўся б адкрыта здымаць архітэктуру ў 30-я гады. Уні-кальнасць выставы у тым, што аўтары работ — нямецкія вай-скоўцы. Лёс склаўся так, што менавіта нямецкія акупанты ненаўмысна захавалі для нас стары Магілёў. І дзякуючы іх здымкам мы можам паглядзець неверагодную колькасць ра-ней нябачаных куткоў горада, а таксама ўбачыць вядомыя месцы ў іншых ракурсах, у ас-ноўным усе старыя краявіды Магілёва мы ведаем толькі праз дарэвалюцыйныя паш-тоўкі.

Выставу арганізаваў музей гісторыі Магілёва. Фота-здымкі прадстаўленыя з калек-цыі Алега Давіда Лісоўскага і фондаў Музея гісторыі Магі-лёва. Гэта вынік некалькіх га-доў руплівай працы па зборы фотаздымкаў калекцыянерам Алегам Давідам Лісоўскім. Бы-лы магілёвец, Алег Лісоўскі за-раз жыве і працуе ў Германіі. Лісоўскі шукае ў архівах і пры-ватных калекцыях не толькі фотаздымкі Магілёва, але і усё, што датычыцца яго гісторыі, і за свае ўласныя грошы набы-вае іх. Старшыня Магілёўскай гарадской арганізацыі ТБМ, краязнаўца і гісторык Алег Дзьячкоў таксама дапамагаў Алегу Лісоўскаму ў пошуках і набыцці фотаздымкаў, як і дзясяткі іншых неабыякавых магілёўцаў .

Зробленыя нямецкімі вайскоўцамі ў нашым горадзе падчас акупацыі, фотаздымкі і нават аэрафотаздымкі з сама-лётаў-выведнікаў на выставе былі прадстаўленыя ў розных памерах — ад стандартных фак-сімільных копіяў да раздрука-ваных у вялікім фармаце. На экспанатах паказана гарадская архітэктура, пашкоджаная бамбаваннем, але да разбурэн-ня, калі яшчэ не было моцных бамбёжак, цяжкіх баёў за вы-зваленне горада, якія нанеслі першыя вялікія страты гарад-скому абліччу. Ну і канечне да ўсіх «зачы-стак» горада (канец 50-х, а потым 1975-85 га-доў), калі дзеля «све-тлай будучыні» савец-кая ўлада знішчала рэ-шткі старажытнага Ма-гілёва, якія трапілі пад савецкую ідэалагіч-ную перабудову.

Фотаздымкі па-казваюць — Магілёў быў еўрапейскім гора-дам! Нават разбураны горад выглядаў веліч-на. Уражваюць архітэ-ктурныя дамінанты. Велічныя вежы нашых непаў-торных магілёўскіх храмаў і касцёлаў надавалі гораду ад-метнасць. Касцёл св. Ксаверыя і гасцініца «Францыя» знахо-дзіліся насупраць магілёўскага драмтэатра. На адным з фота на заднім плане — выява Рату-шнай плошчы. Від на цэнтр го-рада з-за Дняпра — бачны Спа-скі і Богаяўленскі храмы, ві-даць і Быхаўскі базар. На фота-здымках дакументальна зафік-саваныя трагедыі, з якімі су-тыкнуліся гараджане падчас акупацыі гітлераўцамі. Здымак «Патоп на Дубравенцы 10 кра-савіка 1942 года» — «магілёў-скае цунамі» — трагедыя на Ду-бравенцы, што здарылася 10 красавіка 1942 года і забрала сотні чалавечых жыццяў

На выставе можна вы-разна адчуць і трагедыю наро-даў Беларусі, горада, асобных людзей, калі ў жыццё надыхо-дзіць вайна, усе тыя жахі і вы-прабаванні, што з ёй звязаныя, розныя бакі гарадскога ваенага жыцця. Сярод фотаздымкаў ёсць выявы масавага публічна-га смяротнага пакарання на Савецкай плошчы. Бачым фо-таздымкі з габрэямі, якім на-канавана прайсці праз Хала-кост — нявольнікамі гета на вулі-цах горада. Разбураныя буды-нкі і масты, чорныя ад кура-дыму пажараў дамы — рэаліі акупаванага горада, поўнае не-бяспекі жыццё.

Вядома ж, гэтыя здым-кі нясуць цяжкі адбітак жудас-най вайны. Яны сталі помнікам не толькі страчаным славутас-цям даўніны, але і страчаным людскім жыццям. Гэта выстава пра нашу гісторыю і нашу тра-гедыю. Яе наведалі шмат магі-лёўцаў, што памятаюць часы акупацыі. Некаторыя знаходзі-лі дамы, у якіх раней жылі, два-ры, дзе гулялі ў дзяцінстве.

На выставе, акрамя фо-таздымкаў, была і невялічкая экспазіцыя некаторых рэчаў тых часоў. Акрамя гэтай калек-цыі Алег Лісоўскі абяцае пада-раваць роднаму Магілёву пе-ракладзеную ім кнігу ўспамі-наў былога гітлераўскага салда-та, які знаходзіўся ў палоне ў горадзе з 1944 па 1949 год.

Не так даўно Алег Лі-соўскі знайшоў яшчэ 28 уні-кальных, непаўторных здым-каў нашага горада з 1914 года, яшчэ да Першай сусветнай вай-ны. Амаль кожны здымак зяў-ляецца не толькі гістарычнай, але і мастацкай каштоўнасцю, бо ўяўляе сабой узор фотамас-тацва. Гэты скарб каштуе не-малыя грошы: Алег і музей гіс-торыі Магілёва звярнуліся па дапамогу да жыхароў і зараз ідзе збор неабходнай колькасці грошай.

Вялікую і вельмі каш-тоўную працу зрабіў Алег, і гэ-та выклікае захапленне. Магі-лёўцы вельмі ўдзячныя яму за яго руплівую працу.

Наталля Шамянкова,

сакавік 2017 г.

Даглядчык магілёўскага часу

Людзі розных прафесій жывуць у Магілёве — бухгал-тары, прадаўцы, настаўнікі, ле-кары, артысты,  і ўсе маюць у сваёй справе калег і магчы-масць прафесійных стасункаў. І толькі Генадзь Галоўчык у абранай справе ўнікальны — ён адзіны ў Магілёве «даглядчык гарадскіх гадзіннікаў». Мена-віта яго запрасіў на сустрэчу з магілёўскай суполкай ТБМ і яе прыхільнікамі старшыня Алег Дзьячкоў. Генадзь падрабязна і вельмі цікава распавёў нам, як пачыналася яго захапленне, чым займаецца зараз, а таксама падзяліўся планамі на будучы-ню.

У далёкім 1983 годзе ўчарашні школьнік Генадзь прыехаў з Берасцейскай вобла-сці  ў Магілёўскі машынабудаў-нічы інстытут працягваць аду-кацыю. Тут, у Магілёве, па-браўся шлюбам і застаўся пра-цаваць інжынерам-зваршчы-кам. Але неабходнасць выра-шаць знакамітае «кватэрнае пы-танне» змяніла ягоную прафе-сію, а, можа, і лёс.

У дзяцінстве Генадзь, як многія хлопчыкі, бавіў час, разбіраючы гадзіннікі, бо ні «ЛЕГА», ні кампутараў не было, ды ўвогуле цацкамі савецкіх дзетак не закідвалі. Зразумела, гадзіннікавым майстрам ён стаў не адразу — так склаліся абста-віны яго жыцця.

У Генадзя з’явілася ці-кавая думка, з якой ён пайшоў да гарадскіх уладаў з прапа-новай: маўляў, я адрамантую гадзіннік на Тэатральнай пло-шчы, а Вы дапаможаце мне з жытлом. «Тэатральны» гадзін-нік пайшоў у кастрычніку 1991 года, а праз некаторы час сям’я Генадзя Галоўчыка абгрунта-валася ў сваёй уласнай ква-тэры. Тады яму і выпісалі тое ўнікальнае пасведчанне № 1 -«Даглядчык гарадскіх гадзінні-каў» з вялікай пячаткай і под-пісам мэра Магілёва Сяргея Габрусева. Цяпер раз на ты-дзень ён наведвае свой адноў-лены гадзіннік, а ўзімку дык бы-вае і два разы на дзень, бо на стрэлках наліпае наледзь, якую трэба прыбіраць, каб стрэлкі не пашкодзіліся.

Амаль праз 15 гадоў, калі пачалі аднаўляць нашу красуню Ратушу, Генадзь зноў звярнуўся да старшыні гарвы-канкама, але ўжо да Віктара Шорыкава, з прапановай зра-біць механічны гадзіннік на ратушнай вежы. Атрымаў да-звол і падтрымку гарадской улады і з захапленнем прысту-піў да стварэння. Ён майст-раваў 24 гадзіны на суткі і на-ват у сне. Нават сям’і і сяброў для яго ў той час не існавала. Усе часткі механізма ен рабіў на заводзе «Чырвоны металіст» і работнікі гэтага прадпрыем-ства яму ва ўсім шчыра дапа-магалі, за што нават і зараз Ге-надзь ім усім вельмі ўдзячны. Гадзіннік быў зроблены даволі хутка: з кастрычніка 2007 года да червеня 2008-га. Гэта экс-клюзіўны механізм з дыамет-рам цыферблата 1500 мм і боем, які ствараюць 9 званоў.

Адроджаная Ратуша была адкрыта 3 ліпеня 2008 г. Унікальным кампанентам ад-ноўленага помніка архітэктуры і гісторыі стаў вежавы эксклю-зіўны механічны гадзіннік са звонам, аўтарам ідэі, канст-руктарам і стваральнікам якога быў Генадзь Галоўчык.

Але на гэтым майстар не спыніўся. У яго таленавітай галаве заўсёды процьма ідэяў і планаў. І вось зранку, на свята «Дзень горада» 28 чэрвеня 2014 года з балкона Ратушы амаль двухмятровы медны хлопчык-гарніст першы раз выканаў для гараджан і гасцей сваё музычнае прывітанне. Гэта таксама тварэнне майстра га-дзіннікавых спраў. Аўтарам ма-стацкай часткі (твар і рукі) стаў магілёўскі скульптар Андрэй Вераб’ёў, а інжынерная і меха-нічныя часткі — увасабленне здольнасці і таленту Генадзя. Новаму «жыхару» на вежы Ра-тушы далі імя Магіслаў —  «ча-лавек, які славіць Магілёў». А супрацоўнікі музея его клі-чуць па бацьку — Генадзевічам. Механічная фігура гарадскога гарніста з’яўляецца на Ратушы тройчы на суткі: а 12-ай гадзіне дня; а 8-ай гадзіне вечара (сімволіка гэтага выхаду звя-зана з сімволікай лічбы 8, як знаку бясконцасці); трэці раз — у тую хвіліну, калі над Магі-лёвам садзіцца сонца.

Паведаміў нам наш ці-кавы госць і пра свае творчыя планы. Плануецца, што ў хут-кім часе механічны гарніст па-чне «размаўляць». Ён зможа расказаць аб сваім стварэнні, аб гісторыі горада і надзеях яго жыхароў, бо многае бачыцца яму з вышыні птушынага палё-ту. Магіслаў будзе гаварыць голасам свайго стваральніка на роднай беларускай мове, а прыводзіць у дзеянне акусты-чны механізм, размешчаны ў яго корпусе, будзе спецыя-льная кнопка. У перспектыве гэта будзе цэлая клавіятура і Магіслаў зможа гутарыць.

Наталля Шамянкова,

Фота Алеся Сабалеў-скага.

«Музыка без межаў»: мастацкія вобразы айчынных рок-выканаўцаў

Беларускія рок-музы-канты заяўлялі пра сябе, як пра мастакоў яшчэ ў пачатку 80-х гадоў мінулага стагоддзя. І гэта не выпадкова: многія з іх былі выпускнікамі, напраклад, ма-стацкай вучэльні імя Глебава (як напрыклад, удзельнікі та-гачаснай «Мроі» Лявон Воль-скі і Ўладзь Давыдоўскі) альбо студэнтамі Менскага тэатра-льна-мастацкага інстытута (ўдзельнікі гурта «Бонда» Ігар Варашкевіч, Янка Маркаў і Сяржук Кныш), Беларускай акадэміі мастацтваў (лідар гурта «Zygimont VAZA»)…

Таму ў творчым бага-жы гэтых музыкаў назапасіла-ся багата твораў выяўленчага мастацтва, якія было вырашана прапанаваць для азнаямлення прыхільнікам беларускай рок-музыкі пад час выставы «Му-зыка без межаў», адкрыццё якой з аншлагам адбылося не так даўно ў сталічнай культур-най прасторы «ЦЭХ». Ініцыя-тарамі яе правядзення сталі Еўрарадыё, БМАgroup і гра-мадская ініцыятыва «Музыка без межаў».

Экспазіцыя выставы пазнаёміла першых наведва-льнікаў з алейнымі творамі лідэра гурта Znich Алеся Табо-ліча, некаторыя з якіх ён выка-рыстоўваў для афармлення сваіх музычных дыскаў у стылі pagan-metal, з палатном з ры-самі аўтапартрэта «Лістапад» лідара «Крамы» Ігара Вараш-кевіча, фантастычнымі эцюдамі барабаншчыка гурта «Re1ikt» Алеся Дземідзенкі.

Аматары беларускай рок музыкі адкрывалі для сябе сюррэалістычныя палотны лі-дара гурта «Дай Дарогу!» Юрыя Стыльскага, знаёміліся з узорамі мастацтва плаката ад Сяргея Скрыпнічэнкі — лідара гурта «Zygimont VAZA», з яркімі і жыццярадаснымі па-лотнамі Андруся Такінданга — фронтмена гуртоў Recha, Ha-rotnica. З усімі гэтымі музы-кантамі-мастакамі іх прыхіль-нікі маглі папросту паразмаў-ляць наконт іх музыкі і жыва-пісу, зрабіць з музыкантамі сэлфі на фоне іх жывапісных палотнаў.

Шмат маладых і больш сталых гледачоў цікавілася жы-вапіснымі творамі Лявона Во-льскага, сярод якіх наведваль-нікі асабліва вылучалі палатно Лявона «Дрэва радасці і суму». Нажаль, музыкант у гэты дзень быў заняты ў іншых пра-ектах, таму не змог удзельні-чаць ні ў афіцыйнай частцы выставы, ні ў музычнай…

Але адсутнасць Ляво-на Вольскага кампенсавалася экспрэсіўнымі музычнымі сэ-тамі Юрыя Стыльскага — лідара гурта «Дай Дарогу!», фолк-апрацоўкамі і аўтарскімі кам-пазіцыямі на фальклорныя тэмы Алега Хаменкі («Палац»), баладамі і рок-кампазіцыямі ў акустычным выканання Ігара Варашкевіча, які зрабіў сюр-прыз сваім прыхільнікам — вы-канаў трэцюю частку знакамі-тага «бондаўска-крамаўскага» хіта «Стэфка» — «Стэфка. Праз 30 год», а таксама на біс — ба-ладу «Падае дождж».

Пасля перапынку наве-двальнікаў выставы «Музыка без межаў» чакаў працяг му-зычнага сэту, ужо ад Андруся Такінданга і гурта «Re1ikt». Нягледзячы на запознены час, слухачы ўпадабалі выступы музыкантаў-мастакоў і аддзя-чылі шчырымі апладысментамі за незвычайныя ўражанні і до-бры настрой!

Выстава будзе дзейні-чаць да 19 сакавіка на выста-вачнай пляцоўцы культурні-цкай прасторы «ЦЭХ» (вул. Кастрычніцкая, 16). Кошт бі-лета — сімвалічны.

Анатоль Мяльгуй.

 

Паэты злучаюць душы

Гэта адчула Таццяна Беланогая падчас стварэння паэтычна-музычнага дыска «Матылёк» на вершы Яўгеніі Янішчыц. Яго прэзентацыя адбылася ў рамках кампаніі «Будзьма беларусамі!» у мен-скай бібліятэцы імя Пушкіна ў Міжнародны дзень роднай мовы.

На вечарыну былі за-прошаны літаратары, якія сябравалі з Яўгеніяй Яніш-чыц. «Яе называлі «палескай ластаўкай», — узгадаў гіста-рычны пісьменнік і паэт Леа-нід Дайнэка, які працаваў з паэткай у рэдакцыі «Сельскай газеты». Хрысціна Лялько прысвяціла верш сваёй сяброўцы. Анатоль Іва-навіч Бутэвіч успомніў сярэдняе пакаленне філфакаўцаў (Алеся Разанава, Яўгенію Яніш-чыц, Генрыха Далідовіча), для якіх чыталі лекцыі Ніл Гілевіч, Алег Лойка, Сцяпан Александровіч і Алесь Адамовіч. У памяці сяброў Яўгенія за-сталася сонечным чалавекам.

У створаных песнях сышліся шляхі адкрытай і даверлівай споведзі Яўгеніі Янішчыц і чуйнай спявачкі. «Таццяна патрапіла ў высо-кую танальнасць Жэнінай паэзіі», — адзначыў на вечарыне пісьменнік Васіль Аляксеевіч Жуко-віч. Пранікнёныя словы песні закранулі пры-сутных:

» Чую тваю жаўруковую музыку

Ў  скошаных травах мурожных,

Мова! Як сонца мае  беларускае,

Ты свецішся словам кожным.

Цябе і заворвалі, і закопвалі.

I ўсё ж нашы продкі праз гора

Данеслі да нас цябе, родную, цёплую,

Жывую і непаўторную.»

Шэсць гадоў доўжылася праца над збо-рам матэрыялу, апрацоўкай і дызайнам дыска. Рэдактарам тэкстаў быў Зміцер Саўка. Спявачка наведала вёску Парэчча Пінскага раёна, дзе вучылася ў школе Яўгенія Янішчыц, і музей, створаны там.

Таццяна Беланогая нарадзілася ў Мен-ску, а дзяцінства яе прайшло ў Маладэчне. Яе мама Зоя Іларыёнаўна — лекар-педыятр, тата Аляксей Аляксандравіч — інжынер. Пасля закан-чэння СШ № 6 у 2002 годзе адораная дзяўчына паступіла на прыродазнаўчы факультэт Бела-рускага педуніверсітэта імя Максіма Танка. У тыя часы яе вельмі ўразіў верш Я. Янішчыц «Жораў — ты, а я — сініца», які быў надрукаваны ў газеце «Пераходны ўзрост». Праз гады ён за-стаўся вельмі актуальным для бардаўскай спя-вачкі і вось увайшоў у новую кружэлку.

Абаяльная і далікатная выканаўца вы-ступае з аўтарскімі канцэртамі і ўдзельнічае ў творчых вечарынах паэтаў. У 2004 годзе яна стала пераможцам конкурсу «Бардаўская во-сень» у Бельску-Падляскім, у 2007  паспяхова выступіла на конкурсе «ОРРА-2006″ у Варшаве. З густам былі выдадзены яе дыскі «Там, дзе мы» (2004),»Пабачыць свет» (2006), «Дзвюхкроп’е» (2008),»Ніткі» (2010),»Святло і цені»( 2013).

Складанка на вершы Яўгеніі Янішчыц з’явілася яшчэ ў 2016 годзе, і аўтарка прад-ставіла яе на фестывалі беларускай культуры ў Іркуцку. Пасля выхаду альбома » Матылёк» у жыцці Таццяны адбыліся лёсавызначальныя перамены — яна стала жонкай Змітра Дайнэкі і адчула яго шчырую падтрымку.

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

  1. Таццяна Беланогая — Дайнэка з мату-ляй.
  2. Дыск на вершы Яўгеніі Янішчыц.

Канцэрт “VOLSKI 172” у Вільні

Серада, Сакавік 15, 2017 0

8 траўня (вялікія выходныя) ў Вільні Лявон Вольскі прадставіць праграму «172», у межах якой прагучаць лепшыя песьні за ўсю кар’еру музыкі: ад гурта «Мроя» да найноўшага сольнага альбома «Псіхасаматыка». Беларусы маюць магчымасьць атрымаць бясплатныя візы.

У канцэрце возьмуць удзел Алесь-Францішак Мышкевіч, Павал Аракелян, а таксама нарвежскія музыкі Снорэ Бергеруд, Бьёрн Холмслэнд і Сіндрэ Скэе, з якімі Лявон Вольскі запісваў альбомы «Грамадазнаўства» (2014) і «Псіхасаматыка» (2016). Выступ адбудзецца ў клюбе Vakaris Vilnius у цэнтры Вільні.

«172» – гэта не толькі наўпроставая адлегласьць паміж Менскам і Вільняй, але і прыблізная колькасьць хвілін у канцэрце.

Дзякуючы падтрымцы МЗС Літвы, беларусы маюць магчымасць атрымаць бясплатныя візы (без консульскага збору) з тэрмінам дзеяння з 7 да 9 траўня ўключна выдаецца грамадзянам Беларусі на падставе набытых у Беларусі квіткоў на мерапрыемства.

Квіткі: 49 рублёў (танцпляц), 69 рублёў (месца за столікам)

Продаж квіткоў без камісіі: офіс ІП Каспяровіч Д.А., г. Мінск, вул. Кульман 9, (гандлевы цэнтар “Манетка” каля Камароўскага рынку) чацьверты паверх, каб. 1, уваход з вуліцы, дзьверы правее ад кавярні Wine and Beer.

Продаж: на сайце і ў касах Kvitki.by, а таксама ў салонах «Связной» і «Евросеть» па ўсёй Беларусі.

Пляцоўка: клуб Vakaris Vilnius – Вільня, вул. Stulginskio, 8.

Пачатак мерапрыемства: 19.00, уваход з 18.00.

Х Агульнанацыянальная дыктоўка на Лідчыне. Лідскі раён

Панядзелак, Сакавік 13, 2017 0

Можна падвесці агульныя вынікі напісання Х Агульнанацыянальнай дыктоўкі ў Лідскім раёне.

Дыктоўка арганізоўвалася на дзяржаўна-грамадскім узроўні. Праводзілі яе ўстановы адукацыі, культуры, грамадскія структуры. Усяго ў дыктоўцы прынялі ўдзел каля 6 000 чалавек. Асноўную масу (5008) чалавек далі ўстановы агульнай сярэдняй адукацыі.

Дыктоўкі былі праведзены ў 20 населеных пунктах на 47 пляцоўках. Усяго напісана прыблізна 270 дыктовак.

270 разоў перад аўдыторыямі рознага ўзросту выходзілі настаўнікі, літаратары, сябры ТБМ. 270 разоў гучалі беларускія тэксты. Самыя юныя ўдзельнікі дыктовак — вучні 2-іх класаў, самыя сталыя — дзеці вайны, людзі якія нарадзіліся ў 30-я гады 20-га стагоддзя.

Такая масавая дыктоўка праводзіцца на Лідчыне ўжо ў другі раз. У адрозненне ад леташняга года сёлета дыктоўка ішла ў рамках праекта Лід-скага райвыканкама “Беларусь — мая мова і песня”.

Падвесці вынікі ўсяго Тыдня роднай мовы на Лідчыне ў адзін прысест немагчыма. Паводле планаў гэта не адна сотня мерапрыемстваў.

Можа, так і павінен выглядаць дзяржаўны падход да пытання падтрымкі і развіцця роднай мовы ў краіне, да выхавання патрыятызму.

Яраслаў Грынкевіч.   

Х Агульнанацыянальная дыктоўка на Лідчыне. Установы адукацыі

Панядзелак, Сакавік 13, 2017 0

Штогод 21 лютага ва ўсіх установах адукацыі Лідскага раёна адзначаецца Сусветны дзень роднай мовы,  праводзяцца розныя акцыі: «Гавары са мной па-беларуску», «Мае любімыя беларускія словы», «Напішы СМС па-беларуску», «Вітаемся па-беларуску», «Мы за родную мову» і інш.

З мэтай папулярызацыі і падтрымкі беларускай мовы на класных гадзінах настаўнікамі беларускай мовы і літаратуры, класнымі кіраўнікамі ўстаноў адукацыі праведзены дыктант, у якім прынялі ўдзел 5008 вучняў II — XI класаў.

Дыктоўкі прайшлі ў 33 установах адукацыі раёна. Некаторыя школы ўдзельнічаюць у дыктоўцы трэці раз (Ходараўцы), а асноўная маса — у другі.

Найбольш масавыя дыктоўкі прайшлі ў СШ № 17 — пісалі 585 чалавек; у СШ №12 — пісалі 529 чалавек; СШ № 1 — пісалі 405 чалавек; СШ № 15 — пісалі 342 чалавекі; СШ № 9 — пісалі 336 чалавек і г.д.

сш17к

У гімназіі № 1 г. Бярозаўкі, бярозаўскіх СШ № 2 і СШ № 3 у дыктоўцы ўдзел узяла прыкладна роўная колькасць вучняў: 127, 118 і 121 чалавек адпаведна.

Сярод сельскіх школ 181 чалавек пісаў дыктоўку ў Першамайскай СШ, 179 чалавек — уДзітвянскай СШ, 101 чалавек — у Ёдкаўскай СШ; 92 чалавекі — у Ваверскай СШ і г.д. Дыктоўкі праводзіліся па класах, магчыма недзе ў сельскіх школах класы аб’ядноўвалі, але ў цэлым у школах прайшло ка каля 240 дыктовак.

Параўнанні паміж школамі праводзіць нельга, у кожнай свая колькасць вучняў, свае ўмовы, але адназначна можна сказаць, што большасць лідскіх устаноў адукацыі аднесліся да напісання Агульнанацыянальнай дыктоўкі з поўнай адказнасцю. Другі год школьная Лідчына ў агульнабеларускую скарбонку дадае 5 тысяч удзельнікаў дыктоўкі.

рамонакк

Традыцыйным ва ўстановах адукацыі Лідскага раёна стала правядзенне ў лютым Тыдня беларускай мовы. У планы святочных мерапрыемстваў ва ўсіх установах адукацыі ўключаюцца разнастайныя тэматычныя вечарыны; конкурсы на лепшага дэкламатара твораў, прысвечаных роднай мове; віктарыны; завочныя экскурсіі; вусныя часопісы, прысвечаныя творчасці беларускіх пісьменнікаў і мовазнаўцаў; кніжныя выставы. У кабінетах беларускай мовы і літаратуры арганізаваны выпуск насценных газет, прысвечаных жыццю і творчасці беларускіх пісьменнікаў, пытанням развіцця беларускай мовы і культуры. У бібліятэках пастаянна дзейнічаюць кніжныя выставы рознай тэматыкі.

Наш кар.

Гімназія №1 горада Ліды — крок да роднай мовы

Панядзелак, Сакавік 13, 2017 0

Ужо з ранку 21 лютага горад Ліда пачаў святкаваць Міжнародны дзень роднай мовы. Так, так! У гімназіі № 1 у гэты дзень адбылася сустрэча з лідскім літаратарам, навуковым супрацоўнікам літаратурнага аддзела Лідскага гістарычна-мастацкага музея, кіраўніком літаратурнага аб’яднання «Суквецце» пры рэдакцыі «Лідскай газеты» Алесем Хітруном. Напачатку выхаванцы зачыталі вершы госця, у якіх закладзены матыў любові да роднай мовы і малой радзімы. Чым не асалода для паэта! З вуснаў запрошанага госця гімназісты дазналіся пра гісторыю святкавання Міжнароднага дня роднай мовы, пра гісторыю ўзнікнення літаратурнай суполкі «Суквецце», якая між іншым, у гэтым годзе адзначыць 50-годдзе з дня заснавання. Алесь распавёў пра запланаваныя мерапрыемствы (выставы, заняткі музейна-адукацыйнай праграмы «Ў школу да Цёткі» і інш.), якія праходзяць і будуць арганізаваны ў літаратурным аддзеле музея, запрасіў вучняў прыняць у іх удзел і часцей наведваць дом паэта В. Таўлая. Не абышлося і без твораў. Алесь Хітрун зачытаў свае гумарыстычныя карацелькі, вершы. На памяць аб незабыўнай сустрэчы Алесь пакінуў дарчы подпіс у літаратурна-мастацкім зборніку № 8 «Ад лідскіх муроў». У гэты ж дзень два класы гімназіі (43 чалавекі) пісалі Х Агульнанацыянальную дыктоўку.

Гімназія № 1 рускамоўная, але менавіта тут у большасці класаў гісторыя Беларусі выкладаецца па-беларуску.

Наш кар.

Х Агульнанацыянальная дыктоўка на Лідчыне. Лідскі каледж

Панядзелак, Сакавік 13, 2017 0

21 лютага Міжнародны дзень роднай мовы, а ў нашай краіне натуральна — Дзень беларускай мовы.

Лідскі каледж не першы раз прымае ўдзел у мерапрыемствах, прысвечаных гэтай знамянальнай даце. Так навучэнцы 1 курса гуманітарнага аддзялення правялі гульню “Размаўляем па-беларуску”, якая вельмі папулярная на сучасны дзень паміж школьнікаў і навучэнцаў. У гэты дзень у каледжы заняткі па большасці прадметаў вяліся на роднай мове, а таксама ў час перапынкаў гучала беларуская гутарка.

У гэтым годзе праводзілася юбілейная Х Агульнанацыянальная дыктоўка. Актыўны ўдзел у  мерапрыемстве прынялі і навучэнцы Лідскага каледжа. Дыктоўку пісалі юнакі і дзяўчаты 1-4 курсаў гуманітарнага і  будаўнічага аддзяленняў, аддзяленняў механікі і электронікі. Агульная колькасць пісаўшых дыктоўку склала 280 чалавек. У асноўным навучэнцы пісалі тэкст “Усмешка” Янкі Брыля.

Сёлета да напісання дыктоўкі далучыліся выкладчыкі і работнікі каледжа, якія пісалі прадмову Францішка Скарыны да кнігі “Эклізіяст”. Хочацца адзначыць, што большасць выкладчыкаў напісала дыктоўку на “выдатна”.

Трэба сказаць, што кафедра філалагічных дысцыплін Лідскага каледжа на працягу многіх гадоў супрацоўнічае з ТБМ горада Ліды і прымае актыўны ўдзел у розных мерапрыемствах, якія праводзяцца гэтай арганізацыяй.

Наш кар.

На здымку: Дыктоўку чытае выкладчык беларускай мовы Ліпская Святлана Аляксееўна.

Міжнародны дзень роднай мовы на Лідчыне. Домік Таўлая

Панядзелак, Сакавік 13, 2017 0

22 лютага падчас тыдня роднай мовы ў лідскім Доміку Таўлая прайшоў чарговы ўрок у рамках праграмы “Ў школу да Цёткі”. Урок быў прысвечаны ўнікальнай літары беларускага алфавіта “Ў нескладовае”.

На ўрок прыехалі каля 25 чалавек са школы № 12 г. Ліды. Школа знайходзіцца далёка, часу на дарогу патрэбна шмат, таму кожная хвіліна ўрока выкарыстоўвалася напоўніцу. Дзеці паслухалі пра гісторыю ўнікальнай беларускай літары, асаблівасці яе выкарыстання на пісьме. Потым выконвалі роз-ныя заданні, разгадвалі красворды з выкарыстаннем ў. Слухалі музычныя кліпы і глядзелі відэасюжэты па тэме. Тэхзабяспячэнне тут выдатнае.

дзецік

Сама  тэма ўрока кожны месяц мяняецца, але любы папярэдні ўрок можна замовіць, і ён будзе паўтораны.

Наш кар. 

Міжнародны дзень роднай мовы на Лідчыне. Бярозаўка

Панядзелак, Сакавік 13, 2017 0

Дзень роднай мовы «Роднай мовы гук чароўны»  правялі супрацоўнікі  ГДК г. Бярозаўкі сумесна з Бярозаўскай дзіцячай бібліятэкай. Да свята бібліятэкары аформілі кніжна-ілюстацыйную выставу «Мову матчыну шануйце» і правялі квэст-гульню з прыпынкам «Ужываем    фразеалагізмы», а таксама агляд літаратуры, размешчанай на выставе.

гдк2к

Наш кар.