12-я Агульнанацыянальная дыктоўка пачынаецца на Лідчыне

Чацвер, Люты 14, 2019 0

12-я Агульнанацыянальная дыктоўка на Лідчыне па шматгадовай традыцыі пачынаецца з бібліятэкі вёскі Мінойты. Дыктоўка пройдзе 16 лютага ў 11.00.

16 лютага ў 13.30 12-я Агульнанацыянальная дыктоўка плануецца ў бібліятэцы г. Бярозаўкі.

20 лютага ў 14.00 у малой зале Палаца культуры г. Ліды пройдзе канцэрт, прысвечаны Міжнароднаму дню роднай мовы. Арганізатар Палац культуры.

20 лютага ў 17.30 дыктоўку піша літаб’яднанне “Суквецце” ў Доміку Таўлая, Замкавая,7.

20 лютага ў 18.30 дыктоўку пішуць курсы “Мова нанова” ў “Галерэі 11” па Міцкевіча, 31.

Заклікаем сяброў ТБМ Лідчыны прыняць самы актыўны ўдзел у мерапрыемствах Дня роднай мовы і ў 12-й Агульнанацыянальнай дыктоўцы.

Лідская гарадская Рада ТБМ.

Тэксты 12-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі, прапанаваныя ТБМ

Аўторак, Люты 12, 2019 0

Шаноўнае спадарства!

Рада ТБМ пастанавіла адзначыць чарговы (20-ы) Міжнародны дзень роднай мовы напісаннем 12-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі. На Радзе былі вызначаны тэмы ў падтрымку Беларушчыны па Каліноўскаму, па Арлову, па Караткевічу.

Мы друкуем артыкул “Адкуль узялася паншчына?” з “Мужыцкай праўды” № 2. Гэты тэкст пісалі ў 2013 годзе. Змяшчаем чатыры фрагменты з эсэ Уладзіміра Арлова “Незалежнасць — гэта…”, а таксама “Беларускую песню” Уладзіміра Караткевіча.

У дадатак рэдакцыя “Нашага слова” прапануе верш вучаніцы 40-й школы г. Магілёва Насці Мацюлінай “Наказ”. Магчыма, менавіта гэты верш захочуць напісаць у школах.

Безумоўна, у кожным горадзе, у кожнай вёсцы, у кожнай установе,  у кожнай арганізацыі вольна ўзяць свой тэкст нечым больш блізкі, больш адпаведы канкрэтнай мясцовасці, статусу канкрэтнай установы і г.д. Галоўнае, каб да дыктоўкі далучылася як мага больш беларусаў, каб быў заўважным наш беларускі свет.

Адкуль узялася паншчына?

Дзецюкі!

Калі Бог стварыў усіх людзей вольнымі і ўсім даў аднолькавую душу, дык адкуль жа гэта ўзялося, што адзін марнуе ды і над людзьмі збыткуе, а другі бедны паншчыну служыць або аброкі ў казну плаціць?

Быў калісьці народ наш вольны і багаты. Не памятаюць гэтага нашыя бацькі і дзяды, але я вычытаў у старых кніжках, што так калісьці было. Паншчыны тады ніякай не было. І няма чаго таму дзівіцца, бо было лесу шмат, поля — колькі хочаш, а людзей мала, дык нашто ж служыць паншчыну за зямлю, калі кожны мог лесу выцерабіць, хату сабе паставіць і мець сваё поле.

Але ў суседстве з намі жыў немец і цар. Аднаму і другому багацце наша калола ў вочы, каб іх так колка схапіла, і хацелі нас сагнаць з нашае Бацькаўшчыны. Трэба было бараніцца, дык кароль кажа: “Хадзем бараніцца!” — а тут не ўсе ідуць, ды і мала нашых пайшло. Выгналі цара і немца, але каб жонкі і дзеці гэтых, якія хадзілі на вайну, мелі за што пражыць, кароль наш напісаў такое права: “Гэтыя, якія не хочуць ісці бараніць сваю зямлю, няхай абрабляюць поле гэтым, якія б’юцца за волю і шчасце ўсіх”.

І гэтак было доўга: адны баранілі край, усё хадзілі па войнах, а другія то аралі, то сеялі, то касілі, то жалі. Згэтуль і ўзялася гэтая паншчына. Мяркуйце цяпер самі, ці можна было зрабіць справядлівей, як зрабіў калісьці наш кароль?

Яська, гаспадар з-пад Вільні.

(“Мужыцкая праўда” № 2, 1862 г.)

Незалежнасць — гэта…

… Незалежнасць — гэта калі ты пойдзеш у школу і цябе будуць вучыць на тваёй мове (а дзяўчынку Гражынку, якая падабалася табе ў дзіцячым садзе, — на яе мове, а твайго суседа хлопчыка Мішу, тату якога завуць Ісакам, — на ягонай, а другога твайго суседа хлопчыка Алёшу, бацькі якога прыехалі сюды, бо ў іхнім горадзе на Волзе, каб купіць малому малака, трэба займаць чаргу а пятай гадзіне раніцы, — на ягонай). Цябе будуць вучыць на тваёй мове, і дзеля гэтага тваім тату і маме не трэба будзе ўсё лета збіраць па кватэрах заявы бацькоў, якія не тое каб не хацелі вучыць сваіх дзетак так, як твае тата і мама, а проста ніколі пра гэта не думалі, бо выраслі пры інтэрнацыяналізме. І гэтыя заявы не трэба будзе губляць тры разы дырэктару і два — сакратарцы, і першы вераснёвы дзень ты не пачуеш на ўрачыстай лінейцы, што «год от года хорошеет материально-техническая база нашей школы», а прыйшоўшы ў свой клас не даведаешся, што дзякуючы няўхільнаму клопату партыі і ўраду, у вас на ўвесь клас толькі адзін лемантар і дзве «матэматыкі» на роднай мове.

… Незалежнасць — гэта калі ты будзеш студэнтам і на лекцыі па вышэйшай матэматыцы твой смуглявы раўналетак з Мадагаскара, які вучыцца за грошы сваёй, а не тваёй краіны, нахінецца да цябе і запытае, што значыць слова «імавернасць», і ты па-французку растлумачыш яму.

…. Незалежнасць — гэта калі твой сын прынёс са школы пяцёрку па гісторыі і ты хваліш яго за гэтую пяцёрку, бо ведаеш, што ён атрымаў яе не па тым прадмеце, дзе вучаць пра Лядовае пабоішча і перамогу калектывізацыі, а па тым, дзе вучаць пра Грунвальдскую бітву, якая ўратавала твой народ ад смерці, і кажуць праўду пра тую ўладу, што расстраляла твойго дзеда і задушыла голадам тваю бабулю.

… Незалежнасць — гэта калі ад нараджэння да скону пачуваешся сваім чалавекам на сваёй зямлі.

Уладзімір Арлоў,

люты 1990 г.

Беларуская песня

 

Дзе мой край? Там, дзе вечную песню пяе Белавежа,

Там, дзе Нёман на захадзе помніць варожую кроў,

Дзе на ўзвышшах Наваградскіх дрэмлюць суровыя вежы

І вішнёвыя хаты глядзяцца ў шырокі Дняпро.

 

Ты ляжыш там, дзе сіняя Прыпяць ласкава віецца,

Дзе Сафія плыве над Дзвіною, нібы карабель…

Там, дзе сэрца маё з першым крокам, як молат, заб’ецца,

Калі б нават сляпым і глухім я прыйшоў да цябе.

 

Што сляпым? Нават мёртвым успомню высокія зоры,

Над ракою чырвонай і цмянай палёт кажаноў,

Белы ветразь на сініх, на гордых, як мора, азёрах,

І бары-акіяны, і неба — разлівы ільноў.

 

Дзе мой край?

Там, дзе людзі ніколі не будуць рабамі,

Што за поліўку носяць ярмо ў безнадзейнай турме,

Дзе асілкі-хлапцы маладымі ўзрастаюць дубамі,

А мужчыны, як скалы, — ударыш, і зломіцца меч.

 

Дзе мой край?

Там, дзе мудрыя продкі ў хвоях паснулі,

Дзе жанчыны, як радасны сон у стагах на зары,

А дзяўчаты, як дождж залаты. А сівыя матулі,

Як жніўё з павуціннем і добрае сонца ўгары.

 

Там звіняць неўміручыя песні на поўныя грудзі,

Там спрадвеку гучыць мая мова, булатны клінок.

Тая гордая мова, якую й тады не забудзем,

Калі сонца з зямлёю ў апошні заглыбяцца змрок.

 

Ты — наш край.

Ты — чырвоная груша над дзедаўскім домам,

Лістападаўскіх знічак густых фасфарычная раць,

Ты — наш сцяг, што нікому, нікому на свеце, нікому

Не дамо абсмяяць, апаганіць, забыць ці мячом зваяваць.

 

Мы клянёмся табе баразной сваёй першай на полі

І апошняй раллёй, на якую ўпадзём у журбе.

Мы клянёмся табе, што ніколі,

Ніколі,

Ніколі,

Так,

Ніколі не кінем,

Не кінем,

Не кінем цябе.

Уладзімір Караткевіч.

НАКАЗ

 

На ўсю Беларусь мільён пракурораў

І толькі адзін, толькі ён адвакат.

Рыгор Семашкевіч.

 

Ён быў адвакатам не толькі

Сялянскаму простаму люду.

Ён быў адвакатам для мовы,

Для мовы сваёй беларускай:

 

«Вы паслухайце, людзі добрыя,

Людзі добрыя, беларускія!

На судзе перад вамі і Богам я

За мову сваю заступлюся…

 

Ніякая яна не «мужыцкая»

Дый не горшая за французскую.

Мова наша напеўная, чыстая,

Мова наша такая ж людская!

 

Ну чаму ж мы такія бяздольныя?

Родных словаў чаму выракаемся?

І пісаць мы па-свойму няздольныя,

І з мовы свае насміхаемся…

 

Яна ж Богам навекі нам дадзена,

Каб душы нашай стаць адзежынай!

Яна продкамі ў генах закладзена,

Каб нашчадкам быць годна данесенай.

 

Шмат народаў, на мову забыўшы,

Адышлі з анямелым горлам.

Мову родную ў сэрцах стуліўшы,

Не пакіньце яе, каб не ўмёрлі!»

 

… Да словаў Мацея мы і зараз

Схіляемся ў думах і ў сэрцах.

Нам гэты наказ назаўсёды.

Як сцяг, тыя словы трымаем.

 

Жыццём той наказ мы пацвердзім,

Сынам перадаць сваім зможам.

Жыві, Беларуская Мова,

Бо ёсць у цябе адвакаты!

Насця Мацюліна,

вучаніца СШ № 40 г. Магілёва.

 

Падрыхтаваў да друку

Міхась Булавацкі.

НАША СЛОВА № 6 (1417), 6 лютага 2019 г.

Аўторак, Люты 12, 2019 0

Заява Рады ТБМ

Аб удзеле арганізацыі ў палітычных кампаніях 2019-2020 гг.

Рада ТБМ заклікае ўсіх сваіх сяброў і прыхільнікаў прыняць актыўны ўдзел у палітычных кампаніях 2019-2020 гг. з мэтай папулярызацыі беларускай культуры і пашырэння ўжывання  беларускай мовы ва ўсіх сферах грамадскага жыцця нашай краіны.

27.01.2019 г.

НАША СЛОВА № 5 (1416), 30 студзеня 2019 г.

Панядзелак, Люты 4, 2019 0

Рада ТБМ падтрымала ініцыятыву палітычных партый і грамадскіх арганізацый па абвяшчэнні 2019 года

Годам беларускай мовы

27 студзеня адбылося планавае паседжанне Рады ТБМ.

Рада заслухала спра-ваздачу Старшыні ТБМ Алены Анісім, абмеркавала і прыняла План дзейнасці арганізацыі на 2019 год, пры-няла рашэнні па ўдзеле ў палітычных і грамадскіх ка-мпаніях 2019 года. Рада за-слухала паведамленне Але-га Трусава пра сітуацыю з універсітэтам імя Ніла Гіле-віча і шэраг інфармацый з месцаў пра дзейнасць ар-ганізацый і суполак ТБМ.

У ходзе разгляду Пла-ну дзейнасці асаблівая ўвага была звернута на напісанне ХІ Агульнанацыянальнай дыктоўкі. Папярэдне былі названы тэмы: 1. Тэкст з “Мужыцкай праўды” К. Ка-ліноўскага; 2. Тэкст У. Ар-лова “Незалежнасць — гэ-та…”; 3. Верш У. Караткевіча “Беларуская песня”. Тэксты будуць надрукаваныя ў “На-шым слове”. Арганізацыі на месцах вольныя браць свае актуальныя тэксты. Там, дзе дыктоўкі будуць праводзіць уладныя струк-туры, будуць брацца такса-ма свае тэксты. Але аргані-зацыі ТБМ мусяць прыкла-сці максімум намаганняў, каб дыктоўка прайшла най-больш масава.

Пры разглядзе Плану асаблівая ўвага была звер-нута на тое, што сёлета спа-ўняецца 30 гадоў з моманту заснавання ТБМ. У План уключана падрыхтоўка і выданне “Летапісу ТБМ” за апошнія пяць гадоў, адказны С. Суднік.

Не забылі ў Плане і пра 75-годдзе вызвалення Беларусі ў 1944 годзе.

Пры разглядзе ініцы-ятывы Партыі БНФ і іншых грамадскіх ды палітычных арганізацый па абвяшчэнні 2019 года Годам беларускай мовы пастанавілі:

  1. Падтрымаць ініцы-ятыву палітычных і грамад-скіх арганізацый па абвяш-чэнні 2019 года Годам бела-рускай мовы.
  2. Сумесна з іншымі палітычнымі і грамадскімі арганізацыямі распраца-ваць “Праграму Года бела-рускай мовы”.

Рада таксама паста-навіла заклікаць палітычныя і грамадскія арганізацыі да ўдзелу ў палітычных і гра-мадскіх кампаніях з мэтай пашырэння ўжывання бела-рускай мовы, папулярыза-цыі здабыткаў беларускай культуры, ідэй незалежнасці і наогул беларушчыны ва ўсіх яе праявах.

Былі ўрычаны падзя-кі ТБМ юбілярам: Іосіфу Навумчыку, Радзіму Гарэц-каму, Юрыю Нагорнаму, Валянціне Крук, а таксамка Дзянісу Тушынскаму за распрацошку канчатковага варыянту “Закона аб дзяр-жаўнай падтрымцы бела-рускай мовы”.

Наш кар.

Тур Таццяны Грыневіч-Матафонавай па Лідчыне

Чацвер, Студзень 31, 2019 0

16 і 17 студзеня выдатная беларуская спявачка, папулярызатарка беларускай літаратуры Таццяна Грыневіч-Матафонава наведвала Лідчыну Адбыліся адразу тры імпрэзы.

16 студзеня сп. Таццяна выступала на лідскіх курсах “Мова нанова”. Народу было не так многа, але атмасфера была вельмі свойская і ўтульная. Магчымасць пачуць галасы класікаў беларускай літаратуры і сучасных літаратараў, прыгожыя беларускія песні і майстар клас па беларускіх танцах “Свінні ў рэпу…”, “Грачанікі”, “Млын” і “Яблычак”. Гэта сапраўды быў клас, калі Таццяна, іграючы на скрыпцы бадзёрую танцавальную мелодыю, сама ж і вяла танец.

таня моваiт мовакітанецмовакi

Назаўтра 17 студзеня чароўная дзея паўтарылася ў Бердаўскай СШ Лідскага раёна і ў СШ № 13 г. Ліды.

Гэтым адрозніваецца Лідчына, што тут пісьменнікі, паэты, артысты выступаюць пераважна перад моладдзю, сеюць зярняткі беларушчыны ў душах і сэрцах будучых гаспадароў Беларусі. І па тым, як дзеці слухаюць, наколькі ім цікава ўсё, што гаворыцца і паказваецца, можна смела гаварыць, што нічога намі не згублена, нічога не страчана, наш народ — на шляху станаўлення паўнавартаснай беларускай нацыі. У той жа Бердаўцы, калі б не абмяжоўваць час, то імпрэза магла б ісці не адну гадзіну.

скрыпкакібердаўкакіберд усекі

Больш складана дайсці да гарадскіх школаў, і вось імпрэза ў школе № 13 прайшла, значыць можна ісці і ў іншыя школы. Пабольш бы толькі такіх самаахвярных энтузіястаў, як Таццяна Грыневіч-Матафонава.

13 ті13 ш танецыкі13шкі13 усекі

Яраслаў Грынкевіч.

Сёлета Зюзя Дзеда Мароза ў Лідскі замак не пусціў

Чацвер, Студзень 31, 2019 0

Пазнаёміцца з каляднымі традыцыямі — спарава важная і неабходная для маладога пакалення. Інтэрактыўныя гульні, квэсты, падарожжы — усё гэта дапамагае сёння дзецям лепш пазнаёміцца з жыццём продкаў і зазірнуць у мінулае сваёй малой радзімы.

 

Напярэдадні старога Новага года, які адзначаецца з 13 на 14 студзеня, усіх ахвочых запрасіў у госці Лідскі замак. Менавіта ў сценах старажытнага помніка архітэктуры ХIV стагоддзя прайшоў тэатралізаваны калядны фэст. Стаць удзельнікамі насычанага тэатралізавана-абрадавага дзеяння, атрымаць зарад добрага настрою і пазітыву, пачаставацца прысмакамі мелі магчымасць усе лідзяне. Вучні 6 «Б» класа СШ № 11 разам з бацькамі і класным кіраўніком таксама вырашылі ўбачыць усё сваімі вачыма і стаць актыўнымі ўдзельнікамі свята.

Сярод магутных мураваных сцен работнікі культуры Лідчыны наладзілі сапраўдны «Калядны фэст». Музыка, спевы, зімовыя забавы, пачастункі, прыемныя ласункі — усё гэта атрымалі вучні, якія актыўна ўдзельнічалі ў свяце.

замакк

«Калядны фэст» запрасіў на імправізаваную пляцоўку — у сялянскую хату, дзе гаспадар і гаспадыня чакалі гасцей. Першым з’явіўся бог зімы Зюзя. Ён пачаў пужаць, што падрумяніць усім шчокі, пасля — што сваёй булавой будзе біць па чароўным пні, і тады пачнуцца траскучыя маразы. Але потым, крыху падсілкаваўшыся прымакамі са святочнага стала,  ён падабрэў, і ўсе адчулі, што мароз адступіў. Услед за беларускім Зюзям у хату завіталі калядоўшчыкі. Зарканоша нёс калядную зорку, якую пасля запальвалі ў хаце. Каза, якую прывялі калядоўшчыкі, тупаючы абяцала добры прыплод жывёлы ў гаспадарцы і багаты ураджай: «Дзе каза ходзіць, там жыта родзіць, дзе каза хвастом, там жыта кустом». Хітрая каза і ў скокі кідалася, і памірала, і ўваскарасала, пасля таго як гаспадары пачаставалі яе і калядоўшчыкаў прысмакамі. Цыганка прывяла мядзведзя, які танчыў пад бубен і смяшыў гледачоў. Дарэчы, цыганкі, натуральна, варажылі ўсім ахвотным, але пры ўмове «пазалаціць ручку».

валёнаккмяшэчкік

Пакуль адны гледачы слухалі звонкія песні, іншыя госці мелі магчымасць стаць удзельнікамі зімовых забаў, цікавых конкурсаў, вясёлых эстафет, каляднай гульні «Ката пячы». Акрамя цікавых забаў, не абмінулі ўвагай вучні і выставу-продаж вырабаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Усе змаглі купіць сувеніры на памяць. Дзеці вадзілі калядны карагод вакол прыгажуні ёлкі і з такім жа задавальненнем глядзелі п’есу «Цар Ірад» лялечнага тэтра «Батлейка».

Своеасаблівым сюрпрызам, які падарыў яшчэ больш добрага настрою, стала арт-прастора «Калядная» з удзелам творчых калектываў Лідскага раёна.

Задаволеныя, хоць крыху стомленыя, вучні атрымалі цудоўныя ўражанні, якімі доўга будуць дзяліцца з тымі, хто не змог наведаць “Калядны фэст” у гэтым годзе, але напэўна, захоча зрабіць гэта ў наступным годзе.

«Калядны фэст у Лідскім замку» ўжо стаў брэндавым мерапрыемствам для горада, бо дапамагае і бацькам, і дзецям дакрануцца да традыцый нашых продкаў, якія нельга забываць, а наадварот, трэба адраджаць і захоўваць.

 Наталля Анашкевіч,

класны кіраўнік 6 «Б»

класа СШ № 11 г. Ліды.

НАША СЛОВА № 4 (1415), 23 студзеня 2019 г.

Чацвер, Студзень 31, 2019 0

ЯЛІНКА  Ў  ПРУЖАНАХ

Ужо ў дзясяты раз пад стары Новы год запрашае да сябе на свята ялінка ў Пружанскім палацыку, а арганізатарамі свята з’яўляюцца сябры Пружанскай арганізацыі ТБМ. Наша свята ў гэтым годзе адбылося 11 студеня і аб’яднала дзяцей і моладзь узорнага танцавальнага ансамбля «Круцёлачкі», дзяцей нядзельнай школы пры Свята-Мікалаеўскай праваслаўнай царкве і маленькіх прыхаджан каталіцкага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, а ганаровымі гасцямі сталі выхаванцы цэнтра карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі — дзеці з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. Спачатку дзеці з касцёла паказалі тэатралізаваную пастаноўку на калядную тэма-тыку: пра пастушкоў, якія першымі даведаліся ад анёлаў аб нараджэнні Збаўцы, пра мудрацоў з Усходу, якія прыйшлі пакланіцца маленькаму Езусу, пра злога цара Ірада і яго жах-лівы загад забіць усіх немаўлят у Віфліеме.

 

Прыйшоў да ўдзельнікаў святочнай ялінкі і Дзед  Мароз са Снягуркай. Ён слухаў, як дзеці чыталі вершы, вадзіў з імі карагоды, разам з усімі прысутнымі любаваўся прыгожым выкананнем беларускіх народных танцаў ансамблем «Круцёлачкі», адорваў дзяцей цукеркамі. А пасля з вялікім захапленнем сачыў за выступленнем выхаванцаў нядзельнай школы, якія прыйшлі на свята з сапраўднай батлейкай — драўлянай двухпавярховай скрыняй з лялькамі і паказалі лялечны спектакль аб нараджэнні Хрыста. Усе дзеянні спектакля суправаджаліся вершаванымі дыялогамі і чароўнай музыкай.

 

Прыгадалі на ялінцы і язычніцкага бажка Зюзю, і Святога Мікалая, які ў калядную ноч прыносіць  паслухмя-ным дзецям падарункі. Завяршылася свята раздачай падарункаў, якія нам дапамагаюць набыць мясцовыя прадпрымальнікі, за што мы вельмі ім удзячныя.

Свята прайшло, як адзначыла карэспандэнтка мясцовай газеты «Раённыя будні» Зялевіч Алена, пад ззяннем каляднай зоркі. Дзеці і дарослыя ад усёй душы дзякавалі за сапраўдную казачную атмасферу, створаную намі для 60 дзяцей нашага горада, якія да Бога звяртаюцца па-беларуску, і мы спадзяёмся, што і ў паўсядзённым жыцці яны таксама будуць гаварыць на роднай мове.

Старшыня рады Пружанскай арганізацыі ТБМ  

Тарэса Жэгалава.

Старадаўняя спадчына Лідскага краю чакае вас!

Аўторак, Студзень 22, 2019 0

Лідскі край — наша малая радзіма! А што мы ведаем пра яе? Якая прырода навокал нас? Якую спадчыну пакінулі нам продкі? Чым мы павінны ганарыцца і што абавязаны захаваць для будучых пакаленняў? На ўсе гэтыя пытанні вырашылі знайсці адказы навучэнцы 6-7 класаў СШ №11 г. Ліды, якія накіраваліся ў падарожжа па родным краі.

За дзень юныя краязнаўцы наведалі дзесяць населеных пунктаў, якія вядуць сваю гісторыю не адну сотню гадоў. У маршрут паездкі ўвайшлі такія вёскі, як Дакудава — Мінойты — Ганчары — Беліца — Збляны — Голдава — Леснікі — Бабры — Тарнова — Белагруда. Калі правесці лінію на карце, то можна заўважыць, што атрымліваецца пярсцёнак. І на самой справе, «залаты пярсцёнак» Лідскага краю, таму што ў кожным населеным пункце ёсць помнікі гістарычна-культурнай і прыроднай спадчыны.

 

Першым населеным пунктам маршруту стала вёска Дакудава. Пазнаёміцца з гісторыяй вёскі школьнікам дапамаглі мясцовыя жыхары, якія сустракалі дзяцей. Святлана Аляксееўна Агарка, у мінулым настаўнік гісторыі, паказала і расказала, на першы погляд, пра непрыкметны аб’ект, які знаходзіцца пры ўездзе ў вёску з трасы Менск-Гародня. Але сапраўдныя знаўцы гістарычнай спадчыны разумеюць, наколькі значным для нас, лідзян, з’яўляецца гэтае месца, таму што яно ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА і з’яўляецца адным з пунктаў геадэзічнай Дугі Струве.

Каля царквы Нараджэння Прасвятой Багародзіцы школьнікаў сустрэла Ірына Уладзіміраўна Маркевіч, прыхаджанка храма, а ў мінулым таксама настаўнік Дакудаўскай школы. Яна пазнаёміла з гісторыяй праваслаўнага храма і шанаванымі абразамі, якія аберагаюць вёску і яе жыхароў. Таксама навучэнцы пачулі пра дзейнасць партызанскага атрада «Іскра», калі наведвалі месца пахавання ўдзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны. Асаблі-вым гонарам мясцовых жыхароў з’яўляецца рэспубліканскі біялагічны заказнік «Дакудаўскі». Кожны лідзянін ведае, што ў балотах заказніка растуць журавіны. Адправіцца па іх у школьнікаў часу не было, але палюбавацца прыродай змог кожны, пакуль аўтобус накіроўваўся да другога населена-га пункта, вёскі Мінойты.

 

У 90-я гады ХХ стагоддзя стараннямі святара айца Іаана Мяндзіла у Мінойтах быў пабудаваны храм, асвечаны ў гонар Святога Прападобнага Елісея Лаўрышаўскага. Аб гісторыі царквы і пра жыццё святара хлопцы пачулі менавіта ля сцен храма, дзе і пахаваны айцец Іаан.

 3к

Не змаглі не заехаць школьнікі ў вёску Ганчары. Сёння ў гэтым населеным пункце знаходзіцца самы старажытны праваслаўны храм Лідскага раёна — Свята-Пакроўская царква. Пры ўваходзе ў царкву размешчана мемарыяльная дошка Мікалаю Усціновічу. Святар служыў у храме ў гады Вялікай Айчыннай вайны, не аднойчы ён дапамагаў партызанам. Але пасля вайны яго арыштавалі за «антысавецкую» дзейнасць. Ля ўваходу на тэрыторыю храма збудаваны паклонны крыж у памяць аб протаіерэі Іаане Мяндзіле, які служыў у гэтым храме больш за 30 гадоў.

Чацвёртым населеным пунктам стаў аграгарадок Беліца. Пра яго гісторыю юныя краязнаўцы пачулі падчас экскурсіі ў гістарычна-этнаграфічным музеі «Спадчына» Беліцкай школы. Таксама школьнікі ўбачылі такія гістарычна-культурныя аб’екты, як праваслаўная царква Узвіжання Святога Крыжа, каталіцкая капліца з пахаваннямі ХIХ стагоддзя, мураваны касцёл Святога пакутніка Юрыя, брацкая магіла 20 чырвонаармейцаў і партызан, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, памятны знак ля дарогі Ліда-Слонім расстраляным беліцкім яўрэям.

Пятым населеным пунктам маршруту стала вёска Збляны. Галоўны помнік архітэктуры і духоўнасці вёскі — гэта Свята-Пакроўская царква. Падчас наведвання храма навучэнцы не толькі пазнаёміліся з Свята-Пакроўскай царквой, але і паўдзельнічалі ў духоўнай гутарцы з настаяцелем храма айцом Георгіем.

Голдава, наступны населены пункт, заўсёды быў цэнтрам духоўнасці нашага раёна. Яшчэ ў ХVII стагоддзі тут праводзіліся кірмашы. У той час на сродкі мясцовага памешчыка была пабудавана царква. Сучасная царква была пастаўлена ў 1793-95 г.г. на сродкі Фелікса Важынскага і асвечана ў гонар Нараджэння Прасвятой Багародзіцы. Да 1834 года царква была ўніяцкай. Яшчэ вядома, што на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца царква, раней быў мужчынскі манастыр. Сучасны храм пабудаваны з дрэва і з’яўляецца помнікам народнага драўлянага дойлідства, які ахоўваецца дзяржавай, як і ўсе храмы, якія мы наведалі ў гэты дзень. Сёння тут працягваюць весці летапіс пра жыццё прыходу і беражліва захоўваюць абраз Голдаўскай Божай Маці. У цэнтры вёскі мы наведалі помнік загінулым аднавяскоўцам у гады Вялікай Айчыннай вайны.

 

Вёска Леснікі — сёмы населены пункт маршруту. Многія лідзяне ведаюць, што гэтая вёска з’яўляецца сястрой беларускай вёскі Хатынь. Пачуць гісторыю тых трагічных падзей школьнікі змаглі з вуснаў навучэнкі 6 «Б» класа СШ №11 Дар’і Булавус, якая ў мінулым годзе працавала над даследаваннем «Вёска Леснікі Лідскага раёна — старэйшая сястра Хатыні…» у рамках рэспубліканскага конкурсу «Дарогамі памяці».

 5

Далей у нашым маршруце была вёска Бабры. Пазнаёміцца з невялікім населеным пунктам, дзе сёння пражывае 11 чалавек, хацеў кожны краязнаўца нашай паездкі. Чаму? Тлумачэнне вельмі простае. Па-першае, сёння ў вёсцы захавалася і дзейнічае праваслаўная царква, пабудаваная яшчэ ў 1810 годзе. За час свайго існавання сцены царквы ўбачылі шмат пераменаў і вакол сябе, і ўнутры. Як змог захавацца драўляны храм, для ўсіх застаецца загадкай. А вось мясцовыя жыхары распавялі, што на будаўніцтва царквы выбіралася хвоя вельмі патрабавальна: дрэвы прывозілі з другога берага Нёмана, бо лічылі, што там лес мацней. Секлі дрэвы зімой, ды і то тыя, з якіх не збіралі смалы. І, вядома, захаваць будынак храма да нашых дзён дапамагала вера, з якой продкі будавалі яе. Па-другое, побач расце двухсотгадовы дуб-волат, аднагодак храма. Убачыць такога волата ў нашых краях вялікая рэдкасць. Па-трэцяе, на царкоўнай тэрыторыі ўжо шмат гадоў захоўваецца камень-следавік. Як сцвярджае мясцовая легенда, след належыць Божай Маці.

 

Далей дарога прывяла нас у вёску Тарнова, візітнай карткай якой з’яўляецца дом-сядзіба графа Маўраса, пабу-даваная ў 80-я гады 19 стагоддзя. Сёння гэта жылы дом, дзе жывуць людзі. З гісторыяй вёскі нас пазнаёміў ў гістарычна-краязнаўчым музеі «Спадчына» Тарноўскай школы настаўнік гісторыі Аляксандр Іосіфавіч Раўко. У вёсцы ўстаноўлены два помнікі аднавяскоўцам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Пры пад’ездзе да р. Дзітва нашу ўвагу прыцягнуў яшчэ адзін помнік, усталяваны, як аказалася, на месцы гібелі чалавека, чыё імя носіць яшчэ адна з вуліц нашага горада — камандзіра 86 кавалерыйскага палка А.Ф. Труханава.

 8к

Дзясятым населеным пунктам падарожжа па нашай малой радзіме стала вёска Белагруда. Што здзівіла дзяцей на гэты раз, дык гэта знак «Селішча перыяду сярэдневечча». Амаль усе вандроўцы апынуліся ўпершыню на такім месцы. Але вядомы гэты населены пункт сваім архітэктурным помнікам — касцёлам Святога Міхаіла, пабудаваным ў 1908 годзе на месцы драўлянага храма 1609 года ў рамана-гатычным стылі. Не заўважыць яго вежы на ўзвышшы ля ракі Дзітва проста немагчыма. Тут беражліва захоўваецца мясцовашанаваны абраз Белагрудскай Божай Маці, які змешчаны ў алтары храма. Абраз налічвае 300-гадовую гісторыю. Існуе легенда, быццам бы абраз прыплыў на гэтае месца па рацэ, а праз некаторы час людзі пабудавалі на беразе драўляны касцёл.

 

Падчас экскурсіі юныя краязнаўцы СШ №11 г. Ліды змаглі ўбачыць і наведаць шэраг гістарычна-культурных помнікаў і прыродных аб’ектаў. Вучні паспрабавалі адказаць на пытанне, з чаго ж пачынаецца любоў да Радзімы? Вядома, з любові да сваёй малой радзімы! Любіце, шануйце, захоўвайце тое, што дасталася вам у спадчыну! А навучэнцы СШ №11 г. Ліды запрашаюць і вас прайсціся па іх маршруце! Старадаўняя спадчына Лідскага краю чакае вас!

Наталля АНАШКЕВІЧ,

настаўніца СШ №11г. Ліды.

 

 

НАША СЛОВА № 3 (1414), 16 студзеня 2019 г.

Аўторак, Студзень 22, 2019 0

Сойм Партыі БНФ абвясціў 2019 год Годам беларускай мовы

Беларуская мова — найважнейшы фактар нацыянальнай бяспекі для незалежнай беларускай дзяржавы

Заява Сойма Партыі БНФ 12 студзеня 2019 года

12 студзеня Сойм Па-ртыі БНФ на сваім першым паседжанні прыняў заяву “Бе-ларуская мова — найважней-шы фактар нацыянальнай бяспекі для незалежнай бела-рускай дзяржавы”, у якой абвясціў 2019 год Годам бе-ларускай мовы, чаго дабіва-ліся многія арганізацыі і гра-мадзяне ад Беларускай дзяр-жавы, але так і не дабіліся. У заяве ў прыватнасці гаво-рыцца:

“У апошнія месяцы з падачы расейскіх дзяржслуж-боўцаў у СМІ ізноўку ўкіну-ты інсінуацыі пра ўвасабленне ў жыццё авантуры пад назвай «саюзная дзяржава». … Пакуль існуе «саюзная дзя-ржава» — існуе пагроза аншлюсу, лікві-дацыі беларускай дзяржавы і яе інкарпарацыі ў склад Расеі.

Разам з тым БНФ цвё-рда перакананы ў тым, што беларуская незалежнасць гру-нтуецца не толькі на фарма-льна-прававых інстытутах, а тым больш не на адзінаасобнай аўтарытарнай уладзе. Цяпера-шняя Рэспубліка Беларусь ка-штоўная не сама па сабе, і тым больш не як «падмандатная тэрыторыя»… Рэспубліка Бела-русь ёсць формай існавання беларускай нацыі — і толькі як беларуская нацыянальная дзя-ржава яна мае сэнс для існаван-ня і можа прэтэндаваць на ўстойлівасць. Дзяржаўныя ін-стытуты будуць сапраўды мо-цныя толькі тады, калі будуць абапірацца на беларускае гра-мадства, беларускі бізнэс, бе-ларускае сялянства, беларус-кае войска, беларускія СМІ, беларускую царкву, на пачуц-цё нашай агульнай ідэнтычнасці як беларусаў і пачуццё нашай супольнай адказнасці за лёс на-шай краіны і будучых пакален-няў беларусаў.

У гэтай сістэме дзяржа-ваўтваральных падмуркаў найважнейшым элементам з’я-ўляецца беларуская мова. Вы-бар на карысць беларускай мо-вы — гэта выбар на карысць на-цыянальнай дзяржавы і, у рэш-це-рэшт, адзіна магчымы вы-бар для сапраўднага белару-скага патрыёта.

Пакуль значная частка беларусаў не карыстаецца бе-ларускай мовай, глядзіць ра-сейскія тэлеканалы, жыве ў ра-сейскай моўнай прасторы — за-ўжды будзе небяспека таго, што сюды прыйдуць расейскія тан-кі «бараніць рускамоўных». Нездарма ж расейскія шавіні-сты кажуць што «русский мир» — гэта ўся прастора пана-вання расейскай мовы.

 

Прымаючы пад увагу актывізацыю антыбеларускіх выступаў і інфармацыйных атак супраць Беларусі і бела-русаў, мы абвяшчаем 2019 год Годам беларускай мовы і заклікаем да наступных кро-каў па ўмацаванні беларускай мовы:

— заклікаем усіх жыха-роў Беларусі вывучаць і ўда-сканальваць ступень валодан-ня беларускай мовай, заклікаем карыстацца беларускай мовай ва ўсіх жыццёвых выпадках, ініцыяваць стварэнне беларус-камоўных групаў і плыняў у навучальных установах роз-ных узроўняў;

— заклікаем усіх бела-русаў падчас перапісу насель-ніцтва, які прызначаны на каст-рычнік 2019 года, пазначаць беларускую мову ў якасці род-най мовы і мовы штодзённага ўжытку дома;

— заклікаем беларускі бізнэс, усіх вытворцаў тавараў і паслугаў, карыстацца бела-рускай мовай у рэкламных кампаніях, у аздабленні тава-раў, у камунікацыі з пакупні-камі і карыстальнікамі;

— патрабуем ад уладаў Беларусі абмежаваць трансля-цыю расейскіх тэлеканалаў, якія распальваюць міжнацыя-нальную варажнечу і па-сут-насці ёсць сродкамі вядзення інфармацыйнай вайны супраць нашай краіны, замяніўшы іх праграмамі ўласнай вытворча-сці альбо збалансаваным набо-рам замежных тэлепраграмаў з розных іншых краінаў;

— патрабуем ад уладаў Беларусі прыняцця актаў зака-надаўства на беларускай мове;

— заклікаем улады Бела-русі пашыраць выкарыстанне беларускай мовы ў сістэме аду-кацыі, у тым ліку стварыўшы вышэйшыя навучальныя ўста-новы з выкладаннем на бела-рускай мове і прыняўшы на за-канадаўчым узроўні дзяржаў-ную праграму развіцця і пад-трымкі беларускамоўнага на-вучання з павелічэннем дзяр-жаўнага фінансавання пра-грамаў па развіцці беларускай культуры, адукацыі і мовы з выдзяленнем сродкаў на кон-курснай аснове недзяржаўным ініцыятывам і арганізацыям грамадзянскай супольнасці;

— нагадваем што ад 1 студзеня 2019 года ўсе інтэ-рнэт-сайты дзяржаўных орга-наў, прадпрыемстваў і арганіза-цыяў павінныя мець беларус-камоўныя версіі і абвяшчаем пра намер пільна адсочваць выкананне гэтай нормы закана-даўства праз маніторыг дзяр-жаўных сайтаў з рэагаваннем на парушэнні шляхам адпаведных зваротаў да ўладальнікаў сай-таў і, пры сістэмных пару-шэннях, шляхам скаргаў у міні-стэрства інфармацыі.”

 

За два дні, якія прайшлі ад моманту прыняцця заявы, ужо многія грамадскія арга-нізацыі Беларусі выказалі пад-трымку Партыі БНФ і гатоў-насць паўнавартасна ўклю-чыцца ў Год беларускай мовы.

Наш кар.

 

НАША СЛОВА № 2 (1413), 9 студзеня 2019 г.

Панядзелак, Студзень 14, 2019 0

Дарагія сябры “Нашага слова”!

У студзені зменшылася сацыяльная падпіска, якая мела месца ў канцы 2018 года, таму агульная колькасць падпісчыкаў упала, але пры гэтым павысілася колькасць чытачоў у многіх раёнах і ў цэлым у Віцебскай і Гомельскай абласцях. Пры тым  зусім невытлумачальнае падзенне адбылося ў Магілёскай вобла-сці, што тычыцца Берасцейшчыны, то тут усё прадказальна.

 

Кастрычнік Студзень

Берасцейская вобласць:

Баранавічы р.в.       15    14

Бяроза р.в.                7      7

Белаазёрск р.в.         —       —

Бярэсце гор.             7      6

Ганцавічы р.в.          —       1

Драгічын р.в.           —       —

Жабінка р.в.             —       —

Іванава р.в                1       1

Івацэвічы р. в.          4       3

Камянец р.в.             1       1

Кобрын гор.             2       2

Лунінец гор.             2       1

Ляхавічы р.в.            1       1

Маларыта р.в.          1       —

Пінск  гор.                7       6

Пружаны р.в.           4       5

Столін р.в.                —        —

Усяго:                     52      48

 

Віцебская вобласць:

Бешанковічы р.в.      —       —

Браслаў р.в.              1       1

Віцебск гор.            18     20

Віцебск РВПС           1      —

Верхнедзвінск р.в.    4      4

Глыбокае р.в.            7      6

Гарадок р.в.              —       3

Докшыцы р.в.           2      2

Дуброўна р.в.           —      1

Лёзна р.в.                  1      1

Лепель р. в.               1      1

Міёры р.в.                1      1

Наваполацк гор.     17     17

Орша гор.                 5      6

Полацк гор.              3       4

Паставы р.в.             6       5

Расоны р.в.               1       1

Сянно р.в.                 1       1

Талочын р.в.            1       1

Ушачы р.в.               2       3

Чашнікі р.в.              1       1

Шаркоўшчына р.в.  6       6

Шуміліна р.в.           —       —

Усяго:                    79      85

 

Менская вобласць:

Беразіно р.в.             4       2

Барысаў гор.            4       6

Вілейка гор.              2      2

Валожын гор.         23       5

Дзяржынск р.в.        6      6

Клецк р.в.                 4       —

Крупкі р.в.               2       2

Капыль р.в.             20      2

Лагойск                     4       5

Любань р.в.              1       2

Менск гор.           192    194

Менск РВПС          11     10

Маладзечна гор.      9     10

Мядзель р.в.            1      2

Пухавічы РВПС      4       4

Нясвіж р.в.             33     33

Смалявічы р.в.        2       2

Слуцк гор.               5       5

Салігорск гор.          4      3

Ст. Дарогі р.в.          —        —

Стоўбцы р.в.            4       3

Узда р.в.                   1       1

Чэрвень р.в.             1       2

Усяго:                   337    301

 

Гомельская вобласць:

Буда-Кашалёва          3      3

Брагін р.в.                 1       1

Ветка р.в.                  —       —

Гомель гор.             17     16

Добруш р.в.              2      2

Ельск р.в.                  1      1

Жыткавічы р.в.        6     13

Жлобін гор.               —      1

Калінкавічы гор.       1      1

Карма р.в.                  2      2

Лельчыцы р.в.           —       —

Лоеў р.в.                    —       —

Мазыр гор.               2       2

Акцябарскі р.в.        1       1

Нароўля р.в.             1       1

Петрыкаў р.в.           1       1

Рэчыца гор.               1       1

Рагачоў гор.              1       1

Светлагорск гор.      1       1

Хойнікі р.в.               —        —

Чачэрск р.в.              —       —

Усяго:                     41      48

 

Гарадзенская вобласць:

Бераставіца                1       3

Ваўкавыск гор.         4       4

Воранава р.в.          18     16

Гародня гор.           36     31

Гародня РВПС        14     14

Дзятлава р.в.           18       4

Зэльва р.в.                 1       1

Іўе р.в.                       2       2

Карэлічы р.в.          16       1

Масты р.в.                2       1

Наваградак гор.      21      4

Астравец р.в.            2       1

Ашмяны р.в.             4       4

Смаргонь гор.           6      8

Слонім гор.              29      9

Свіслач р.в.               3       4

Шчучын р.в.             3       2

Ліда                          51     49

Усяго:                    231   158

 

Магілёўская вобласць:

Бабруйск гор.           1      1

Бялынічы р.в.           —        —

Быхаў р.в.                 1       1

Глуск р.в.                  2      —

Горкі гор.                  2      1

Дрыбін р.в.                —       —

Кіраўск р.в.               —       —

Клічаў р.в.                 2       2

Клімавічы р.в.           —       —

Касцюковічы р.в.      —       —

Краснаполле р.в.       —       —

Крычаў р.в.               —       —

Круглае р.в.              1       1

Мсціслаў р.в.            1       2

Магілёў гор.            20    14

Асіповічы гор.        11      7

Слаўгарад р.в.          1       2

Хоцімск р.в.               —       —

Чэрыкаў р.в.             3       1

Чавусы  р.в.              —       —

Шклоў р.в.                2       2

Усяго                       46     34

Усяго на краіне:  786   674