НАША СЛОВА № 1 (1412), 2 студзеня 2019 г.

Аўторак, Студзень 8, 2019 0

З Калядамі, дарагія беларусы!

100 гадоў таму назад была абвешчана ССРБ

25 сакавіка 1918 года прадстаўнікі беларускага на-цыянальнага руху абвясцілі пра стварэнне незалежнай Бе-ларускай Народнай Рэспублікі (БНР). Пасля паразы Германіі ў Першай сусветнай вайне і эвакуацыі германскіх войскаў у снежні 1918 года вялікая частка тэрыторыі БНР была занята Чырвонай Арміяй РСФСР, урад БНР пераехаў у Гародню, пасля эміграваў. Але ідэя самастойнай беларускай дзяржавы нікуды не эмігра-вала.

У канцы 1918 года бе-ларускія палітычныя і грамад-скія структуры ўжо на тэрыто-рыі, падкантрольнай бальшаві-кам, звярнуліся да гэтай ідэі. Яны прытрымваліся розных поглядаў на пытанне беларус-кай дзяржаўнасці. Аблвыкан-кам Заходняй вобласці і фрон-ту (Аблвыканкамзах) і Паўноч-на-заходні абласны камітэт РКП(б) былі праціўнікамі яе стварэння, у той час як этніч-ныя беларусы-бежанцы ў Пет-раградзе, Маскве і іншых гара-дах стварылі ўласныя ўплыво-выя грамадска-палітычныя ар-ганізацыі і настойвалі на сама-вызначэнні.

Да снежня 1918 года савецкае партыйнае кіраўніц-тва не мела вызначанай пазіцыі па пытанні пра беларускую са-вецкую дзяржаўнасць. У снеж-ні ад Аблвыканкамзаху УЦВК РСФСР была накіравана тэле-грама, якая змяшчае такі тэкст: «будзіравалі вакол пытання пра так званую Беларусь, а таксама ў сувязі з актыўнай дзейнасцю Рады БНР у адносі-нах яе міжнароднага пры-знання». У сувязі са зменай ва-енна-палітычнага становішча рашэнне наспела. Адмысло-вую ўвагу ЦК РКП(б) пры-цягнулі рашэнні канферэнцыі беларускіх секцый РКП(б), у якіх пастанаўлялася стварыць часавы рабоча-сялянскі ўрад, склікаць Усебеларускі з’езд ка-муністаў і стварыць нацыяна-льны партыйны цэнтр. 24 сне-жня пытанне пра стварэнне беларускай савецкай дзяржаў-насці абмяркоўвалася на пасе-джанні ЦК РКП(б). 25 снежня наркам па справах нацыяналь-насцяў Іосіф Сталін правёў пе-рамовы са Зміцерам Жылуно-вічам і Аляксандрам Мясніко-вым і паведаміў ім пра рашэнне ЦК РКП(б) падтрымаць ства-рэнне ССРБ. Прычыны такога рашэння Сталін, аднак, не паве-даміў, сказаўшы толькі, што ЦК прыняў рашэнне «па мно-гіх меркаваннях, пра якія за-раз гаварыць не даводзіцца, пагадзіцца з беларускімі тава-рышамі на ўтварэнне Беларус-кай савецкай рэспублікі». 27 снежня на апошніх перамовах у Маскве з удзелам Сталіна бы-ла пазначана тэрыторыя буду-чай дзяржавы (Гарадзенская, Менская, Магілёўская, Смале-нская, Віцебская губерні).

30 снежня 1918 года ў Смаленску ў цяперашнім бу-дынку філармоніі пачала пра-цу VI канферэнцыя арганіза-цый РСДРП(б) Паўночна-за-ходняй вобласці. У адпаведна-сці з рашэннем ЦК РКП(б) у павестку дня было пастаўлена пытанне пра стварэнне Бела-рускай савецкай рэспублікі. Рэзалюцыя пра стварэнне Бе-ларускай савецкай рэспублікі на базе Заходняй камуны была прынята аднагалосна пры пяці ўстрымаўшыхся.

Пастанова пра межы новай дзяржавы была прынята ў той жа дзень. Менская, Сма-ленская, Магілёўская, Віцеб-ская і Гарадзенская губерні, а таксама некалькі паветаў Су-валкаўскай, Чарнігаўскай, Ві-ленскай і Ковенскай губерняў за выключэннем некалькіх паветаў Смаленскай і Віцебскай губерняў былі прызнаны «ас-ноўным ядром Беларускай Рэспублікі».

30-31 снежня вялося стварэнне часавага ўрада. У гэтыя дні паміж Жылуновічам і Мясніковым адбыўся канф-лікт, звязаны з жаданнем Жы-луновіча займець большасць месцаў у часовым урадзе для прадстаўнікоў Белнацкама і Цэнтральнага бюро беларускіх камуністычных секцый, але канфлікт быў вычарпаны дзя-куючы ўмяшанню Сталіна. У выніку, Белнацкам і ЦБ бела-рускіх секцый атрымалі 7 мес-цаў у часовым урадзе, у той час як прадстаўнікі  Аблвыкан-камзаху і Паўночна-заходняга абкама — 9. Пры гэтым стар-шынём часовага ўрада быў прызначаны Жылуновіч.

Увечар 1 студзеня 1919 года па радыё быў зачытаны Маніфест Часавага рабоча-ся-лянскага савецкага ўрада Бе-ларусі (“Маніхвэст часовага работніча-селянскаго савец-кага правіцяльства Беларусі”). Маніфест быў складзены ў спешцы, і толькі пяццю чаль-цамі ўрада (Жылуновіч, Чар-вякоў, Мяснікоў, Іваноў, Рейн-гольд). Гэтая дата лічыцца да-тай абвяшчэння Савецкай Бе-ларусі.

3 студзеня 1919 года аблвыканкам Заходняй вобла-сці і фронта самараспусціўся, перадаўшы ўладу часоваму ўраду ССР Беларусі. 5 студзе-ня 1919 года ўрад ССРБ пера-ехаў са Смаленска ў Менск.

16 студзеня на пленуме ЦК РКП(б) было прынята ра-шэнне пра вылучэнне «з Бела-рускай Рэспублікі губерняў Віцебскай, Смаленскай і Магі-лёўскай, пакідаючы ў складзе Беларусі дзве губерні — Мен-скую і Гарадзенскую».

Пастанова ЦК РКП(б) было адмоўна сустрэта боль-шасцю ў ЦВК ССР Беларусі, аднак у сувязі з тэлеграмай старшыні УЦВК Я.М. Свярд-лова, дзе ўтрымоўвалася прад-пісанне «правесці праз мясцо-выя Саветы, а затым праз з’езд Беларусі» гэтае рашэнне, паста-нова была ўрэшце ўхвалена на губернскіх партканферэнцыях. У знак пратэсту супраць ды-рэктыўнай змены тэрыторыі рэспублікі тры наркамы выйш-лі са складу ўрада. Акрамя таго, падобныя дзеянні былі не-папулярнымі і на месцах — так, Невельская павятовая канфе-рэнцыя 21 галасамі супраць 2 прыняла рэзалюцыю супраць перадачы Віцебскай губерні ў непасрэднае падначаленне РСФСР.

31 студзеня 1919 года незалежнасць ССР Беларусі прызнаў УЦВК РСФСР. 2 лютага 1919 года ў Менску пачаткаў працу I Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, сялянс-кіх і чырвонаармейскіх дэпута-таў, які прыняў 3 лютага Кан-стытуцыю Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі.

Вікіпедыя.

Падведзены вынікі ІІІ Лідскага літаратурнага конкурсу імя Веры Навіцкай “Дарослыя — дзецям”

Серада, Студзень 2, 2019 0

20 снежня 2018 года ў Лідскай раённай бібліятэцы імя Янкі Купалы на ўрачыстай цырымоніі падводзілі вынікі і ўзнагароджвалі пераможцаў ІІІ раённага літаратурнага конкурсу імя Веры Навіцкай “Дарослыя — дзецям”.

Гэты конкурс з’яўляецца яшчэ адной лідскай культурнай традыцыяй, ладзіцца ён раз у два гады і ўпершыню прайшоў у 2014 годзе. Арганізуе конкурс дзяржаўная ўстанова культуры “Лідская раённая бібліятэка імя Янкі Купалы” пры падтрымцы лідскага ТБМ.

Мэтай конкурсу стала прапаганда творчай спадчыны Веры Сяргееўны Навіцкай сярод лідзян, выяўленне, падтрымка і заахвочванне лідскіх паэтаў і празаікаў да напісання твораў для дзяцей.

Вера Сяргееўна Навіцкая — пісьменніца канца ХIX — пачатку XX стагоддзя (з 1910 года яна ўзначальвала “Лідскую прыватную жаночую гімназію Ф.Л. і В.С. Навіцкіх”), аўтар некалькіх дзіцячых кніг прозы пра дзяўчынак — гімназістак. Для горада Ліды Вера Навіцкая на сёння — найбуйнейшы лідскі дзіцячы пісьменнік усіх часоў, таму конкурс і носіць яе імя.

 кнігікізалакі

Конкурс праходзіў з 15 чэрвеня па 10 снежня 2018 года ў дзвюх намінацыях: “Паэзія” і “Проза”. З мэтай дасягнення аб’ектыўнасці ацэнак усе творы былі перададзены журы. Пры падвядзенні вынікаў конкурсу ўлічваліся паўната раскрыцця тэмы, стыль выкладання, адлюстраванне асабістых адносін да тэмы і пісьменнасць.

Да ўдзелу ў конкурсе было прынята 16 заявак. Тры аўтары выступілі ў намінацыі “Проза”, астатнія — у намінацыі “Паэзія”. Сярод удзельнікаў былі як аматары, так і пісьменнікі, і паэты, якія маюць не толькі вялікі вопыт, а і ўзнагароды за свае творы.

Пераможцамі ІІІ раённага літаратурнага конкурсу імя Веры Навіцкай “Дарослыя — дзецям” сталі:

— I месца — Алесь Мацулевіч (намінацыя “Паэзія”);

— II месца — Ірэна Сліўко (намінацыя “Паэзія”);

— III месца — Ірына Бараздзіна (намінацыя “Проза”).

мацулевічк

Па-за конкурсам была прадстаўлена кніжачка дзіцячых вершаў Марыі Канапніцкай (23 траўня 1842 — 8 кастрычніка 1910) “Ад вясны да зімы”. Кніжачка ўтрымоўвае 19 дзіцячых вершаў у перакладзе з польскай мовы Станіслава Судніка і ў адным асобніку будзе знаходзіцца ў Лідскай бібліятэцы.

untitled

Напрыканцы мерапрыемства са шмтлікімі віншаваннямі і словамі падзякі, сябры журы запрасілі ўсіх да ўдзелу ў наступным IV Лідскім літаратурным конкурсе імя Веры Навіцкай “Дарослыя — дзецям”, які адбудзецца ў 2020 годзе.

Наш кар.

 

Завершана рэканструкцыя мемарыялу невядомым паўстанцам 1863 г. у Лідскім раёне

Аўторак, Ліпень 24, 2018 0

Паміж вёскамі Малое Ольжава і Мохавічы ў Лідскім раёне на месцы пахавання паўстанцаў 1863 года актывісты ўстанавілі мемарыяльны знак. Мемарыял зроблены рукамі сяброў грамадскіх арганізацый Лідскага раёна.

Да валуноў з надпісам «Невядомым паўстанцам» днямі дадалі косы і сахор, якімі былі ўзброеныя беларускія паўстанцы супраць Расейскай імперыі.

Кіраўнік Лідскай раённай арганізацыі БНФ Сяргей Пантус сказаў Свабодзе, што мемарыял яны цалкам зрабілі сваімі рукамі.

— І ідэя праекту, і матэрыялы — усё зроблена намі самімі, мы не звярталіся ні да архітэктараў, ні да іншых адмыслоўцаў, — кажа Пантус. — А таму гэта і ёсць сапраўдны народны мемарыял у гонар тых, хто аддаў свае жыцці за нашу свабоду.

Лідскія ўлады аб’явілі, што плануюць правесці ў гэтым месцы раскопкі з тым, каб пераканацца, ці сапраўды там пахаваныя паўстанцы. Актывіст з Бярозаўкі Вітольд Ашурак сказаў Свабодзе, што ён супраць падобных раскопак, паколькі ўсе мясцовыя людзі добра ведаюць, што там пахаваныя менавіта паўстанцы.

— Нам людзі расказалі, якія памятаюць, што ў міжваенны час уладальнік фальварка Шчытнікі паставіў у гонар паўстанцаў крыж, — згадвае Ашурак. — І людзі пераказвалі гэта з пакалення ў пакаленне, і туды заўсёды прыходзілі мясцовыя жыхары, каб ушанаваць памяць паўстанцаў.

Радыё Свабода.

ТЭКСТЫ ДА 11-й АГУЛЬНАНАЦЫЯНАЛЬНАЙ ДЫКТОЎКІ, рэкамендаваныя ГА “ТБМ імя Ф. Скарыны”

Чацвер, Люты 15, 2018 0

3-я УСТАЎНАЯ ГРАМАТА

Рады Беларускай Народнай Рэспублікі

Год назад народы Беларусі разам з народамі Расеі скінулі ярмо Расейскага царызму, які найцяжэй прыціснуў быў Беларусь, не пытаючыся народа, укінуў наш край у пажар вайны, якая чыста зруйнавала гарады і вёскі беларускія. Цяпер мы, Рада Беларускай Народнай Рэспублікі, скідаем з роднага краю апошняе ярмо дзяржаўнай залежнасці, якое гвалтам накінулі расейскія цары на наш вольны і незалежны край. Ад гэтага часу Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчаецца незалежнаю і вольнаю дзяржавай. Самі народы Беларусі ў асобе свайго Устаноўчага Сойму пастановяць аб будучых дзяржаўных звязах Беларусі.

На моцы гэтага трацяць сілу ўсе старыя дзяржаўныя сувязі, якія далі магчымасці чужому ўраду падпісаць і за Беларусь трактат у Берасці, што забівае на смерць беларускі народ, дзелячы зямлю яго на часткі. На моцы гэтага ўрад Беларускай Народнай Рэспублікі мае ўвайсці ў адносіны з зацікаўленымі бакамі, прапануючы ім перагледзець тую часціну Берасцейскага трактату, якая датычыць Беларусі, і падпісаць мірную ўмову з усімі ваяваўшымі дзяржавамі.

Беларуская Народная Рэспубліка павінна абняць усе землі, дзе жыве і мае лічбавую перавагу беларускі народ, а ўласна: Магілёўшчыну, беларускія часткі Меншчыны, Гродзеншчыны (з Гроднам, Беластокам і інш), Віленшчыны, Віцебшчыны, Смаленшчыны, Чарнігаўшчыны і сумежныя часткі суседніх губерняў, заселеныя беларусамі.

Беларуская Народная Рэспубліка пацвярджае ўсе тыя правы і вольнасць грамадзян і народаў Беларусі, якія абвешчаны Устаўной граматай ад 9 сакавіка 1918 года.

Абвяшчаючы аб незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі, Рада яе пакладае свае надзеі на тое, што ўсе любячыя волю народы дапамогуць беларускаму народу ў поўнай меры здзейсніць яго палітычна-дзяржаўныя ідэалы.

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі.

Дана ў Менску-Беларускім

24 сакавіка 1918 года.

НАША СЛОВА № 3 (1362), 17 студзеня 2018 г.

Аўторак, Студзень 23, 2018 0

Акадэмік А. Лукашанец:

“Наспела неабходнасць увесці абавязковае тэсціраванне па беларускай мове пры паступленні ў любую ВНУ”

Першы намеснік ды-рэктара па навуковай працы Цэнтра даследаванняў бела-рускай культуры, мовы і літа-ратуры Акадэміі навук, акадэ-мік Аляксандр Лукашанец мяркуе, што наспела неабход-насць увядзення абавязковага тэсціравання па беларускай мове. Пра гэта ён заявіў у інтэ-рв’ю агенцтву «Мінск-Наві-ны».

— Самым важным і ак-туальным для пашырэння сфе-ры выкарыстання беларускай мовы становіцца адукацыйны аспект. Абедзве мовы ў сістэме адукацыі неабходна паставіць у аднолькавыя ўмовы.

Кожны вучань, заканч-ваючы школу, абавязаны вало-даць дзвюмя дзяржаўнымі мо-вамі настолькі, каб вольна ка-рыстацца імі ў любой сферы, а выпускнік ВНУ — свабодна ажыццяўляць сваю прафесій-ную дзейнасць.

Асабліва гэта тычыцца педагогаў.

Лічу, што наспела неаб-ходнасць увесці абавязковае тэсціраванне па абедзвюх мо-вах пры заканчэнні сярэдняй школы і пры паступленні ў ВНУ незалежна ад абранай спецыяльнасці…

… Для службовых асоб валоданне дзвюма дзяржаў-нымі мовамі павінна стаць аба-вязковай умовай прафесійнай падрыхтоўкі. Зразумела, каб сітуацыя змянілася, трэба па-шырыць беларускамоўнае ася-роддзе, — заявіў акадэмік Лу-кашанец.

НАША СЛОВА № 51 (1358), 20 снежня 2017 г.

Серада, Снежань 27, 2017 0

З Калядамі і Божым Нараджэннем!

* * *

 

Каляды. Маленства. Маці.

У ясельках Езус малы.

Так светла ў нашай хаце,

Так блізка да Божай хвалы.

 

Ялінка зіхціць святочна,

Калядкі спяваем з мамай.

I ў кожным сэрца куточку

Усё для свята прыбрана.

 

Такая была там казка,

У тым маленстве далёкім!

Дзякуй Богу за ласку,

За зорку ў небе высокім.

 

Яна й гэты год заззяе

У ціхі святочны вечар…

Ды хата стаіць пустая,

Без тых,

      што пайшлі ў вечнасць.

Хрысціна Лялько.

 

Да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання. «Я родам з Адраджэння, і цяпер усім часам, прасторам я належу

Серада, Верасень 27, 2017 0

Кніжныя выставы, песні, танцы і многае іншае, і ўсё гэта — проста ў скверы, пад адкрытым небам, на вачах у соцень мінакоў… Да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання і да Дня бібліятэк быў прымеркаваны фестываль лідскай кнігі і друку «Зоркі лідскіх небасхілаў», які адбыўся ў мінулую пятніцу каля помніка Францішку Скарыну. Зразумела, што арганізатарам гэтага свята кнігі выступіла Лідская раённая бібліятэка імя Янкі Купалы — галоўны лідскі дом кніг.

банерыклілякмельніккдырэктаркскоблак

Яшчэ перад пачаткам мерапрыемства ля помніка беларускаму першадрукару гучала сярэднявечная музыка ў выкананні гурта «Скудрынка» — музыканты як бы заклікалі мінакоў не праходзіць міма, спыніцца, папрысутнічаць на свяце, пранікнуцца духам даўніны. А яшчэ — ушанаваць памяць беларускага асветніка, які пяць стагоддзяў назад выданнем друкаваных кніг Бібліі паспрыяў увядзенню Беларусі ў «сям’ю» перадавых еўрапейскіх краін.