НАША СЛОВА № 49 (1460), 4 снежня 2019 г.

Серада, Снежань 18, 2019 0

99-я ўгодкі Слуцкага збройнага чыну

Выстава памяці гістарычных падзей

28 лістапада на сядзібе ТБМ адкрылася  выстава твораў маста-коў суполкі «Пагоня», прысвечаная  99-тым угодкам Слуцкага збройнага чыну.

— Мы вырашылі адзначыць гадавіну Слуцкага збройнага чыну, і паколькі мы не заўсёды можам выста-ўляць свае творы ў Палацы мастацтва, то мы выкарысталі маг-чымасць разгарнуць выставу на сядзібе ТБМ, — адзначыў Алесь Цыркуноў.

На выставе пра-дстаўлены творы Але-ся Цыркунова, Лявона Грышчука, Эдварда Агуновіча, Генадзя Драздова, а таксама Свят-ланы Раманавай.

— Слуцкі збройны чын — адзін з яркіх момантаў барацьбы беларусаў за сваю дзяржаўнасць, -адзначыў адзін з удзельнікаў выставы.

У цэнтры экспазіцыі знахо-дзіцца «Рэпрадукцыя Пагоні»  Алеся Цыркунова. На выставе ёсць яшчэ адна яго праца «Балот-ны волат у смутку».

Вядомы беларускі жыва-пісец Алесь Цыркуноў з’яўляецца аўтарам карцін на нацыянальна-патрыятычную тэматыку. У 2013- 2015 гадах  спадар Алесь быў іні-цыятарам адкрыцця выстаў на ся-дзібе ТБМ імя Ф. Скарыны, пры-свечаных Дню Волі і іншым важ-ным памятным датам у гісторыі краіны. Яго пэндзлю належаць па-ртрэты  М. Танка, Ул. Дубоўкі, А. Міцкевіча, Л. Лыча, У. Содаля, С. Новіка-Пяюна.  Яго натхнялі воб-разы Ефрасінні Полацкай, Ларысы Геніюш, Дануты Бічэль.

Алесь Цыркуноў нарадзіў-ся ў  в. Лясань Жлобінскага раёна, скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, выкладаў жы-вапіс у сярэдняй школе № 75 г. Ме-нска і ў іншых установах, пры-свяціў сябе станкаваму жывапісу.

Лявон Грышчук прадставіў на выставе палотны «На Чорных Лядах» і «Сядзіба Тадэвуша Рэй-тана. На мяжы вякоў». Эдвард Агуновіч змясціў у экспазіцыі працу «Канцэпцыя. Слуцкім зма-гарам за волю». Генадзь Драздоў падзяліўся карцінай «За волю. Крок у будучыню».

— Вельмі важна, што мастакі адгукнуліся на гістарычную дату і прадэманстравалі сваю гатоў-насць адзначыць у наступным годзе 100-годдзе Слуцкага збро-йнага чыну, — адзначыў спадар Алесь Цыркуноў. — 17 снежня  ад-будзецца важная падзея — пройдзе з’езд Беларускага саюза мастакоў, і адбудуцца выбары яго старшыні. Творцаў цікавіць магчымасць удзельнічаць у міжнародных вы-ставах і культурных праектах, хва-люе дарагавізна арэнднай платы за майстэрні і іншыя праблемы.

У імпрэзе ўзялі ўдзел гана-ровы старшыня ТБМ Алег Ана-тольевіч Трусаў, Яўген Гу-чок, Уладзімір Раманоўскі і іншыя актывісты ТБМ і госці сядзібы.

Э. Дзвінская,

фота аўтара.

На здымку: Алесь Цыркуноў.

НАША СЛОВА № 48 (1459), 27 лістапада 2019 г.

Панядзелак, Снежань 9, 2019 0

22 лістапада — перапахаванне паўстанцаў 1863 года ў Вільні

Годны фінал 150-гадовай трагедыі

Як у Вільні развіталіся з Каліноўскім і яго паплечнікамі

Развітанне з Кастусём Калі-ноўскім і яшчэ 19 паўстанцамі, арга-нізаванае ўладамі Літвы, атрымала найвышэйшыя адзнакі тысяч прысут-ных на ўрачыстасці.

У 8.30 салдаты ротаў ганаро-вай варты Арміі Літвы і Войска По-льскага вынеслі два дзясяткі невялікіх драўляных трунаў з унутранага два-ра Палаца валадароў Вялікага Кня-ства Літоўскага.

Дзве першыя труны накры-тыя чырвоным штандарам з паўстан-цкім гербам — літоўскай «Пагоняй», польскім арлом і нябесным заступ-нікам арханёлам Міхаілам. У іх тое, што засталося ад камандзіраў — Кас-туся Каліноўскага і Зыгмунта Сера-коўскага.

Парэшткі ўсіх удзельнікаў на-роднага паўстання супраць расей-скага царызму даставілі ў Кафед-ра-льны сабор-базіліку Святых Стані-слава і Уладзіслава.

На плошчы тым часам сабра-ліся сотні ахвотных стаць сведкамі гістарычнай падзеі. Найбольш, як выглядала, было беларусаў, якіх лёгка было пазнаць па бел-чырвона-белых сцягах, партрэтах Каліноўскага і сама-робных плакатах з ягонымі цытатамі. З прыбыццём на вакзал кожнага но-вага цягніка ці аўтобуса людзей пры-бывала, і ўрэшце беларусы, на вока, склалі 2/3 ад усіх прысутных.

Некаторыя прызнаваліся, што ніводнага разу не былі ў Менску, але не маглі прапусьціць такую па-дзею ў гістарычнай сталіцы. Аргані-завана дабраліся выкладчыкі і наву-чэнцы Беларускага гуманітарнага ліцэя — адразу паўсотні чалавек.

Да неабыякавых людзей далу-чыліся палітыкі, грамадскія і куль-турныя дзеячы: Станіслаў Шушкевіч, персанальна запрошаны як першы кіраўнік незалежнай Бела-русі, а таксама Мікола Стат-кевіч, Алесь Бяляцкі, Лявон Баршчэўскі, Павел Севяры-нец, Аляксей Янукевіч, Ры-гор Кастусёў, Алена Анісім, Аляксей Марачкін, Генадзь Драздоў, Уладзімір Някляеў, Іосіф Сярэдзіч, Павел Жук, Генік Лойка, Зміцер Дашкевіч, Павел Белавус, Эдуард Пальчыс ды многія іншыя.

Адмыслова прыехалі ў Віль-ню кіраўнікі Рады Беларускай Народ-най Рэспублікі на чале з Івонкай Сур-вілай.

На развітанне ў саборы ад-вялі дзве гадзіны. Пасля прыбыцця афіцыйных асобаў і кіраўнікоў заме-жных дэлегацый доступ у храм часова прыпынілі. Але за тым, што адбыва-ецца ўнутры, можна было назіраць на вялікіх экранах.

Літва і Польшча былі прад-стаўленыя на найвышэйшым узроўні — прэзідэнтамі Гітанасам Наўседам і Анджэем Дудам. У ганаровым шэ-рагу і былыя літоўскія кіраўнікі — Вітаўтас Ландсбергіс, Валдас Адам-кус, Даля Грыбаўскайце. Беларусь, Украіна і Латвія абмежаваліся чыноў-нікамі менш высокага рангу.

Святую імшу служылі арцы-біскуп-мітрапаліт Гінтарас Грушас і біскупы ды вайсковыя капеланы з Літвы, Польшчы і Беларусі. У прыва-тнасці, слова пра Кастуся Каліноў-скага прамаўляў каталіцкі арцыбіскуп мітрапаліт Менска-Магілёўскі Тадэ-вуш Кандрусевіч.

Тым часам да сярэдзіны дня на Кафедральнай плошчы заўважна паболела літоўскіх, польскіх, украін-скіх палотнішчаў. Прадстаўнікі гэтых краін воплескамі рэагавалі на высту-пы сваіх лідэраў, трансляваныя на экраны — тыя адзначалі неацэнны ўнёсак удзельнікаў вызвольнага руху, які праз паўтара стагоддзя прывёў да дэмакратычных працэсаў ва Усходняй Еўропе.

І вось настаў час для жалобнай працэсіі. На тэрыторыі зноў з’явіліся людзі ў парадных мундзірах, на дарозе выстраіўся ганаровы эскорт: лафет, прычэплены да вайсковага пазада-рожніка, і дзясятак катафалкаў. На першым — дзве труны з парэшткамі Каліноўскага і Серакоўскага, накры-тыя сцягам паўстанцаў. Паперадзе ру-шылі барабаншчыкі і святары. За імі — вышэйшыя асобы і святары.

У чорных легкавіках — астатнія паўстанцы. Следам стала доўгая кало-на пад нацыянальнымі сімваламі сваіх краінаў. Працэсія рушыла на могілкі Росы.

Непрацяглы прыпынак быў зроблены каля Вострай Брамы: вер-нікі памаліліся за душы забітых геро-яў, вышэйшыя асобы пераселі ў свае аўтамабілі і чакалі ўжо на месцы па-хавання.

Пасля развітальных прамо-ваў труны ўклалі ў адмысловыя ні-шы, абсталяваныя ў капліцы-некро-палі на Росах. Сцяг з труны Зыгмунта Серакоўскага атрымаў у памяць пра падзею Анджэй Дуда, з імем Каліноў-скага — Гітанас Наўседа.

З усіх відаў зброі прагрымеў памятны салют у гонар кіраўнікоў і ўдзельнікаў паўстання — усіх, хто зма-гаўся і загінуў за свабоду.

У капліцы устаноўлены вянкі ад урадаў пяці краін, але беларускіх там два: ад урада і ад народа. Годна.

Ад вечара 22 лістапада пантэ-он герояў быў адкрыты для грамад-скага наведвання.

У Вільні ўшанаванне памяці Кастуся Каліноўскага і паўстанцаў 1863-1864 гадоў працягнулася 23 лістапада. «Каго любіш? Беларусь!»- гэты і шэраг іншых патрыятычных лозунгаў гучалі на вуліцах Вільні.

Памінальная літургія за супа-кой душаў паўстанцаў 1863-64 гадоў і асобна Кастуся Каліноўскага прайшла ў святыні Вільні, грэка-каталіцкай царкве Святой Тройцы, дзе пачынаў сваю рэлігійную дзейнасць Язафат Кунцэвіч, а насупраць, у базыльянскіх мурах, дзейнічала Віленская бела-руская гімназія.  На службе былі свя-тары і вернікі з розных гарадоў Бела-русі, вядомыя прадстаўнікі беларус-кай інтэлігенцыі з розных краін свету. Айцец Яўген Усошын сказаў:

— Мы ўзгадвалі ўсіх паўстан-цаў, якія былі пахаваны ўчора — Кас-туся Каліноўскага і яго паплечнікаў. Адбываецца гэткае выпраўленне крыўдаў, што былі зроблены людзям, якія маюць права на годнае пахаванне і належнае ўшанаванне. Тым больш, што гэтыя людзі не толькі для бела-рускага народа, але і для іншых на-родаў маюць вялікае значэнне. Гэта тым больш надае вялікую вагу гэта-му ўсяму.

Мірон Крывіч прамовіў:

— Кастусь Каліноўскі і іншыя паўстанцы сказалі — мы павінны наву-чыцца любіць. І гэта было іх галоўным паролем — любіць Беларусь! Гэта значыць — любіць і Бога, бо Бог даў нам гэтую зямлю, Бог даў нам нашу мову, і мы павіны гэта любіць. І тое, што адбылося зараз у Вільні, гэта вя-лікая падзея ў жыцці беларускага на-рода.

А вечарам у «Паўстанцкім ланцугу» жалобным шэсцем ад Вост-рай брамы да могілак Росы прайшло некалькі соцень беларусаў. Усё адбы-валася пры ўзнятым настроі са сця-гамі, знічамі і патрыятычнымі спевамі:

— Слава героям! Героям сла-ва! — Сёння ў нас чыста беларускі марш, каб паказаць, хто наш герой, як адносяцца нашыя землякі, усе бела-русы да нашага нацыянальнага героя.

— Для нас ён вельмі значная постаць. А што зараз навязваюць нашым дзецям? Хто яго ведае, як яно будзе далей. Для гэтага і трэба пры-язджаць, каб бачна было, што гэта для нас не пусты гук.

— Жыве Беларусь! Жыве Бе-ларусь!

— Нам, нашчадкам тых змага-роў, дастаткова перайсці гэтую мяжу да Вільні, а гісторыя сведчыць, што ўсе межы часовыя. І трапіўшы сюды, мы можам дыхаць тым паветрам зма-гання, якім дыхалі нашы папярэднікі. — Каго любіш? Беларусь!

Ігар Карней,

Радыё Свабода.

Беларускае Радыё Рацыя.

Фота: Андрэй Шаўлюга (RFE/RL,

Надзеі Бужан, nn.by;

Якуба Сушчынскага і Ладзіка Майніча

(Беларускае Радыё Рацыя).

 

НАША СЛОВА № 47 (1458), 20 лістапада 2019 г.

Панядзелак, Снежань 2, 2019 0

22 лістапада — перапахаванне паўстанцаў 1863 года ў Вільні

Вільня 22 лістапада

Як стала вядома, афіцыйную дэлегацыю Беларусі на перапаха-ванні паўстанцаў 1863 года ў Вільні ўзначаліць намеснік прэм’ер-міністра Ігар Петрышэнка.

Міністэрства замежных спраў Беларусі 18 лістапада перадало літоўскім калегам вынікі экспертызы матэрыялаў з меркаванага паха-вання Віктара Каліноўскага. Вынікі экспертызы МЗС Беларусі апуб-лікавала ў сваім фэйсбуку.

Меркаваныя парэшткі Віктара Каліноўскага літоўскаму боку не перадаваліся, паведамілі ў прэс-службе МЗС Беларусі.

Беларускі грамадскі камітэт ушанавання памяці паўстанцаў 1863-1864 гадоў, які кантактуе ад імя Беларусі з Дзяржаўнай камісіяй у справе перапахавання, абнародаваў сцэнар жалобных імпрэзаў у Вільні на 22-24 лістапада.

НАША СЛОВА № 46 (1457), 13 лістапада 2019 г.

Аўторак, Лістапад 19, 2019 0

30 гадоў адраджэння Уніі

ў Беларусі

«Калі вы будзеце рабіць нешта з Богам, то гэтая справа будзе прасоўвацца, а калі без Бога, то гэтая справа загіне». Словы, якія сказаў святар, адзін з адраджэнцаў Беларускай Уніяцкай Царквы Ян Матусевіч.

Згадвалі добрыя абставіны, якія спрыялі адраджэнню Царквы 30 гадоў таму, пілігрымы з Беларусі ў санктуарыі абраза Маці Божай Барунскай у аднайменным мястэчку Ашмянскага раёна. Казанне ў рыма-каталіцкім храме падчас адмысловай літургіі сказаў апостальскі візітатар для беларусаў грэка-каталікоў Сяргей Гаек:

— Трыццаць год таму група моладзі, і не толькі моладзі, прыбыла сюды да айца Яна Матусевіча, які быў пробашчам гэтага санктуарыя. Мы лічым нашай гісторыяй, нашым кайрусам да айца Яна, які ўжо ў той час адважыўся на роднай мове вяшчаць Божае слова, падбадзёраны на самой справе сведчаннем і змаганнем айца Уладзіслава Чарняўскага.

Пілігрымы з розных парафіяў Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы прыехалі ў Баруны з Менска, Маладзечна, Івацэвічаў, Гародні. Найдаўжэй да Барунаў даехаць гарадзенцам, бо Ашмяншчына — няблізкая. Кажа парах гарадзенскай парафіі Андрэй Крот:

— Гэта такое нашае духоўнае яднанне з братамі і сёстрамі з іншых парафій. Мы разам узгадваем тую важную падзею, пачаткі адраджэння нашай царквы, тых людзей, якія стаялі пры яе адраджэнні. Разам з тым мы знаходзімся ў святым для нас, грэка-каталікоў, месцы — у Барунскім касцёле, каля абраза Маці Божай Барунскай, бо гэта месца нам паказвае, што традыцыя грэка-каталіцкая сягае не толькі 90-х гадоў, але нашмат глыбей.

У Барунскім санктуарыі знаходзіцца цудоўная крыніца, ваду з якой узялі пілігрымы перад паездкай назад. Апрача Барунаў, некаторыя пілігрымы здолелі наведаць Гальшаны і Трабы. У Трабах яны пакланіліся і памаліліся за пяцёх загінулых рыма-каталіцкіх беларускіх святароў, якія былі закатаваныя і забітыя ці саветамі, ці гітлераўцамі на працягу 40-х гадоў мінулага ста-годдзя.

Якуб Сушчынскі,

Беларускае Радыё Рацыя.

НАША СЛОВА № 45 (1456), 6 лістапада 2019 г.

Серада, Лістапад 13, 2019 0

ДЗЯДЫ – 2019

3 лістапада ў Менску ад метро «Парк Чалюскінцаў» да Курапатаў прайшло традыцыйнае шэсце на Дзяды — дзень памяці продкаў. У Курапатах — месцы масавых рас-стрэлаў сталінскіх часоў — адбыўся мітынг, арганізаваны Кансерватыўна-хрысціянскай партыяй БНФ. Свабода вяла жывую відэатрансляцыю.

На шэсце сабралася больш за дзве сотні ўдзельнікаў з бел-чырвона-белымі сцягамі, крыжамі і транспарантамі.

У час шэсця тры чальцы «Еўрапейскай Беларусі» запалілі фаеры — іншыя ўдзельнікі акцыі папрасілі іх згасіць піратэхніку і больш так не рабіць.

Сярод іншых у шэсці ўдзельнічалі нядаўна вызва-лены анархіст Зміцер Паліенка — ён і ягоная нявеста Наста Гусева збіралі грошы для іншых, каго лічаць палітычнымі зняволенымі. Грошы, кажуць яны, пойдуць на перадачы і аплату адвакатаў.

Акрамя звычайных для Дзядоў лозунгаў гучалі і вок-лічы супраць «паглыблення інтэграцыі» з Расеяй.

Паводле відавочцаў, праваахоўнікі фіксавалі нумары машынаў, якія сігналілі ў падтрымку акцыі, пасля спынялі машыны і за нешта штрафавалі.

Адказны сакратар КХП-БНФ і кіраўнік грамадскай дырэкцыі народнага мемарыялу Курапаты Алесь Чахольскі прапанаваў прадстаўнікам рэгіянальных ініцыятываў сабраць сваіх актывістаў і далучыцца да менскай акцыі на «Дзяды» з расцяжкамі, на якіх былі б назвы месцаў масавых расстрэлаў, мемарыялізацыяй якіх яны займаюцца. Такім чынам, на яго думку, будзе паказана, «што прыязджаюць людзі з усёй Беларусі і колькі такіх месцаў у краіне».

На мітынгу ў Курапатах быў зачытаны зварот ад старшыні Кансерватыўна-хрысціянскай партыі БНФ Зянона Пазьняка. Выканаўца абавязкаў старшыні КХП БНФ у Беларусі Юрась Беленькі ў свай прамове зрабіў акцэнт на небяспецы інтэграцыі з Расеяй. Паводле Юрася Беленькага і Алеся Чахольскага, карані курапацкіх забой-стваў месціліся ў Расеі, і цяперашняя інтэграцыя пагражае паўтарэннем гэтых трагічных падзеяў.

Першая масавая дэманстрацыя ў Курапатах пра-йшла ў 1988 годзе, тады людзей разагналі ўнутраныя войскі з прымяненнем слезагоннага газу і спецсродкаў. Першы сямімятровы крыж на тэрыторыі мемарыялу з’явіўся праз год, на Дзяды 1989-га. Яго на-звалі Крыж Па-куты.

Радыё Свабода.

Фота nn.by.

НАША СЛОВА № 44 (1455), 30 кастрычніка 2019 г.

Нядзеля, Лістапад 10, 2019 0

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падчас перапісу насельніцтва назваў роднай мовай беларускую

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ўзяў удзел у перапісе насельніцтва. Пра гэта БелТА паведаміла прэс-сакратар кіраўніка дзяржавы Наталля Эйсмант.

Карэспандэнт пацікавіўся ў прэс-сакратара, ці ўзяў Аляксандр Лукашэнка ўдзел у перапісе і якім чынам: сам запаўняў анкету або, магчыма, запланаваў сустрэчу з перапісчыкам.

— Пра важнасць гэтай маштабнай акцыі для далей-шага развіцця краіны залішне казаць не трэба. Таму Прэзідэнт, безумоўна, не застаўся ад яе ўбаку. Удзел у пе-рапісе кіраўнік дзяржавы ўжо ўзяў, яшчэ на мінулым тыдні. Запоўніў перапісныя лісты і перадаў іх у Белстат, — сказала Наталля Эйсмант.

Яна таксама адказала на папулярнае пытанне да-тычна моўнай часткі. У прыватнасці, на якой мове Лука-шэнка запаўняў анкету, і якую пазначыў у графе «родная мова».

— Тут усё проста: запаўняў анкету Прэзідэнт на рус-кай мове, у графе «родная мова» (засвоеная першай у раннім дзяцінстве) пазначыў беларускую, — паведаміла прэс-сакратар.

nn.by.

 

НАША СЛОВА № 43 (1454), 23 кастрычніка 2019 г.

Аўторак, Лістапад 5, 2019 0

Юбілей Інстытута гісторыі  НАН стаў стымулам для правядзення міжнароднага кангрэса

17-18 кастрыч-ніка ў Менску ў Інсты-туце гісторыі і акадэ-мічнай бібліятэцы НАН праходзіў IV Міжнародны кангрэс гісторыкаў Беларусі «Гістарычная навука Беларусі: асобы, кан-цэпцыі, дасягненні.» Ён быў прымеркаваны да 90-годдзя Інстытута гісторыі НАН Бела-русі.

Адбылося пле-нарнае пасяджэнне і выступленні ў чатырох секцыях. Праблемнае поле кангрэса ахоплівала такія пытанні, як: метадалогія  і гіс-тарыяграфія, крыніцазнаў-ства і археаграфія, сучас-ныя даследаванні ў галіне археалогіі і іншыя.

На форуме абмярко-ўваліся пытанні гісторыі бе-ларускай дзяржаўнасці, эт-нагенезу на беларускіх зем-лях, гістарычных формаў беларускай дзяржаўнасці. У фокусе даследаванняў гісто-рыкаў сёння — сацыяльна-эканамічныя трансфарма-цыі і грамадска-культурныя змены ў Беларусі (канец XVIII -XX ст.), генезіс бе-ларускай нацыі і нацыяна-льнай ідэі. Праводзяцца да-следаванні ў галіне сусвет-най гісторыі, Беларусь вы-вучаецца ў сістэме міжна-родных адносін. Суверэнная Рэспубліка Беларусь разгля-даецца як найвышэйшая ступень рэалізацыі белару-скай нацыянальнай дзяр-жаўнасці.

На IV Міжнародным кангрэсе абмяркоўваліся пытанні  ўкаранення канцэ-пцыі гісторыі беларускай дзяржаўнасці ў вучэбна-выхаваўчым працэсе школ, сярэдніх спецыяльных і вы-шэйшых навучальных уста-ноў, методыка выкладання гісторыі ў навучальных ус-тановах, фарміраванне гіс-тарычнага светапогляду ма-ладога пакалення.

Пра дзейнасць Цэнт-ра спецыяльных гістарыч-ных навук і антрапалогіі рас-павёў яго дырэктар, доктар гістарычных навук, прафе-сар Валянцін Фёдаравіч Го-лубеў:

— У склад Цэнтра ўвахо-дзяць чатыры аддзелы: ад-дзел антрапалогіі, крыніца-знаўства і археаграфіі, ад-дзел генеалогіі, геральдыкі і нумізматыкі, аддзел гіста-рыяграфіі і метадаў гіста-рычнага даследвання. Ас-ноўныя напрамкі дзейнасці Цэнтра — вывучэнне гістары-яграфіі сацыяльна-палітыч-най і эканамічнай гісторыі Беларусі, выяўленне і апра-цоўка  новых крыніц па гіс-торыі нашай краіны.

Прафесар Голубеў адзначыў працы такіх асо-баў, як Аляксандр Барысавіч Доўнар, Аляксей Іванавіч Шаланда, Андрэй Анатоль-евіч Мяцельскі, Аляксандр Анатольевіч Жлутка.

Пра метады выкла-дання гісторыі ў ВНУ паве-даміў у сваім выступленні прафесар Уладзімір Аляк-сандравіч Бажанаў (БНТУ). Пра працу з моладдзю па вывучэнні гісторыі Вялікай айчыннай вайны распавёў кандыдат гістарычных навук Альберт Іосіфавіч Котаў (БДУ), былы малагадовы вя-зень канцлагера ў Мар’інай Горцы. Пра развіццё канфе-сійнага вектара даследаван-няў і дыскусіі па канфесій-най тэрміналогіі паведаміла кандыдат гістарычных навук Раіса Уладзіміраўна Зянюк.

— Важна  перайсці ад наратыўнага  падыходу да глыбокага аналізу гістарыч-ных момантаў, звязваць на-шу гістарычную навуку з сусветнымі працэсамі, — падкрэсліў прафесар У.А. Бажанаў.

У дакладах былі ад-значаны дасягненні наву-коўцаў  і  рост іх узроўню, але разам з тым на кангрэсе прагучала інфармацыя пра так званую «аптымізацыю кадраў»  і скарачэнне фінан-савання некаторых мера-прыемстваў.

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

На здымках: удзель-нікі IV Міжнароднага

кангрэса гісторыкаў Беларусі.

НАША СЛОВА № 42 (1453), 16 кастрычніка 2019 г.

Панядзелак, Кастрычнік 21, 2019 0

Беларуская грамадскасць выступіла з адмысловым зваротам адносна стану беларускай мовы ў краіне

Мы, прадстаўнікі беларускай грамадскасці, закла-почаны тым, што беларуская мова не мае спрыяльных умоваў для існавання і развіцця ў Беларусі.

Паводле Канстытуцыі Беларусі, абедзве мовы — бела-руская і расейская — ёсць дзяржаўнымі, але ўлады ўвесь час цураюцца беларускай мовы. Яна амаль не ўжываецца на афіцыйным узроўні, практычна ўсе законы ў Беларусі выдаюцца выключна па-расейску. Паводле апошніх дасле-даванняў, 48 % беларусаў лічаць беларускую мову роднай, але доступ да адукацыі на беларускай мове застаецца абмежаваны: толькі 13 % вучняў навучаюцца па-бела-руску; у краіне няма ніводнага ўніверсітэта з беларускай мовай выкладання. Мова 85 % кнігаў, што выдаецца ў Беларусі штогод, — расейская; па-беларуску выходзіць толькі 9,5 % кніг.

Паколькі ў апошнія гады колькасць ініцыятываў, скіраваных на папулярызацыю беларускай мовы, няспынна расце, надышоў час, каб беларуская нацыя напоўніцу карысталася ўласнымі правамі на самавыяўленне і ўдзел у культурным жыцці, у тым ліку і праз сваю мову.

На неабходнасць падтрымаць беларускую мову ў Беларусі звяртае ўвагу міжнародная супольнасць. Асам-блея дэлегатаў Міжнароднага ПЭНу на 85-м штогадовым Кангрэсе звярнулася з заклікам да ўладаў Беларусі пава-жаць, абараняць і дапільноўваць правы ўсіх беларуска-моўных і дзеяць згодна з Артыкулам 17 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, які заканадаўча замацаваў статус беларускай мовы як дзяржаўнай. Таксама Міжнародны ПЭН звяртаецца да карпарацыі «Google» ды іншых інтэрнэт-платформаў, каб яны прызналі беларускую мову і забяспе-чылі беларусам магчымасць у поўнай меры карыстацца ёй на гэтых пляцоўках.

Беларускай мове мусяць быць створаныя спрыя-льныя ўмовы для развіцця і роўныя шанцы ў параўнанні з расейскай мовай.

4 кастрычніка ў Беларусі пачаўся чарговы перапіс насельніцтва. Звесткі перапісу, паводле Закону «Аб перапісе насельніцтва», будуць уплываць на фармаванне дзяржаў-най палітыкі ў розных сферах. Ад колькасці людзей, якія ў адказах назавуць беларускую мову род-най, залежыць далейшая палітыка дзяр-жавы. Адказам «беларуская» вы станоўча паўплываеце на яе.

Мы перакананыя, што родная мова — не абавязкова «першая засвоеная ў дзяцінстве». Родная мова — гэта эмоцыі ды пачуцці, гэта тая мова, якую вы адчуваеце роднай, мовай сваіх дзядоў. Незалежна ад таго, якой мовай вы кары-стаецеся ў штодзённым жыцці, беларуская мова нас аб’ядноўвае і робіць унікальнымі.

Мы заклікаем усіх, хто з нейкіх прычынаў можа / хацеў бы назваць беларускую мову роднай, абраць яе роднай падчас перапісу насельніцтва. Маленькі ўчынак — глабальнае значэнне.

Мы прапаноўваем арганізацыям грамадзянскай супольнасці і публічным асобам далучацца да гэтага звароту і пашыраць яго ў сваіх колах. Гісторыю робім мы, і гэта не складана. Дастаткова выявіць волю і заявіць пра сваё — роднае.

«Арт Сядзіба».

Беларускі ПЭН-цэнтр.

ЗБС «Бацькаўшчына».

Тэлеканал «Белсат».

Symbal.by.

Саюз беларускіх пісьменнікаў.

 

Калі вы як публічная асоба ці ваша арганізацыя падзяляеце гэты зварот, калі ласка, напішыце нам пра гэта на адрас pierapis2019@gmail.com з пазнакай «подпіс пад зваротам» і мы дадамо ваш подпіс.

Калі вы хочаце падпісаць зварот як арганізацыя, напішыце, калі ласка, поўную яе назву.

Калі вы хочаце падпісаць зварот як публічная асоба, то дашліце, калі ласка, поўнае імя і прозвішча і таксама сваю сферу дзейнасці.

Пад зваротам ужо падпісаліся:

Арганізацыі:

  1. ПУ Беларускi дакументацыйны цэнтр;
  2. ГА «Беларуская асацыяцыя журналістаў»;
  3. Грамадскае аб’яднанне «Цэнтр сацыяльных інавацый»
  4. Міжнародная грамадская арганізацыя «Euro-Belarus;
  5. Лятучы ўніверсітэт;
  6. Крама-музей «Б/Уржуазные ценности»;
  7. Цэнтр еўрапейскай трансфармацыі;
  8. Центр правовой трансформации;
  9. Офiс па правах людзей з iнвалiднасцю;
  10. Экспертна-прававое таварыства «Ініцыятыва FORB»;
  11. Саюз беларускіх пісьменнікаў;
  12. Беларускі дом правоў чалавека;
  13. Дабрачынная арганізацыя «Беларусы ў Чыкага»;
  14. Выдавецтва «Коска»;
  15. Беларускі Хельсінскі Камітэт.
  16. Асамблея НДА

і шэраг прыватных асобаў.

Крыніца: budzma.by.

 

НАША СЛОВА № 41 (1452), 9 кастрычніка 2019 г.

Аўторак, Кастрычнік 15, 2019 0

Каб не быць «рускімі са знакам якасці». Наш адказ інтэграцыі

Адказ «беларуская» на пытанне пра родную мову пад-час перапісу насельніцтва — гэта цяпер тое, што можа зрабіць абсалютна кожны чалавек для падтрымкі суверэнітэту і неза-лежнасці Беларусі.

Раз на дзесяць гадоў у краіне адбываецца цікавае ме-рапрыемства — перапіс насель-ніцтва. Гэтым разам беларусаў палічаць, памацаюць і пагля-дзяць на іх з 4 па 30 кастрыч-ніка. І цяпер пытанні перапісу — надзвычай важныя.

Перапіс важны таму, што менавіта ад яго вынікаў ад-штурхоўваюцца нашыя статы-стыкі, і, адпаведна, улады ў вы-значэнні далейшага шляху раз-віцця дзяржавы і дзяржаўнай палітыкі. Напрыклад, ад сёлет-ніх вынікаў маштабнай апытан-кі, па словах сацыялагіні, аналі-тыка Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў Алены Арцёменкі, будзе зале-жаць рэформа адміністрацый-нага падзелу краіны. Па мер-каванні адмыслоўцы, у некато-рых раёнах колькасць насельні-цтва можа аказацца каля 5-7 тысяч чалавек, і, адпаведна, там нерацыянальна ўтрымліваць адміністрацыю.

Але найважнейшыя пытанні — гэта пытанні 12 і 13 у перапісным лісце. Яны будуць гучаць так: «Ваша родная мова (мова, засвоеная першай у ран-нім дзяцінстве)?» і «На якой мове вы звычайна размаўляеце дома?»

Пытанні сфармулява-ныя так, бо гэта — рэкамендацыі «Канферэнцыі еўрапейскіх статыстыкаў». Аднак паняцце «роднай мовы» і «першай за-своенай» усё ж не перашкаджа-юць назваць любому чалавеку роднай мовай беларускую.

І гэта, насамрэч, не бу-дзе хлуснёй. Нават калі ад па-чатку вы размаўляеце на рус-кай мове — вы ж у дзяцінстве засвоілі «Калыханку»? Ведаеце, хто такі Дзед-Барадзед? А зна-чыць, засвоілі і беларускую мову.

Вынікі перапісу бу-дуць апрацоўвацца даволі доўга, і не ўсе з гэтых вынікаў нам пакажуць. Бо там ёсць «слі-зкія» пытанні наконт працоў-най міграцыі і жадання з’ехаць з краіны. Але сапраўдныя ліч-бы гарантавана давядуць да тых, хто прымае палітычныя і эканамічныя рашэнні наконт будучыні краіны.

Цяпер наша будучыня даволі цьмяная. Да нас цягнуць свае рукі розныя «рускія мі-ры» ды «паглыбленыя інтэгра-цыі». Шмат хто занепакоена кажа, што існаванне Беларусі як самастойнай дзяржавы ўжо пад вялікай пагрозай, і трэба кансалідавацца ўсім, каб нада-лей жыць у сваім доме. І адказ «беларуская» на пытанне пра родную мову — гэта цяпер тое, што можа зрабіць абсалютна кожны чалавек для падтрымкі суверэнітэту і незалежнасці Беларусі.

Такім чынам мы даво-дзім важную рэч: беларусы — гэта не «рускі мір». Не «апаля-чаныя рускія» і нават не «рус-кія са знакам якасці», не «ма-лодшая славянская сястра». Гэта асобны і асаблівы народ, у якога ёсць свая мова, куль-тура, традыцыі, зямля і краіна.

Беларус-кая мова — гэта і абарона ад уся-лякіх «глыбокіх», «паглыбленых» і іншых схаваных, прыкапаных ды замаскіраваных інтэграцый. Гэта маркёр: што беларусы — су-праць паглынання сваёй краі-ны нейкімі «вялікімі суседзямі». Прынамсі, гэта азнака таго, што «лёгкіх інтэграцый» не бу-дзе. І папярэджанне тым, хто на такія «інтэграцыі» спадзяецца, — найперш, з нашага боку. Пры-знаемся: у Беларусі хапала не толькі партызанаў, але і кала-барантаў.

Руская мова ў нас не мае патрэбы ў падтрымцы. Бе-ларуская ж фактычна выклю-чаная з ужытку ў адукацыі, СМІ, заканадаўстве, рэальным жыцці. Той, хто спрабаваў ула-дкаваць дзіця ў беларускамоў-ную групу дзіцячага садка альбо дамагчыся беларуска-моўнага навучання ў пачатко-вай школе, выдатна пра гэта ведае. Хаця такога быць не па-вінна — каб тыя, хто жадае на-вучаць дзяцей на мове тытуль-най нацыі, дамагаліся б гэтага ледзьве не з боем.

Чым больш адказаў у перапісе пра «родную бела-рускую» — тым больш шанцаў на з’яўленне навучання па-беларуску, беларускіх садкоў і школьных класаў.

Часцяком сустракаюц-ца нараканні, што зварот да чы-ноўніка на беларускай мове вы-клікае адказ ці на рускай, ці з памылкамі. Вялікая колькасць людзей, якія ў час перапісу за-явяць пра родную беларус-кую, будзе вымушаць чыноўні-каў не адварочвацца ад бела-рускамоўных зваротаў (за апо-шнія гады, адзначым дзеля справядлівасці, беларускую мову яны вывучылі няблага).

Сацыёлагі ў гэтым пы-танні папярэджваюць пра «спі-раль маўчання». Гэта калі ўсе звыкліся, што, нібыта, «боль-шасць адкажа пра родную мо-ву — руская, дык я адкажу так-сама гэтак». Насамрэч, усё як-раз наадварот. Гэта беларуская мова трапіла ў «спіраль маўчан-ня». Насамрэч, мова — папуляр-ная. Быць беларускамоўным — азначае быць «у трэндзе». Ува-жаць беларускую мову за род-ную — гэта быць адукаваным, прынамсі, ведаць больш за ад-ну мову. Проста нашая мова «не раскручаная» так, як нале-жыць, а яе сапраўдная папу-лярнасць — замоўчваецца.

Не верыце? Паводле перапісу 2009 года роднай мовай беларускую назвалі 53,2% насельніцтва Беларусі. У час перапісу 1999 года род-най мовай беларускую назвалі 73,6%!

Дык якая ваша родная мова?

Сяргей Пульша

“Новы час”.

НАША СЛОВА № 40 (1451), 2 кастрычніка 2019 г.

Аўторак, Кастрычнік 8, 2019 0

Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі ў Вільні

У Вільні завяр-шыўся VIII Міжнарод-ны кангрэс даследчы-каў Беларусі. Адной з найбольш яркіх яго-ных падзей стала цы-рымонія ўручэння Прэміі за лепшую на-вуковую публікацыю, а таксама бакалаўр-скую і магістарскую працы. Сёлета цыры-монія ўручэння адбы-лася ў Віленскай ра-тушы, а вядоўцамі бы-лі Ірына Раманава з ЕГУ і Алег Трусаў з Універсітэта імя Ніла Гі-левіча.

Як заўсёды кангрэс даслед-чыкаў Беларусі меў насычаную праграму. Сёлета акрамя працы ў 14 панэлях у рамках кангрэсу адбыліся дыскусіі пра Люблін-скую унію і перапахаванне парэ-шткаў Кастуся Каліноўскага. Былі адкрытыя выставы «Жыві, Іване» з нагоды 100 гадавіны смерці Івана Луцкевіча і «Вялікае Княства Лі-тоўскае на старажытных мапах. Погляд з Беларусі». Традыцыйнай падзеяй кангрэсу стала ўручэнне прэміі за лепшую навуковую пуб-лікацыю. Прэмію таксама атры-малі Вольга Шпарага, Іван Новік, Арцімовіч Таццяна і колішняя супрацоўніца нашага радыё Па-ліна Прысмакова. Спіс даследа-ванняў, якія атрымалі прэмію кан-грэсу па выніках 2018 года:

Алесь Смалянчук. “Раман Скірмунт (1868-1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю” — Менск: Выдавец Зміцер Колас, 2018;

Яўген Глінскі. “Фальсіфі-кацыі дакументаў аб дваранстве ў Слуцкім павеце Мінскай губерні ў канцы ХVІІІ — першай палове XІX ст.” // Беларускі гістарычны часопіс. 2018, № 5;

Вольга Шпарага. “Сообще-ство-после-Холокоста: на пути к обществу инклюзии” — Минск: Медисонт, серия «ECLAB books», 2018;

Іван Новік. “Тэмпаральная семантыка ў эсэ І. Абдзіраловіча «Адвечным шляхам»” // Фило-софские исследования. Сборник научных трудов. Выпуск 5. — Минск: Беларуская навука, 2018 — с. 343-357;

Паліна Прысмакова. “Un-derstanding relationships between public service motivation and invo-lvement in socio-political organiza-tions: Perspectives of organizational field theory. Public Administration”, 1-22.

Ангеліна Герус. “Мастац-кая культура біблійнай па-рафрастыкі ў шматмоў-най літаратуры Беларусі XVI-XVII стст.”

Таццяна Арцімо-віч. “Экспериментальный театр в БССР в период «оттепели». «Между» модер-низмом и авангардом”.

У літоўскую сталіцу прыехалі каля 500 навукоўцаў з больш чым 20 краін свету. На працягу трох дзён працы кан-грэсу  разглядаліся пытанні, звязаныя з гісторыяй, экано-мікай Беларусі і яе месцам у сучаснай геапалітыцы. На ду-мку гісторыка і грамадскага дзеяча Алега Трусава, кангрэс мае важнае навуковае і гра-мадскае значэнне, асабліва ў сённяшніх палітычных умо-вах:

— Ён адбываецца ў такі пераломны момант, калі ўсё ў нашай гісторыі, Еўропе і ў свеце ў такіх хісткіх пазіцыях стаіць. Вельмі добра, што ў нашай стара-даўняй сталіцы Вільні сабраліся аматары беларускай гісторыі з розных краін. Гэты кангрэс, ка-нешне, паўплывае таму, што з’ява цікавая і ўвесь свет даведаецца, што пытанне беларускай гісторыі мае міжнароднае значэнне, а не толькі там нейкае ўнутранае.

Амаль 10 гадоў актыўны ўдзел у арганізацыі гэтага мера-прыемства прымаюць не толькі беларускія, але і літоўскія наву-коўцы. Кажа дырэктар інстытута Вялікага Княства Літоўскага, су-працоўнік універсітэта Вітаўта Вялікага ў Коўні Рустыс Камун-тавічус:

— Гэты кангрэс важны не толькі для беларусаў, для Беларусі, але і для Літвы, бо мы вельмі бліз-кія. Такая тэндэнцыя, што мы больш глядзім на Брытанію, на Амерыку ці кудысьці, а не на тое, што пад носам. Канешне гэта дрэнная тэндэнцыя, бо з геапалі-тычнага пункту гледжання, з куль-турнага, з эканамічнага пазнаць сваіх суседзяў вельмі важна. На-магаюцца нашы інтэлектуалы гэта неяк змяняць, але пакуль не надта паспяхова.

На думку арганізатараў, асаблівую зацікаўленасць Бела-руссю праяўляюць даследчыкі з Польшчы. Але менавіта Літва най-часцей прадстаўляе пляцоўкі для правядзення кангрэсу. Некалькі разоў запар ён праходзіў у Коўні, два гады таму — у Варшаве. А сё-лета даследчыкі сабраліся ў колі-шняй сталіцы Вялікага Княства Лі-тоўскага — Вільні. Кажа старшыня арганізацыйнага камітэта канг-рэсу, доктар палітычных навук Андрэй Казакевіч:

— Наша мэта — забяспечыць камунікацыю паміж гэтымі лю-дзьмі. Паляпшаць  якасць даследа-ванняў, спрыяць паўставанню но-вых даследчых праектаў, грамад-скіх праектаў. Сціраць мяжу паміж акадэмічнай і экспертнай супо-льнсцю, прыцягваць больш увагі медыяў да вынікаў даследаванняў Беларусі. Ствараць больш аргу-ментаваны і больш зразумелы вобраз сучаснай Беларусі. І ў акадэмічнай супольнасці бела-рускай, і за мяжой існуе дастат-кова вялікая колькасць розных міфаў, недакладных разуменняў таго, што адбывалася і што ад-бываецца ў сучаснай Беларусі. Мы бачым адну з місій кангрэсу менавіта ў тым, каб гэтае разу-менне Беларусі паляпшалася.

Першы раз у гісторыі кан-грэсу ў праграму была ўключана праваслаўная Боская літургія на беларускай мове для ўдзельнікаў форуму. Яе адслужылі ў царкве св. Параскевы Пятніцы на пачатку другога дня працы кангрэсу.

Ганна Комінч,

Беларускае Радыё Рацыя,

г. Вільня.