НАША СЛОВА № 15 (1478), 8 красавіка 2020 г.

Аўторак, Красавік 21, 2020 0

Не бойцеся маліцца — бойцеся грашыць

Штогод на Вербніцу касцёлы не змяшчаюць усіх ахвотных. Частка людзей стаіць на вуліцы, займаючы ўвесь прылеглы ходнік так, што мінакам не прайсці. Каб святар пакрапіў вербы асвечанай вадой, людзі шчыльна прыціскаюцца адзін да аднаго і вызваляюць вузкі праход. Але не сёлета.

За некалькі дзён да Вербніцы старшыня Канфе-рэнцыі каталіцкіх біскупаў у Беларусі арцыбіскуп Тадэ-вуш Кандрусевіч заклікаў вернікаў заставацца дома і глядзець святочныя бога-служэнні праз тэлебачанне або сеціва. Перадусім, ён зрабіў акцэнт на людзях ста-лага веку, хворых і тых, хто баіцца заразіцца.

«Застаньцеся сёння дома ўсе — каб потым усім прыйсці ў касцёл!!! — на-пісаў прэсавы сакратар Кан-ферэнцыі каталіцкіх біску-паў у Беларусі Юры Санько ў Фэйсбуку. — Памятайце, што не вада ас-вячае стравы на стол, вярбу, а малітва!».

І ўсяроў-на людзі пайшлі ў касцёлы. Як ішлі ў вайну, як ішлі пры камуністах, так пайшлі пры пандэміі.

У Лідзе касцёлы не былі перапоўненыя, але на дварэ каля Фарнага касцёла ўсё было, як звыкла — на-тоўп, можа меншы, чым ле-тась, але вялікі, і гандлярак вербачкамі дастаткова, і куп-ляюць. Некаторыя стаяць усю імшу, некаторыя сыхо-дзяць пасля асвячэння вер-баў, іншыя ў гэты час пады-ходзяць.

Трэба думаць, што перад Вялікаднем і на Вялік-дзень людзей будзе значна больш, калі за тыдзень не ад-будзецца нечага надзвы-чайнага.

Паводле СМІ.

НАША СЛОВА № 14 (1477), 1 красавіка 2020 г.

Панядзелак, Красавік 13, 2020 0

Магілёўшчына вясенняя і паэтычная

ПАЭТЫЧНАЯ ВЯСНА

Літаратурны клуб “Святліца” Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі «Агат» г. Магілёва правёў сустрэчу, прысвечаную Міжнарод-наму дню паэзіі, якая прайшла ў гарадской дзіцячай бібліятэцы імя А.С. Пушкіна ў вузкім коле сяброў клуба. Папярэдне планаваўся ўдзел паэтаў Леаніда Дранько-Майсюка і Эдуарда Акуліна, аднак у сувязі з пандэміяй каранаві-руса іх прыезд перанесены. А заняткі ніхто не адмяняў.

Сусветны дзень паэзіі штогод адзнача-ецца 21 сакавіка. Ён быў заснаваны ЮНЕСКА ў 1999 годзе на 30-й генеральнай канферэнцыі ў Парыжы. Асноўныя яго мэты — даць магчымасць быць пачутымі тым мовам, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, і падтрымаць моўную раз-настайнасць з дапамогай паэтычнага самавы-яўлення. Паэзія аб’ядноўвае людзей усяго свету, дапамагае ім зразумець адзін аднаго.

Святкаванне гэтага дня для літаратур-нага клуба «Святліца» стала традыцыяй. І не выпадкова, бо менавіта 21 сакавіка 2012 года было прынята рашэнне аб яго стварэнні.

Гутарку аб паэзіі вяла Тамара Пятроў-на Аўсяннікава, кіраўнік літаратурнага клуба. У першай частцы сустрэчы гаварылі аб роднай мове. Цікава было ўзгадаць, што слоўнік літа-ратурнай мовы налічвае прыкладна 250000 — 500000 слоў, у дыялектнай мове — каля 1,5 — 2 мільёнаў слоў; што беларуская мова мае тры алфавіты, і што назвы станцый метро ў Менску напісаны не па-англійску, а беларускай лацінкай, якую Міжнародны камітэт ААН зацвердзіў у 2007 годзе для афіцыйнага ўжытку ў тапаніміцы.

Тое, што беларуская мова з ХІV ста-годдзя і да 1696 года была афіцыйнай мовай Вялікага Княства Літоўскага і з 1990 па 1995 год мела статус адзінай дзяржаўнай мовы ў Бе-ларусі, выклікае пачуццё гонару за мову і ў той жа час не пакідае пачуццё смутку за стан мовы сёння.

Другая частка сустрэчы была прысве-чана непасрэдна паэзіі. Сябры клуба Настасся Аўчыннікава, Ната Драздова, Валерый Папкоў, Ілля Слабодчыкаў, Ганна Сурта, Аліна Коршу-нава чыталі ўласнага творы і творы любімых аўтараў. Мілада Паўлава, самая малодшая ўдзе-льніца клуба, падзялілася сваімі лірычнымі вер-шамі, з якімі яна выступіла на гарадскім конку-рсе творчага чытання ўласных вершаў «Сака-віцкае рэха — Ш», дзе атрымала першае месца.

У літаратурным клубе «Святліца» саб-ралася моладзь, якая любіць паэзію. Кожны з прысутных выказаў думку аб ролі паэзіі ў яго жыцці.

Ната Драздова:

— Для мяне паэзія — мой псіхолаг, мой самааналіз і маё лекаванне.

Анастасія Аўчыннікава:

— Я не магу жыць без паэзіі. Вершы дапамагаюць мне знайсці выхад з любой жыццё-вай сітуацыі. З іх дапамогаю я магу правільна ўпарадкаваць свае думкі і знайсці адказ на хвалюючае пытанне.

Завяршылася сустрэча чаяваннем, фо-тасесіяй і абменам уражанняў.

Кацярына ШЭЙНІКАВА,

сябра літаратурнага клуба «Святліца».

НАША СЛОВА № 13 (1476), 25 сакавіка 2020 г.

Аўторак, Сакавік 31, 2020 0

25 сакавіка — 102-я ўгодкі БНР

Віншаванне з нагоды Дня Волі

Паважаныя сябры!

ГА «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны» віншуе вас з Днём Волі! Сёлета мы адзначаем ўжо 102-я ўгодкі гэтай слаўнай даты нашай найноўшай гісторыі. Гэты дзень для многіх пакаленняў беларусаў з’яўляецца Днём нацыянальнай годнасці і рашучасці. Сёння мы яшчэ больш выразна ўсведамляем, якую справу зрабілі нашы папярэднікі, калі ў неверагодна складаных умовах здолелі аб’яднацца і абвесціць пра новую краіну — Беларускую Народную Рэспубліку. Дзякуючы іх рашучасці, выключнай мужнасці і непахіснай веры ў свой народ,  мы жывём у сваёй незалежнай дзяржаве.

Няхай жа гэты дзень стане для ўсіх нас, грамадзян Беларусі, днём удзячнай памяці пра слаўных папярэднікаў, святам яднання на грунце павагі і пашаны да нашай гісторыі, да нашай культуры і роднай беларускай мовы!

Разам святкуем — разам справімся з любымі нягодамі!

Сакратарыят ТБМ.

НАША СЛОВА № 11 (1474), 11 сакавіка 2020 г.

Чацвер, Сакавік 19, 2020 0

Вынікі 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі на Гарадзеншчыне

Сёлета Агульнана-цыянальная дыктоўка на Гарадзеншчыне праходзіла пры падтрымцы Гарадзен-скага аблвыканкама, супра-цоўнікі якога і самі прынялі чынны ўдзел у дыктоўцы. Дыктоўка праходзіла ў ас-ноўным у рамках акцыі “Бе-ларусь помніць”, і тэксты былі прысвечаны 75-годдзю Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Хаця, напрыклад, Гарадзен-скі дзяржаўны ўніверсітэт паведаміў наступнае:

“21 лютага 2020 го-да на ўсіх факультэтах і ў чатырох каледжах, а так-сама ў Цэнтры беларускай мовы, літаратуры і куль-туры (г. Масква), заснава-ным сумесна Гродзенскім дзяржаўным універсітэ-там імя Янкі Купалы і Мас-коўскім дзяржаўным уні-версітэтам імя М.В. Лама-носава, будзе ў чарговы раз праведзена Купалаўская дыктоўка «Знайдзі сябе з намі». У сувязі з тым, што ў гэты час універсітэт ад-значае 80-годдзе з дня за-снавання, тэкст дыктоўкі прымеркаваны да гісторыі і сучаснасці ўніверсітэта. У напісанні дыктоўкі пры-муць удзел студэнты, вы-кладчыкі, навучэнцы кале-джаў, супрацоўнікі струк-турных падраздзяленняў (каля тысячы асоб).

 Універсітэт плануе таксама арганізаваць на-пісанне дыктоўкі, прысве-чанай 75-годдзю Перамогі савецкага народа ў Вялі-кай Айчыннай вайне, з вы-карыстаннем тэкстаў, прапанаваных ТБМ, у кра-савіку — маі 2020 года”.

Тэксты, прапанава-ныя ТБМ, былі прысвечаны 75-годдзю Перамогі, 100-годдзю Слуцкага збройнага чыну, 90-годдзю з дня нара-джэння Уладзіміра Каратке-віча і 550-годдзю з дня нара-джэння Міколы Гусоўскага.

У грамадскіх аргані-зацыях найбольш папуляр-нымі аказаліся тэксты з апо-весці “Данута” Аляксея Ка-рпюка і “На Чорных лядах” Васіля Быкава.

Дыктоўку пісалі ва ўсіх школах вобласці, у біб-ліятэках, музеях, каледжах, ліцэях, ва ўсіх універсітэтах, на курсах “Мова нанова”, у арганізацыях ТБМ і іншых грамадскіх арганізацыях. У Воранаве дык-оўку пісала ў поўным складзе рэдакцыя “Воранаўскай газеты”. Масава ўдзельнічалі ў дыктоўцы арганізацыі БРСМ.

Усяго 13-ю Агульнанацыянальную дыктоўку пісалі недзе ў 227 населеных пунктах вобласці, на 380 пляцоўках (калі пля-цоўкай лічыць школу, біб-ліятэку).

Усяго дыктоўку ў во-бласці пісалі каля 15 тысяч чалавек, з іх звыш 9000 — Лід-скі раён, каля 1000 — Слонім-скі раён.

Нажаль, палічыць ве-льмі дакладна не ўяўляецца магчымым. Не ўсюды такія звесткі збіраюцца, не ўсюды выдаюцца.

Былі, што праўда, і пэўныя абмежаванні, але трэба спадзявацца, што на наступны год яны будуць знятыя і дыктоўка ў Гара-дзенскай вобласці стане яш-чэ больш масавай.

Яраслаў Грынкевіч.  

 

Журналісты “Воранаўскай газеты” разам з рэдак-тарам выдання Таццянай Дудко скарысталіся магчымасцю праверыць свае веды па роднай мове. На гадзіну змянілі рэдакцыйныя кабінеты на вучнёўскі клас Воранаўскай школы. Пакуль настаўніца беларускай мовы і літаратуры Ганна Войшніс дыктавала тэкст, напэўна, многія прыгадалі, як у дзяцінстве старанна выводзілі літары, не раз сумняваліся ў правільнасці пастаноўкі знакаў прыпынку і правапісу. Не абышлося без хвалявання і цяпер. Аднак з дыктантам усе справіліся няблага. Амаль усе журналісты — выдатнікі! І ўжо з цудоўным настроем і сакавітай мовай на вуснах вярнуліся да сваіх творчых спраў.

Далучайцеся да нас: пішыце і размаўляйце па-беларуску!

 

Менскі абласны Дзень роднай мовы

Прыхільнікі белару-скай мовы, сярод якіх удзель-нікі літаратурна-песенных і чы-тацкіх конкурсаў, сакратары раённых камітэтаў БРСМ, шко-льнікі — усе, хто з павагай і па-шанай ставіцца да нацыяналь-най культуры і спадчыны, — прыехалі ў Смалявічы на аб-ласное свята «Дзень роднай мовы».

— Пішам з чырвонага радка, з вялікай літары… — калі пачула гэтыя словы, міжволі страпянулася: «Няўжо зноў школа?».

Першы сакратар Мен-скага абкама БРСМ Кірыл Шык патлумачыў:

— Калі прыехалі на Дзень роднай мовы, трэба пра-верыць вашы веды: напішам невялікую дыктоўку. Заданне нескладанае, так што не хвалю-йцеся. Мы выбралі публіцыс-тычны твор Янкі Купалы «Ці маем мы права выракацца род-най мовы». Напісаны ён быў у 1914 годзе.

Удзельнікам свята раз-далі аркушы — і дыктоўка пача-лася. Супакоеная Кірылам Шыкам, я таксама вырашыла праверыць веданне роднай мо-вы. Шчыра кажучы, некалькі памылак усё ж зрабіла: як-ніяк, школу больш за дзесяць год та-му скончыла. А вось сярод «вучняў» знайшліся і тыя, хто напісаў дыктоўку на выдатна. Сярод іх — выканавец абавязкаў першага сакратара Крупскага райкама БРСМ Алена Дубава:

— Люблю сваю краіну і люблю мову, — кажа дзяўчына. — Мова не толькі самая прыго-жая, але і багатая. Калі ў літа-ратурнай налічваецца каля 500 тысяч слоў, дык у дыялектнай — дзесьці два мільёны!

Першы сакратар Слу-цкага райкама БРСМ Кацяры-на Барысевіч беларускую мо-ву чула з дзяцінства — у сям’і ўсе на ёй размаўлялі. А вось сапраўдная любоў да матчына-га слова ёй перадалася ад на-стаўніцы. Кацярына ўдзельні-чала ў алімпіядах, а пазней і сама стала настаўніцай белару-скай мовы і літаратуры.

— У нас дзве дзяржаў-ныя мовы, але ж мы — белару-сы, і для мяне асноўная мова менавіта беларуская, — кажа першы сакратар. — Мы свядома яе папулярызуем, пэўны час пісалі навіны і посты, звязаныя з дзейнасцю маладзёжнай арга-нізацыі, толькі па-беларуску.

Дарэчы, адзнак за пісь-мовы іспыт на гэты раз нікому не ставілі: як патлумачыў Кі-рыл Шык, сэнс дыктоўкі не ў тым, каб праверыць свае веды, а каб яшчэ раз усвядоміць, што мы — беларусы і павінны гана-рыцца гэтым.

— Я штодзённа размаў-ляю па-беларуску з дзецьмі, бацькамі, калегамі — і яны пад-трымліваюць мяне ў гэтым. Нам пашчасціла, што ў нас ёсць не толькі дзяржава, але і мова. Таму мы вельмі багатая і шчас-лівая нацыя.

Мілагучная, сакавітая, цёплая беларуская мова… Тое ж самае можна сказаць і пра абласное свята. Панаваў пазі-тыўны настрой, выступалі ўдзельнікі конкурсаў на най-лепшае выкананне вершаў і песень.

Затым удзельнікам свя-та прапанавалі адказаць на не-калькі пытанняў кшталту «З якой камандай гуляла БАТЭ 2 кастрычніка 2012 года?». У барацьбу-гульню «Мая радзі-ма — Беларусь», што прайшла ў фармаце паб-квіза, уступілі 8 аб’яднаных каманд, па 6-8 ча-лавек у кожнай. Вядовец — га-лоўны спецыяліст абкама БРСМ Вячаслаў Клімковіч не шкадаваў — сыпаў пытаннямі, як з рога. Далёка не ўсе каманды ведалі адказы…

Першае месца занялі «Зубры» (удзельнікі з Бярэзін-скага, Чэрвеньскага і Пухавіц-кага раёнаў).

На другім месцы — «Кропка» (Стаўбцоўскі, Нясві-жскі, Валожынскі і Любанскі раёны).

Трэцімі сталі «Свет-лякі» (Уздзенскі, Смалявіцкі, Менскі і Любанскі раёны).

Пераможцы атрымалі зборнікі твораў Янкі Купалы, Якуба Коласа і Максіма Танка.

— Спецыяльна не рых-таваўся, проста выдатна ведаю родную мову і гісторыю сваёй краіны, — кажа Алег Якушаў, педагог-арганізатар Мар’іна-горскай гімназіі, валанцёр са-юза моладзі, удзельнік каман-ды-пераможцы. — Беларуская мова — гэта крыніца нацыяна-льнай культуры, ментальнасці, светапогляду. Я ўпэўнены, што родная мова злучае нас з папя-рэднімі пакаленнямі, іх духоў-нымі набыткамі, з’яўляецца пад-муркам этнічнай і нацыяна-льнай самаідэнтыфікацыі.

Скончылася абласное свята роднай мовы праглядам кінастужкі «Адзін дома» па-беларуску.

 Галіна Наркевіч.

Фота: Святланы Курэйчык.

Млын.by.

 

Сітуацыя практычна не мяняецца

 

29 студзеня 2029 г. № 2

С.М. Румасу,

Прэм’ер-Міністру

Рэспублікі Беларусь

вул. Савецкая, д.9, г. Мінск

 

Паважаны Сяргей Мікалаевіч!

26 студзеня 2020 г. прайшло паседжанне Рады Тавары-ства беларускай мовы. Падчас абмеркавання сябры Рады з роз-ных раёнаў Беларусі паднялі пытанне аб нездавальняючым стане з выкладаннем беларускай мовы ў школах нашай краіны. Адно-лькавая колькасць гадзін на выкладанне беларускай мовы і літаратуры і рускай мовы і літаратуры на самай справе не пера-крывае тую колькасць гадзін, якія прыпадаюць на выкладанне іншых прадметаў на рускай мове. Нашы настойлівыя прапановы па выкладанні гісторыі і геаграфіі Беларусі на беларускай мове ў школах з рознымі мовамі навучання, якія ў некаторай ступені выроўнівалі б сітуацыю, былі праігнараваны Міністэрствам адукацыі. Трэба таксама зазначыць, што практычна ўся выхаваўчая праца ў школах і садках адбываецца выключна на рускай мове.

Усё гэта прыводзіць да таго, што выгадаваныя ў такой сістэме адукацыі спецыялісты, якія працуюць пасля і ў дзяржаў-най сістэме кіравання, не ведаюць і не паважаюць дзяржаўную беларускую мову. Гэта часта з’яўляецца прычынай канфліктных сітуацый у абыходжанні з грамадзянамі. Між тым, беларуская мова з’яўляецца асноўным чыннікам нацыянальнай бяспекі нашай краіны.

Мы ведаем, што Вы асабіста ведаеце беларускую мову і карыстаецеся ёю ў розных сітуацыях.

Просім Вас у сувязі з нездавальняючым станам выкла-дання беларускай мовы ў сістэме адукацыі Беларусі прыняць меры для выпраўлення сітуацыі, прыняць адпаведную Пастанову па пашырэнні яе выкарыстання ў адукацыі, а таксама ў дзяр-жаўнай сістэме кіравання. Мы гатовы як грамадская арганізацыя ўсялякім чынам спрыяць гэтаму.

З павагай

Старшыня ГА «ТБМ імя Ф. Скарыны»

Алена Анісім.

 

Старшыні грамадскага аб’яднання

«Таварыства беларускай мовы

імя Францішка Скарыны»

Анісім А.М.

 

Паважаная Алена Мікалаеўна!

У Міністэрстве адукацыі разгледжаны Ваш зварот па пытанні вывучэння гісторыі Беларусі і геаграфіі Беларусі на бе-ларускай мове, які паступіў у Савет Міністраў Рэспублікі Бела-русь. Паведамляем наступнае.

Аб вывучэнні беларускай мовы ва ўстановах дашкольнай і агульнай сярэдняй адукацыі.

Згодна з артыкулам 90 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адукацыі дзяржава гарантуе грамадзянам права выбару навучан-ня і выхавання на адной з дзяржаўных моў Рэспублікі Беларусь і стварае ўмовы для рэалізацыі гэтага права.

Сістэме адукацыі належыць важная роля ў фарміраванні ў навучэнцаў каштоўнасных адносін да беларускай мовы як нацыянальнай мовы нашага народа.

Мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы фарміру-юць групы ва ўстановах дашкольнай адукацыі (далей — УДА) і класы ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі (далей — УАСА) на падставе сацыяльнага заказу, жаданняў бацькоў (законных прадстаўнікоў непаўналетніх), у заявах якіх вызначаецца мова навучання. У залежнасці ад рашэння бацькоў ствараюцца групы (класы) і ўстановы адукацыі з той ці іншай мовай навучання. Аднак канчатковае рашэнне аб стварэнні груп (класаў) прымаюць мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы.

Адукацыйны працэс у групах з беларускай мовай наву-чання, у тым ліку святы, забавы і іншыя мерапрыемствы ва УДА, арганізуецца на беларускай мове. Выключэннем з’яўляюцца гадзіны, адведзеныя на вывучэнне адукацыйнай галіны «Развитие речи и культура речевого общення» (вучэбная праграма дашко-льнай адукацыі, зацверджаная пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 15.08.2019 № 138, далей — вучэбная праграма дашкольнай адукацыі).

У адпаведнасці з вучэбнай праграмай дашкольнай аду-кацыі з мэтай развіцця моўных навыкаў, падтрымкі беларуска-моўнага асяроддзя. далучэння выхаванцаў да беларускай нацыянальнай культуры выкарыстоўваюцца розныя формы спецыяльна арганізаванай (гульні, заняткі) і нерэгламентаванай дзейнасці (гульні, экскурсіі, назіранні, азнаямленне з мастацкай літаратурай, у тым ліку з фальклорам, тэматычныя святы, ве-чарыны, гутаркі і іншае).

У 2019/2020 навучальным годзе ў сістэме Міністэрства адукацыі функцыянуе 2 798 УАСА. Адукацыйны працэс на беларускай мове здзяйсняецца ў 1 272 УАСА (45,5 працэнта ад агульнай колькасці УАСА).

Пры залічэнні ў I клас УАСА для бацькоў прадугледжана кансультацыйнае тлумачэнне заканадаўства аб магчымасці выбару мовы навучання. Ва ўсіх УАСА беларуская мова выву-чаецца як вучэбны прадмет, а з VIII па XI класы — на двух узроўнях (базавым і павышаным). Усе вучэбныя дапаможнікі для УАСА выдаюцца на беларускай і рускай мовах. Вучням прадастаўлена магчымасць вывучаць беларускую мову на факультатыўных занятках, а таксама праз правядзенне ва УАСА пазакласных мерапрыемстваў, прысвечаных юбілейным датам, знакавым падзеям, рэспубліканскім і міжнародным святам (канферэнцыі, метадычныя семінары, літаратурныя гасцёўні, вечарыны, прэзен-тацыі кніг і інш.). Да ўдзелу ў мерапрыемствах запрашаюцца таксама і бацькі вучняў, што спрыяе далучэнню іх да каштоў-насцей нацыянальнай беларускай культуры і гісторыі, фармі-раванню павагі да мовы, традыцый беларускага народа, разу-мення неабходнасці нацыянальнай самаідэнтыфікацыі.

Штогод для вучняў УАСА па вучэбных прадметах «Бела-руская мова», «Беларуская літаратура» праводзяцца інтэлектуа-льныя рэспубліканскія спаборніцтвы: рэспубліканскі конкурс вучнёўскіх работ даследчага характару (канферэнцыя) і рэспу-бліканская алімпіяда. Удзельнікам інтэлектуальных спаборні-цтваў з’яўляюцца больш за 600 тысяч вучняў нашай краіны.

У мэтах шырокага інфармавання грамадскасці аб на-вучанні на беларускай мове УДА і УАСА праводзяць тлума-чальную работу на бацькоўскіх сходах, пасяджэннях педагагічных саветаў устаноў адукацыі, у межах культурна-масавых і асвет-ніцкіх мерапрыемстваў і інш.

Пачынаючы з 2017 года Міністэрствам адукацыі ў абла-сных цэнтрах арганізуюцца рэспубліканскія семінары па пытаннях падтрымкі пашырэння сферы выкарыстання беларускай мовы ва УАСА. Матэрыялы рэспубліканскіх семінараў друкуюцца ў навукова-метадычных часопісах.

Такім чынам, Міністэрствам адукацыі, мясцовымі выка-наўчымі распарадчымі органамі як з навучэнцамі, так і з іх баць-камі вядзецца сістэмная работа, якая накіравана на вывучэнне беларускай мовы і яе папулярызацыю ва УАСА.

Аб выкладанні вучэбных прадметаў «Гісторыя Беларусі», «Геаграфія Беларусі».

Ва УАСА з беларускай мовай навучання вучэбныя прад-меты «Гісторыя Беларусі», «Геаграфія Беларусі» выкладаюцца на беларускай мове, ва УАСА з рускай мовай навучання — на рускай мове. Вучэбныя дапаможнікі па гэтых вучэбных прад-метах выдаюцца на дзвюх дзяржаўных мовах — рускай і бела-рускай.

У адпаведнасці з рэкамендацыямі Міністэрства адукацыі з 2012 года пры наяўнасці запытаў ад вучняў і іх законных прадстаўнікоў УАСА з рускай мовай навучання могуць камплек-тавацца вучэбнымі выданнямі па гісторыі Беларусі, геаграфіі Беларусі на беларускай мове. Заснавальнік УАСА з рускай мовай навучання мае права прыняць рашэнне аб выкладанні вучэбных прадметаў «Гісторыя Беларусі», “Геаграфія Беларусі» на бе-ларускай мове.

Так, напрыклад, у 2019/2020 навучальным годзе ва УАСА з рускай мовай навучання на беларускай мове гісторыю Беларусі пажадалі вывучаць 16 288 вучняў (у 2018/2019 навучальным годзе — 14 802 вучні).

Такім чынам, Міністэрствам адукацыі вядзецца мэтана-кіраваная работа па пашырэнні сферы выкарыстання беларускай мовы ва УАСА краіны, у тым ліку і па вывучэнні вучэбных прадметаў «Гісторыя Беларусі» і «Геаграфія Беларусі» на бела-рускай мове. Работа ў гэтым накірунку будзе працягнута і на-далей.

Дадаткова паведамляем, што ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2003 г. «О государственной службе в Республике Беларусь» валоданне дзяржаўнымі мовамі Рэспублікі Беларусь з’яўляецца абавязковым патрабаваннем пры паступленні на дзяржаўную службу. У сваёй прафесійнай дзей-насці дзяржаўныя служачыя Міністэрства адукацыі пастаянна ўжываюць беларускую мову пры падрыхтоўцы нарматыўных прававых актаў, дакладаў, аналітычнай інфармацыі, адказаў на звароты грамадзян і інш.

У адпаведнасці з артыкулам 20 Закона Рэспублікі Беларусь ад 18 ліпеня 2011 года «Об обращениях граждан и юридических лиц» адказ Міністэрства адукацыі можа быць аб-скарджаны ў суд у парадку, устаноўленым заканадаўствам.

Намеснік Міністра                       А.У. Кадлубай.

 

Паўлу Сцяцко – 90

«Цікавы, добры, разумны, інтэлігентны». Такія эпітэты даў аднаму са стваральнікаў першага факультэта беларускай філалогіі, першаму старшыні Гарадзенскай абласной рады ТБМ, прафесару, доктару філалагічных навук Паўлу Сцяцко ягоны ў мінулым калега па Таварыстве беларускай мовы Аляксей Пят-кевіч. 5-га сакавіка Паўлу Сцяцко споўнілася 90 год. «Ён — сапраўдны беларускі патрыёт, — прадаўжае Аляксей Пяткевіч.  -Гэта вельмі важная заслуга чалавечая. Ён такім выгадаваны быў. Такая сям’я была, такім ён вырас, такім я яго ведаў».

Радзіма прафесара Паўла Сцяцко — Зэльвенскі раён, вёска Грабава. У пяць гадоў ён пачаў вучыцца ў Грабаўскай пачатковай польскай школе. Быў вельмі начытаным, за год скончыў два класы. Акрамя сваіх падручнікаў, прачытываў навучальныя кніжкі сваіх старэйшых братоў. Пасля заканчэння трэцяга класа яго адміні-страцыя школы перавяла адразу ў пяты, пасля — пераскочыў у сёмы. На выдатна скончыў Дзярэчынскую сямігодку, Ваўка-выскую педагагічную вучэльню. Гэта дало яму магчымасць паступіць без экзаменаў у Гарадзенскі педагагічны інстытут.

— З самага пачатку яго жыцця лёс звязаў яго з Гародняй, калі ён скончыў педінстытут, быў пакінуты працаваць на кафедры мовы. Ён быў здольным студэнтам, і вось яго пакінулі працаваць, — згадвае прафесар Аляксей Пяткевіч. — Я яго ведаў у гэтым пла-не, як спецыяліста, як вучонага, прычым, саліднага вучонага. У гэтым кірунку, у яго вельмі вялікая заслуга — гэта яго аспіранты.  Ён многа выпусціў, цяжка нават знайсці ў Беларусі мовазнаўца, які б выпусціў такую колькасць аспірантаў! Знаю, што ў Гомелі, дзе ён працаваў, таксама выйшла з-пад яго крыла шмат. І асабліва ў Гародні, дзе ён працаваў з 1990 года. Кіраўніцтва аспірантамі ў яго вельмі добра атрымлівалася. Неяк так склалася, што ён умеў вытрымаць стандарт падрыхтоўкі.  І выпускаў добрых знаўцаў беларускай мовы. Дарэчы, у гарадзенскім унівэрсітэце, па патрэ-бе кафедраў замежных моваў, рыхтаваў людзей, у якіх дысертацыі былі на гэтым сумежжы. У Гародні няма яму роўных.

Прафесар Павел Сцяцко ўзначальваў тэрміналагічную камісію Гарадзенскай вобласці, рэдагуе мовазнаўчыя часопісы, піша манаграфіі, падручнікі. Удасканальвае свае веды чэшскай і польскай моваў. Тое, што ягоныя інтарэсы ў мовазнаўстве былі вельмі шырокімі, паказвае шырыня ягоных даследчыцкіх і наву-кова-папулярных публікацый. У 1999 годзе выйшаў з друку ягоны «Слоўнік рэгіянальнай лексікі Гродзеншчыны».

У 2002 годзе выйшла ягоная фундаментальная кніжка для шырокага кола аматараў беларускай мовы пад назвай «Ку-льтура мовы», якая скіравана да развязання праблемаў і спра-ставання шляхоў удасканальвання беларускага правапісу, па-збаўлення тыповых парушэнняў сістэмы беларускай мовы.

— Гэта і словаўтварэнне, гэта і лексіка, у тым ліку і рэгіяна-льная лексіка, і культура мовы. У гэтам кірунку ён даволі такую настойлівую пазіцыю трымаў: вычышчаць сучасную мову ад русізмаў, што насаджалася ў савецкі час. Ды не толькі ў савецкі. Тут таксама шмат зрабіў, многа друкаваўся. І выпусціў многа кніг, якія не стаяць на паліцах, а якімі карыстаюцца.

Усякі сапраўдны даследчык не можа не папулярызаваць свой прадмет. Тым больш мова, гэта такая рэч, якая патрэбна ўсім. І Павел Сцяцко гэта выдатна разумеў у часе працы ва ўні-версітэце. І кніжкі яго навукова-папулярныя, а то і проста дру-каваў тэксты ў газетах. У «Нашым слове» да апошняга часу дру-каваліся цыклы яго артыкулаў пра паходжанне беларускіх про-звішчаў. Гэта вельмі цікавае назіранне і папулярная праца. Кожны, канешне, зацікаўлены, каб ведаць, адкуль жа яго прозвішча па-йшло. Ён дапамагаў, такому самаўсведамленню, і нацыянальнаму і агульнакультурнаму. Тут, бясспрэчна, ягоная вялікая заслуга, — кажа Аляксей Пяткевіч.

Павел Сцяцко быў першым старшынём Гарадзенскай абласной рады Таварыства беларускай мовы. Ягоная асоба, як аўтарытэта ў беларускім мовазнаўстве, узняла прэстыж Гарадзен-скай абласной арганізацыі ў  агульнанацыянальным маштабе.

Круглую дату сваіх народзінаў прафесар Павел Сцяцко адзначае ў сястрынскім прытулку ў мястэчку Азёры Гарадзен-скага раёна.

Віктар Парфёненка,

старшыня Гарадзенскай абласной Рады

ТБМ імя Скарыны.

 

Дыктоўка «Праўда-памяць»

Міжнародны дзень роднай мовы адзначаецца  ў свеце з 21 лю-тага 2000 года з мэтай садзейнічан-ня моўнай і культурнай разнастай-насці. Сёння ў свеце больш за 6 тысяч моў, палова з іх пад пагрозай знікнення. Менавіта дзеля заха-вання тых моў, што знікаюць, ЮНЕСКА і аб’явіла дзень роднай мовы. Беларуская мова набыла статус дзяржаўнай 26 студзеня 1990 года ў адпаведнасці з Законам «Аб мовах у Рэспубліцы Бела-русь».

21 лютага ў чытальнай зале Наваградскай раённай бібліятэкі  ў Міжнародны дзень роднай мовы чытачы і яе супрацоўнікі прынялі  ўдзел  у беларускай дыктоўцы і вік-тарыне на веданне беларускай літаратуры і фальклору «Крыніца духоўнасці». Дыктоўку чытала вы-кладчык Наваградскага дзяржаў-нага  сельскагаспадарчага ліцэя  Таўлуй Галіна Эдуардаўна. Дык-тоўка была па тэме «Праўда-па-мяць», яна стала цудоўнай магчы-масцю праверыць сваю пісьмен-насць, а таксама адчуць прына-лежнасць да нашай беларускай мовы. Тэматычна яна была звя-зана з датай, якую мы будзем ад-значаць у траўні 2020 года — 75-годдзем Перамогі над нямецка-фашысцкімі захопнікамі.  Пазнава-льнай была і віктарына, якая ўклю-чыла заданні на вызначэнне аўта-раў  і твораў беларускай літара-туры. А падказкай да яе  стала кні-жная выстава з творамі беларус-кай літаратуры. Прыгадалі мы імё-ны тых пісьменнікаў, хто зрабіў усё, каб беларускае слова жыло ў вяках. Кнігі  У. Караткевіча, М. Гу-соўскага, Я. Коласа, К. Крапівы, В. Карамазава, К. Чорнага, В. Быка-ва, М. Лынькова занялі там сваё пачэснае месца. Цікавым было і вызначэнне рэчаў з загадкавай скрыні, якія трэба было пазнаць па апісаным сказам з раманаў, аповесцей і казак. Напрыклад, у адной з  беларускіх народных казак герой увесь час нешта шукаў, звя-ртаючыся да розных жывёл. Казка, дарэчы, вучыць таму, што нішто ў жыцці не даецца дарам, а патра-буе працы. А такой знаходкай у скрыні быў акраец хлеба, які ілюстраваў вядомую беларускую казку «Лёгкі хлеб». Адно з пытан-няў датычылася самага смачнага беларускага прадукта — сала.   На мерапрыемстве таксама гучалі  песні  і вершы ў выкананні мясцо-вых паэтаў Святланы Абдулаевай і Алеся Гоцкі, у якіх адчувалася вялікая любоў і павага да роднага слова.

Наш кар.

 

Дыктоўка ў Слонімскім раёне

Слонімскі раён сёлета пісаў беларускую Агульнанацыяналь-ную дыктоўку найбольш масава ў параўнанні з усімі мінулымі гадамі. Дыктоўку пісалі:

Слонімскія гарадскія школы:

СШ № 2 — 28 чалавек

СШ № 3 — 74 чал.

СШ № 4 — 17 чал.

СШ № 5 — 122 чал.

СШ № 7 — 60 чал.

СШ № 8 — 150 чал.

СШ № 9 — 50 чал.

СШ № 10 — 12 чал.

Гімназія — 27 чал.

 

Сельскія школы:

Жыровіцкая школа — 79 чал.

Міжэвіцкая школа — 40 чал.

Новадзявяткавіцкая школа — 54 чал.

Навасёлкаўская школа — 18 чал.

Азярніцкая школа — 24 чал.

Рахавіцкая  школа — 20 чал.

Парэцкая  школа — 22 чал.

Сянькоўшчынская школа — 72 чал.

Дзераўноўская  школа — 48 чал.

Шылавіцкая школа — 15 чал.

Сялявіцкая  школа — 28 чал.

РАЗАМ — 960 чалавек.

 

Дыктоўкі пісалі не толькі вучні, але і настаўнікі, тэхработнікі.

Акрамя ўсяго, у школах Слонімскага раёна адбыліся дзя-сяткі розных мерапрыемстваў з нагоды Дня роднай мовы. Усе мерапрыемствы адлюстраваны на сайтах школ раёна.

Пісалі дыктоўку і сябры Слонімскага згуртавання дэма-кратычных сіл. Пісалі верш Ла-рысы Геніюш «Жыровічы» ў су-вязі з 550-годдзем Жыровіцкай іко-ны Божай Маці і 500-годдзем Жы-ровіцкага манастыра. Дыктоўку чытаў мастак-іканапісец з Жыро-вічаў, намеснік старшыні Слонім-скай раённай арганізацыі ТБМ Уладзімір Кавальчук.

У дыктоўцы прынялі ўдзел — 18 чалавек.

Наш кар.

 

Дыктоўка ў Дзятлаве

У 2018 годзе дзятлаўчане пісалі дыктоўку ў музеі і некалькіх школах. Тым, хто іх право-дзіў, былі зроблены папярэджанні. Чаму не папрасілі дазволу ва ўлады? Таму ў 2019 годзе дыктоўка пісалася толькі ў некалькіх сем’ях на кватэрах. Сёлета, пасля афі-цыйнай паперы, прысланай з абл-выканкама, мяс-цовыя ўлады пару-піліся, каб гэтая ак-цыя стала больш масавай. У Дзятлаве дыктоўку пісалі ў музеі, раённай бібліятэцы, ва ўсіх гарадскіх школах, а таксама ў адной сям’і, якая святкавала ўваходзіны ў новы дом. Звыш дзесяці гасцей перад тым, як сесці за святочны стол, узялі лісты паперы і напісалі дыктоўку.

Акцыя доўжылася на працягу тыдня. За гэты час ў ёй прынялі ўдзел звыш 500 чалавек.

Будзем спадзявацца, што ў наступным годзе гэта лічба вырасце, і значна.

Валерый Петрыкевіч,

 старшыня Дзятлаўскай раённай

філіі ТБМ.

 

Гучы, родная мова!

21 лютага ў краіне адзначаюць Дзень роднай мовы. Дзень, калі варта  па-цвердзіць вядомае: чытаць, пісаць і думаць па — белару-ску здольны кожны. Бо мова — тое, што нас аб’ядноўвае і робіць унікальнымі. Гэта  цэлы свет, люстэрка жыцця чалавека, народа.

У кожным куточку краіны, дзе б’ецца белару-скае сэрца, жыве наша мова: у школьных падручніках і творах літаратуры, казках і навуковых даследаваннях, нарэшце, у генах людзей, якія праз дзесяцігоддзі пе-рададуць яе сваім дзецям і ўнукам.

Менавіта ў гэты дзень у ДУА «Нясвіжская гімназія» прайшло мерапрыемства, у якім прынялі ўдзел вучні 8-9 класаў гарадскіх школ, якія прадэманстравалі свае здо-льнасці, прыняўшы ўдзел у інтэлектуальнай гульні «Гу-чы, родная мова». У ходзе мерапрыемства ўсе пры-сутныя змаглі пачуць міла-гучнасць роднай мовы, цу-доўныя песні і вершы. Гу-льня прайшла цікава і заха-пляльна. Падчас гульні вуч-ні праявілі кемлівасць, ува-жлівасць, а таксама пашы-рылі свой кругагляд і па-глыбілі свае веды.

Нягледзячы на тое, што ў гульні былі і перамо-жцы, і пераможаныя, усе засталіся задаволены імп-рэзай.

Была вызначана ка-манда «Лепшыя знаўцы ро-днай мовы». Гэта пачэснае званне атрымала каманда дзяржаўнай установы аду-кацыі «Нясвіжская гімназія». Дыпломам  II ступені была ўзнагароджана каманда  ся-рэдняй школы № 4 г. Нясвіжа, 3 месца раздзялілі паміж сабой ка-манды сярэдняй школы № 3 г. Ня-свіжа і сярэдняй школы № 1 г. Ня-свіжа.

Старшыня журы Дылеўс-кая Вольга Вікенцьеўна ўручыла камандам дыпломы.

Пасля заканчэння гульні была праведзена акцыя «Пажадан-ні роднай мове», у якой дзеці пісалі свае пажаданні беларускай мове.

На мерапрыемства была запрошана Зоя Кулік, сябра раён-нага літаратурнага — музычнага аб’яднання «Валошкі», сябра між-народнай асацыяцыі пісьменні-каў і публіцыстаў. Яна расказала пра сваю творчасць, прачытала свае вершы.

Гэта свята заклікана павя-лічваць прэстыж мовы як асновы шматвяковай культуры, узмац-няць яе ролю і значэнне ў духоў-ным жыцці грамадства, краіны, а таксама аддаць даніну глыбокай пашаны вялікім беларускім асвет-нікам.

Наш кар.

 

НЯСВІЖСКІ  ПАЎМАРАФОН

Сёлета  на Нясвіжчыне Агу-льнанацыянальную дыктоўку пі-салі чацвёрты раз. За гэтыя гады намаганнямі сяброў ТБМ да агу-льнапрынятых  методык  і практык  напісання дададзены  свае, выпра-цаваны  свой стыль, свае традыцыі. Пісаліся цягам году і юбілейныя дыктоўкі на ўшанаванне памяці Уладзіслава Сыракомлі, Паўлюка Пранузы.

У гэтым годзе першымі  стартавалі выпускнікі (9 і 11 кл.) Лысіцкай школы. Яшчэ напярэ-дадні свята  яны пад кіраўніцтвам настаўніцы роднай мовы Ірыны Вацлаваўны Мышкавец напісалі дыктоўкі пад агульнай назвай «Бе-ларусь помніць».

А непасрэдна ў Дзень род-най мовы згодна і роўна бег радок  (хіба што крыху падскокваючы на ў нескладовым) у сшытках вучняў школы № 1 г. Нясвіжа, Ланскай, Карцэвіцкай, Грыцкавіцкай, Ано-шкаўскай, Пагарэльцаўскай школ.  У большасці з іх пісалі дыктоўку і  супрацоўнікі ўстаноў.

Як у папярэднія гады, у Ня-свіжскім педкаледжы імя Якуба Коласа — пры ўсёй насычанасці святочнага дня — дыктоўка з’яўля-лася неад’емнай часткай урачы-стай дзеі.

— Да гэтага абавязвае імя нашага вялікага песняра і настаў-ніка, — кажа Марыя Фабіянаўна Енчык, якая штогод бярэ на сябе адказнасць арганізацыі дыктовак ва ўстанове. — Кожны год рас-працоўваем мастацкія лісты-бла-нкі з нашым лагатыпам. Нібыта і дробязь, а стараннасці і адказнасці большае. Нашы навучэнцы  склалі асноўную калькасць тых, хто пісаў дыктоўку і ў Нясвіжскай раённай бібліятэцы».

Не абмінула дыктоўка дзі-цячыя садкі (№ 4 у Нясвіжы і в. Саская Ліпка), якія працуюць па ажыццяўленні нацыянальных вы-хаваўчых праектаў. «Малітву за бе-ларускі народ», напісаную супра-цоўнікамі гэтых устаноў, маглі прачытаць, панесці дамоў бацькі выхаванцаў, якім на працы, па службовых абавязках зусім не час-та выпадае сустрэча з родным сло-вам, тым болей, словам хрысціян-скай малітвы.

Станіслава Вальчык, стар-шыня Карцэвіцкай суполкі, паспе-ла правесці дыктоўку і ў садку, і ў раённым аддзяленні з дзённым пе-рабываннем для людзей сталага ўзросту і інвалідаў.

— Пісалі тут упершыню. Мясцовы краязнаўчы тэкст, вы-браны  для дыктоўкі, не мог не кра-нуць сваімі шчымлівымі нотамі кожнага, а тым  больш — людзей з лёсам за плячыма, багатым вопы-там і глыбокім разуменнем жыц-ця, — кажа Станіслава Георгіеўна пра атмасферу дыктоўкі.

Самі ж сябры ТБМ змаглі сабрацца разам 22 лютага. 2020 год, аб’яўлены імі Годам Жылкі, падказаў тэму. Дыктоўка  складзе-на паводле Альгерда Бахарэвіча, які ўзнёс паэта, ураджэнца і га-даванца нясвіжскіх Макашоў, на самы высокі літаратурны алімп. Не абмежаваліся чыста пісаннем, абмяркоўвалі, уносілі прапановы: у траўні ж юбілейная дата.

Фінішныя дарожкі-радкі Дыктоўкі-2020 беглі-пісаліся 24 лютага на курсах “Мова нанова”.

Моўны паўмарафон праз Нясвіжчыну сабраў сёлета больш за паўтысячу сяброў роднага сло-ва. Марафоны і супермарафоны патрабуюць цвёрдага патрыяты-зму і нацыянальнай загартава-насці.

Наталля Плакса, Нясвіж.

 

«Я — сын зямлі»

Так называлася літаратур-на-музычная вечарына, прысве-чаная 85-годдзю з дня нараджэння народнага паэта Беларусі Рыгора Барадуліна. Адбылася імпрэза 24 лютага ў Віцебскай абласной біб-ліятэцы, якраз у дзень народзінаў паэта.

Вечарыну распачала Лары-са Рагачова — загадчык аддзела краязнаўчай літаратуры і біблія-графіі, якая распавяла пра цікавыя факты з біяграфіі Рыгора Бараду-ліна, а затым прапанавала прысут-ным паглядзець відэаролік пра на-роднага паэта. Успамінамі пра жыццёвыя і творчыя адносіны са славутым паэтам і земляком падзя-ліліся віцебскія пісьменнікі Сяргей Рублеўскі і Людміла Сіманёнак. Таксама  празаік Сяргей Рублеўскі адзначыў, што народны паэт быў вельмі сціплым чалавекам і яшчэ паказаў свае фотаздымкі з Ры-горам Іванавічам.

У мерапрыемстве бралі ўдзел Ірына Вацлаваўна Саматой — былая выкладчыцца ВДУ — і Людміла Нікіціна — дырэктар музея «Гісторыя Заронаўскага краю». Яны падзяліліся ўспамінамі пра тое, як творчасць Рыгора Бараду-ліна паўплывала на іх светабачанне і ўспрыманне літаратуры. Ірына Вацлаваўна яшчэ распавяла пра сваю вучобу ў БДУ, падчас якой была знаёмая з дачкой паэта Іло-най Барадулінай, а пасля распавя-ла пра  цікавыя сустрэчы з Рыго-рам Іванавічам у ВДУ імя Машэ-рава, якія ладзіліся на філалагіч-ным факультэце.

Пад гітару прагучалі песні, напісаныя на вядомыя вершы Ры-гора Барадуліна, у тым ліку і ду-хоўнай тэматыкі, у выкананні вы-кладчыкаў дзіцячай школы маста-цтваў Міхаіла Рубіна і Аляксандра Славяна. У зале была арганізава-ная выстава твораў Рыгора Бара-дуліна з фондаў галоўнага кніга-сховішча вобласці.

Кожны з прысутных, бадай, добра ўсведамляў, што народны паэт быў вельмі адчувальны да бе-ларускага трапнага слова, якое прысутнічае ў кожным ягоным вершы. Рыгора Іванавіч — гэта ча-лавек легенда, якога вельмі цяжка паўтарыць. Няхай яго няма ўжо з намі, але напісаныя ім вершы, поўныя пяшчоты, закаханасці, веры ў людзей, поўныя любові да сваёй матулі і малой радзімы -Вушаччыны, будуць жыць з намі вечна.

Наталля Ермакова,

сябра ТБМ,  студэнтка 3 курса ВДУ імя Машэрава.

 

Дэкада роднай мовы ў лідскіх школах

З 13 па 23 лютага на Лідчыне ішла Дэкада род-най мовы. Прымеркава-ная да Міжнароднага дня роднай мовы 21 лютага, яна была напоўнена масай самых розных мерапрыем-стваў, ключавым з якіх бы-ла 13-я Агульнанацыяналь-ная дыктоўка.

Як і летась, асноў-най ударнай сілай дыктоўкі сталі лідскія школьнікі. Ды-ктоўку пісалі ўсе 34 устано-вы агульнай сярэдняй аду-кацыі Лідскага раёна.

Сёлета ў лідскіх школах пісалі дзве дыктоўкі: вучні пісалі лідскую дыктоўку, прапанаваную Лідскім райвыканкамам, а настаўнікі, бацькі і іншыя прадстаўнікі гра-мадскасці пісалі гарадзенскую дыктоўку, прапанаванрую Гарадзенскім абласным упраўленнем адукацыі. Абедзве дыктоўкі былі прымеркаваны да 75-годдзя перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вай-не.

Дыктоўку пісалі 7926 вучняў, што некалькі менш, чым летась. З-за гэтага памяняліся лідары сярод школ:

СШ № 12 — 723 чал.

СШ № 15 — 663 чал.

СШ № 1 — 561 чал.

СШ № 8 — 522 чал.

СШ № 9 — 499 чал.

СШ № 6 — 457 чал…

Бярозаўская СШ № 3 — 342 чал. і г.д. на памяншэнне.

Сярод сельскіх школ:

Першамайская СШ — 145 чал.

Дзітвянская СШ — 115 чал.

Ёдкаўская СШ — 105 чал. і г.д.

 

Гарадзенскую дыкто-ўку пісалі:

настаўнікі — 425 чал.

бацькі — 180 чал.

іншыя прадстаўнікі грамадскасці — 47 чал.

Разам — 652 чалавекі.

Усяго ўдзельнікаў 13-й Агульнанацыянальнай дык-тоўкі ў лідскіх школах — 8578 чалавек.

Безумоўным станоў-чым момантам сёлетняй дык-тоўкі стаў масавы ўдзел у ёй настаўнікаў, тэхнічных работ-нікаў школ і бацькоў.

Яраслаў Грынкевіч.

Здымкі ўзяты з сайтаў Гімназіі № 1 і Ліцэя № 1 г. Ліды.

 

Дзень роднай мовы ва ўстановах дашкольнага выхавання Лідскага раёна

Міжнародны дзень роднай мовы традыцыйна адзначаецца ва ўсіх установах дашкольнага выхавання Лідскага раёна. Сёлета ўрачыстыя мерапрыемствы прайшлі ва ўсіх 50 дзіцячых садках (з улікам і тых, якія ўваходзяць у школьныя комплексы).

Палічыць удзельнікаў тут вельмі праблематычна, але гэта недзе 1500 — 2000 чалавек.

Па здымках, узятых з сайта д/с № 24, відно, што дашкольныя ўстановы Лідчыны рыхтуюцца да Дня роднай мовы грунтоўна, нават нацыянальныя строі маюць.

Наш кар.

 

Дзень роднай мовы ў Лідскім політэхнічным ліцэі

У рамках акцыі «Бе-ларусь помніць» 20 лютага 2020 года ў Лідскім політэх-нічным ліцэі праведзена Га-радзенская абласная дык-тоўка па тэксце, прысвеча-ным 75-годдзю Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне.

75 навучэнцаў удзе-льнічалі ў напісанні дыктоў-кі. Абсалютны пераможца — Бранцэвіч Аляксандр, гр. 376. Хочацца адзначыць ды-ктоўкі Сыманюка Максіма, гр. 375; Мікуця Дзяніса, гр. 376; Куліковай Аляксандры, гр. 377; Волахава Ільі, гр. 372; Пыпеця Віталія, гр. 373.

Пасля дыктоўкі ад-былася сустрэча з намесні-кам старшыні Лідскай га-радской арганізацыі ТБМ бардам С. Чарняком «А мо-ва гучыць…».

Наш кар.

 

Да Дня роднай мовы

У Лідскім каледжы ГрДУ імя Янкі Купалы доб-рай традыцыяй стала свят-каванне Дня роднай мовы. Сёлета да гэтай даты быў падрыхтаваны шэраг мера-прыемстваў.

21 лютага пачаўся яскрава — відэапрэзента-цыяй і фотавернісажам, ар-ганізаваным у педагагічным корпусе каледжа. Шмат ці-каўных сабрала гульня ся-род першых курсаў гумані-тарнага аддзялення «Разма-ўляем па-беларуску». Бага-та ўражанняў пакінула экс-курсія навучэнцаў у Цэнтр рамёстваў і традыцыйнай культуры, дзе яны змаглі дакрануцца да скарбаў на-роднай творчасці і стаць удзельнікам майстра-класа па ткацтве. А вось бадай са-май масавай і папулярнай па традыцыі стала акцыя «Гавары са мной па-бела-руску» і ўсеагульная дык-тоўка, прысвечаная 75-год-дзю Вялікай Перамогі, якую пісалі 233 навучэнцы кале-джа 1- 4 курсаў усіх спецыя-льнасцей.

Сёлета свой 80-гадо-вы юбілей адзначае Гара-дзенскі дзяржаўны ўніверсі-тэт імя Янкі Купалы. З наго-ды слаўнай даты навучэн-цы і выкладчыкі прынялі ўдзел у акцыі «Знайдзі сябе з намі»: 25 чалавек пісалі  дыктоўку «Пад зоркай Ку-палы».

Дзень роднай мовы праходзіць у каледжы ўжо не першы год і нязменна ахоп-лівае нямала цікаўных  і неа-быякавых да роднага слова навучэнцаў і выкладчыкаў. Далучэнне да роднага сло-ва, літаратуры, культуры га-рантавана стварае святочны настрой і пакідае шмат пры-емных уражанняў, а самае галоўнае — папулярызуе на-ша роднае слова.

Падрыхтавала Яхантава Аліна,

навучэнка 4 курса Лідскага каледжа.

 

Дыктоўка ў Лідскім музкаледжы

 

Сёлета да Агульнанацыяальнай дыктоўкі далучыўся Лідскі музычны каледж. Пісалі 104 чалавекі.

Лідскі музычны каледж таксама прыняў самы актыўны ўдзел у падрыхтоўцы і правядзенні канцэрту да Дня роднай мовы ў Лідскім палацы культуры.

Наш кар.

 

Дыктоўка ў Лідскім меліярацыйным

ліцэі

13-я Агульнанацыянальная дыктоўка прайшла ў Лідскім дзяржаўным прафе-сійным ліцэі меліярацыйнага будаўніцтва.

Пісалі дыктоўку 24 чалавекі спецы-яльнасці “Грамадскае харчаванне”. Чытала выкладчыца беларускай мовы і літаратуры Вольга Мар’янаўна Вашкевіч.

Па выніках дыктоўкі:

10 балаў — 1 чалавек;

9 балаў — 1;

8 балаў — 3;

7 балаў  — 2;

6 балаў — 6.

Трэба думаць, што закончыўшы ліцэй, гэтыя маладыя спецыялісты, якія так паспяхова пішуць дыктоўкі, не будуць упа-даць у ступар, калі ў іх папросяць рамон-кавую гарбату ці якую іншую звыклую беларускую страву.

Наш кар.

 

Дзень роднай мовы ў Нёманскім ДПЛ

21 лютага ўвесь свет ад-значае Міжнародны дзень род-най мовы. У Нёманскім дзяр-жаўным прафесійным ліцэі г. Бярозаўкі Лідскага раёна так-сама адзначылі гэтае свята.

Беларусам многія наро-ды могуць пайздросціць: у спад-чыну нам засталася па-сапраў-днаму ўнікальная мова. Таму мы не маглі застацца ўбаку і пра-вялі мерапрыемства «Гучы, на-ша родная мова, часцей». Удзел у мерапрыемстве прынялі ўсе навучэнцы ліцэя.

У ходзе мерапрыемства:

— была выпушчана насценгазета «Родная мова»;

— складалі вершы, прысвечаныя роднай мове;

— пісалі сачыненні — разважанні «Што нам неабходна зрабіць, каб мова гучала часцей».

Наш кар.

 

120 першасных суполак БРСМ Лідскага раёна прынялі ўдзел у 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўцы

Абсалютная большасць кіраўнікоў першасных суполак БРСМ Лідскага раёна далажыла аб правядзенні або ўдзеле ў 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўцы. У навучальных установах суполкі БРСМ пісалі дыктоўкі ў агульнай плыні, а вось на прадпрыемствах арганізоўвалі мерапрыемства самастойна.

Сёлета мы маем абсалютна іншую пастаноўку справы. Калі пазалетась і летась у Лідзе дыктоўкі пісалі па 2-3 суполкі БРСМ, то зараз 120. І гэта вялікая падтрымка для справы беларускай мовы.

Наш кар.

 

Агульныя вынікі

13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі і

Дня роднай мовы на Лідчыне

У пяты раз Лідчына масава пісала Агульнанацыянальную дыктоўку. Сёлета яна складалася як бы з чатырох частак:

— дыктоўка Гарадзенскага аблвы-канкама;

— дыктоўка Лідскага райвыканкама;

— дыктоўка Гарадзенскага ўнівер-сітэта імя Я. Купалы;

— дыктоўка ТБМ.

Але ўсё гэта — тое самае.

Лідскія школы далі 8578 удзельнікаў дыктоўкі.

Два лідскія каледжы далі 362 удзе-льнікі.

Два прафесійныя ліцэі далі 99 чала-век.

Клубы — 22 чалавекі.

Бібліятэкі — 70 чалавек.

Музей — 6 чалавек.

“Мова нанова” — 15 чалавек.

Бярозаўскае ТБМ — 8 чалавек.

Разам атрымалася 9160 чалавек.

Сюды трэба дадаць удзельнікаў дык-товак з прадпрыемстваў. Такім чынам можам гаварыць недзе пра 9200 удзельнікаў 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі на Лідчыне. У прынцыпе Лідчына захавала пазіцыі.

Што тычыцца Дня роднай мовы на-огул, то тут таксама пазіцыі не страчаны. Свята адзначалася ў 50 дзіцячых садках, быў канцэрт у Палацы культуры, быў квэст, прайшлі мерапрыемствы ў Бярозаўцы і на вёсках.

Сёлета 21 лютага Ліда акрамя ўсяго ўрачыста прыняла тытул культурнай сталі-цы Беларусі.

Сёлета пад Дзень роднай мовы ўра-чыста быў абвешчаны 4-ты конкурс “Даро-слыя дзецям” імя Веры Навіцкай.

Дзень роднай мовы прайшоў. Для многіх ён адразу забыўся, але для сяброў ТБМ павінен быць у памяці, бо гэты дзень ёсць індыкатар, што нічога не страчана, што мы ўсё адродзім і вернем.

Станіслаў Суднік.

 

З падзей 2019 года

Склаў Сымон Барыс

(Працяг. Пачатак у папярэдніх нумарах.)

 

27 верасня. У Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адбылася прэ-зентацыя факсімільнага выдання Бе-расцейскай Бібліі, якая была на-друкавана ў 1563 г.

27 — 29 верасня. Восьмы Між-народны Кангрэс даследчыкаў Бе-ларусі адбыўся ў Вільні. Ён доўжыўся 3 дні. На яго сабралася каля 520 на-вукоўцаў. Урачыстае адкрыццё і пле-нарнае пасяджэнне адбылося ў кас-цёле Святой Кацярыны.

30 верасня. 137 770 беларусаў аформілі карту паляка і яшчэ 1,5 тысячы заявак зараз знаходзяцца на разглядзе, паведамілі з МЗС Польш-чы. Беларусы атрымоўваюць карту паляка часцей, чым жыхары іншых краін, а на другім месцы за імі ўкра-інцы.

Верасень. 150 тарпанаў за-везлі ў мінулым месяцы ў Налібоцкі заказнік з Нідэрландаў. Яны да канца кастрычніка на каранціне, а пасля іх выпусцяць на волю. Тут ужо нара-дзілася адно жарабё. Тарпанаў нам падарылі ахоўнікі прыроды Нідэрлан-даў. Так што нам яны дасталіся бяс-платна. У Беларусі дзікія коні зніклі 400 гадоў таму. А ў 1409 г. вялікі князь Вітаўт вылаўліваў іх тут перад Грунвальдскай бітвай.

Верасень. Выйшла з друку Энцыклапедыя Берасця, прысвеча-ная 1000-годдзю горада.

 

1 кастрычніка.  У Ерэване (Арменія) адбылося пасяджэнне Вышэйшага Еўразійскага савета, у якім удзельнічалі прэзідэнты ЕАЭС.

3-4 кастрычніка. У Жыто-міры (Украіна) адбыўся ІІ Форум рэгіёнаў Беларусі і Украіны. На другі дзень адбылася сустрэча прэзідэнтаў Беларусі і Украіны Аляксандра Лука-шэнкі і Уладзіміра  Зяленскага.

4 кастрычніка. У Беларусі пачаўся перапіс насельніцтва.

4 кастрычніка. У Менску  праходзіў II міжнародны кангрэс «Навука, харчаванне і здороўе», на які сабраліся вядучыя вучоныя, ме-дыкі і прадстаўнікі міністэрстваў перапра-цоўчай прамысловасці. Яны абмер-кавалі вынікі даследаванняў у галіне праблем харчавання і здароўя чала-века, шляхі павышэння якасці хар-човай прадукцыі.

6 кастрычніка. Партыя  «На-родная Грамада» ў рамках кампаніі па зборы подпісаў за вылучэнне канды-датаў правяла ў Менску, на пл. Сва-бода, каля ратушы, мітынг у абарону незалежнасці Беларусі.

Жыхары Берасця прайшлі маршам па цэнтры горада з патра-баваннем закрыцця завода і адмены смяротнага пакарання.

10 кастрычніка. У нямецкім горадзе  Бокенем былі затрыманы 4 беларусы з Аршанскага раёна, калі яны кралі тэлевізары з аўтафуры. Кіраўніка гэтай зладзейскай шайкі  затрымалі ў Беларусі яшчэ 1 каст-рычніка.

11 кастрычніка. У Ашхаба-дзе праходзіла пасяджэнне Савета кіраўнікоў краін-удзельніц СНД. Удзельнічаў і беларускі Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка.

У сваёй прамове Лукашэнка звярнуў увагу на неабходнасць ума-цавання СНД як самадастатковага і эфектыўнага аб’яднання. Прэзідэнты Азербайджана і Арменіі  крытыкавалі адзін аднаго (гэта ўсё з-за Карабаха).

15 кастрычніка. Пасля ха-лоднага тыдня сёння ў Гародні было 20 градусаў цяпла. На двух вуліцах заквітнелі каштаны, дзьмухаўцы і не-забудкі.

20 кастрычніка. У Драгічы-не тэмпература паветра дасягнула +22,6 градусаў цяпла. Гэта рэкорд для гэтага дня.

21 кастрычніка. Савет Міні-страў Беларусі звольніў старшыню канцэрна «Белдзяржхарчпрам» Аляксандра Забэлу, а 22 кастрычні-ка — гендырэктара ААТ «Мінск Кры-шталь» — кіраўнічая кампанія хол-дынга «Мінск Крышталь Груп» Ста-ніслава Ёдзіса. Як стала вядома, за хабарніцтва ў гэтых арганізацыях.

21 кастрычніка. Пры рэ-стаўрацыі манумента Плошча Пе-рамогі ў абеліску знайшлі бутэльку з-пад шампанскага, а ў ёй — пасланне да нашчадкаў ад будаўнічай брыгады 13 чалавек са спісам прозвішчаў. За-клалі бутэльку пад пліту пад цэмент 5 лістапада 1987 года. Напісалі на паперы:  «Здесь надрывала свои спины ударная бригада Емельянова строй-треста… Работали мы три с половиной месяца по 13 рублей за смену». Да запіскі яшчэ прыклалі дзве савецкія капейкі. Журналісты адшукалі пару чалавек тых будаўнікоў. З іх жывых засталося толькі 10. Уладзімір Шын-кевіч (цяпер яму 55 гадоў) кажа, што яны тады баставалі цэлы тыдзень і прасілі надбаўку за цяжкую працу, але нічога не дамагліся.

22 кастрычніка. Зварот го-мельскага актывіста ад АГП Ула-дзіміра Непомняшчых, які ідзе кандыдатам у Палату прадстаўнікоў па Гомельскай Цэнтральнай акрузе № 33, знялі з тэлеэфіру канала «Бела-русь 3″, бо ён заклікаў да імпічменту А. Лукашэнку і абмежавання яго аховы да двух чалавек.

 25 кастрычніка. Візіт А. Р.  Лукашэнкі ў сталіцу Казахстана. Прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў правёў перамовы з Прэзідэн-там Рэспублікі Беларусь Аляксанд-рам Лукашэнкам. Дамовіліся аб па-стаўках нафты з Казхстана ў Беларусь. Першы прэзідэнт Казахстана Нур-султан Назарбаеў атрымаў кошык з беларускімі прадуктамі і ўручыў Лукашэнку ханскі пояс, кінжал і кнігу казахскага асветніка XIX стагоддзя Абая Кунанбаева «Слова назидания» («Словы настаўлення»).

24 кастрычніка. У в. Ручаёў-ка Лоеўскага раёна ваўчыца пакусала мужчыну (1962 г. нар.). Пацярпелы звярнуўся ў тутэйшую бальніцу. Міліцыянеры з паляўнічымі ваўчыцу забілі.

Ноччу 25 кастрычніка, пры-кладна ў 3:12 на поўдзень ад горада Браслава асколак атмасфернага цела (метэарыт) праляцеў над возерам Дрывяты і пры гэтым інтэнсіўна свя-ціўся.

29 кастрычніка. Увечары ў Курапатах прайшла ноч расстраля-ных паэтаў. Сабралася каля 400 чалавек, каб памянуць 100 расстраля-ных літаратараў ноччу з 29 на 30 кастрычніка 1937 г.

30 кастрычніка. На поўначы Менскай вобл., на Нарачы, раніцай ляжаў першы снег.

4 — 30 кастрычніка. У Бела-русі праводзіўся перапіс насельніц-тва на планшэтах або самастойна ў Інтэрнэт. У апытальным лісце было аж 49 пытанняў.

У верасні тэмпературныя рэкорды адзначаліся 2-га, 3-га, а таксама з 9 — га па 12 — ты дзень, антырэкорды  — 20-га, 21-га, 23-га і 24-га.

У кастрычніку рэкорды цяп-ла абнаўляліся з 13-га па 16-ты, а таксама з 19-га па 27-мы дзень. А ў ноч на 31 кастрычніка ўпершыню ў цяперашнім асенне-зімовым сезоне тэмпература апусцілася да 10 граду-саў марозу. У Бабруйску і Васіле-вічах былі адзначаныя новыя рэкорды холаду — мінус 10,3 і мінус 10 градусаў адпаведна. Паводле інфармацыі Бел-гідрамета, сярэднямесячная тэмпера-тура паветра склала ад + 8 да + 11 градусаў, што ў асноўным на 2-3 гра-дусы вышэй за кліматычную норму. Такі цёплы кастрычнік — другі раз за апошнія 75 гадоў.

 

1 — 8 лістапада. Праводзіўся XXVI Менскі міжнародны кінафес-тываль «Лiстапад». За тыдзень гле-дачы паглядзелі 154 кінакарціны з 50 краін. Гран-пры «Золата Лiстапада» ўручылі ўкраінскаму режысёру Ва-лянціну Васяновічу за фільм «Атлан-тыда».

2 лістапада. На сцэне Менск-Арэна выступала спявачка Ала Пу-гачова. З вялікім сольным канцэртам пасля амаль 10-гадовага перапынку Пугачова вяртаецца ў беларускую сталіцу. На яе менскае выступленне самы дарагі квіток каштаваў 304 ру-блі, самы даступны —  64 рублі. Калі параўнаць мінімальны кошт квітка на менскі канцэрт і максімальны — на маскоўскі, рэальна атрымліваем роз-ніцу ў 100 разоў. На канцэрце было каля 10 тыс. чалавек.  Кіраўнік Адміні-страцыі Н.І. Качанава ад імя А.Р. Лу-кашэнкі ўручыла Пугачовай кветкі і цукеркі.

3 лістапада. КХП-БНФ арга-нізавала шэсце і мітынг у Курапатах. На гэты раз удзельнічалі толькі каля 250 чалавек. Тыя гады было болей моладзі і пенсіянераў.

 4 лістапада. У Менску слу-пок тэрмометра паказваў +15,2 °C. Тым самым пабіты былы рэкорд гэта-га дня, устаноўлены ў 1996 г. Тады ў беларускай сталіцы было +13,8 °C.

1 — 10 лістапада. Прэзідэнт А Лукашэнка знаходзіўся з афіцыйным візітам у Аб’яднаных Арабскіх Эмі-ратах.

4 лістапада ў Беларусі так-сама быў пабіты рэкорд дня за ўвесь перыяд метэаназіранняў. У Жытка-вічах паветра прагрэлася да +18,5 градуса цяпла. Ранейшы максімум складаў 17,8 градуса (4 лістапада 1968 года ў Берасці). Абнавіліся экстрэмум дня на 36 метэастанцыях ва ўсіх аб-ласцях. Самым старым быў рэкорд, зафіксаваны ў 1899 годзе ў Мар’інай Горцы, + 14,6 градуса (цяпер +16,7).

5 лістапада адзначаны новыя максімумы дня на 10 метэастанцыях на тэрыторыі Віцебскай, Менскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей, у тым ліку на самай паўночнай («Езя-рышча») і самай паўднёвай («Брагін») станцыях.

5 лістапада. Сёння А. Лука-шэнка з сынамі былі на сустрэчы з шэйхам аль-Махтумам, кіраўніком эмірата Дубай і прэм’ерам ААЭ.

6 лістапада. Нарвежская ка-раблебуданічая компанія Ulstein па-будавала марскі карабель, які не  ўгойдвае падчас шторму і плаўна ідзе.

6 лістапада.  Перспектывы двухбаковых адносін абмеркавалі ў час сустрэчы А. Лукашэнка і спад-чынны прынц Абу-Дабі, намеснік Вя-рхоўнага галоўнамандуючага Узбро-енымі сіламі ААЭ. 

6 лістапада ў Слоніме ўрачы-ста адкрылі помнік дзяржаўнаму дзе-ячу ВКЛ і Рэчы Паспалітай Міхалу Казіміру Агінскаму. На свае сродкі яго вырабіла мясцовая прыватная фірма «Гранві» Уладзіміра Вількіц-кага, а ініцыятарам было грамадскае аб’яднанне «Слонімканалагінскага». У імпрэзе прыняло ўдзел кіраўніцтва горада.

8 лістапада. У Рэчыцы пра-водзіўся фестываль «Дажынкі» Гоме-льскай вобласці.

8 лістапада. Сустрэча сва-бодных людзей з кандыдатам у дэпутаты Аленай Талстой на плошчы Свабоды ў Менску.

9 лістапада. У Глушы Баб-руйскага раёна ўстаноўлены першы помнік Алесю Адамовічу. Помнік каштаваў 13 тысяч рублёў, якія былі сабраныя па ініцыятыве жыхара Ба-бруйска Андрэя Архіпенкі. Яго аўта-ры — скульптары Генік Лойка і Яўген Білей.

У Доме культуры Глушы будзе створаны музейная экспазіцыя прысвечаная пісьменніку Алесю Адамовічу.

9 лістапада ўрачыста адзна-чылі 30 гадоў з часу, калі адбылося першае пасля доўгага перапынку набажэнства з удзелам грэка-каталі-цкай моладзі. Тады да мясцовага свя-тара, светлай памяці Яна Матусевіча прыехала інтэлігенцыя з Менска. Быў пакладзены пачатак адраджэнню ўнія-цкай канфесіі ў Беларусі. Урачыстую Імшу вёў візітатар грэка-католікаў Сяргей Гаек. Былі прадстаўнікі з Га-родні, Маладзечна, Менска і Івацэ-вічаў.

9 лістапада. У Пінску павет-ра прагрэлася да  +16,5 градусаў.

10 лістапада захоўваецца цёплае надвор’е. У Менску  + 11-13 градусаў. Рэкорд дня для сталіцы — +13,5, зафіксаваны 92 гады таму.

11 — 13 лістапада. Афіцыйны візіт А. Лукашэнкі ў Аўстрыю.

13 лістапада. У Пінску па-ветра прагрэлася да 16,5 градуса вышэй за нуль, што на 1 градус больш ранейшага максімуму, зафіксаванага ў 1996 годзе ў Берасці. У самім Пінску папярэдні экстрэмум дня складаў +14,6 градуса (у 2010 годзе).

Абнавіліся максімумы на ўсіх метэастанцыях Менскай вобласці, на большасці — Берасцейскай, Віцебскай, Гарадзенскай і Магілёўскай, амаль на палове станцый Гомельскай вобласці.

У сталіцы пабіты рэкорд дня 50-гадовы даўнасці: +13,2 градуса супраць +11,1. Сярод абласных цэнтраў новы максімум зафіксаваны ў Магілёве — +11,3 супраць +10,2 у 1977 годзе.

Самыя старыя загінулыя рэ-корды датаваныя 1950 годам — у Слуцку (+14,4 супраць +12 граду-саў) і Жыткавічах (+15,5 супраць +14,1).

13 лістапада стала пятым днём гэтага месяца з рэкордамі цяпла. 10 лістапада абнавіліся максімумы дня на дзесяці паўночных метэастанцыях краіны: у Віцебскай, Менскай і Га-радзенскай абласцях. Усе ранейшыя рэкорды ставіліся да 2010 года. 4 і 9 лістапада зафіксаваны тэмпературны рэкорд дня за ўвесь перыяд метэа-назіранняў. 5 лістапада адзначаны новыя максімумы дня на дзесяці метэастанцыях на тэрыторыі Віцеб-скай, Менскай, Магілёўскай і Гомель-скай абласцей.

13 лістапада. Міністэрства абароны Беларусі закупіла ў Расіі для беларускай авіяцыі 12 баявых сама-лётаў Су-30 СМ на суму 600 млн. долараў (па 50 млн. за 1 самалёт). Расія згаджалася  паставіць іх у Беларусь бясплатна, калі б яна у Беларусі раз-мясціла сваю авіябазу.

(Працяг у наст. нумары.)

 

I Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі

ПРЭС-РЭЛІЗ

12 сакавіка а 11-й гадзіне ў Нацы-янальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь адкрываецца I Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі ў рамках Года малой радзімы.

А 10-й гадзіне адбудзецца прэс-канферэнцыя з удзелам арганізатараў форуму.

 

Арганізатарамі форуму з’яўляюцца Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь, Беларускі фонд культуры пры падтрымцы Міністэрства культуры Рэс-публікі Беларусь і Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Партнёры форуму — Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Саюз пісьменнікаў Беларусі і Выдавецкі дом «Звязда».

У форуме прымуць удзел каля 230 чалавек: краязнаўцы, супрацоўнікі ўстаноў культуры, адукацыі, навукі і інфармацыі, студэнты вышэйшых навучальных устаноў, навучэнцы ўстаноў агульнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі, наведвальнікі ўста-ноў дадатковай адукацыі, прадстаўнікі гра-мадскіх арганізацый і інш.

Задачы форуму: вывучэнне стану спраў у галіне краязнаўства; папуляры-зацыя гістарычна-культурнай і прыроднай спадчыны беларускіх гарадоў і вёсак; пашырэнне ведаў аб краязнаўчых праектах Беларусі; стварэнне ўмоў для дыялогу па-між краязнаўцамі; пашырэнне магчымас-цяў творчай самарэалізацыі асобы і садзей-нічанне яе прафесійнаму станаўленню; далучэнне моладзі да матэрыяльнай і ду-хоўнай спадчыны Беларусі; грамадзянскае і патрыятычнае выхаванне дзяцей і моладзі праз іх далучэнне да даследавання гісторыі, культуры і прыроды роднага краю; садзей-нічанне выхаванню грамадзяніна Беларусі — патрыёта малой радзімы, дасведчанай асо-бы, што любіць і шануе свой край, яго традыцыі, помнікі гісторыі, культуры і пры-роды; патрыятычнае выхаванне моладзі, развіццё ў іх грамадзянскіх якасцяў, пачуцця нацыянальнай самасвядомасці, гонару да нацыянальнага багацця мінулага і сучасна-сці Беларусі; фарміраванне актыўнай, са-мастойнай, высокаадукаванай, творчай асобы; трансляцыя дасягненняў і вопыту паміж краязнаўцамі.

У межах форуму будуць падведзены вынікі конкурсу на лепшае краязнаўчае выданне за 2017 — 2019 гг., у якім удзель-нічаюць больш за 200 кніг, праведзена прэ-зентацыі найбольш цікавых краязнаўчых праектаў і выстава гісторыка-краязнаўчай літаратуры з фондаў Нацыянальнай біблія-тэкі Беларусі і выданняў краязнаўцаў.

Кантактная асоба:

загадчык навукова-метадычнага аддзела Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь Юшкевіч Юлія Валер’еўна (+375 17 328-63-72).

 

«Высь нацыі — МОВА»

Да Свята роднай мовы наш зямляк, Сяргей Сцяпанавіч Панізнік,  даслаў мне такія словы, якія прагучалі падчас раённага конкурсу чытальнікаў:

А «Тыдню Роднай Мовы»

кліч «- На дабрыдзень!» — ловы:

салдаціку, міністру,

таксісту, журналісту

і ўсім, хто зняў аковы,

чаўпню паклаў у сховы,—

р а д н ю с е н ь к і м і  быць

і нам, як альпіністам,

Высь Нацыі любіць !

 

Трэці год запар на Верхнядзвіншчыне Дзень роднай мовы праходзіць так шырока. Раённай арганізацыі «Тварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны» давялося шмат пашчы-раваць, каб гэты дзень  прайшоў годна і заўва-жна. І, канешне, свята не абышлося без чарговай дапамогі з боку абласнога грамадскага аб’яд-нання «Самакіраванне і грамадства» на чале з Хрыстафорам Жаляпавым, арганізацыі, з якой мы зладзілі не адну творчую сустрэчу з вядо-мымі людзьмі на Верхнядзвіншчыне.

Варта сказаць крыху пра гісторыю таго, як свята стала так адзначацца на Верхнядзвін-шчыне. Першае мерапрыемства, а гэта конкурс чытальнікаў, прайшоў у СШ № 2 г. Верхня-дзвінска ў 2018 годзе, і тады нам, актывістам ТБМ-эмаўцам, вялікую дапамогу аказала наме-снік дырэктара школы па выхаваўчай працы Алена Мікалаеўна Слямнёва, якая і ў гэтым годзе не засталася ўбаку: у школе прайшла су-стрэча вучняў і настаўнікаў з пісьменніцай Іры-най Жарнасек, а Алена Мікалаеўна ўвайшла ў склад журы раённага конкурсу чытальнікаў, у  якім  ў гэтым годзе ўдзельнічалі ўсе школы раёна.

З мінулага года свята роднай мовы было ўключана ў план мерапрыемстваў аддзела адукацыі Верхнядзвінскага райвыканкама: першы крок быў зроблены ў 2018 годзе ў СШ № 2, а затым, па прапанове Таварыства белару-скай мовы, да  святкавання Дня роднай мовы ў 2019 годзе  далучыўся Цэнтр дзяцей і моладзі, і  на гэтым свяце гучалі ўжо не толькі вершы беларускіх паэтаў, але і песні беларускіх  кампа-зітараў. Госцем  свята быў знакаміты ў нашай вобласці краязнавец з Мёраў Вітаўт Антонавіч Ермалёнак, які прэзентаваў падчас сустрэчы і свае дзве новыя кнігі. Менавіта тады, у 2019 годзе, і было прынята рашэнне аб ўключэнні святкавання Дня роднай мовы ў план раённых мерапрыемстваў аддзела адукацыі. Гэтым годам Цэнтрам дзяцей і моладзі было распрацавана адмысловае Палажэнне, на падставе якога конкурс праходзіў у трох групах: малодшай — 1-4 клас, сярэдняй — 5-8клас, і ў старэйшай уз-роставай катэгорыі ўдзел прымалі вучні 9-10 класаў. Трыццаць два ўдзельнікі конкурсу ў гэты дзень чыталі  вершы А. Вярцінскага, Н. Гілевіча, П. Панчанкі, П. Броўкі, Г. Бураўкіна, Я. Янішчыц, А. Куляшова і іншых беларускіх паэтаў. Літаральна напачатку конкурсу да арганізатараў падыйшла дзяўчынка з СШ № 2 Таццяна Лаўрыновіч і папрасіла, каб яе таксама ўключылі ў праграму. А яшчэ яна адкрывала свята выкананнем песні пра Беларусь.

У складзе незалежнага журы — Ірына Жарнасек, якая для ўзнагароджання пера-можцаў прывезла свае кнігі, экс-суддзя нашага  раёна Вячаслаў Якімаў, які выдаў дзве кнігі пра гісторыю свайго краю, краязнавец і паэт Антон Бубала, намеснік дырэктара СШ № 2 Алена Слямнёва, мастак Валеры Шчасны, дырэктар раённай бібліятэкі Люд міла Куўшынава.

Як прызнаўся, падводзячы вынікі кон-курсу, Антон Бубала, якому ад імя жу ры было дадзена права агучыць імёны пераможцаў, жарсці сярод сябраў журы былі вострыя. Са-праўды, было відаць, што і дзеці, і настаўнікі, якія выкладаюць родную мову, старанна падрыхтаваліся да мерапрыемства: дзеці падрыхтаавалі да конкурсу творы вядомых беларускіх паэтаў, адпаведныя строі чыталь-нікаў, паўнюткая зала і шчырыя апладысменты заахвочвалі канкурсантаў.

Арганізатары паклапаціліся і аб ўзна-гародах не толькі пераможцаў, але і заахвоч-вання ўсіх удзельнікаў Свята роднай мовы. Пераможцы ў першай узроставай, малодшай групе атрымалі мяккія цацкі, кнігі П. Севя-рынца, У. Папковіча, І. Жарнасек і дыпломы, пра якія хочацца сказаць асобна: дыпломы ўяўлялі сабой разгорнутую кнігу з партрэтамі Н. Гілевіча, Я. Янішчыц і Н. Арсенневай з іх вершамі пра родную мову. Іх атрымалі ўсе ўдзельнікі конкурсу. Другая ўзроставая група ў падарунак атрымала кнігі Ірыны Жарнасек, а больш старэйшыя  вучні — кнігі Франца Сіўко, якія ён перадаў спецыяльна  для Свята роднай мовы.

У лік пераможцаў у старэйшай узрос-тавай групе — Масальскі Ягор з Верхнядзві-нскай гімназіі, Родзік Насця з Шайцераўскай школы і Казак Вераніка з Бігосаўскай СШ.

У сярэдняй узроставай групе першыя тры месцы журы аддало Макеенка Ксеніі з Верхнядзінскай гімназіі, Маслоўскаму Дзянісу з Прыдзвінска-Бароўскай СШ і Літвінавай Вікторыі з Асвейскай СШ.

Сярод самых маленькіх удзельнікаў пераможцамі прызнаны Янкоўская Ірына з Сар’янскай школы, Шалонька Дзмітры з СШ № 2 і Рубін Дзіяна з Боркавіцкай школы.

Напрыканцы усіх чакалі салодкія па-частункі і фотасесіі з настаўнікамі і пераможцамі конкурсу.

У гэты раз мы, як арганізатары, пад-рыхтавалі спецыяльныя запрашэнні на Свята роднай мовы. Але засмуціла тое,  што калі ўжо нават абласныя кіраўнікі ў Віцебску пісалі беларускамоўную дыктоўку, мясцовае нача-льства было занята сваімі справамі і не прыйшло на свята.

Узгадаем словы Яўгеніі Янішчыц:

Сто разоў шукай другой красы,

А тым больш

                 што свет даўно не вузкі!

Ды калі ты не бязродны сын —

Гавары са мной па-беларуску!

Валянціна Болбат,

ТБМ, Верхнядзвінск.

 

 

 

НАША СЛОВА № 10 (1473), 4 сакавіка 2020 г.

Чацвер, Сакавік 12, 2020 0

У Гарадзенскім аблвыканкаме напісалі беларускамоўную дыктоўку

У Міжнародны дзень роднай мовы сотні ахвотных у розных установах Гара-дзеншчыны сталі ўдзельнікамі абласнога дыктанта. Да маштабнай беларускамоўнай акцыі далучыліся і студэнты, і педагогі, і супрацоўнікі органаў улады.

У аблвыканкаме сёння было ўсё як некалі ў школе: сапраўдны настаўнік, фір-мовыя бланкі і ніякіх падказак. Тэкст, які прапанавалі ўдзельнікам, быў прысвечаны 75-годдзю Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне і, дарэчы, ён быў дастаткова ня-простым: з-за неўважлівасці можна было лёгка зрабіць памылку, але ж адзнак тут ніхто не ставіў, таму што галоўная мэта не ў гэтым.

— Хо-чацца ўспо-мніць словы Францішка Багушэвіча: «Не пакіда-йце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі», — сказаў старшыня галоў-нага ўпраўлення ідэалагічнай рабо-ты і па справах мо-ладзі Аляксандр Вярсоцкі. — Такія акцыі нам патрэб-ны, каб кожны сваім асабістым прыкладам мог нагадаць аб сэнсе гэтых слоў тым, хто побач, каб прыцягнуць увагу да роднай мовы. Разам з іншымі супрацоўнікамі аблвыканкама мы з вялікім задавальненнем напісалі сённяшнюю дыктоўку. Прыемна, што вельмі многія адклікнуліся на пра-панову.

Напісанне беларускамоўнага дык-танта — гэта, як адзначылі ўдзельнікі акцыі, арыгінальны эксперымент, які абавязкова павінен захавацца добрай традыцыяй.

— Сёння свята, калі мы ўсе павінны ўспомніць пра сваю родную мову, — адзна-чыў старшыня галоўнага ўпраўлення аду-кацыі аблвыканкама Руслан Абрамчык. — Людзі павінны не забываць родную мову, памятаць, адкуль пайшлі іх карані. Аб гэтым нагадвае Міжнародны дзень роднай мовы.

Ганна Радзюк.

Фото: Вадзіма Галоціка.

 dzyannica.by.

Дарагія беларусачкі!

Грамадскае аб’яднанне «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны» віншуе Вас з самым вясновым святам — Міжнародным жаночым днём!

Спрадвеку жанчыны —  маці, гаспадыні лічыліся захавальніцамі сямейных традыцый. Нездарма беларусы сваю родную мову называюць матчынай, матулінай. Няхай гэтая традыцыя ніколі не перапыняецца! Няхай  і надалей нашы матулі і  бабулі праз песні і калыханкі перадаюць немаўлятам найвялікшы наш скарб — беларускую мову.

Здароўя Вам усім, аптымізму і  непахіснай веры ў тое,  што наша роднае слова прывядзе  беларускі народ да годнага жыцця.

Хай з Вашых вуснаў і вуснаў Вашых блізкіх мілагучнае звонкае беларускае слова разальецца магутнай паводкай па ўсёй нашай краіне.

Сакратарыят ТБМ.

 

Кіраўніцтва ТБМ у Дзень роднай мовы

21 лютага ў Міжнародны дзень роднай мовы стар-шыня ТБМ Алена Анісім, першы на-меснік старшыні Уладзімір Колас, прарэктар па наву-ковай частцы Уні-версітэта імя Ніла Гілевіча Павел Це-рашковіч наведалі Лідзянскую школу ў Чэрвеньскім ра-ёне.

Наш кар.

Сустрэча прадстаўнікоў Віцебскай абласной рады ТБМ з кіраўніцтвам вобласці

У Міжнародны дзень роднай мовы, 21 лютага, у ВДУ імя П. М. Машэрава ад-былася сустрэча сябраў Віцебскай абла-сной рады ТБМ імя Ф. Скарыны з чыноў-нікамі Віцебскага аблвыканкама. Ідэя пра-вядзення круглага стала менавіта ў сценах універсітэта належала дэкану філалагічнага факультэта прафесару С.У. Нікалаенку і была падтрыманая рэктарам прафесарам В.В. Багатыровай. Бадай, ніколі яшчэ не адбывалася дыялогу на такім высокім узро-ўні паміж актывістамі Таварыства і органа-мі дзяржаўнай улады, як у гэты Дзень род-най мовы! Мяркуйце самі. У сустрэчы ўдзельнічалі старшыня Віцебскага аблас-нога Савета дэпутатаў У.У. Цярэнцьеў, на-чальнік Галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы і па справах моладзі Г.М. Ягораў, начальнік упраўлення культуры П.М. Пад-гурскі і іншыя чыноўнікі высокага рангу. Віцебскую абласную раду ТБМ прадстаў-лялі яе старшыня Ю.М. Бабіч, Ганаровы старшыня І.А. Навумчык і іншыя сябры рады.

За круглым сталом абмяркоўвалася, сярод іншага, пытанне пра адкрыццё ў Ві-цебску беларускамоўных класаў, беларус-камоўных гімназій у гарадах вобласці. На сённяшні дзень у Віцебску няма ніводнага беларускамоўнага класа, а колькасць сель-скіх школ з году ў год змяншаецца.

Закраналіся праблемы супрацоў-ніцтва ТБМ і органаў дзяржаўнай улады ў розных рэгіёнах Віцебшчыны, гаварылася пра неабходнасць пашырэння беларускай мовы на старонках раённых газет, адбываўся нефармальны і шчыры абмен думкамі па шэрагу іншых важных тэмаў.

Пра стан роднага слова ў ВДУ раска-заў дэкан філалагічнага факультэта Сяргей Уладзіміравіч Нікалаенка.  Ён адзначыў, што на факультэце традыцыйна праводзяцца імпрэзы, якія спрыяюць развіццю беларус-кай мовы і культуры. Сяргей Уладзіміравіч выступіў з ідэяй, каб студэнты нашай ВНУ наведалі малую радзіму Васіля Быкава і больш глыбока пазнаёміліся з яго твор-часцю.

Такім чынам, у Дзень роднай мовы ў Віцебску былі абмеркаваны найважней-шыя пытанні, якія датычаць пашырэння сферы выкарыстання беларускай мовы ў рэгіёне. Будзем спадзявацца, што падобны дыялог нашай грамадскай арганізацыі і прадстаўнікоў органаў дзяржаўнай улады стане традыцыйным.

Наталля Ермакова,

сябра ТБМ,

студэнтка 3 курса філалагічнага факультэта ВДУ

імя П. М. Машэрава.

 

Агульнанацыянальная дыктоўка ў Віцебску

У Віцебскай абласной бібліятэцы 22 лютага больш за пяцьдзясят чалавек пісалі дыктоўку, прымеркаваную да Дня роднай мовы. Гэтае традыцыйнае мерапрыемства ла-дзіцца абласной ар-ганізацыяй ТБМ су-месна з бібліятэкай.

Перад пачат-кам адбылася невя-лікая літаратурна-мастацкая імпрэза, да якой упершыню далучыліся выкладчыкі Віцебскага філіяла МІПСА. Яны прачыталі свае любімыя вершы па-беларуску. Так-сама з вершамі выступілі студэнты філа-лагічнага факультэта  ВДУ імя П. М. Ма-шэрава: Анастасія Асташчанка, Марына Сазонава, Лізавета Сямчонак і Наталля Ермакова. Дзяўчаты не толькі прадэман-стравалі высокі ўзровень валодання роднай мовай, але і праявілі сябе як знаўцы бела-рускай паэзіі. Затым у выкананні Арцёма Лонскага — студэнта гэтага ж факультэта — прагучала прыгожая песня. Закончылася літаратурна-мастацкая частка выступамі віцебскіх паэтаў Мар’яна Даргеля і Міхася Мірановіча.

Для дыктоўкі сёлета быў прапа-наваны фрагмент з успамінаў Васіля Быкава «Доўгая дарога дадому». Па традыцыі тэкст чытаў старшыня Віцебскай абласной рады Таварыства беларускай мовы імя Франці-шка Скарыны, кандытат філалагічных на-вук, дацэнт Віцебскага дзяржаўнага ўнівер-сітэта імя Машэрава Юрый Бабіч. Асабліва адзначым, што ў гэтым годзе дыктоўку піса-лі разам з усімі і прадстаўнікі кіраўнічага складу вобласці — начальнік Галоўнага ідэ-алагічнага ўпраўлення і па справах моладзі аблвыканкама Г.М. Ягораў і начальнік упраўлення культуры аблвыканкама П.М. Падгурскі.

Адзнакі ўдзельнікам дыктоўкі ніхто не выстаўляў, бо га-лоўным вынікам была не наяўнасць або ад-стутнасць памылак, а атрыманая асалода ад дакранання да глыбо-кага, сакавітага, мі-лагучнага беларуска-га слова.

Наталля Ермакова,

сябра ТБМ, студэнтка 3 курса філалагічнага факультэта ВДУ імя П.М. Машэрава.

У Валожыне ўшанавалі Міжнародны дзень роднай мовы

У Валожынскай гарадской біблія-тэцы сабраліся, каб ушанаваць Міжнарод-ны дзень роднай мовы і аддаць дань павагі нашым продкам, якія захавалі для нас гэты бясцэнны скарб.

Большасць прысутных склалі людзі паважанага ўзросту, але вельмі актыўныя, якім было цікава даведацца, на колькі гра-матна яны валодаюць пісьмовай беларус-кай мовай. Аматары роднага слова пісалі дыктоўку, якую прачытала настаўніца бела-рускай мовы, старшыня Валожынскай су-полкі ТБМ імя Ф. Скарыны Людвіка Таў-гень. Тэкст быў падабраны з нагоды 75-годдзя Вялікай перамогі — урывак з апавя-дання В. Быкава «Адна ноч».  Перад напі-саннем Людвіка Станіславаўна азнаёміла прысутных з рэальнымі падзеямі, якія і па-служылі для напісання  гэтага твора, з ары-гінальным і захапляльным зместам. (Гэта здарэнне В. Быкаў апісвае ў кнізе ўспамінаў «Доўгая дарога дадому», дзе змешчаны найбольш яркія старонкі біяграфіі пісь-менніка). З цікавасцю была выслухана нека-торая  інфармацыя з біяграфіі В. Быкава ваеннага часу, паведамленне аб стылі, аў-тарскай манеры нашага творцы, прапана-ваны для чытання лепшыя творы  — усё гэта паслужыла ўзнікненню ў слухачоў заці-каўленасці да твораў класіка.

Сябар Валожынскай

суполкі ТБМ

Сяргей Сівы.

На фота: дыктоўка ў Валожыне.

 

Сэрцам роднага слова крануся

Важнай падзеяй гэтых дзён з’явілася пасяджэнне народнага літаратурна-мас-тацкага аб’яднання «Рунь» пры Валожын-скім ЦНТ.

Былі запрошаны з Валожынскай СШ № 1 вучні 4 кл. з класным кіраўніком Т. Л. Каланцэр, якія пры «Руні» складаюць дзі-цячы літаратурны клуб «Летуценнік».  Су-стрэча маладзенькіх заўзятараў мастацкага слова і ўжо вопытных літаратараў мела на мэце ўшанаваць роднае мастацкае слова з нагоды Міжнароднага дня роднай мовы.

Гучалі творы землякоў-валожынцаў П. Бітэля, В. Шніпа,  Г. Рубацкай, Г. Філяноў-скай, У. Буракоўскага і інш. Не былі абмі-нуты і выказванні пра родную мову  класі-каў нашай літаратуры, такіх як Ф. Багушэвіч, Якуб Колас і інш. Прызнаваліся ў любові да роднай мовы, роднай зямлі старэйшыя «ру-нёўцы» Л. Гардынец, М. Шакун, кіраўніца «Руні» сябра Саюза пісьменнікаў Беларусі В. Гіруць-Русакевіч, чытаючы ўласныя творы.

Маленькія «летуценнікі» з цікавасцю і ўвагай слухалі  сваіх старэйшых сяброў, настаўнікаў, прымалі ў свае чыстыя сэрцы кожнае прамоўленае слова, выраз на род-най мове, навучаліся гэтаму слову і самі чыталі беларускія вершы.

  Людвіка Таўгень.

На фота: на пасяджэнні літаратурна-мастацкага аб’яднання «Рунь».

 

Пра роднае слова ў Дзень роднай мовы

Тое, што для многіх народаў здаецца звычай-ным і зразумелым, нам, беларусам, трэба спасці-гаць. Напрыклад тое, што было вядома значна раней, што «наша мова для нас святая». Мы ўсё стараемся яе замяніць, карыстаючыся іншай, няхай сабе вельмі прыгожай і цудоўнай, але ж не роднай. Але, дзякуй Богу, ёсць дзень, калі пра тое, што павінны ведаць заўсёды, успамінаюць усе, хто на справе, а хто хаця б у думках — сусветны Дзень роднай мовы, які адзначаецца 21 лютага. Нагадаць усім пра даўно вядомае паспрабавалі і супрацоўнікі Нясвіжскай цэнтральнай раённай бібліятэкі імя Паўлю-ка Пранузы, запрасіўшы чытачоў бібліятэкі і ўсіх аматараў роднага  слова прыняць удзел у Тыдні роднай мовы, які прайшоў у біблія-тэцы з 18 па 24 лютага.

Людзі розных узростаў удзельнічалі ў акцыях: «Сэлфі па-беларуску», падчас якой неабходна было зрабіць фота ці відэа з беларускімі словамі і апублікаваць у сац-сетках з #Нясвіжчытае, «Любімае беларус-кае слова», якое наведвальнікі бібліятэкі запісвалі на рознакаляровыя паперкі і за-мацоўвалі на лічбе 21. Цікавымі былі і су-месныя акцыі з аўтамабільным паркам № 8 у грамадскім транспарце «Вучымся раз-маўляць па-беларуску разам» і «Пазнай больш сакавітых слоў» (сумесна з БРСМ на вуліцах горада).

Але самае цікавае адбылося менаві-та ў Дзень роднай мовы — 21 лютага.

Малодшыя чытачы бібліятэкі  суст-рэліся з беларускай пісьменніцай  Кацяры-най Хадасевіч-Лісавой, якая прэзентавала сваю новую кнігу «Ключ ад Вялікай Каш-тоўнасці», а таксама пазнаёміла з героямі сваіх кніг, якія ўжо знайшлі свайго чытача.

Вучні пачатковых класаў  паўдзель-нічалі ў майстар-класе «Нясумнае чытанне: чытаем і ствараем» па стварэнні герояў дзі-цячых беларускіх кніг і паспрабавалі сябе ў ролі найлепшых чытальнікаў твораў на род-най мове .

Старшакласнікі і навучэнцы Няс-віжскага дзяржаўнага каледжа імя Якуба Коласа мелі магчымасць праверыць свае веды падчас традыцыйнай дыктоўкі, якую правяла для іх пісьменніца, сябра Міжна-роднай асацыяцыі пісьменнікаў і публі-цыстаў раённага і літаратурна-музычнага аб’яднання «Валошкі» Зоя Кулік.

Завіталі ў той дзень у бібліятэку і маладыя інваліды, наведвальнікі Нясвіж-скага тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва разам са сваімі кіраўнікамі Таццянай Георгіенай Хоміч і Аксанай Юр’еўнай Пяткевіч. Бібліятэкар да-рослага абанемента Аксана Леанідаўна Ку-наш прапанавала ім інтэлектуальную гуль-ню «Мова родная — мова модная». Дзеці слухалі беларускія вершы і песні ў выка-нанні вядомых беларускіх артыстаў, тлу-мачылі значэнне беларускіх слоў, паспра-бавалі сябе і  ў ролі перакладчыкаў з рускай на беларускую мову. Дарэчы, лепшым пе-ракладчыкам паказаў сябе снаўчанін Дзяніс Бушмялёў.

Многія ўдзельні гульні — даўнія чыта-чы бібліятэкі. У той дзень, пасля мерапры-емства, яны ўзялі для чытання кнігі беларус-кіх аўтараў, якія размяшчаліся на выставах «Смак беларускай мовы», «Да кніжных скарбаў дакраніся», «Роднага слова святло», «Будзь у трэндзе: чытай беларускае».

Не засталіся ўбаку і сельскія біблія-тэкары. Сустрэча з кнігай на роднай мове «Кніга — шлях да ведаў» прайшла ў Высо-каліпскай бібліятэцы, віктарына «Знаўца роднай мовы» ў Заазерскай. Супрацоўніца бібліятэкі вёскі Ужанка  Людміла Казімі-раўна Гуленка запрасіла сваіх чытачоў на літара-турную гасцёўню «Багата, родная ты мова..».

У Юшавіцкай сель-скай бібліятэцы  імя Івана Гурбана адбыўся конкурс знаўцаў роднай мовы, у якім прынялі ўдзел вучні 2-7 класаў. Бібліятэкар Ганна Канстанцінаўна Халопіца загадвала ім загадкі, пра-паноўвала разгадаць ша-рады, чым найхутчэй пра-гаварыць скорагаворку, узгадаць і сабраць з пра-панаваных слоў прыказку і многае іншае. Усе ўдзельнікі конкурсу атрымалі салодкія прызы, а вынікі дружна  падвялі за салодкім сталом.  І самае цікавае тое, што ў гэтым конкурсе не было пераможаных — перамаглі ўсе.

Як бы хацелася, каб і на шчырай зямлі нашай роднай беларуская мова так-сама не была пераможанай. Каб гаварылі на ёй людзі, вырашалі грамадскія пытанні, вялі важныя перагаворы, каб роднымі сло-вамі выказвалі свае пачуцці да каханых, пры-знаваліся ў любові да роднай зямлі, суця-шалі ў сумныя хвіліны, раздзялялі радасць. Яно так і будзе, асабліва калі мы станем як мага больш чытаць па-беларуску, і, канешне ж, не забывацца, што самыя цікавыя суст-рэчы і з кнігамі, і з іх аўтарамі адбываюцца менавіта ў бібліятэцы. Завітвайце да нас  часцей, не пашкадуеце.

Валянціна Шчарбакова,

бібліятэкар І катэгорыі

Нясвіжскай цэнтральнай раённай

бібліятэкі імя Паўлюка  Пранузы.

Фатаграфіі Святланы Польскай.

На здымку: з Зояй Кулік Анастасія Бунцэвіч, Яраслава Грыцэль, Ганна Жукоў-ская, Таццяна Глусценка, Дар’я Буйко, наву-чэнцы Нясвіжскага каледжа, група Н-22.

ДЫКТОЎКА: МА-ЛЮ-ЕМ  І  ПІШАМ

Як і папярэднія, сё-летні  Міжнародны дзень род-най мовы ў дзіцячым  садку, што ў  вёсцы Саская Ліпка, на Нясвіжчыне, атрымаўся цікавым, напоўненым раз-настайнымі справамі, суст-рэчамі, гульнямі. Не заста-ліся ў баку і ад Агульнана-цыянальнай дыктоўкі — пісалі разам з усім беларускім све-там. Дый не абы-як, а ў дзве рукі!

Спачатку  да аформле-ных бланкаў-лістоў прыклалі сваю руку выхаванцы ста-рэйшай групы садка:  напі-салі, а лепш сказаць, на-ма-ля-ва-лі вядомыя літаркі  і  слоўкі.  Часцей гэта былі «мама» і  «мова» ды  знак роўнасці паміж імі. А ў да-датак яшчэ аздобілі  зялёнай траўкай унізе ліста, вышэй — кветкамі,  яшчэ вышэй  маля-валі вясёлку, птушак, воблакі…- каму што захацелася, як падказаў настрой. А настрой у дзетак быў святочны: ад нясвіжскіх сяброў Таварыства беларускай мовы імя Франці-шка Скарыны яны атрымалі ў падарунак  кніжкі з вершамі беларускіх паэтаў і бела-рускімі народнымі казкамі, а яшчэ пры-гожыя медалькі з наказам шанаваць і любіць родную мову.

Пасля ўжо на тых расфарбаваных  лістах супрацоўнікі садка ў вольны свой час напісалі дыктоўку «Малітва за беларускі народ» (з беларускага малітоўніка «Божым шляхам» 1946 г.).

— Пісаць было адказна і хвалюча, нібыта  стаіш  на каленях і просіш у Бога яго шчодрых даброт, — кажа выхавацель садка Рыта Мацкевіч. — Яшчэ думалася: мы часта звяртаемся да Усявышняга са сваімі асабіс-тымі турботамі, а ці часта ўзнімаемся да грамадскай малітвы за сваю зямлю, народ, яго будучыню, каб мог ён «разумна ды пры-гожа жыць і развівацца».

Напісаную дыктоўку-малітву маглі ўзяць з сабой  бацькі выхаванцаў, каб дома прачытаць, а то і перапісаць яе прачулыя словы: «Дабраславі нашы сем’і, каб у кож-най з іх дбалы бацька і ахвярная маці, злу-чаныя шчыраю святою любоўю, выхоўвалі Табе на славу, а Бацькаўшчыне на карысць сваіх дзетак.»

Вольга Карчэўская.

Нясвіж.

 

Дзень роднай мовы ў Беластоку

Да святкавання Міжнароднага дня роднай мовы традыцыйна далу-чыліся ў Праваслаўнай школе імя свя-тых Кірыла і Мяфодзія, дзе вывучаюць беларускую мову. Тут не толькі прайш-ла дыктоўка, але, як звычайна, зладзілі сапраўднае беларускае свята: сёлета гралі сцэнкі, танчылі лявоніху ды спя-валі. А вось чаму школа гасцей на бе-ларускае свята запрасіла менавіта на 24 лютага, патлумачыла настаўніца бе-ларускай мовы Яанна Марко:

— У гэтым годзе мы пішам 24 лютага, хаця Дзень роднай мовы 21 лютага. Нас за-прасілі ў Берасце, дзе праходзіў Фестываль беларускай культуры, і мы там выступалі. Так што я цешуся таксама, што цяпер нават у Берасці школа, якая калісьці не мела такой традыцыі святкавання Дня роднай мовы, цяпер таксама святкуе. Можа, не пішуць дыктоўкі, але нейкім іншым спосабам. Так што мы змаглі там таксама выступіць, рас-павесці пра наша свята, пра наш Дзень род-най мовы ў Беластоку. І таму трэба было перанесці дыктоўку на сёння.

Тры ўзроставыя групы пісалі роз-ныя тэксты. Напрыклад, дарослыя госці пісалі тэкст пра незалежнасць, старэйшыя школьнікі пісалі пераклад на беларускую мову тэкста польскай Нобелеўскай лаўрэ-аткі Вольгі Такарчук, малодшыя школьнікі пісалі легенду пра назву горада Берасце, які сёлета адзначыў сваё 1000-годдзе і адкуль нядаўна вярнулася школьная дэлегацыя.

Улад Грынеўскі, Радыё Рацыя.

 

Мова родная, мілагучная…

Дню роднай мовы прысвячаецца

Гэтай ісціне веру даўно,

І яна для мяне, як замова:

У людзей ёсць багацце адно —

Чалавечае, добрае слова.

С.Законнікаў.

 

Родная мова такая мілая, пяшчотная, гучная і такая цудоўная. Яна ўваходзіць у наша жыццё з вуснаў маці. Прыгожае гу-чанне роднага слова мы пачынаем успры-маць з матчыных песень, цудоўных бела-рускіх казак, легендаў і паданняў. Якуб Ко-лас, Янка Купала, Максім Танк, Максім Багдановіч, Янка Брыль …. І сёння, напэўна, няма пісьменнікаў, якія б не выказалі  сваіх адносін да роднай мовы. У шматлікіх радках песняроў падкрэсліваецца яе значэнне ў жыцці грамадства, багацце і адметнасць, паказваецца сувязь мовы народа, культуры і гістарычнай памяці.

21 лютага народы нашай планеты святкуюць Дзень роднай мовы. Амаль ўсе бібліятэчныя ўстановы ДУК «Карэліцкая раённая бібліятэка» далучыліся да гэтага шыкоўнага свята і яшчэ раз нагадалі сваім наведвальнікам, што ёсць такі дзень, ёсць такое свята, што нездарма ён устаноўлены і святкуецца, што родную мову паважаць і аберагаць трэба, «… каб не ўмерла».

Яшчэ за тыдзень да знакавай даты ў кожным «райскім» куточку (менавіта біб-ліятэка гэта асабісты рай для чалавека разу-мнага і пазітыўнага) ладзіліся цікавыя і змя-стоўныя кніжныя выставы, на якіх прад-стаўлены  лепшыя творы з фондаў бібліятэк,  праводзіліся акцыі. У сам дзень арганізавана звыш 12 мерапрыемстваў: гадзіна роднай мовы «Мова родная — багацце народнае» (Карэліцкая раённая бібліятэка), «Чароўныя гукі роднай мовы» (Райцаўская сельская бібліятэка), «Ад зерня — колас. Ад слова — мова»  (Мірская гарпасялковая бібліятэка), гістарычная вандроўка «Погляд праз ста-годдзі» (дзіцячая бібліятэка),  літаратурныя чытанні «Сэрцам роднага слова краніся» (Палужская сельская бібліятэка. І абавяз-ковым пунктам кожнай сустрэчы — агульна-нацыянальная дыктоўка. Узброіўшыся ша-рыкавымі ручкамі і аркушамі паперы, удзе-льнікі мерапрыемстваў, а гэта  падлеткі, мо-ладзь і людзі старэйшага пакалення пісалі ўрыўкі з твораў  Васіля Быкава ці  Уладзі-міра Караткевіча.

У Карэліцкай раённай бібліятэцы спачатку член Саюза пісьменнікаў Беларусі Святлана Кошур узгадала мясцовага паэта Івана Жука і яго творчасць, прасякнутую дабрынёй, любоўю да роднай зямлі і  мат-чынага слова. Нездарма імя Івана Жука ўне-сена ў даведнік Аляксея Пяткевіча «Людзі культуры Гродзеншчыны». А затым пра-дыктавала ўрывак з аповесці Васіля Быкава «Альпійская балада». На працягу 30 хвілін (менавіта столькі доўжылася дыктоўка) Іван і Джулія радаваліся сонечнаму летняму дню, паху кветак і травы, сваёй маладосці, збіралі і ласаваліся чырвонымі зорачкамі — суніцамі, на пэўны час забыўшыся пра не-бяспеку. У заканчэнні амаль усе ўдзельнікі выказалі свае пазітыўныя адносіны да ме-рапрыемства.

Тыдзень завяршыўся, але наперадзе новыя святы і новыя беларускамоўныя мерапрыемствы, якія яшчэ не адзін раз падкрэсляць, што мова — душа народа, века-вая праца многіх пакаленняў, люстэрка духоўнага жыцця і творчасці грамадства, наш галоўны і неацэнны скарб. I сёння го-нар і абавязак усіх нас — шанаваць родную мову, садзейнічаць яе развіццю і росквіту.

Н.У. Казарэз, метадыст  ДУК «Карэліцкая раённая бібліятэка.

Віншуем сяброў ТБМ,

якія нарадзіліся ў сакавіку

Адаміна Алена

Адамовіч Славамір Генрыхавіч

Азарчык Раман Уладзіміравіч

Анацка Ганна .

Андрэас Анатоль

Аніскевіч Алег

Аноп Віталь Аляксандравіч

Антонава Алена Аляксеўна

Арочка Ларыса Іванаўна

Асіпчук Аксана Мікалаеўна

Аскерка Анатоль

Астаповіч Галіна Канстанцін.

Астроўскі Аляксандр Алякс.

Аўсяннікава Тамара Аляксан.

Баброўская Людміла

Бажыцка Алег Аляксандравіч

Бандарэнка Юлія Дзмітрыеўна

Бараноўскі Сяргей

Бародзіч Ганна Стафанаўна

Баршчэўскі Лявон Пятровіч

Барэль Таццяна Уладзіміраўна

Баўсюк Мікола

Бахцізіна Кацярына Георгіеўна

Белякоў Аляксандр

Бермант Раіса Барысаўна

Богдан Вадзім

Бойка Сяргей Васільевіч

Бохан Уладзіслаў Сяргеевіч

Бубула Вольга

Бугай Казімір Іосіфавіч

Бугук Яўгенія Якаўлеўна

Бука Таццяна Леанідаўна

Булак Аляксандр

Бураўкін Арсеній Аляксеевіч

Бутылін Міхась Уладзіміравіч

Бяляева Наталля Уладзімір.

Васільчанка Мікола Рыгоравіч

Вашкевіч Андрэй Фрыдрых.

Вашкевіч Ігар Пятровіч

Віцько Дзмітры Вячаслававіч

Войшніс Фаіна Сцяпанаўна

Вулхайзер Курт Фрэдрык

Вянгура Ніна Фёдараўна

Вярбіцкая Ядвіга Станіслав.

Вячорка Францішак Валянц.

Галец Вольга Георгіеўна

Гапеенка Анатоль Мікалаевіч

Гарасюк Аляксандр

Гардзей Н. М.

Гаркавая Людміла

Гарэлікава Ларыса Эдуардаўна

Герасімовіч Валянцін Іванавіч

Гіль Лілея Эдмундаўна

Гоўша Сяргей Канстанцінавіч

Грамыка Валянціна Васільеўна

Грыгаровіч Радаслаў Іванавіч

Грыгор’еў Аляксандр Віктар.

Грынь Наталля Станіславаўна

Грышкевіч Юры Генадзевіч

Гук Ганна Іванаўна

Гуркоў Канстанцін Уладзімір.

Дабратвор Ілля Мікалаевіч

Давыдоўская Алена Сяргееўна

Дайлідка Юры

Далудзенка Анастасія Дзмітр.

Дамасевіч Віталь Уладзімір.

Дапкюнас Жанна Казіміраўна

Дарашкоў Сяргей

Дзіцэвіч Рычард Мікалаевіч

Дзмітруковіч Вольга Фёдар.

Другакова Марына Мікал.

Дрык Людміла

Дубіцкі Уладзімір Пятровіч

Дыдышка Ніна

Дэц Алена Георгіеўна

Жылко Антон Мікалаевіч

Забалотная Леакадзія Віктар.

Завацкі Яўген Ігаравіч

Занкевіч Сяргей Міхайлавіч

Згірскі Міхаіл Францавіч

Здзітавец Алена Уладзіміраўна

Зінавенка Сяргей Леанідавіч

Зянькевіч Барыс Барысавіч

Іванова Бярнарда Пятроўна

Ішчанка Галіна Мікалаеўна

Кавальчук Дамініка Сяргееўна

Кавальчук Дзмітры Леанідавіч

Кадушка Вера Уладзіміраўна

Казлова Аляксандра Віктар.

Каліновік Вольга Фёдараўна

Калоша Аляксандр Аляксан.

Кандрацьева Зінаіда Міхайл.

Капковіч Вольга

Карабач Марыя

Каралёва Таццяна Іванаўна

Карась Ганна Аляксандраўна

Караткевіч Таццяна Мікал.

Карлінскі Віктар Адамавіч

Карпіцкі Максім Юр’евіч

Кашкур Іосіф Станіслававіч

Кечанкоў Мікалай Мікалаевіч

Кірылаў Герман Іларыёнавіч

Кіслая Вольга Юр’еўна

Клімавец Яўгенія Антонаўна

Клінава Дарыя

Коваль Ірына Віктараўна

Козел Ларыса Міхайлаўна

Конічава Галіна

Корань Вольга

Кохан Павел Сяргеевіч

Крапоціна Вольга Іванаўна

Красніцкі Віктар Яўгенавіч

Крол Цімур Аляксандравіч

Крук Ларыса Васільеўна

Крукоўскі Уладзімір

Крывенькая Марына Расцісл.

Кулеўскі Уладзіслаў Ігаравіч

Кулецкі Уладзіслаў Ігаравіч

Кулішча Эдуард Францавіч

Кунцэвіч Уладзімір Генадз.

Курбацкі Аляксандр Міхайл.

Кухаронак Валянціна Іванаўна

\Кухто Васіль Іванавіч

Лазіцкі Дзяніс Андрэевіч

Лазоўскі Алег Алегавіч

Лапенка Аляксей Купрыянавіч

Лапіцкі Аляксей Іванавіч

Латушка Ірына

Латыш Аліна Лявонаўна

Леўшукоў Андрэй

Ліннік Мікалай Міхайлавіч

Лісоўскі Тарас Станіслававіч

Ліцвінчук Наталля

Лойка Ганна Станіславаўна

Лукашэвіч Аляксей Пятровіч

Луханіна Алена Альбінаўна

Ляўковіч Міхась Васільевіч

Мазанік Аляксандр Віктаравіч

Макар Юры Уладзіміравіч

Макарэвіч Сяргей Іосіфавіч

Малахава Людміла Віктараўна

Малашанка Зміцер Васільевіч

Малашчанка Ядвіга Алегаўна

Малышчыц Мікалай Васіл.

Мамонька Алена

Мамчыц Эдуард Іосіфавіч

Марачкін Аляксей Антонавіч

Марус Алена

Маханько Алена Валер’еўна

Махвіц Аляксей Яўгенавіч

Мацвееў Ігар Аляксеевіч

Мельнікава Анжэла

Мельнікава Святлана

Мерцалава Надзея Фёдараўна

Мінава Вера

Місевіч Мар’ян

Міхалькевіч Віталь Генрых.

Міхалькевіч Віталь Паўлавіч

Міхалькевіч Уладзіслаў Генр.

Міхнавец Дзіна Мікалаеўна

Мухіна Надзея Аляксандраўна

Мяцюн Таццяна Мар’янаўна

Насовіч Эдуард Піліпавіч

Несмяянава Людміла Данілаўна

Носава Галіна

Падгайскі Мікалай Вячаслав.

Пазднякова Анастасія Дзмітр.

Пазняк Марыя

Пальчэўскі Юры Леанідавіч

Паляк Надзея Васільеўна

Панкевіч Аляксандр

Папковіч Уладзімір Антонавіч

Паўлавец Зміцер Змітравіч

Паўлюковіч Ніна

Пералайка Мікалай Уладзім.

Перападзя Ліна Фёдараўна

Праконіна Вера Уладзіміраўна

Прыбыш Ірына Мікалаеўна

Прыгодзіч Фёдар Уладзімір.

Пяткевіч Аляксей Міхайлавіч

Пятручык Уладзіслаў Анат.

Рабчынская Лідзія Аляксееўна

Раманоўская Ганна Леанідаўна

Раманоўская Яніна

Рамашэўская Людміла Алякс.

Родзік Анатоль Леанідавіч

Рулевіч Алена Валер’янаўна

Русан Сяргей Іванавіч

Руткоўская Антаніна Фадз.

Рыбакова Ірына Алегаўна

Рыбакоў Яўгеній Юр’евіч

Рыбачонак Аляксандр Міх.

Рымша Ангеліна Алегаўна

Сабалеўская Вольга Алякс.

Савіцкі Максім

Савіцкі Павел Уладзіміравіч

Садоўская Алена Станіслав.

Садоўскі Раман

Салдаценка Ігар Пятровіч

Санько Зміцер Хведаравіч

Саракавік Анатоль Вячаслав.

Сарнацкі Аляксандр Балясл.

Саўчанка Марыя Уладзімір.

Севасцьянава Ганна Сяргееўна

Сідаровіч Ала Рамуальдаўна

Сідарэвіч Святлана Рыгораўна

Сідарэнка Сяргей Уладзімір.

Сінькевіч Сяргей Алегавіч

Сіняўская Вера Васільеўна

Смаль Вячаслаў Мікалаевіч

Смірнова Рэната Юр’еўна

Старавойт Наталля Юр’еўна

Стаўбун Ірына Іванаўна

Стахоўскі Станіслаў Аляксан.

Стаціўка Мікалай

Страха Соф’я Валянцінаўна

Стэпусь Васіль

Суравіцкі Віталь Анатольевіч

Сурскі Ягор Дзмітрыевіч

Сухарава Любоў Васільеўна

Сушко Вера Іванаўна

Сцямпкоўскі Сяргей

Сцяцко Павел Уладзіміравіч

Сянкевіч Васіль Іванавіч

Табушава Ірма Алегаўна

Тамулёнак Мікалай Іванавіч

Тацянкоў Генадзь Максімавіч

Точка Людміла Браніславаўна

Трайнель Віктар

Траццякова Алена Уладзімір.

Трацяк Іван Іванавіч

Трашчанка Уладзімір Яўхім.

Турок Марыя Аляксандраўна

Уазіз Амін

Узлоўскі Валянцін

Федаровіч Валерый Васільевіч

Філіпаў Мікалай Альбертавіч

Фірысюк Таццяна Мікалаеўна

Хабян Вольга

Хамрэнка Ірына Алегаўна

Харашылава Тамара Пятроўна

Хацятоўскі Аляксей Алякс.

Храпавіцкі Васіль Сяргеевіч

Цвяткова (Русак) Надзея Ів.

Цыркуноў Аляксандр Іванавіч

Чакур Анатоль Міхайлавіч

Чаляпін Аляксей

Чапля Аляксей Генрыкавіч

Чарняўская Святлана

Чашчына Наталля Мікалаеўна

Чэчат Сяргей Аляксандравіч

Шавель Яўген Іванавіч

Шагулін Алег Іванавіч

Шадыра Вадзім Іосіфавіч

Шарах Генадзь Мікалаевіч

Шаргаева Святлана Міхайл.

Шарэйка Вольга

Шахоўская Святлана Уладзім.

Шыпіла Вераніка Уладзімір.

Шышкіна Лена Сяргееўна

Шышук Андрэй Іванавіч

Шэметава Алеся Аляксандр.

Якубоўская Таццяна

Якубук Наталля Раманаўна

Яноўская Марыя

Януковіч Вікторыя Эдуард.

Янчанка Алена Рыгораўна

Яўдошына Ларыса Іванаўна

Яцына Яна Мікалаеўна

 

З чарады Страцім-Лебедзя…

Навіна аб смерці блізкага чалавека заўсёды засцігае зняна-цку, як гром з яснага неба… І ты, агаломшаны гэтай навіной, робі-шся абсалютна абязброеным і бездапаможным перад жыццём і лёсам. І пачынаеш пакутліва сум-нявацца ў існасці Божага про-мыслу… Ну чаму? Чаму? Чаму так? Мо таму, што «не па барадзе, а па чарадзе смерць ідзе…»? Алесь Пісьмянкоў, Ала Канапелька, Ана-толь Сыс, Уладзімір Марук, Тац-цяна Сапач, Міхал Анемпадыстаў, Уладзіслаў Ахроменка… У гэтым жалобным шэрагу з нядаўняга часу і — Эдуард Дубянецкі… Ён быў паэтам з рыцарскім абліччам і анёльскай душой — абсалютна шчырым, даверлівым і бяскрыў-дным у адносінах да  людзей і ні разу не паскардзіўся на бязлітасны лёс, і не выказаў крыўды на Бога за сваю фізічную загану… На гэта здольныя толькі сапраўдныя  во-латы Духу… Тыя, хто робіць пер-шы крок на Птушыны шлях без самоты і шкадавання, бо «кнігу маюць»… Паэт Эдуард Дубянецкі з іх акрыленай чарады…

 

 

Памяці Эдуарда Дубянецкага

 

Отговорила роща золотая…

 С. Ясенін.

 

Нібыта хтосьці зло пажарціў, —

яшчэ учора вершы сніў…

— Ой, Эдуардзе, Эдуардзе!

Ну што ж ты, дружа, нарабіў?!

Жыцця на дробязь не растраціў…

Хлуснёй душу не замуціў…

— Ой, Эдуардзе, Эдуардзе!

Ты, як анёл, узнёсла жыў…

Аб моры мару даляглядзіў…

Не шкадаваў балесных крыл…

— Ой, Эдуардзе, Эдуардзе!

Чым Богу ты не дагадзіў?

Завету Геніюш не здрадзіў…

Больш за жыццё

свой Край любіў…

— Ой, Эдуардзе, Эдуардзе!

Не ў час твой гай адгаманіў…

 Эдуард Акулін.

25 лютага 2020 г. 20:25.

Эдуард Дубянецкі

Паэт, гісторык, культуролаг, эсэіст. Аўтар кнігі паэзіі «Душы маёй няскончаны палёт» (2011), а таксама навукова-папулярных кніг, энцыклапедычных даведні-каў і навучальных дапаможнікаў па гісторыі Беларусі, белару-сазнаўству, культуралогіі. Кан-дыдат гістарычных навук. Нара-дзіўся ў 1966 годзе ў вёсцы Чудзін на Берасцейшчыне. Памёр 25 лютага 2020 года.

 

Беларуская мова

 

Беларуская мова —

То крылы,

Што дае міласэрна Ўсявышні

Нам для ўзлёту

Знямелай душы…

 

Беларуская мова —

Малітва,

Што гучыць пранікнёна і льецца

Жыццядайным святлом

На імшы…

 

Беларуская мова —

Ліхтарык

Для таго,

Хто зблудзіў цёмнай ноччу

І не ведае шлях

Да шашы…

 

Беларуская мова —

Цягнік ты,

Здольны вывезці хутка народ

На прастор

Ціхай радасці вольны

З хцівай пашчы

Бязвер’я глушы…

 

Зрабі з маім сном, што захочаш…

 

Калі мой сон

ізноў

сплываці будзе

уніз па рэчцы,

ты яго спыні…

 

Спыні

і на руках сваіх вільготных

у дом пусты

свой прынясі ўначы,

а потым

у ложак свой яго,

нібыта котку,

з сабою побач

пакладзі і прытулі,

альбо,

як бруднае

і непатрэбнае люстэрка,

ушчэнт разбі яго,

без роспачы разбі…

 

Канфармісты

 

Іх не турбуе лёс краіны,

Іх крэда — быць ніжэй травы

І гнуць перад начальствам спіны,

Жыць, як бязвольныя рабы.

 

Іх не хвалюе скон народа,

А толькі шмоткі, сэкс, харчы.

Для іх пусты гук «дух», «свабода».

Іх прынцып —

«лепш заўжды маўчы!»

 

Яны б хацелі жыць так вечна,

Бы рыбы ў касяку, маўчаць,

І плыць у рацэ жыцця бяспечна

Усёй сям’ёй сваёй. Аднак

Ім здолее хтось пракрычаць

З нашчадкаў шчырых:

«Ганьба! Ганьба!»

Беларускі баян

 

Рыгору Барадуліну

 

Кшчоны вы нябёсамі і Богам,

каб служыць

святыні нашай — мове!

Каб насуперак

усім бедам і трывогам

эліксірам быць

чароўным у знямозе!

 

Голас Ваш узнёслы вышэй гор

узлятае, мудры

дзядзька наш Рыгор!

Вы — паэзіі цудоўнай акіян,

чараўнік і беларускі наш Баян!

 

Паэзія

 

Адзін другога пераконваў:

«Паэзія — гэта пошук

дна бяздоннага маўчання»

Другі яму рашуча запярэчыў:

«Не! — гэта адчуванне

бязмежнага болю

ў нетрах спрадвечнай мілосці».

А трэці паспрабаваў іх

прымірыць:

«Паэзія — гэта спасціжэнне

спрадвечнага маўчання

мілосці на дне неабсяжнага болю».

 

Творчасць

 

У лабірынце слоў нямых

блукаю,

нястомна я шукаю сярод іх

такія словы,

каб з іх можна было скласці,

нібыта пазл,

таямнічы верш,

які б змог вырвацца

з прасторы нематы,

і ў рэшце рэшт

загаварыць

са мной, з табой,

а мо

і з цэлым светам…

 

Там…

 

Там штось шапоча пасівелая рака,

вісяць, бы яблыкі,

на дрэве неба зоркі,

там выглядае лодка рыбака

чаўном Харона. І ляжаць пагоркі,

 

нібы вярблюды

у пустыні; вецер там

містычнай цішынёй зачараваны,

бы немаўлятка, спіць.

З нябёс бальзам

спакою льецца.

Дзіўны час нірваны…

 

Журботны дыялог

 

«Жыццё маё сцякала,

Бы вада

З халоднага

І вострага ляза…»

 

«Маё жыццё —

Гаркавая сляза,

Што ўпала на зямлю калісь

І знікла,

І знікла незаўважна,

Бы раса…»

 

[Той дыялог

Дзвюх мёртвых душ

Пачулі

Пясок маўклівы

Й задуменная трава].

 

2020  —  ГОД  ЖЫЛКІ

План работы

Нясвіжскай раённай арганізацыі ГА «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны» па ўшанаванні 120-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Жылкі

  1. Грамадская працоўная акцыя «100 дубоў для Жылкі».
  2. Выданне календара «Маляван-кі», прысвечанага «песняру кра-сы» У. Жылку і творам народных мастакоў-самавукаў.
  3. Прэзентацыя календара «Маля-ванкі» — анонс ГОДА ЖЫЛКІ на Нясвіжчыне.
  4. Ліст ад сяброў ТБМ і зацікаў-ленай грамадскасці на імя стар-шыні Нясвіжскага раённага Савета дэпутатаў з прапановай назваць адну з вуліц г. Нясвіжа імем Ула-дзіміра Жылкі.
  5. Ліст ад сяброў ТБМ і зацікаў-ленай грамадскасці на імя стар-шыні Гарадзейскага Савета дэпу-татаў аб наданні адной з вуліц г.п. Гарадзея імя Уладзіміра Жылкі.
  6. Напісанне Агульнанацыяна-льнай дыктоўкі (АНД) «Закладка на Жылку».
  7. Распрацоўка эскіза і выраб па-мятнай пліты ў гонар Жылкі для ўсталявання на камені ў зоне адпа-чынку «Ціхая затока» (бераг Ушы, Гарадзея).
  8. Падбор радкоў з вершаў паэта і ўсталяванне суправаджальных лірычна-краязнаўчых паказаль-нікаў у зоне адпачынку «Ціхая затока».
  9. Ініцыяваць выкуп хаты ў в. Ма-кашы, дзе нарадзіўся і гадаваўся паэт, з мэтай далейшай мемары-ялізацыі сядзібы і стварэння музея Жылкі.
  10. Удзел ў святкаванні юбілею па-эта ў в. Макашы і г.п. Гарадзея.
  11. Літаратурная сустрэча ў Гара-дзеі «Чытаем і дэкламуем Жылку».
  12. Зварот да адміністрацыі Стаў-бцоўскага раёна аб усталяванні ў в. Падлессе, дзе летаваў Уладзімір Жылка, КАМЕНЯ ПАМЯЦІ па-эта і РУЖОВАГА КРЫЖА як сім-вала яго творчасці.
  13. Працоўныя дэсанты («Ціхая затока», Гарадзея і Макашы). 14. Экскурсіі для ахвотных наве-даць радзіму паэта.
  14. Зварот да беларускай грамад-скасці з прапановай ажыццявіць паездку да магілы паэта ў г. Уржум
  15. Памінальная імша па У. Жылку ў Ішкальдзі, дзе некалі прыняў ён хрышчэнне.

 

Д А Л У Ч А Й Ц Е С Я !

Міжнародны дзень роднай мовы ў Гарадзенскім аграрным універсітэце

Міжнародны дзень роднай мовы адзначаецца традыцыйна 21 лютага. У нашым горадзе адбы-лася 13 агульнарэспубліканская дыктоўка.

З ранку па запрашэнні На-таллі Іванаўнай Пержынскай па-трапіў на пачатак дыктоўкі ў кор-пусе БТФ на вуліцы Акадэмічнай. Дыктоўка была па творы Аляксея Карпюка «Данута». З самой Да-нутай мы таксама знаёмыя яшчэ з часоў маёй вучобы ў ГСГІ, калі яна выступала ў нас разам з Аляк-сеем Нічыпаравічам перад студэн-тамі сельскагаспадарчага інсты-тута. У гэты раз дыктоўку пісалі студэнты школы кіруючых кадраў. Зрабіў некалькі здымкаў і накі-раваўся ў свой корпус на заняткі.

Прайшло пару гадзін, і я аказаўся сведкам яшчэ дзвюх дык-товак. Адну з іх чытала Наталля Іванаўна для першакурснікаў. Як мне падалося, студэнты былі ве-льмі сціплымі.

У іншай аўдыторыю дык-тоўку чытала таксама для перша-курснікаў Аксана Мікалаеўна Асіпчук. У студэнтаў гэта былі першыя заняткі па беларускай мове. Тэкст дыктоўкі яны пісалі на вельмі прыгожа аформленых ар-кушах паперы, якія спецыяльна для дыктоўкі падрыхтавала Аксана Мікалаеўна. Распавёўшы некалькі цікавых старонак пра свае сустрэ-чы з выдатнымі беларускімі пісь-меннікамі і паэтамі я пакінуў аў-дыторыю, каб не перашкаджаць ні выкладчыку, ні студэнтам.

Мікола Таранда.

Міжнародны дзень роднай мовы ў

Бярозаўскім палацы культуры

У 1999 годзе рашэннем 30-й се-сіі Генеральнай канферэнцыі ЮНЭСКА з мэтай садзейнічання моўнай і культур-най разнастайна-сці і шматмоўя ўстаноўлены Міжнародны дзень роднай мовы, які штогод адзначаецца 21 лютага.

З мэтай папулярызацыі і падтрымкі беларускай мовы ў Бярозаўскім гарадскім Доме ку-льтуры Лідскага раёна адбылася квэст-гульня «Размаўляем па-бе-ларуску», да Міжнароднага дня роднай мовы. Удзельнікаў чакала падарожжа па станцыях, на якіх прыходзілася выконваць цікавыя і разнастайныя заданні.

1-ае месца заняла каманда СШ № 3 «Крынічкі».

Сардэчна віншуем нашых пераможцаў.

Наш кар.

 

Міжнародны дзень роднай мовы ў Гарадзенскай абласной арганізацыі  ТБМ

Міжнародны дзень роднай мовы сябры абласной арганізацыі ТБМ  адзначылі разам з навучэн-цамі і выхаванцамі беларускіх групаў і класаў Гародні. Дзеці пад-рыхтавалі праграмы святкавання, а сябры арганізацыі павіншавалі, прыгожымі падарункамі. Для  да-школьнікаў 65 і 83 садкоў было выраблена 60 адмысловых нале-пак. У кожным з гэтых садкоў існуе па адной беларускай групе. Ме-навіта туды і занеслі налепкі Галіна Самойла і Іна Соркіна. Яшчэ ў адным садку, у сорак пятым так-сама існуе і працуе беларуская, мяшаная паводле ўзросту, група дашкольнікаў. Але там уведзены каранцін, таму сябры Таварыства беларускай мовы Гарадзенскай вобласці  завітаюць з падарункамі і адзначаць Дзень роднай мовы пазней.

 

Трэба заўважыць, што вы-хавацелі і дзеткі беларускіх групаў садкоў 83 і 65 добра падрыхта-валіся да святкавання Дня роднай мовы. Маюць добрую метадыч-ную базу для выхавання па — бела-руску. У садку № 65, па вуліцы Рэпіна, 7 — загадчыца Алена Прац-кайла і выхавальніца Марына Шы-мук. Беларуская група складаецца з дваццаці двух дзетак. У садку № 83, вуліца Ліможа, 8 —  загадчыца Алена Пышынская. Колькасць дзетак ў беларускай групе — 12. У апошні віншаваць дзяцей прыйшлі не толькі сябры ТБМ, але і наву-чэнцы суседняй гімназіі.

 

У сярэдніх школах 32 і 34 ўжо цягам дзесяці гадоў існуе бе-ларуская плынь. Ёсць таксама па адным-два навучэнцы па асоб-ным навучальным маршруце ў гімназіях 7 і 10 г. Гародні.

Сябры Таварыства бела-рускай мовы адведалі гэтыя шко-лы, дзе ўручылі падарункі (на-стольная гульня «Паўстанцы», кніжкі, налепкі) і адмысловыя па-дзякі ўсім беларускім выдатнікам: Алесі Карнэль, Ульяне Федасевіч, Васілю Астроўскаму, Дамініцы Лукашык, Айгару Бучу, Марыі Чугай, Яну Астроўскаму, Свят-лане Астроўскай. Некаторыя з названых школьнікаў, разам з бацькамі прыйшлі на грамадскую трынаццатую гарадзенскую дык-тоўку і там атрымалі падарункі і падзякі ад грамадства і сяброў ТБМ.

 

У фармаванні падарункаў  фінансавую дапапамогу Тава-рыству беларускай мовы аказалі гарадзенскія людзі і гандлёвыя ўстановы: Сяргей Зылькоў, Павел Мажэйка, Зміцер Захарка, Мікола Маркевіч, Галіна Парфененка, крамы «Адметнасць», «Цудоўня», «Кубік», партал Hrodna.life.

Віктар Парфёненка, старшыня Гарадзенскай

абласной Рады ТБМ.

 

13-я Агульнанацыянальная дыктоўка ў філіялах ДУК «Лідская раённая бібліятэка імя Я. Купалы»

Шэраг мерапрыемстваў прайшлі ў філіялах ДУК «Лідская раённая бібліятэка імя Янкі Купа-лы», прымеркаваных да Міжна-роднага дня роднай мовы. Акрамя такіх звыклых форм, як літаратур-ныя вечары, гадзіны роднай мовы, гасцёўні, віктарыны, урокі бе-ларусазнаўства традыцыйным стала правядзенне Агульнанацыя-нальнай дыктоўкі, якая сёлета прысвечана 75-годдзю Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. Гэтае мерапрыемства праводзіцца з мэтай папулярызацыі беларускай мовы, шырокага святкавання Міжнароднага дня роднай мовы.

15 лютага 13-ю Агульнана-цыянальную дыктоўку пісалі ў філіяле «Мінойтаўская сельская бібліятэка». У дыктоўцы прымалі ўдзел жыхары вёскі Мінойты, а таксама старшыня і намеснік ста-ршыні Лідскай гарадской арганіза-цыі ТБМ Станіслаў Суднік і Сяргей Чарняк. Тэкст чытала настаўніца беларускай мовы і літаратуры ДУА «Мінойтаўская сярэдняя школа» Алена Іосіфаўна Скерсь. Для дыктоўкі быў выбраны тэкст з аповесці А. Карпюка «Данута». Большасць з тых, хто прыйшоў, хоць i запэўнiлi, што вырашылi далучыцца да дыктоўкi выключна са спартыўнага iнтарэсу, але пад-час мерапрыемства адчувалася, што хваляванняў i напружання ў зале было нямала. Справіліся з дыктоўкай усе прысутныя — вынікі былі добрымі і выдатнымі.  Пакуль ішла дасканалая праверка дыкто-вак перад прысутнымі з невялікім канцэртам выступіў бард Сяргей Чарняк.

19 лютага падчас гадзіны беларускай мовы «Далучыся да роднай мовы» у філіяле «Дітвян-ская сельская бібліятэка» прайшла дыктоўка, у якой прымалі ўдзел вучні мясцовай школы розных узростаў. Школьнікам звычна пісаць дыктоўкі, таму ўсе выдатна справіліся з пастаўленай задачай.

Здаць своеасаблівы «экза-мен» на веданне роднай мовы ў Лідскую раённую бібліятэку імя Янкі Купалы 21 лютага прыйшлі самыя актыўныя і адданыя чыта-чы. Да ўвагі ўдзельнікаў дыктоўкі быў прадстаўлены ўрывак з ра-мана «Векапомныя дні» М.Ц. Лынькова «Будзем жывы, будзе і дэпо». Адразу пасля дыктоўкі ўсе ўдзельнікі мелі магчымасць сама-стойна праверыць свой тэкст і зра-біць асабістыя высновы, наколькі добра яны валодаюць беларускай мовай. Трэба разумець, што гэта сімвалічная дыктоўка, нешта кшталту флэшмоба. Яго галоўная мэта — паказаць, што табе пада-баецца беларусская мова. Такім чынам, дэвіз мерапрыемства — «Я ўдзельнічаю, таму што мне пада-баецца». І людзі сапраўды атры-малі задавальненне.

Міжнародны дзень роднай мовы быў адзначаны і ў філіяле «Бярозаўская гарадская біблія-тэка». 21 лютага сябры аматарска-га аб’яднання «Суразмоўніца» прынялі  ўдзел у 13-й Агульнана-цыянальнай дыктоўцы, напісаўшы тэкст Васіля Быкава «На Чорных лядах».

Тым жа днём у філіяле «Лідская гарадская бібліятэка № 6 імя В. Таўлая»  ладзілася літара-турная гасцёўня «Родная мова — матчына мова, ззяе вясёлкай кож-нае слова». Прысутным быў пра-панаваны для дыктоўкі тэкст А. Карпюка «Данута»,  усе з ахвотай і выдатна яе напісалі. Падчас ме-рапрыемства гучалі вершы і песні на роднай мове. Дадаткам біблі-ятэкар правяла агляд кніг «Адкры-ваю… нанова беларускае слова».

21 лютага філіял «Дварыш-чанская сельская бібліятэка» за-прасіў вучняў 5-га класа ДУА «Дварышчанскі вучэбна-педага-гічны комплекс дзіцячы сад-сярэд-няя школа» адзначыць Міжнарод-ны дзень роднай мовы паэтычнай сустрэчай «І прыгожа льюцца на прасторы словы беларускай мо-вы». Свае веды вучні прадэман-стравалі адгадваючы загадкі, збіра-ючы прыказкі і напісаўшы дык-тоўку, якую прапанавала настаў-ніца беларускай мовы І.Л. Шостак.

Апошнімі  ўдзел у дыктоў-цы прынялі чытачы філіяла «Лід-ская гарадская бібліятэка № 3″, дзе ў рамках гадзіны роднай мовы «І прыгожа льецца  па прасторы  сло-ва беларускай мовы» 22 лютага прайшла дыктоўка. Тут тэкст з апо-весці А. Карпюка “Данута” пісалі ў асноўным сябры лідскіх аргані-зацый ТБМ. Чытала А.Я. Папковіч.

Прайшлі мерапрыемствы і ў іншых бібліятэчных філіялах раёна. Да прыкладу:

20 лютага ў рамках дзіця-чага клуба «Буслік» філіяла «Лід-ская гарадская бібліятэка № 2″ прайшла пазнавальная сцяжынка «Чаму знікаюць словы?», пры-меркаваная да Міжнароднага дня роднай мовы.

Да Міжнароднага дня род-най мовы 20 лютага прайшла літаратурная вечарына «Роднаму слову прызнанне ў любові» у філіяле «Тарноўская сельская біб-ліятэка».

21 лютага філіял «Лідская гарадская дзіцячая бібліятэка» за-прасіў навучэнцаў 3А класа ДУА «Сярэдняя школа № 8 г.Ліды» на літаратурную палітру «Беларускае роднае слова, ты на крылах буслі-ных ляціш», прысвечаную Міжна-роднаму дню роднай мовы.

21 лютага да Міжнароднага дня роднай мовы ў філіяле «Лід-ская гарадская бібліятэка №1″ ад-быўся паэтычны вянок па творах беларускіх паэтаў «У мовы роднай — роднае карэнне», і так па ўсіх філіялах.

Міжнародны дзень роднай мовы — нагода для носьбітаў любой мовы яшчэ раз задумацца аб лёсе той адзінай, якую мы завём род-най, якую чуем упершыню з мат-чыных вуснаў, на якой размаўлялі нашыя продкі. А дыктоўка дае маг-чымасць праверыць уласную пісь-меннасць, садзейнічае развіццю патрыятызму, павагі да роднай ку-льтуры.

Бібліятэкар аддзела

бібліятэчнага маркетынгу

К.С. Сандакова.

 

Да Міжнароднага дня роднай мовы ў Лідзе адбыўся штогадовы квэст ад платформы Say.by

22-га лютага да Між-народнага дня роднай мовы ў Лідзе адбыўся штогадовы квэст ад платформы падтры-мкі жывой беларускай мо-вы Say.by. Згуляць у квэст маглі ўсе ахвочыя без уз-роставых абмежаванняў.

Каб прайсці квэст трэба было абысці тры ла-кацыі: адшукаць QR коды ў кафэ хуткага харчавання «Тутака», у кавярні «Добрая кава» і кафэ «Тамака». Усяго было 13 пытанняў, і за кожны правільны адказ удзельнікі раскрывалі сімвал закада-ванай фразы квэсту. Пра-йшоўшы паспяхова ўсе вы-прабаванні можна было ат-рымаць — “Я (люблю) РОД-НУЮ МОВУ”.

У пытаннях трэба было: адгадаць беларускія загадкі; пакуль гучыць уры-вак песні беларускай выка-наўцы Palina — «Як ты» або  ўрывак з перакладзенага фільма «Вядзьмар» студыяй дыктарскага агучвання па-беларуску Gavarun.by ад-шукаць ў прапанаваных тэкстах словы, якія не супа-даюць з арыгіналам. Напі-саць правільна пад дыктоўку знакамітыя цытаты і шмат інш.

Квэст доўжыўся ўвесь дзень і пад заканчэнне працоўнага часу кафэ «Ту-така» ў 0:00 быў завершаны.

Падсумаваўшы вы-нікі былі вызначаны 8 па-спяховых удзельнікаў сярод якіх былі вылучаны прызё-ры 1-га, 2-га і 3-га месца, якія справіліся першыя:

  1. Ксенія;
  2. Валерыя;
  3. Дар’я;
  4. Антон;
  5. Дзіяна;
  6. Зміцер;
  7. Вікторыя;
  8. Антон.

 

23-га лютага ў бан-кетнай зале кафэ хуткага ха-рчавання «Тутака» адбыло-ся ўрачыстае ўзнагаро-джанне. Кіраўнік платфор-мы Say.by Аляксандар Ша-стаковіч прывітаў усіх пера-можцаў квэсту з Міжнаро-дным днём роднай мовы і выдатна завершаным квэ-стам. Усе паспяховыя ўдзе-льнікі атрымалі арыгіналь-ныя прызы ад платформы Say.by. А заняўшыя 1-е, 2-е і 3-е месцы ў дадатак атры-малі грашовыя сэртыфікаты ад “Тутака” па 10 рублёў, “Добрай кавы” па 5 рублёў і “Тамака” па 10 рублёў.

Мы шчыра дзякуем усім, хто прыняў удзел у квэсце ў падтрымку бела-рускай мовы.

З Міжнародным днём роднае мовы!

Алег Лазоўскі.

 

«Загаўліны» ў Кальчунах

Апошні вечар перад Вялікім пастом у аўторак 25 лютага ў Кальчунах Ашмя-нскага раёнапрайшоў па традыцыях і звычаях прод-каў. У «тлусты аўторак» у мясцовым аддзеле культу-ры і вольнага часу сабра-ліся добрыя вясёлыя адна-вяскоўцы, каб разам па-ўдзельнічаць у тэатралі-заваным абрадавым дзеянні «Загаўліны», зладзіць «пра-бачальную бяседу», «пра-цягнуць калодку», патан-чыць, выявіць спрыт у за-плятанні кос са стужак, прадставіць свае асабістыя рэцэпты падрыхтоўкі бела-рускіх страў, паспрабаваць усякіх смачнасцяў ад гаспа-дара і гаспадыні: традыцы-йных ласункаў і пахучых мясных страў!

Кальчуны — гэта ката-ліцкае аграмястэчка, а ў беларускіх каталікоў гэты дзень завецца «Запусты», у Кальчунах — «Загаўліны», ад слова «загаўляцца», г.зн наесціся сытна тлустай мясной ежы перад пастом?! Гэты абрад быў звычайным для гэтай мясцовасці да пачатку 90-х, потым быў забыты. А вось чатыры гады назад за-гадчыца аддзела культуры і вольнага часу аг. Кальчуны Кагадоўская Сняжана Іосі-фаўна з супрацоўнікамі аднавілі гэтую тра-дыцыю і цяпер ужо падтрымліваюць кожны год. Гэтым разам абрад пачаўся абыходам двароў групай пераапранутых з возам з канём, якія сабралі з хат жыхароў аграмяс-тэчка старыя рэчы, каб спаліць іх вечарам на агульным яркім вогнішчы! Пудзіла (ля-льку, тыпу масленічнай) насілі з сабой па дварах (але потым не спалілі!). Яе падол ірвалі на часткі, для таго каб потым закапаць у гародах аграместачкоўцаў для павелічэн-ня ўраджайнасці. Потым усе разам сабра-ліся ў імправізаванай  хаце на вячоркі. Перад уваходам усім прыйшлося пераскочыць цераз «бервяно» і пачаставацца смачнай духмянай наліўкай для весялосці! Гасцінныя гаспадары разам з гасцямі накрылі агуль-ныя сталы. Тут можна было ўбачыць і тэатралізацыю цікавай тра-дыцыі: прыбраўшы бярозавае палена як нованароджанае дзіця, яго падарылі неза-мужняй дзяўчыне, каб яна сёлета выйшла замуж. А вось нежанатым хлопцам пры-вязвалі да нагі бярозавыя палены, і тыя павінны былі ці хадзіць з імі ці адкупіцца — у нашым выпадку замест водкупу спявалі песню. Запальным стаў выступ самабыт-нага песеннага калектыва са Смаргонскага раёна «Валычанка» з народнымі шумавымі музычнымі прыладамі побытавага пахо-джання.  Пасля вячэры сталы з ежай пакрылі чыстымі белымі абрусамі і ахінулі ў кажух для павелічэння дастатку і багацця. Пасля гэтага пачаліся  вясёлыя народныя танцы! Свята працягвалася дапазна! Усе яго ўдзе-льнікі атрымалі яркія ўражанні і смачныя пачастункі, каб, загавеўшыся ад душы, сем тыдняў шчыра папасціцца.

 Па матэрыялах аддзела

метадычнай працы ГУК

«Ашмянскі РЦК» і карэспандэнта-аматара

Альфрэда Мікуса.

НАША СЛОВА № 9 (1472), 26 лютага 2020 г.

Аўторак, Сакавік 3, 2020 0

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

У Дзень роднай мовы Ліда ўрачыста стала культурнай сталіцай Беларусі

Урачысты канцэрт на сцэне Палаца культуры ў Лідзе даў старт рэспубліканскай ак-цыі «Культурная сталіца Бела-русі — 2020″. У час канцэрта былі прадстаўлены розныя эпі-зоды гісторыі горада. Урачы-стай праграме папярэднічала выстаўка культурных асаблі-васцей і дасягненняў Ліды. Яна аб’яднала мінулае і сучаснае горада, прапанаваўшы гасцям інтэрактыўнае падарожжа па адной з яго найстарэйшых ву-ліц. Таксама да свята быў вы-пушчаны канверт з арыгіналь-най маркай «Ліда — культурная сталіца Беларусі — 2020″, на якім паказаны выдатныя мясці-ны горада. Сёння адбылося памятнае гашэнне маркі спецы-яльным тэматычным штэмпе-лем. Ліда стала 11-м горадам, які атрымаў прэстыжны ста-тус.

— Было некалькі прэтэ-ндэнтаў на званне культурнай сталіцы. Але Ліда прэзентавала найбольш цікавую праграму, высокая была зацікаўленасць у тым, каб правесці акцыю, з боку мясцовых і абласных улад, — адзначыла ў час цырымоніі адкрыцця акцыі першы намес-нік міністра культуры Наталля Карчэўская. — Ліда сёння ўва-ходзіць у бязвізавую зону, але вельмі важна, каб культурная сталіца стала прывабнай і для айчынных турыстаў.

Наталля Карчэўская ўручыла старшыні Лідскага райвыканкама Сяргею Ложач-ніку сімвал акцыі і сертыфікат «Ліда — культурная сталіца Беларусі — 2020″.

— Гэта ганаровы і вельмі адказны статус. Каляндар ку-льтурных падзей на гэты год насычаны. Мы імкнуліся, каб кожнае мерапрыемства было перш за ўсё цікавае гараджанам і гасцям горада, — расказаў на добрай беларускай мове Сяр-гей Ложачнік.

Ён падкрэсліў: у гэтым годзе ў Лідзе запланавана больш за 3 тыс. мерапрыем-стваў міжнароднага, рэспублі-канскага і мясцовага маштабаў. Графік вялікіх сцэн Ліды распі-саны да лістапада. Канцэрты, выстаўкі, майстар-класы, пле-нэры асабліва ў цёплы час года будуць пра-ходзіць практычна па-стаянна. Сярод самых яркіх падзей — фіналь-ны тур нацыяналь-нага адбору на міжна-родныя конкурсы «Славянскага базару ў Віцебску», а такса-ма традыцыйныя спа-борніцтвы юных выканаўцаў, якія сталі адным з культурных брэндаў раёна. З траўня па ве-расень будзе працаваць куль-турна-турыстычны праект «Замкавы гас-цінец». Кожную суботу і нядзе-лю тэрыторыя вакол Лідскага замка будзе пе-ратварацца ў святочную пля-цоўку з рамеснымі радамі, майстар-класамі, канцэртамі, гульнямі, тэатральнымі высту-пленнямі. Дарэчы, у гэтым го-дзе плануецца адкрыццё аб-ноўленай паўднёва-заходняй вежы замка, дзе з’явіцца і новая музейная экспазіцыя. Вежа на-звана імем Гедыміна. У верасні традыцыйна Ліда збярэ дзясят-кі тысяч гасцей на Дзень гора-да, фестываль хмелю, соладу і вады з маштабным опэн-эйрам, а таксама відовішчны рыцарскі турнір. У гэтым годзе акрамя байк-злёту Ліда прыме і не-звычайны аўтафестываль. За-планавана і міжнародная вы-стаўка «Арт-Экспа» з удзелам прадстаўнікоў краін СНД.

Тэма Дня роднай мовы загучала на імпрэзе ад самага пачатку, ад перадачы эстафеты Пінскам. Далей уся праграма ішла ў асноўным па-беларуску. Асобныя расейскамоўныя ну-мары ў выглядзе выступленняў некаторых чыноўнікаў і рэдкіх песень успрымаліся прысут-нымі як дзікія і чужынскія.

belta.by.

Радыё Рацыя.

Свята роднай мовы ў Гародні

І асадка — для нас вінтоўка!

Падымайма душу з руінаў!

Беларусы пішуць дыктоўку —

Пішуць заўтра сваёй Краіны!

 Эдуард Акулін.

 

Пры аншлагу прайшла вечарына, прысвечаная Дню роднай мовы, якую зладзілі Таварыства беларускай мовы і суполка Саюза бела-рускіх пісьменнікаў Гародні. Ва ўтуль-ным памяшканні «Цэнтра гарадскога жыцця» выступіў новы музычны гурт NZ, які прысутныя гарадзенцы сустрэлі авацыямі. Гурт малады, але ўдзельнікі — сталыя літаратары і журналісты. Кажа Валянцін Дубатоўка, удзельнік гурта:

— Невялічкі альбом з чатырох песень для гэтага дня роднай мовы. Выступіў наш гурт, прафесійным яго назваць вельмі скла-дана, тут больш пісьменікі ды журналісты, але ўсё ж такі, калі працуеш разам, то гэта вельмі прыемна, гэта вельмі добра. Песні, якія мы тут прадставілі, яны нідзе больш не гучалі. Яны нарадзіліся ў нашым калектыве. Я думаю, гэта вельмі файна. Тут узгадка ідзе і пра пісьменнікаў, якія пісалі тэксты, як, напрыклад, Віктар Сазонаў, альбо музыку, якую пісаў Янка Трацяк. Так атрымалася. І атрымаўся ў нас гурт NZ.

Назва гурта перакладаецца, як «Но-вы Замак». Менавіта так называецца літа-ратурны альманах суполкі Саюза беларускіх пісьменнікаў.

А пасля прайшла ўласна 13-ая гара-дзенская дыктоўка. Напісалі яе гарадзенцы па тэксце з аповесці «Данута» Аляксея Кар-пюка. Нягледзячы на доўгі тэкст дыктоўкі, удзельнікі патрабавалі не скарачаць яго ад чытальніка, якім быў музыка Алесь Дзяні-саў.  І вось што кажа Людміла Шаўчэнка, удзельніца ўсіх транаццаці дыктовак у Гародні:

— Што такое для мяне родная мова? Хачу ў дзень роднай мовы сказаць так: мая родная мова — патрэба душы, паветра, ан-тэна з космасам, сусветам.

Апошняй часткай імпрэзы стаў міні-канцэрт Алеся Дзянісава. Сябры Тавары-ства беларускай мовы вельмі ўдзячныя фундатарам — гарадзенцам, якія дапамаглі ў набыцці падарункаў школьнікам-выдатні-кам, дашкольнікам, якія выхоўваюцца па-беларуску, а таксама тым, хто фінансава дапамог правесці свята для гарадзенцаў: Сяргею Зылькову, гаспадарам «Цэнтра гарадскога жыцця», крамам: «Кубік», «Цу-доўня», «Адметнасць», выдавецтву «Літа-ра», Змітру Захарку, Міколу Маркевічу, Галіне Парфёненка, парталу «Hrodna.life».

Якуб Сушынскі,

Беларускае Радыё Рацыя.

 

Час і Бог ведаюць, хто ў іх геній

«Ні ў радасці, ні ў бядзе,

Ні на Страшным Судзе

Не адракуся ад Беларусі»

Рыгор Барадулін.

 

19 лютага  ў Менску ў малой зале Белдзяржфілармоніі адбыўся канцэрт «Барадулін — назаўжды», прысвечаны 85-тым  угодкам з дня народзінаў народнага паэта Рыгора Іванавіча Барадуліна. На вечарыне прысутнічалі шматлікія прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі, грамадскія дзеячы.

Лідарам творчага пакалення назваў Рыгора Барадуліна паэт Леанід Васільевіч Дранько-Майсюк. Вершы яго адрозніваюцца яркай метафарыч-насцю, тонкім псіхалагізмам, пранік-нёным лірызмам, сакавітым гумарам, багаццем мовы і недасяжнай глыбінёй і духоўнасцю. Скарбы вушацкай зям-лі, на якіх выспяваў яго літаратурны талент — вусная народная творчасць, спевы і мудрасць маці Акуліны, вост-рыя на словы вушацкія жарты і адна-часова прыродная глыбіня чалавечай мудрасці, а таксама прыгажосць род-най вушацкай вясковай прасторы — вось тое, што дапамагала шліфаваць талент, дадзены яму ад нараджэння.

Геніяльнымі і энергетычна ёмкімі ахарактарызаваў яго двух- і трохрадкоўі  Рыгор Сітніца. Абодва паэты і сябры выканалі лепшыя тво-ры Рыгора Барадуліна са зборнікаў «Нагбом», «Амплітуда смеласці», «Трэба дома бываць часцей», «Еван-гелле ад мамы».

— Ён быў поўным цікаўнасці, з ім побач заўсёды было ўтульна і камфортна, ён дзяліўся мілатой і лагодай і заўсёды ўмеў слухаць су-размоўцу, — узгадаў Рыгор Сітніца. — У канцы жыцця паэт узняўся да Біб-лейскай вышыні. Асноўнымі тэмамі ў апошнія гады яго жыцця былі: “Мама — Бог — Вушаччына”. Найвышэйшым дасягненнем паэта з’яўляецца тое, што яго вершы гучаць у касцёле, яны настолькі чыстыя і шчырыя, што імі можна маліцца!

У канцэрце прынялі ўдзел ансамбль «Класік- Авангард» пад кіраўніцтвам Уладзіміра Байдава, а таксама хор «Голас душы» каталіцкай парафіі касцёла св. Сымона і Алены пад кіраўніцтвам Таццяны Гажэўскай.

Вядоўцы канцэрта выказалі падзяку прысутным на вечарыне даследчыкам творчасці народнага паэта Сяргею Шапрану і Наталлі Да-выдзенка, якая ўклала і выдала 6 та-моў «Дзённікаў і запісаў», адкуль можна лепш даведацца пра жыццёвы і творчы шлях геніяльнага творцы.

Прысутныя выказалі шка-даванне, што вечарына адбываецца не ў Палацы Рэспублікі, і што дзяр-жаўнае тэлебачанне і радыё не тран-слююць шырока вершы найлепшага паэта Беларусі, але магчыма, што такі час надыдзе.

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

На здымках:

  1. Леанід Дранько-Майсюк чытае вершы Р.І. Барадуліна;
  2. Выступае Рыгор Сітніца;
  3. Грае ансамбль «Класік- Авангард».

 

20-годдзю творчага звання

 

Я — з барадой лясны вярблюд —

Народным стаў паэтам.

                         Рыгор Барадулін.

 

І не крынічную ваду,

Насілі — у  народ — бяду

І нагаворную жуду…

А я не сам сябе вяду:

Трымаюся за бараду,

З Народным у народ іду.

 

Яго цвялілкі падвяду

Да хуткамовак пры сустрэчы,

Дзе й прыбабунечка дарэчы,

Зычэнні, показкі — на вечы!

У снуйцы мовы чалавечай

Язык гаворку не скалечыць:

Замова пойдзе ў грамаду.

 

Іду з Народным у народ, —

І скача слова з рота ў рот…

Вунь — афарызмаў агарод,

Дражнілка прабівае плот,

А пажаданкі — шротам — дот…

Здзіўляецца Кот Абармот:

— У вас, я думаў, моўны зброд…

 

У нас выслоўі гаваркія

У прымаўках заместа кія.

І абзываначкі такія:

Дрыжаць дуронікі ліхія.

О, вёскі ў нас не ўсе глухія.

 

Гулёк, і ты ў народ ідзі,

Ідзі з Паэтам, з яго Словам.

З разумным досціпам — разлогам

Ідзі і слухай, і глядзі,

Бубнілкай сэрцы маладзі!

 

Хай за праспектамі і сцежкі

Гагочуць з прыказкі-пацешкі.

Хай і чыноўніцкія куры

Дзяўбуць намёкі-каламбуры.

Не стане ахламонам той,

Хто вып’е водзыўкі настой.

 

Гарэзных, словалюбна-мудрых

Рыгор не азаве: “Лахудры…”.

Народны пэўніць: “Мова — Страж.

Не вымрам, мымры. Горад — наш!”

 

 

Паэт-Будзіцель

 

З нагоды ўсталявання бронзавай шыльды на доме, дзе жыў Рыгор Барадулін, у падзяку  яе стваральнікам: Р. Сітніцу, І Засімовічу, Г. Лабадзенку

 

Ля кладкі Памяці

быў поціск рук.

Застаўся ў замяці

улады грук…

Тут незаснежныя

сляды гудуць:

«Паэты грэшныя…

Іх не прыгнуць?

Ах, не ў дагодзе быў,

чупрыў Рыгор…»

Ён зноў у сподзеве.

Час — метэор, —

і прысаромяцца

мазгі з лузгі…

Айчына — творыцца!

У берагі

Так зачарована

Рыгор глядзіць, —

каб і ўмурованых

усіх будзіць.

…Зімы задуміну

не астудзіць.

Тут Барадуліну

высока жыць!

 

P.S.

Паэт-Будзіцель! Наш Рыгор!

І той зачэп знік, той багор, —

каб не ўздымаўся Ты  да гор…

Глеб кажа: “Гонару хапіла.

Народ з Народным гэта — сіла!”

Снежань 2017 г.

Сяргей Панізьнік.

 

Спадчына Францішка Багушэвіча захоўваецца і вывучаецца

19 лютага ў Нацыянальнай біб-ліятэцы адбылася прэзентацыя элект-роннага праекта «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай», прысвеча-нага 180-тай гадавіне з дня народзінаў Францішка Багушэвіча.

Словы Ф. Багушэвіча напя-рэдадні Дня роднай мовы гучаць аса-бліва актуальна. Да яго спадчыны звярталіся Янка Купала, Максім Баг-дановіч, Цётка, паэты, пісьменнікі і выдаўцы  пачатку ХХ стагоддзя, яго спадчыну вывучалі беларусы эмігра-цыі. Не была яна забытай і за савецкім часам. Зараз словы паэта і прарока знаёмыя многім са школьных гадоў. Яму прысвячаюцца выдавецкія пра-екты і кніжныя выстаўкі. Новы элек-тронны рэсурс дапаўняе і абагульняе ўсё, што было зроблена раней.

У ім сабраны вялікі пласт ма-тэрыялаў, фотаздымкі, рэпрадукцыі твораў беларускіх мастакоў, прысве-чаныя Багушэвічу. Тут сабраны ад-лічбаваныя копіі прыжыццёвых вы-данняў паэта, ёсць бібліяграфічны паказальнік, які ўключае выданні Ф. Багушэвіча ад 1909 года да нашых дзён. У другім раздзеле сабраныя публікацыі, якія прысвечаны жыццю і творчасці Францішка Багушэвіча. Сярод іх прадстаўлены кнігі вядо-мага літаратуразнаўцы Уладзіміра Ілліча Содаля, які шчыра, грунтоўна і дасканала даследваў жыццёвы лёс і творчую спадчыну Багушэвіча. Эле-ктроннае выданне Нацыянальная біб-ліятэка пачынала ствараць яшчэ пры жыцці Уладзімір Ілліча, у 2009 годзе.

На прэзентацыі новага пра-екта прысутнічалі родныя даследчы-ка — Клара Барысаўна Содаль, яго дзеці Аксана Уладзіміраўна і Марат Уладзіміравіч, і мастак Мікола Ку-пава.

— Я вельмі задаволена, што за чатыры гады, якія прайшлі пасля ады-ходу Уладзіміра Ілліча, — распавяла Клара Барысаўна — мы паставілі яму помнік і выдалі кнігу ўспамінаў пра яго, якая таксама з’яўляецца яму пом-нікам і падарункам ад нас. Я вельмі ўдзячна Міхасю Скоблу, які разам з маёй дачушкай Аксанай прыклаў шмат намаганняў, каб апрацаваць і ўкласці ўсе тэксты. На прэзентацыю кнігі ў Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры прыйшлі яго сябры і паплечнікі і вельмі шмат мо-ладзі.

Сям’я Содаляў перадала асоб-нікі новай кнігі » Буйніцы і драбніцы» і ранейшыя выданні пісьменніка ў залу беларускай літаратуры.

— Улетку ў нашым філіяле ў Кушлянах адбудзецца фэст, пры-свечаны Ф. Багушэвічу, і мы будзем рады сустрэць усіх, хто захоча наве-даць гэтае мерапрыемства, — паведаміў дырэктар Дзяржаўнага музея гісто-рыі беларускай літаратуры.

Удзельнікі тэатра «Жывое сло-ва» Алесь Мойскі і Алеся Сівохіна выразна па-мастацку прадэкламавалі творы Францішка Багушэвіча.

У Менску будзе адчынена ста-нцыя метро імя Ф. Багушэвіча.

Эла Дзвінская,

фота  аўтара.

 

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

Заява Сакратарыята ТБМ

з нагоды Міжнароднага дня роднай мовы

 

Дарагія сябры!

21 лютага міжнародная супольнасць штогод адзначае Дзень роднай мовы. Мы звяртаемся да ўсіх грамадзян Беларусі, а таксама прыхільнікаў Беларушчыны за мяжой з просьбай  выказаць у гэты дзень сваю падтрымку жывому беларускаму слову.

Давайце ў гэты дзень публічна праявім сваё шанаванне да старажытнай, тысячага-довай беларускай мовы, дзяржаўнай мовы Вялікага Княства Літоўскага, мовы трох Ста-тутаў ВКЛ, трох Устаўных грамат БНР, сучаснай літаратурнай мовы Максіма Багдановіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Уладзіміра Караткевіча, Ніла Гілевіча і Васіля Быкава.

Мы вітаем усіх, хто адзначае гэтае свята ў сваіх установах, і прапануем прыняць удзел у сёлетняй  Агульнанацыянальнай дыктоўцы. Заклікаем вас  хораша, з усмешкай на вуснах прамаўляць па-беларуску ў сям’і, на працы,  у дзяржаўным транспарце, у крамах і навучальных установах. Запаўняйце па-беларуску розныя бланкі, квіткі, афіцыйныя паперы, анкеты і апытальныя лісты. Дашліце знаёмым і сваякам напісаныя па-беларуску ліст, паштоўку, тэлеграму, СМС ці паведамленне па  электроннай  пошце.

Любіце родную мову —  яна  дасканалая і прыгожая!

Прынята на паседжанні Сакратарыята ТБМ 19  лютага  2020 года.

Дыктоўка ў Фрунзенскай арганізацыі ТБМ г. Менска

19 лютага, напярэдадні Міжнарод-нага дня роднай мовы, беларуская дыктоўка прайшла ў бібліятэцы №14 г. Менска. Дык-тоўку арганізавала Фрунзенская арганіза-цыя ТБМ г. Менска супольна з бібліятэкай №14 імя Францішка Багушэвіча. У сувязі з тым, што сёлета 21 сакавіка спаўняецца 180 гадоў з дня нараджэння Францішка Багу-шэвіча, тэкстам дыктоўкі была яго прад-мова да кніжкі «Дудка беларуская». Загад-чыца бібліятэкі Наталля Стрыгельская шчы-ра прывітала ўсіх ўдзельнікаў і пажадала ім поспехаў у напісанні дыктоўкі. У дыктоўцы ўзялі ўдзел навучэнцы першага курса лінг-вагуманітарнага каледжа, сябры ТБМ і су-працоўнікі бібліятэкі. Тэкст дыктаваў дасведчаны выкладчык Алесь Віктаравіч Чэчат. Пісалася дыктоўка на адмысловых аркушах. Пасля яе заканчэння адбылася ка-лектыўная праверка прац, і ахвочыя атры-малі адзнаку за свае веды.

Павел Чайкоўскі, г. Менск.

 

У Полацку напісалі дыктоўку да Дня роднай мовы

Напярэдадні міжнароднага Дня роднай мовы ў Полацку напісалі дыктоўку. Акрамя ўласна дыктоўкі адбыўся і музычны выступ лідара по-лацкага рок-гурта «Версія» Паўла Сляпцова. Кажа кіраўніца інфарма-цыйна-культурнага цэнтра «Ініцы-Арт» і арганізатарка моўных курсаў «Жывая мова» Вольга Дамаскіна:

— Раней ніколі не праводзіла дыктоўкі. Гэта наша ініцыятыва, іні-цыятыва інфармацыйна-культурнага цэнтра «ІніцыАрт». Мы працягваем сустрэчы «Жывая мова». І ў межах гэтых сустрэч і ў працяг іх — гэтая дыктоўка да Міжнароднага дня роднай мовы.

У якасці тэкста для дыктоўкі полацкі пісьменнік Алесь Аркуш выкарыстаў уры-вак са свайго рамана «Захоп Беларусі мар-сіянамі». А Павел Сляпцоў выканаў песні на вершы наваполацкага паэта Юрася Касцюка.

Васіль Кроква,

Беларускае Радыё Рацыя.

 

Дыктоўка ў Гарадзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце

Напярэдадні Дня ро-днай мовы ў Гарадзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце прайшлі дні бе-ларускай мовы. Адбыліся студэнцкія чытанні, сустрэ-чы з паэтамі і празаікамі лі-таратурнага клуба «Катар-сіс», наведалі студэнты му-зей беларускай этнаграфіі ГрДМУ. А закончылася свя-точная імпрэза 21 лютага на-пісаннем дыктоўкі па ра-мане гарадзенскага празаіка Аляксея Кар-пюка «Вершалінскі рай», у якой прынялі ўдзел студэнты і выкладчыкі ўніверсітэта.

Віктар Варанец.

 

У Глыбокім дыктоўку пісалі ў раённай бібліятэцы

XIII Агульнацыянальную дыктоўку напісалі глыбачане ў Цэнтральнай раённай бібліятэцы. Сёлета Глыбоцкаму раёну спо-ўнілася  80 год, таму вырашана было ў Дзень роднай мовы абраць адпаведную тэму дык-тоўкі. Тэкстам  дыктоўкі стала адна з леген-даў пра назву горада Глыбокага і яго засна-вальнікаў Зіновіча і Корсака. Дыктоўку чы-тала былая настаўніца беларускай мовы, а цяпер ужо пенсіянерка, Ала Буцько. Яна мае вялікі стаж працы ў Глыбоцкай раённай гімназіі. Як кажа Ала Буцько, дыктоўку пішуць людзі рознага ўзросту як вучні, ліцэ-істы, так і глыбачане больш сталага ўзросту.  Двойкі за дыктоўку ніхто ніколі не атрым-ліваў, а вось 9 і 10 былі.

— Яшчэ не дрэнна, калі прыйсці хаця б раз у год і напісаць дыктоўку. Сабрацца разам. Праверыць свае веды. Я два гады на-зад таксама дыктавала. І людзі старэйшага ўзросту былі. Яны не ведаюць нават тых правіл. Правілы ж змяніліся. Ну і даволі паспяхова яны справіліся.

Дыктоўка была ананімнай. Але кож-ны, хто яе пісаў, можа даведацца пра вынікі на сайце Глыбоцкай раённай бібліятэкі паводле парадкавага нумару. Сёлета з 17 чалавек 9 балаў атрымаў толькі адзін. Сярод тых, хто пісаў дыктоўку, быў і журналіст Змі-цер Лупач:

— Мы рашылі далучыцца да мерапры-емства, якое праводзіла нашая бібліятэка. Ну і схадзіць на агульную дыктоўку. На гэты раз яны ўзялі тэкст, які менавіта тычыўся легенды пра наш горад. Я з гэтай легендай не зусім згодны, ну але раз нейкі чалавек яе прыдумаў, то напісалі дыктоўку па гэтай легендзе. Гэта добра, што  менавіта па мяс-цовай тэме, таму што людзей заўсёды ціка-віць менавіта тое, што тычыцца лакальнай гісторыі або геаграфіі.

У Дзень роднай мовы ў Глыбоцкай бібліятэцы таксама адбылася сустрэча з пісьменнікам Францам Сіўко, і была аргані-завана выстава кніг, прысвечаная роднай беларускай зямлі.

Таццяна Смоткіна,

Беларускае Радыё Рацыя.

 

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

ДЗЕНЬ РОДНАЙ МОВЫ У ВЕРХНЯДЗВІНСКУ

Дзень роднай мовы, які ў такім грунтоўным фармаце адзначаўся ў Верхнядзвінску ў трэці раз, быў вель-мі насычаным і змястоўным. Нават, калі лічыць толькі па працягласці свя-та: яно доўжылася з 10.00 гадзін ра-ніцы і скончылася амаль у 17.00 гадзін вечара.

Раённая арганізацыя «Тава-рыства беларускай мовы імя Ф. Ска-рыны» разам са сваімі актывістамі і памочнікам — Цэнтрам дзяцей і мола-дзі — загадзя распрацавалі праграму аж на цэлы дзень, які распачаўся твор-чай імпрэзай з удзелам пісьменніцы Ірыны Жарнасек і мясцовых аўтараў — Антона Бубалы, Вячаслава Якімава, Алены Карасёвай і мастака творчай суполкі «Пагоня» Валерыя Шчаснага, які да гэтага дня прымеркаваў выста-ву сваіх карцін, што  адлюстроўва-юць  гістарычныя падзеі, якія  адбыва-ліся на нашай зямлі і задаюць  пытанні да роздуму.  Бо тое, што робіць  мас-так, прымушае  шукаць адказы на зусім няпростыя пытанні. Адна з тэм, якая  заняла не адно палатно — Расіцкая трагедыя далёкага 1943 года, калі  ра-зам з жыхарамі Расіцы ў полымя вай-ны пайшлі святары — Юры Кашыра і Антоні Ляшчэвіч. Адноўлены Расіцкі храм, што стаў месцам паломніцтва, як помнік нашай памяці, мужнасці і самаахвярнасці.

Магчыма таму, што абодва святары беатыфікаваны, на мой по-гляд, паспрыяла і тое, што гэта  тра-гедыя знайшла сваё ўвасабленне і ў літаратурным творы Ірыны Жарна-сек «Будзь воля Твая». Дзелячыся ўспамінамі пра тое, што падштур-хнула аўтарку да  напісання рамана, яна сказала:

— Падштурхнула сустрэча з адной жанчынай, у якой я брала ін-тэрв’ю, і тая распавяла, што цудам ёй удалося застацца жывой.

— Але, — як кажа пісьменніца, — цяжкасць напаткала ў тым, як вы-класці багаты матэрыял успамінаў, якія я сабрала падчас сустрэч са свед-камі Расіцкай трагедыі. Не адзін раз бралася за кнігу, але адчувала: не тое, і зноў шукала форму, якая б змагла адлюстраваць тое, што адбылося ў той час. Сёння, мне падаецца, я б змяніла нешта ў кнізе, але, што напісана, тое напісана. Дарэчы, гэта мая адзіная кніга пра вайну. Пра яе мне было цяжка пісаць, бо ніхто так праўдзіва не зрабіў гэта, як Быкаў, а я ж — дзіця пасляваеннага часу.

Чаму пісьменніцу так пры-цягвае Расіца?

— Расіца сталася ўжо часткай майго жыцця. І не толькі таму, што напісала я пра трагедыю Расіцы кнігу. Не, немагчыма вытлумачыць, чым яна так прыцягвае да сябе. Не хочацца казаць пафасных словаў….  Расіца — гэта праўда пра нас і нашу зямлю. Пра яе трагічнае мінулае і пра такую супя-рэчлівую нашу сучаснасць.

І ў  чарговы раз Ірына Фран-цаўна едзе ў Расіцу на жалобныя ме-рапрыемствы, якія прайшлі ў мінулыя выхадныя.

 

У СШ № 2, куды мы завіталі ў гэты дзень на чарговую  сустрэчу з настаўнікамі і вучнямі школы, гаспа-дыня якога — настаўніца Ларыса Дзе-вяковіч, запрасіла пісьменніцу, кніга І. Жарнасек — у школьным краязнаў-чым музеі.

Кніга запатрабавана чытачамі, пра што сведчаць допісы ў сеціве, але для пісьменніка — гэта вялікія фінан-савыя выдаткі. На мой розум, то мяс-цовым уладам, магчыма, трэба было б парупіцца пра тое, каб перавыдаць кнігу, якая  сёння захоўваецца нават у Ватыкане. Калі пісьменніца даве-далася пра такі факт, то была вельмі здзіўлена такой нечаканасцю.

У Ірыны Жарнасек каля дзя-сятка кніг, сярод якіх і «Ліст да сына», твор напісаны тады, калі сын яшчэ  пад стол пехам хадзіў, кажа яна. Героямі аповесці з’яўляюцца наша маладыя людзі, якіх хвалююць праблемы суча-снага жыцця, дзе б яны ні жылі, — у горадзе ці ў вёсцы: сяброўства i кахан-не, вернасць чалавечаму i грамадзян-скаму абавязку, адказнасць за лёс роднай зямлі. І, як лічыць пісьмен-ніца, актуальнасць гэтых праблем у сённяшнім грамадстве толькі ўзра-стае, пра што яна і гаварыла на суст-рэчы з вучнямі ў СШ № 2.

Ірына Францаўна займаецца і перакладчыцкай працай, піша апавя-данні для дзяцей і некалькі сваіх кніг яна прывезла для ўручэння перамож-цам раённага конкурсу чытальнікаў і асабіста іх уручыла.

Вячаслаў Якімаў, экс-старшы-ня раённага суда, узяўся за пяро, калі з’явілася больш вольнага часу і дзве першя кнігі — гэта,  як падзяка родна-му куточку, дзе нарадзіўся. У першай — успаміны жыхароў Езярышча, яго роднай вёскі, аб падзеях ваеннага часу, у другой — багатая гісторыя мястэчка Езярышча. Заўважна, што абедзве кнігі — на беларускай мове, на якой  цудоўна размаўляе і сам аўтар, што для мяне стала некалькі нечаканым. Але варта прачытаць уступ да адной з кніг, і  атрымаеш грунтоўны адказ.

Выступаючы на сустрэчы пе-рад прысутнымі, Вячаслаў Васілье-віч правёў такі «гістарычны ўрок» для настаўнікаў і вучняў, што ўклада-льнікі падручнікаў па гісторыі Бела-русі проста не знайшлі б аргументаў  супраць.

— Наша дзяржава, — казаў Вя-часлаў Якімаў, — яшчэ ў 16 ст. мела такі Статут, па якім пісаліся Статуты ўсёй Еўропы на працягу 200 год! А мова — гэта той складнік, без якога не можа быць дзяржавы. І наша мова -адна са старэйшых моваў сусвету.

Алена Карасёва, самая мала-дая ўдзельніца імпрэзы, прысвечанай Дню роднай мовы, выдала пакуль яш-чэ толькі адну кнігу, якая атрымала цёплы водгук старэйшых калег. Але ў яе — шмат гумарыстычных матэры-ялаў, якія не раз друкаваліся на ста-ронках «Вожыка».

Антон Бубала, мясцовы края-знавец, настаўнік, аўтар дзвюх кніг, шматлікіх публікацый у раённай, аб-ласной і рэспубліканскай прэсе, узга-даў на вечарыне імёны тых нашых  землякоў — паэтаў і пісьменнікаў, якія нарадзіліся на Верхнядзвіншчыне.

 

Акрамя дзвюх сустрэч — у Цэ-нтры дзяцей і моладзі і СШ № 2,  Ірыну Францаўну Жарнасек чакалі і чытачы раённай бібліятэкі імя Т. Хад-кевіча. Шчыра, нязмушана ішла цёплая гаворка пра творчасць пісь-менніцы, яе карані і продкаў, дзіцячыя гады, журналісцкую працу, цікавыя гісторыі з рэдакцыйнага жыцця.

Музыка, вершы і проза, кар-ціны — гэта тыя галіны чалавечай тво-рчасці, якія не паддаюцца лагічнаму асэнсаванню, бо, напрыклад, каб вы-рабіць дэталь, распрацоўваюць чар-цяжы, дзе дакладна ўсё вымерана-вызначана. Творчасць  жа не паддаецца ніякім лагічным схемам і чарцяжам. Як нараджаюцца радкі вершаў ці  сюжэты раманаў і карцін? Гэта ўсё — з вобласці непазнаных і не вывучаных таямніц,  і тым цікавей нам будуць іх носьбіты — паэты і пісьменнікі, музыкі і мастакі!

Валянціна Болбат,

ТБМ, Верхнядзвінск.

 

Курсы “Мова Нанова” ў Лідзе далучыліся да 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі

19-га лютага да Міжнарод-нага дня роднай мовы, курсы бела-рускай мовы «Мова Нанова» ў Лідзе на сваіх занятках у банкетнай зале кавярні “Тутака” далучыліся да 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі.

Для напісання Агульнана-цыянальнай дыктоўкі Таварыст-вам беларускай мовы імя Ф. Ска-рыны былі прапанаваныя на вы-бар чатыры тэксты. Выбар курсаў «Мова Нанова» ў Лідзе выпаў на тэкст Васіля Быкава «На Чорных лядах».

А распачалі дыктоўку вер-шам Уладзіміра Караткевіча «Дзе мой край», які цудоўна прачытала выкладчыца курсаў Марыя Ган-чар.

Пасля напісання дыктоўкі адбылася прэзентацыя цудоўнай песні Людмілы Краснадубскай «Беларусь» у выкананні самой аўтаркі.

Дыктоўку напісалі ўсе на выдатна!

Алег Лазоўскі.

 

У Гомелі да Дня роднай мовы прайшло сямейнае свята

22 лютага ў Гомелі слухачы кур-саў «Мова Нанова» зладзілі сямейнае свята, прымерка-ванае да Дня роднай мовы. На свяце былі рыцары-рэканстру-ктары, батлейка, спектакль, майстар-класы, конкурсы і спевы.

Адзін з кіраўнікоў курсаў «Мова Нанова» Мікола Бянько зазначыў, што адметнасць сёлет-няга святкавання Дня роднай мо-вы ў тым, што:

— мерапрыемства было скі-равана на дзіцячую аўдыторыю;

— цалкам было зладжана за сродкі і з ініцыятывы слухачоў курсаў

— слухачы курсаў самі па-ставілі і паказалі пастаноўку

Кампанія «Будзьма!» зла-дзіла для дзетак рыцарскую рэкан-струкцыю, правяла шэраг конку-рсаў з падарункамі. Рэканструктар Юры Усціновіч прадэманстраваў дзецям валоданне «лепшай сяб-роўкай» рыцара — шабляй. Свята скончылася сумесным выканан-нем песні «Простыя рэчы».

— Мова — не толькі інстру-мент камунікацый, хоць гэта яе галоўная функцыя. Гэта каштоў-насць, якая нас аб’ядноўвае. У паўмільённым горадзе Гомелі ня-ма беларускамоўнай адукацыі. Сённяшняя цікаўнасць да мера-прыемства з боку бацькоў і дзяцей паказвае, што ёсць попыт на мову, адукацыю на роднай мове, — за-значыў Мікола Бянько.

Радыё Свабода.

 

Старшыні асацыяцыі беларусістаў Санкт-Пецярбурга Мікалаю Нікалаеву — 65 год

21 лютага споўнілася 65 гадоў Міка-лаю Віктаравічу Нікалаеву — аўтару кнігі «Беларускі Пецярбург», ураджэнцу Нава-градчыны, доктару філалагічных навук, старшыні асацыяцыі беларусістаў Санкт-Пецярбурга. Мікалай Нікалаеў даўно жыве ў паўночнай сталіцы Расеі, але ўвесь час дбае пра Беларушчыну і не забывае пра родную мову і традыцыі.

— Большасць кантактаў у Пецярбургу па-руску, але мы трымаемся вельмі моцна за гэта. Бо гэта важна. І пастарэўшы, і жы-вучы ў іншым моўным асяроддзі, у іншай краіне, мы гэта разумеем больш востра. Беларусы гэта не адчуваюць, паколькі яны натоўпам таўкуцца на сваёй тэрыторыі, а мы гэта тут адчуваем, і цэнім. І часам пла-чам, калі бачам, што гэта не цэняць. Бо стр-аціш — не вернеш. А каб не страціць — трэба шанаваць.

У дзіцячыя і юнацкія гады Мікалай Нікалаеў жыў на Наваградчыне. Унёс зна-чны ўклад у вывучэнне гісторыі Беларусі, вывучэнне і захаванне гістарычна-культур-най спадчыны Наваградчыны. Мікалай Віктаравіч Мікалаеў занесены ў Кнігу Славы Наваградскага раёна. Ён з’яўляецца аўтарам шматлікіх навуковых прац па гісторыі Беларусі, Расеі, Польшчы і Украіны.

Беларускае Радыё Рацыя.

 

Актуальная кніга

У Сталічнай краме «Ака-дэмкніга» днямі  набыў навуковае выданне «Зміцер Жылуновіч:  Чырвоны  адраджэнец».  Аўтар Аляксей Елісееў. У кнізе на пад-ставе рознабаковых крыніц асвят-ляецца грамадска-палітычная дзейнасць Зміцера Жылуновіча (Цішкі Гартнага   1887-1937 гг. ). Дарэвалюцыйны сацыял-дэма-крат, нашанівец, адзін з лідараў БСГ у 1917-1918 гг., актыўны  дзеяч Белнацкама і беларускіх секцый РКП(б), першы старшыня ўрада Савецкай Беларусі, акты-ўны ўдзельнік беларусізацыі, адзін са стваральнікаў  легендар-нага Інбелкульта, заснавальнік часопіса «Полымя», арганізатар архіўнай і выдавецкай справы  БССР, асветнік, палітычны публі-цыст, арыгінальны гісторык бела-рускага нацыянальнага руху, Зміцер Жылуновіч уяўляе сабой выдатную, але і супярэчлівую асобу ў гісторыі Беларусі.

У кнізе выкарыстаны фотадаку-менты з фондаў Беларускага Дзяржаўнага  архіва — музея літаратуры і мастацтва, Бела-рускага Дзяржаўнага архіва кінафотада-кументаў, а таксама Дзяржаўнага музея гіс-торыі беларускай літаратуры.

Кніга рэкамендавана да выдання Вучоным саветам менскага філіяла РЭУ імя Г.В. Пляханава. Навуковым рэдактарам твора з’яўляецца доктар гістарычных навук, прафесар Эмануіл Іофе.

Рэцэнзентамі кнігі з’яўляюцца: док-тар гістарычных навук, прафесар Аляк-сандр Гужалоўскі, а таксама кандыдат гіста-рычных навук, дацэнт Валянцін Мазец.

Наклад навуковага выдання 200 асобнікаў. Кніга разлічана на выкладчыкаў, студэнтаў, магістрантаў, аспірантаў, на-стаўнікаў, а таксама на аматараў айчыннай гісторыі.

Кошт кнігі 25 рублёў. Трэба адзна-чыць, што высокую ацэнку кнізе даў класік беларускай літаратуры (які шмат зрабіў для вывучэння асоба сп. Жылуновіча)  Эрнэст Ялугін, аўтар рамана  пра Цішку Гартнага «Без эпітафіі».

Спадзяюся, што літаратар Аляксей Елісееў наладзіць прэзентацыю кнігі ў якой небудзь навучальнай установе альбо біблі-ятэцы.

Аляксей Шалахоўскі,

гісторык  культуры.

Цікавая сустрэча з беларускім пісьменнікам

Беларускага пісьменніка і краязнаў-ца Леаніда Лаўрэша, даследчыка гісторыі нашай радзімы запрасіла да нас, студэнтаў-гісторыкаў першага курса Гарадзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, на сваю лекцыю па крыніцазнаўстве прафе-сар, доктар гістарычных навук С.В. Мароза-ва. Крыніцазнаўства — новая для нас дысцы-пліна. Гэта была адна з першых лекцый, на якіх Святлана Валянцінаўна знаёміла нас са значэннем гістарычных крыніц для дасле-давання мінуўшчыны і шляхамі іх пошуку: у бібліятэках, архівах, інтэрнэце. Леанід Лаў-рэш быў прадстаўлены нам, студэнтам, як  краязнавец, які свае навуковыя і навукова-папулярныя працы будуе выключна на гіс-тарычны крыніцах, чым яны і ўяўляюць вя-лікую цікавасць для гістарычнай навукі. А таксама як стваральнік і адміністратар гіста-рычнага сайта pawet.net, дзе ім назапашаны вялізныя рэсурсы крыніц і літаратуры аб гарадзенскай і беларускай даўніне.

Да нашай сустрэчы была падрых-тавана выстава кніг, аўтарам якіх з’яўляецца Леанід Лаўрэш. Больш за гадзіну ён цікава расказваў нам пра свае кнігі і адказваў на пытанні, якіх студэнты накідалі яму шмат.

Сустрэча з пісьменнікам пакінула прыемныя ўражанні. Вельмі  ўразіла тое, што ён, інжынер па адукацыі, займаецца не толькі любімай працай у сферы энергетыкі, але і з’яўляецца сябрам Саюза беларускіх пісьменнікаў. Дзякуючы яму, я даведалася пра яго сайт, які змяшчае інфармацыю па гісторыі і культуры Беларусі. Гэтым сайтам я абавязкова буду карыстацца. Мне захаце-лася прачытаць кнігі Леаніда Лаўрэша, а найперш — кнігу «Маламажэйкаўская цар-ква», у якой, дарэчы, пісьменнік-даследчык аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма.

Я ўсвядоміла, што даследчая праца, якой ён займаецца, — гэта цяжкая праца, якая патрабуе шмат часу, а кнігі і наогул пішуцца гадамі. Я хацела б яшчэ калісьці сустрэцца з гэтым чалавекам, бо ён ведае шмат ціка-вага і новага для мяне. Гэтая сустрэча і мяне натхніла паспрабаваць напісаць штосьці незвычайнае.

Вольга Канановіч,

студэнтка І курса факультэта гісторыі, камунікацыі і турызму Гарадзенскага дзяржаўнага

ўніверсітэта

імя Янкі Купалы.

 

Ахвяраванні на ТБМ

  1. Рымша Алесь — 20 р.
  2. Кунцэвіч Уладзімір — 30 р.
  3. Гацкі Уладзімір — 31 р.
  4. Кулік Анатоль — 10 р.
  5. Паўловіч Віктар — 10 р.
  6. Шэвяка Аляксандр — 10 р.
  7. Мудроў Алег — 10 р.
  8. Гняткоў Валеры — 10 р.
  9. Пісарэнка Алесь — 15 р.
  10. Фарнэль Кастусь — 5 р.
  11. Мельнікаў Юрась — 10 р.
  12. Мельнікаў Алесь — 10 р.
  13. Жукаў Вітаўт — 5 р.
  14. Рындзевіч Вячаслаў — 10 р.

Усе Наваполацк.

З іх сяброўскія складкі за 2020 г. — 60 р.

 

  1. Фед. Веп. Свядом. — 5 р., г. Менск
  2. Фурс Антон — 50 р., г. Паставы
  3. Шкірманкоў Фелікс — 40 р., г. Слаўгарад
  4. Вяргейчык — 30 р., г. Барысаў
  5. Ляўшун Д. — 33 р., г. Менск
  6. Крачкоўская В.А. — 15 р., г. Магілёў
  7. Крыўко — 10 р., г. Наваполацк
  8. Вайдзялевіч — 15 р., г. Менск
  9. Рабека Мікалай — 40 р., г. Менск
  10. Птушка С. — 5 р., в. Хільчыцы
  11. Патрыётка Беларусі —

1000 дол. ЗША, г. Менск

  1. Вяргей В. — 10 р., г. Менск
  2. Багданкевіч — 10 р., г. Менск
  3. Чыгір Яўген — 20 р., г. Менск
  4. Мотуз Сяргей — 20 р., г. Менск
  5. Рылько Леанід — 20 р., г. Баранавічы
  6. Кукавенка — 25 р., г. Менск
  7. Бубен Кастусь — 15 р., г. Менск
  8. Лічык — 1 р.
  9. Грыдзюшка Сяргей — 20 р., г. Менск
  10. Бойса Іосіф — 30 р., г. Ліда
  11. Саротнік А. — 20 р., г. Менск
  12. Забалотны Віталь — 15 р., г. Менск
  13. Джэгайла Уладзімір — 30 р., г. Менск
  14. Стадуб Іван — 10 р., г. Менск
  15. Дзегцярова К. — 10 р., г. Менск
  16. Шкут Яўген — 1 р., г. Менск
  17. Кунцэвіч Уладзімір — 15 р., г. Менск
  18. Рабчонак Аляксандр — 20 р., г. Менск

 

Дзейнасць ГА “ТБМ імя Францішка Скарыны” па наданні роднай мове рэа-льнага статусу дзяржаўнай вымагае вялікіх выдаткаў. Падтрымаць ТБМ – справа гонару кожнага грамадзяніна краіны.

Просім Вашыя ахвяраванні дасылаць на адрас: вул. Румянцава, 13, г. Мінск, 220034, альбо пералічыць на разліковы рахунак ТБМ № BY84BLBB30150100129705001001 у Ад-дзяленні № 539 ААТ “Белінвестбанка” IBAN — BLBBBY2X (УНП 100129705) праз любое аддзяленне ашчадбанка Беларусбанк.

 

Віктар Шніп

БЕЛАРУСКІ  ПАНТЭОН

 Балады крыві і любові

(Працяг. Пачатак у папяр. нумарах.)

 

БАЛАДА МІХАЛА ЗАБЭЙДЫ-СУМІЦКАГА

(14.06.1900 — 21.12.1981)

Спяваючы ў Празе, спяваў для Айчыны

І ў сэрцы Айчыну, як песню, бярог.

Самотна шумелі бярозы, рабіны

Над пылам і брукам радзімых дарог,

Якімі табе не прыехаць дахаты

І ў вочы вяскоўцаў,

бы ў вечнасць, зірнуць

І ўбачыць народ працавіты й багаты,

Які беларускім у свеце завуць

За мову, за годнасць, за мужнасць і веліч,

Якія спрадвеку, якія навек.

І страшна,

што ў цэрквы сцяжыны ўтравелі,

Але жыве Бог у душы, бы ў царкве.

І ты зноў спяваеш, і чуе Еўропа,

І хоча, каб ты беларусам сябе

Больш не называў і пражыў у журбе

На дне залатога ад гільзаў акопа,

З якога не кожны бароніць Айчыну,

Каб сонца было па-над ёй і каб ты

Усё да астатку Айчыне пакінуў

І быў для Айчыны, як кропля вады

Жывой… І ты не адрокся ад долі

Сябе называць беларусам, каб мы

Адвечнае наша імкненне да волі

Не пазагублялі на сцежках зімы,

Калі ты пайшоў…

3.08.2008 г.

 

БАЛАДА ПЁТРЫ СЕРГІЕВІЧА

(10.07.1900 — 1.11.1984)

Мастак — нявольнік вечнай прыгажосці,

Якому аж да смерці без спачыну

Не маляваць партрэты для кагосьці,

А ратаваць славутую Айчыну

Ад той самоты, што людзям не сніцца,

А не дае табе спакойна жыць,

І век табе на родны край маліцца,

Які даўно распяты на крыжы

Дарог Еўропы, па якіх агнёва

Хадзілі заваёўнікі не раз,

Ды Беларусь жыве, жыве і мова,

Яна, як наша кроў, заўсёды ў нас.

І да цябе, да віленскай майстэрні,

Прыходзяць, як да Храма, мастакі

І прыгажосці беларускай зерне

Ты ў сэрцы рассяваеш на вякі,

І прыгажосць у людзях прарастае,

Якія любяць не сябе, Айчыну.

Айчына непрыгожай не бывае.

Яе любіць да смерці без спачыну.

І ты малюеш, што душа жадае,

За што табе не плацяць ні граша.

Малюеш, і душа твая спявае,

І плача беларуская душа.

4.10.2008 г.

 

БАЛАДА УЛАДЗІМІРА ДУБОЎКІ

(15.07.1900 — 20.03.1976)

 

Дваццаць сем гадоў, як груганоў,

Чорна прашумелі праз душу.

Словы на паперы, нібы кроў,

Бы трава вясной пасля дажджу

На магілах, дзе сябры ляжаць,

На пажарышчах, дзе родны свет,

У які штодня ляціць душа

І вяртаецца ў чужы санет,

Нібы ў клетку, у якой жыццё

Існуе настолькі, колькі ты

Любіш гэтай клеткі свет святы

Запаўняць душой, як сад лісцём

Восенню сцяжыны запаўняць

Любіць вецер, што заўжды з табой

Пасмяяцца і пасумаваць

Можа ў волі горкай і чужой,

Вырвацца з якой няма ўжо сіл,

Бо ў аблоках сонца, як касцёр

У снягах, дзе чорны небасхіл,

Нібы воран крылле распасцёр

І крыляе за табой услед

Праз гады, праз вершы, праз любоў,

Праз пажарышчы, дзе родны свет,

Дзе шыпшына ў снезе, нібы кроў…

1-2.02.2005 г.

 

БАЛАДА МІХАСЯ ЗАРЭЦКАГА

(20.11.1901 — 29.10.1937)

…А ты быў рамантык, вясёлы, прыгожы

І верыў, што здзейсняцца мары твае

У гэтай краіне, якая ўсё ж зможа

Асіліць цямрэчу, што жыць не дае.

Цябе ж расстралялі, а творы спалілі,

І чорны кастрычнік зрабіўся чарней.

Тваей аніколі не знойдзем магілы,

Айчына магілаю стала тваей.

І людзі баяцца заплакаць, бо слёзы

Прыцягваюць чорны расстрэльны свінец,

Таму адзінокія плачуць бярозы

У шэрані ранняй, нібы ў сівізне.

І попел змяцецца ад спаленых твораў,

І змыецца кроў, і пральецца зноў кроў,

І гэта яшчэ сотні раз тут паўтораць

Злыднюгі, якім не патрэбна любоў

Да роднай зямлі і да роднае мовы.

З нябёс на зямлю ты спакойна глядзіш,

Бо знаеш, што прыйдзе час лепшы і новы,

З травы прарасце беларускі наш крыж,

Той крыж, за які тут стралялі, душылі

Усіх, хто не траціў пачуццяў людскіх,

І мы іх не знойдзем ніколі магілаў,

Айчына магілаю стала для іх.

10.06.2010 г. 

БАЛАДА ЯЗЭПА ПУШЧЫ

(7.05.1902 — 14. 09.1964)

Прыходзіў Пушча да мяне, не плакаў,

А штосьці мне таемнае шаптаў

Пра чорнага вялікага сабаку,

Якому ён лісты ўначы пісаў.

І ноч была на вуліцы і ў свеце

Стаяла восень, як на ўзмежку слуп,

Дзе часцяком вашывы цёрся вецер,

Здалёку новы нюхаючы клуб.

Я з Пушчам піў халодную гарбату

І вусны апякаў, нібы агнём,

І вершамі, як матылямі, хату

Мы напаўнялі, каб спаліць іх днём

І разыйсціся па сваіх стагоддзях,

Нібы ваўкі па пушчах і палях,

Кроў пакідаючы на першым лёдзе,

На снезе, як на белых валасах

Абстрыжаных нажніцамі тупымі.

І ты маліўся на сабачы след,

Каб мы з табой засталіся жывымі

Пакуль ні родзіцца яшчэ паэт,

Які не будзе без прычыны плакаць,

А вершы звар’яцелыя шаптаць

І чорнаму вялікаму сабаку

Лісты, як сябру невясёламу, пісаць.

7.10.2018 г.

 

БАЛАДА ВІКТАРА ВАЛЬТАРА

(28.07.1902 — 17.04.1931)

Пад Сатурнам нараджаюцца паэты

І ў нябыт сыходзяць, як вада ў пясок.

Ты, гаротны, добра ведаеш пра гэта,

Бо жыццё тваё як на вятрах лісток

На бярозавай галінцы Беларусі,

Для якой ты на чужыне не чужы.

 

З Прагі, нібы з выраю, дамоў вярнуўся,

Каб любіць людзей прыгожых і дажджы,

Што ніколі не размыюць сцежак вузкіх

Да крыжоў, да курганоў, дзе чуйна спіць

Гнеў і плач, як наша вечнасць, беларускі,

За якія нельга нас не палюбіць

І сказаць, што ёсць мы тут

і тут мы будзем,

Хоць народжаныя пад Сатурнам мы.

 

Грымне весні гром,

і гром жыццё разбудзіць,

І той Слова скажа, што век жыў нямым,

І народзішся ты зноў у Беларусі,

У якой ёсць слава, веліч і свой шлях,

Над якой крыляе, як анёлак, бусел,

За якую ўмерці — гонар, а не страх.

20.07.2009 г.

 

БАЛАДА НЕВЯДОМАГА ПАЭТА

(… — 1937)

Сонца ў хвалях гарыць-дагарае,

І плыве па-над возерам дым,

У якім белы ветразь знікае,

Быццам лебедзь у небе начным.

І глядзіш ты на сонца, якое,

Нібы кроў, на счарнелай вадзе

Расцяклося і ўсё залатое

Павуглела і ўноч прападзе,

Як прапаў белы ветразь у дыме,

Што ад вогнішча ў хвалі спаўзаў,

Як ты вершы паліў аб Радзіме,

Каб ніхто іх нідзе не таптаў.

17.02.2019 г.

 

БАЛАДА АНАТОЛЯ ВОЛЬНАГА

(19.11.1902 — 29.10.1937)

Твой апошні верш ператварыўся ў Храм

І ў яго маліцца прылятае вецер

З поля, што не перайсці ніколі нам,

Поля вольнага няма ўжо больш у свеце,

Што прыдумаў Бог, калі ляпіў Паэта,

Сумнага, як думкі пра той свет,

У які, як цень, цячэ спакойна Лета,

Чорная, як чорны, чорны пісталет.

І ты ўпаў, і ў небе сонца знікла ўміг,

Быццам не было ніколі сонца ў свеце.

З поля вецер, як расстрэлены, заціх

І з табой на волю паляцеў зноў вецер.

8.04.2017 г.

(Працяг у наступным нумары.)

З падзей 2019 года

Склаў Сымон Барыс

(Працяг. Пачатак у папярэдніх нумарах.)

16 чэрвеня. У Пінску новы тэмпературны максімум — паветра нагрэлася да +32,6°С (у 2007 г. было +31,7°С).

16 чэрвеня, нядзеля. Пра-васлаўныя і католікі святкуюць пер-шы дзень Св. Троіцы. У католікаў гэта 57 дзень пасля Вялікадня. За апо-шні тыдзень у Беларусі патанулі 46 чалавек, многія з іх былі п’яныя.

17 чэрвеня. У Менску, на вул. Дзянісаўская, закрыўся буйней-шы гіпермаркет «Еўраопт».

У Менск прыляцеў прэзідэнт Егіпта Абдул-Фатах Халіл Ас-Сісі. Тут будзе гасціць 3 дні. Прыляцеў ён на самым дарагім самалёце Airbus A340-200.

21 чэрвеня. У Менску, на ста-дыёне «Дынама», адкрыліся ІІ Еўра-пейскія гульні. На іх адкрыцці быў толькі прэзідэнт А. Лукашэнка і прэ-зідэнт Малдовы Ігар Дадон. Прэзі-дэнт Сербіі Аляксандр Вучыч на афіцыйнае адкрыццё не пайшоў, бо там была дэлегацыя Косава (неза-лежнсць Косава не прызнае Сербія, Беларусь, Расія). На II Еўрапейскія гульні у 2017 -2019  гадах патрачана каля 840 мільёнаў рублёў (гэта 403 млн. долараў) — пра гэта паведаміў першы віцэ-прэм’ер Аляксандр Тур-чын на тэлеканале «Беларусь 1″. Які яны прынеслі прыбытак, пра гэта нават не паведамлялася.

21 чэрвеня. Тэрмометр у Магілёве паказаў плюс 34,1 градуса, ранейшы максімум складаў плюс 32,5 і быў у 2002 годзе.

23 чэрвеня. У Рэчыцы выпаў такі вялікі дождж, што затапіла рынак. Вады было да калена.

Стала вядома, што на ЦТ па беларускай мове 42 абітурэнты ат-рымалі па 100 балаў.

28-29 чэрвеня. У г. Осака (Японія) праведзена нарада 20-і па пытаннях клімату і бяспекі. Вяліся паўтары гадзіны перамовы паміж У. Пуціным і Трампам. Пуцін піў чай са свайго тэрмаса.

28 чэрвеня. У мястэчку Кар-пентрас, поўдзень Францыі, а 14.00 гадзін, паводле мясцовага часу тэмпе-ратура дасягнула 44,3 градуса Цэль-сія. Адзначаецца, што спякота пабіла гістарычны рэкорд.

29 чэрвеня. 10-ы дзень пра-тэстаў (мітынг і ішэсці) у Тбілісі (Гру-зія). Пачаліся тыдзень таму назад з-за таго, што ў крэсла старшыні парла-мента пасадзілі часова і ганарова дэпу-тата Дзярждумы Расіі Гаўрылава.

30 чэрвеня. Прэзідэнт Расеі Уладзімір Пуцін прыляцеў у Менск з г. Брацка і правёў нефармальную сустрэчу з Аляксандрам Лукашэнкам у ягонай рэзідэнцыі «Заслаўе» (пад Менскам). Пазней да іх далучыўся прэзідэнт Таджыкістана Эмамалі Рахмон.

30 чэрвеня. У Менску ўра-чыстае закрыццё ІІ Еўрапейскіх гуль-няў. Удзельнічалі каля 4 тысяч спарт-сменаў. Пераможцы атрымалі 213 медалёў. Беларускія спартсмены зава-явалі 69 медалёў, сярод іх — 24 залатыя, 16 сярэбраных і 29 бронзавых. Расі-йскія спартсмены атрымалі 109 меда-лёў (з іх — 44 залатыя). На трэцім мес-цы па колькасці медалёў (51) — Укра-іна.

Беларусь выдаткавала на Еў-рапейскія гульні 540 мільёнаў руб-лёў, у тым ліку з бюджэту — 266 міль-ёнаў. ЕАК узяў на сябе выдаткі за перавоз спартсменаў на гульні.

Чэрвень. Сенсацыйную зна-ходку выявіла археалагічная экспе-дыцыя падчас раскопак недалёка ад вёскі Верабкі Лепельскага раёна. Па-рэшткі чалавека, які жыў, як мярку-ецца, на мяжы каменнага і бронзавага веку, выкапалі на стаянцы Берашча-1.  Раскопкі праводзіў Максім Чарня-ўскі (сын пісьменніка Міхася Чар-няўскага).

 

1 ліпеня. У Менску бела-рускія хірургі трохгадоваму  хлопчы-ку Яну са Смаргоні зрабілі 14-гадзін-ную ўнікальную аперацыю на сэр-цы (замена клапана), пры гэтым спы-нілі работу сэрца на 3 гадз. 20 хв.

У Берасці супрацоўнікі КДБ узялі пад варту кіраўніцтва акумуля-тарнага завода (5 чалавек).

Навальніца і моцны вецер ўве-чары на Палессі паваліў дрэвы і абар-ваў лініі электраперадач.

2 ліпеня. КДБ РБ узбудзіў крымінальную справу супраць ула-дальніка і кіраўнікоў Берасцейскага акумулятарнага завода — Віктара Ле-мяшэўскага і іншых асоб за парушэнні экалагічнага законадаўства.

3 ліпеня. У Беларусі свят-кавалі Дзень незалежнасці. У Менску ўвечары правялі парад беларускіх і расійскіх войск. Затым быў фейер-верк. Адбыліся 3 выбухі з 6 месц пра-вядзення салюта. На беразе Свіслачы параніла 10 чалавек, з іх  жанчына Наталля Максімчук (1955 г. нар.) адразу памерла.  (А 3 ліпеня 2008 г. на канцэрце ўзарваўся самаробны па-кет з гайкамі і былі паранены 54 ча-лавекі.)

5-6 ліпеня. Адбыўся фэст у Будславе, на якім прысутнічалі ўсе беларускія біскупы.

10 ліпеня. Памёр народны мастак Віктар Грамыка, які нарадзі-ўся ў 1923 годзе на Магілёўшчыне.

11 ліпеня. Адкрыццё фес-тывалю «Славянскі базар» у Віцебс-ку, які закрыўся 15 ліпеня 2019 года.

17 ліпеня. Прэзідэнты Аля-ксандар Лукашэнка і Уладзімір Пуцін прыплылі  ў манастыр, што на вост-раве Вааламе ў Ладажскім возеры.  Кіраўнікі Беларусі і Расеі агледзелі Спаса-Праабражэнскі сабор, прысут-нічалі на службе ў гэтым храме, а так-сама пабывалі на тэрыторыі скіта ў імя Усіх Святых, у царкве Смален-скай іконы Божай Маці і капліцы Царскіх пакутнікаў. З А. Лукашэнкам быў і яго малодшы сын Мікола.

18 ліпеня. У Магілёўскім раё-не бура сарвала стрэхі з сямі жылых дамоў, дзесяці дачных домікаў, ся-мі гаспадарчых будынкаў, вырваны не-калькі дрэваў з карэннем.

20 ліпеня. У сувязі з 75-год-дзем вызвалення Беларусі ад нямецка-фашыскіх захопнікаў падпісаны  Закон  аб амністыі. На волю выйдуць  з тур-мы каля 2000 зняволеных, а ўсяго ам-ністыя датычыцца каля 6 тысяч зня-воленых.

20 ліпеня. У Маскве адбыўся масавы мітынг (па колькасці такога не было ад 2012 г.), на якім прынята рэзалюцыя, каб былі зарэгістраваныя ўсе 18 незалежныя кандыдату ў Думу горада Масквы. Мэру Масквы Сабя-ніну выстаўлены нават ультыматум.

20 ліпеня. У в. Трошчыцы Карэліцкага раёна памёр 26-гадовы Міхаіл Куневіч, які служыў у бела-рускай арміі, будычы  хворым на  рак страўніка. Праслужыў 11 месяцаў, часта хварэў, але яму не верылі.

23 ліпеня.  Прэзідэнт падпісаў Закон аб зменах у  Працоўным кодэк-се Рэспублікі Беларусь. У ім тэрміно-выя кантракты ўзаконены, і работнік не мае права звольніцца па ўласным жаданні да канца дзеяння кантракту.

24 ліпеня. На перагоне Орша — Віцебск сышлі з рэек 15 цыстэрнаў з прапанам. Пацярпелых людзей няма.

25 ліпеня. У сярэдзіне дня ў Будславе і некаторых вёсках Мядзель-скага раёна была навальніца. Выпаў снег і град. Льдзіны граду мелі памер курынага яйка. Пабіты вокны ў хатах і шкло цяпліц.

27 ліпеня 2019 года беларус Віталь Гуркоў стаў першым двухра-зовым чэмпіёнам свету паводле версіі Kunlun Fight. Ён перамог тайскага спа-борніка Саіёка Пумпанмуанга.

27 ліпеня. У Маскве каля мэ-рыі прайшлі несанкцыяваныя мітынгі. Паліцыя і Расгвардыя затрымалі каля тысячы чвлавек. Масквічы пратэста-валі супраць таго, што не зарэгістра-ваны незалежныя кандыдаты ў дэпу-таты Маскоўскай гарадской думы.

29 ліпеня. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка прызначыў на пасаду старшыні Гомельскага абл-выканкама Генадзя Міхайлавіч Са-лаўя (нар. 1963, Наваградскі р-н).

Пасаду старшыні Гомельскага аблвыканкама да красавіка 2019 года займаў Уладзімір Дворнік, аднак паз-ней ён перайшоў на пасаду віцэ-прэ-м’ера.

 

1 жніўня. Павялічаны памер пенсіі на 6,6 % . Цяпер сярэдні памер прызначаных пенсій складае 432,27 рубля, пенсій па ўзросце — 446,84 рубля. Сярэдні месячны заробак 925,77 рубля.

1 жніўня. Золатавалютныя рэзервы Беларусі дасягнулі рэкорд-най лічбы. Як інфармуе прэс-служба Нацбанка, на 1 жніўня яны складалі 8,6 млрд даляраў (у эквіваленце, гэта новы гістарычны максімум. Папярэдні быў усталяваны 1 ліпеня 2012-га, але тады было амаль на 300 мільёнаў до-лараў менш.

3 жніўня. У Маскве мітынгі з патрабаваннем «Вернем сабе права на выбары». Затрымана больш за 1 300 чалавек. Адміністрацыйныя ары-шты і штрафы прысуджаны многім.

3 жніўня. Пагранічнікі і вай-скоўцы транспартных войск адкрылі новы мост, пабудаваны на Віліі ў Аст-равецкім раёне.

У Лунінцы Тамара Нагорная на дачным участку вырасціла тамат вагой 1 кг.

Ноччу, з 3 на 4 жніўня, ус-таноўлены рэкорд па мінімальным па-казчыку тэмпературы ў Клічаве — тут зафіксавана + 4,8 °C. Да гэтага часу самым нізкім паказчыкам былі дадзе-ныя 1999 года — +6 °C.

5-6 жніўня. У Беларусі адбы-ліся Міжнародныя армейскія гульні.

Ноччу з 5 на 6 жніўня. У Клі-чаве паветра астыла да 3,1 градуса. Ранейшы мінімум на гэты час складаў 5,3 градуса (6 жніўня 1976 года ў Горках).

9 жніўня. Спартовец Дзмітры Белайц, старшыня Беларускай федэ-рацыі сілавога шматбор’я, сумеў у Менску, каля Менскага аўтазавода, працягнуць працягнуць калону з 15 грузавікоў агульнай масай 145 тон на 7 метраў. Гэтым ён  усталяваў сусвет-ны рэкорд.

9 жніўня. У Сан-Францыска (ЗША) Генадзь Караткевіч (бела-рус) шосты раз запар атрымаў першы прыз на міжнародным турніры па праміраванні.

10 жніўня. Масавы мітынг пратэсту ў Маскве на пр. Сахарава. Гэтая дазволенае маскоўскімі ўладамі мерапрыемства. Нягледзячы на дождж выйшлі на мітынг каля 50 ты-сяч чалавек. Выступленні супроць та-го, што не зарэгістраваныя незалеж-ныя ад улады кандыдаты.

12 жніўня. У Лідзе, на рагу вуліц Грунвальдскай і Замкавай,  ус-танавілі помнік Гедыміну (скульпта-ры Сяргей Ваганаў і Вольга Нячай). Адкрыццё  адбылося 7 верасня.

13 жніўня. Лукашэнка пры-няў старшыню Следчага камітэта Наскевіча і выказаў незадавалненне, што Галавач прасядзеў у ізалятары гады і аказаўся невінаваты. Двойчы апраўданы судом. 8 лютага 2018 году суд апраўдвае Андрэя Галавача, аднак тут жа ў судовай зале яго ра-шэннем следства зноў арыштоўва-юць па новай крымінальнай справе. Больш за тое, супраць ягонага адва-ката Ірыны Рэўт былі распачаты дзве крымінальныя справы (цяпер спы-неныя). 19 ліпеня суд апраўдвае Анд-рэя Галавача другім разам. Аднак пракуратура абскардзіла прысуд, галоўнага інжынера МЗКЦ чакае новы судовы разбор. Відавочна, бакі пайшлі на прынцып, і толькі ўмя-шанне Лукашэнкі можа спыніць гэты канфлікт.

15 жніўня. Падчас наведвання Старадарожскага раёна памочнік Лу-кашэнкі Аляксандр Косінец паведа-міў, што летась толькі ў адной Менскай вобласці загінулі 19,6 тысячы галоў буйной рагатай жывёлы, 102,8 тыся-чы свіней. А за першае паўгоддзе 2019-га года  падзёж буйной рагатай жывёлы ў рэгіёне склаў 10,4 тысячы галоў, свіней — 59,6 тысячы. «Гэта значыць, рост на 17% смертнасці буй-ной рагатай жывёлы, на 24% — свіней», — адзначыў ён.

16 жніўня. Менскі гарадскі суд апраўдаў былога галоўнага інжы-нера МЗКЦ Андрэя Галавача, які правёў у няволі 50 месяцаў (1500 сутак) за хабар. Яго арыштавалі вяс-ной 2015 года.  Гэты чалавек аддаў 35 гадоў працы на Менскім заводзе ко-лавых цягачоў.

17 жніўня. Ва ўкраінскім го-радзе Чарнігаў пачаўся форум бела-рускай і ўкраінскай інтэлігенцыі ў падтрымку стварэння незалежнай праваслаўнай царквы ў Беларусі. У форуме бяруць удзел больш за 100 дэлегатаў з Беларусі і Украіны.

21 жніўня. У Менску памёр Леанід Мартынавіч Дайнека, сябар СБП. (Нарадзіўся 28 студзеня 1940, в. Змітраўка 2-я, Клічаўскі раён.

22 жніўня. У Слоніме ўста-навілі помнік Льву Сапегу. Вышыня бронзавай статуі разам з гранітным пастаментам вышэй за 4 м. Аўтары помніка скульптары Іван Міско, Ула-дзімір, Піпін і Сяргей Логвін.

25 жніўня. Памёр літаратура-знавец, пісьменнік Пётр Васючэнка, які нарадзіўся ў Полацку ў 1959 г.

29 жніўня. Памочнік Прэзідэ-нта ЗША па нацыянальнай бяспецы Джон Болтан, які прыляцеў у Менск учора, быў сёння на прыёме ў А.Р.  Лукашэнкі. Гутарка ішла аб правах чалавека і нераспаўсюджванні зброі.

31 жніўня. У Ружанах адбы-ліся «Дажынкі» хлебаробаў Берасцей-скай вобласці.

 

1 верасня. У Слоніме право-дзілася рэспубліканскае свята Дзень беларускага пісьменства. На плош-чы Леніна аддкрылі помнік Льву Са-пегу (скульптар Іван Міско). Грошы на помнік зарабілі гараджане Слоніма ў часе суботнікаў.

6 верасня. Адкрыты рух аўта-транспарту па Заходніму абводзе г. Берасця, які будавалі  7 гадоў. У 2014 г. пабудавалі для гэтага мост цераз Мухавец.

6-8 верасня. Берасце святкуе 1000-гадовую гісторыю горада. Бе-расцю перададзена у якасці падару- нка факсімільнае выданне ўзноўленай Берасцейскай Бібліі (вагой 15 кг  ў 1,5 тысячы старонак). Тое першае вы-данне пабачыла свет 4 верасня 1563 г. Яно выходзіла на сродкі берасцей-скага старасты, канцлера ВКЛ Міка-лая Радзівіла Чорнага.

7 верасня. Кіеў і Масква аб-мяняліся палоннымі: 35 на 35.

7 верасня. У Лідзе адкрылі конны помнік заснавальніку горада і тутэйшага замка Гедыміну. Аргані-зацыя «Еўрапейская Беларусь» пра-вяла ўрачыстасці з чырвонымі сця-гамі з Пагоняй і бел-чырвона-белымі сцягамі.

12 верасня. Па ўсёй Расіі ў рэгінальных штабах Навальнага (у Фондах барацьбы з карупцыяй) пача-ліся ператрусы супрацоўнікамі СК і Расгвардыі (сучаная жандармерыя). А гэта каля 30 гарадоў Расіі. Право-дзяцца і арышты.

12 верасня. Супрацоўнікі ў цывільнай вопратцы затрымалі га-лоўнага інжынера Менскага лікёра-гарэлачнага завода «Крышталь» Аля-ксандра Жарына пры атрыманні 3 тысяч долараў ЗША. Ён сам — член Каміссі па барацьбе з карупцыяй на гэтым заводзе.

17 верасня. Намеснік дзяр-жаўнага сакратара ЗША правёў пера-мовы з А. Лукашэнкам, дамовіліся пра вартанне паслоў пасля 11 гадоў іх адсутнасці. Наведаў ён Курапаты і ўсклаў кветкі. Увечары ён сустрэўся з апазіцыйнымі палітыкамі.  На суст-рэчы прысутнічалі лідар Беларускага Нацыянальнага Кангрэсу Мікалай Статкевіч, першы кіраўнік незалеж-най Беларусі Станіслаў Шушкевіч, прадстаўнікі БХД Павел Севярынец і Віталь Рымашэўскі, лідары Партыі БНФ Рыгор Кастусёў і Аляксей Яну-кевіч, старшыня «Справядлівага све-ту» Сяргей Калякін, дэпутат «Палаты прадстаўнікоў» Алена Анісім, права-абаронец Алесь Бяляцкі.

19 верасня. У менскіх школах не дапускаюць вучняў на ўрокі з тэ-лефонамі і фотаапаратамі. Гэта звязана са скандалам у гомельскай СШ № 15, калі настаўніца Людміла Іванаўна Чацвярткова вылаялася матам і па-гражала вучню. Яе звольнілі, бо баць-ка вучня 4-га  класа выклаў гэта ў Інтэрнэт, А. Лукашэнка 19 верасня аднавіў настаўніцу на рабоце, а дырэ-ктара школы № 15 звольніў. Звольне-ны таксама начальнікі ўпраўленняў адукацыі Гомельскага аблвыканкама і гарвыканкама, начальнік аддзела адукацыі Навабеліцкага раёна г. Го-меля. Вымовы атрымалі многія педа-гагічныя кіраўнікі, а міністру адука-цыі камуністу Ігару Карпенку ўка-зана аб яго неадпаведнасці пасадзе.

24 верасня. Каля 6 гадзін ра-ніцы  тэрмометры ў Менску паказвалі мінус 3 градусы. Па дадзеных за 112 гадоў, так холадна ў Менску не было ўжо больш за паўстагоддзя. Ранейшы рэкорд гэтага дня быў зафіксаваны аж у 1956 годзе — мінус 1,4 градуса.

24 верасня. Пайшлі першыя цягнікі па чыгуначным масце цераз Керчанскі праліў, які быў пабудава-ны ў апошнія гады, пасля далучэння Крыма да Расеі. Такім чынам, паўво-страў Крым злучаны чыгункай з Ра-сеяй, мінуючы Украіну.

(Працяг у наступным ну-мары.)

 

«ДАРОСЛЫЯ — ДЗЕЦЯМ»

19 лютага, напярэдадні Міжнарод-нага дня роднай мовы ў Лідскай раённай бібліятэцы імя Янкі Купалы адбылася ўра-чыстая цырымонія адкрыцця IV адкрытага рэгія-нальнага літаратурнага конкурсу імя Веры Навіцкай «Дарослыя — дзецям».

Дадзены конкурс стаў яшчэ адной лідскай культурнай традыцыяй — ладзіцца ён раз у два гады. Арганізатарам конкурсу вы-ступае дзяржаўная ўстанова культуры «Лід-ская раённая бібліятэка імя Янкі Купалы».

Вера Сяргееўна Навіцкая — аўтар не-калькіх дзіцячых кніг прозы пра дзяўчынак-гімназістак. Яна ўзначальвала з 1910 года «Лідскую прыватную жаночую гімназію Ф.Л. і В.С. Навіцкіх». Творчая спадчына Навіцкай — яскравы прыклад плённай працы на ніве выхавання і адукацыі юнага пака-лення.

Конкурс арганізаваны з мэтай выяў-лення, падтрымкі і заахвочвання лідскіх па-этаў і празаікаў да напі-сання твораў для дзяцей. У 2020 годзе конкурс пра-ходзіць з 3 лютага па 5 сне-жня ў дзвюх намінацыях: «Паэзія» і «Проза».

Якасна арганізава-ная праграма мерапры-емства не пакінула абыя-кавымі нікога з прысут-ных. Удзельнікамі імпрэзы сталі сябры літаратурнага аб’яднання «Суквецце» пры рэдакцыі «Лідскай газеты». З уступным словам выступіў лідскі краязнавец, стар-шыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Станіслаў Вацлававіч Суднік, пазнавальным аказаўся яго кароткі агляд жыццёвага і твор-чага шляху лідскай пісьменніцы.

Перад прысутнымі літаратарамі вы-ступіла таксама Велясевіч Таццяна Пятроў-на, загадчык бібліятэкі ДУА «Сярэдняя шко-ла № 16 г. Ліды», кіраўнік абласнога рэсур-снага цэнтра. Сумеснымі намаганнямі бібліятэкі і школы былі раздрукаваны сем кніг Веры Навіцкай: тэтралогія пра жыццё Марусі Старабельскай «Добра жыць на све-це», «Вясёлыя будні», «Ціхамірныя гады», «Першыя мроі»; аповесці для юнацтва. Так-сама была створана віртуальная кніжная выстава-дасье «Ліда, падзеленая на гады», у якой змешчаны біяграфія аўтара, вокладкі кніг, бібліяграфічнае апісанне прыжыццё-вых выданняў, а таксама Qr-коды, спампа-ваўшы якія, можна прачытаць усе кнігі аўтара.

Удзельнікі мерапрыемства з дапа-могай вядоўцаў Курбыкі Галіны і Мацу-левіча Аляксандра ўспомнілі гісторыю конкурсу, якая пачынаецца з 2014 года, і пазнаёміліся з асноўнымі патрабаваннямі, якія прад’яўляюцца да літаратурных работ намінантаў. Таксама вядоў-цы далі магчымасць кожна-му з удзельнікаў выказацца, прачытаць некалькі асабіс-тых твораў. Упрыгожаннем мерапрыемства стала вы-ступленне навучэнцаў ДУА «Лідская дзіцячая школа мас-тацтваў».

Наш кар.

 

Жывы выток зямлі беларускай

Музычна-паэты-чная вечарына “Жывы выток зямлі беларускай”, прымеркаваная да Між-народнага дня роднай мовы прайшла ў малой зале Лідскага палаца ку-льтуры 19 лютага. Веча-рына планавалася на 21 лютага, але ўзніклі непе-раадольныя абставіны ў выглядзе ўрачыстага ад-крыцця культурнай ста-ліцы Беларусі, і імпрэза, якая ладзіцца ўжо пяты год падрад, прайшла на два дні раней.

Вечарыну аргані-зоўвалі сіламі творчага аб’яднання “Музальянс”, Лідскага музычнага кале-джа, літаб’яднання “Сук-вецце”. Рэжысёр прагра-мы — Горгуль Васіль Кан-станцінавіч.

Гучалі песні  ў вы-кананні Аліцыі Казак (“Спеў дубраў”, Славамі-ра Шклёніка (Мой родны кут…”, “Мой край”), Люд-мілы Краснадубскай (“Беларусь”), Вікторыі Кузьмы (“А ў садзе рэчанька”), Анастасіі Круповіч (“А ў Марусі хата на памосце”, “Лён, ляночак”, “Вішня”), Лізаветы Кап-цевіч (“Месяц і вішанька”), беларуская народная песня “Дровы” ў выканні Народ-нага ансамбля “Вербіца”, саліст Іван Мя-рэўца, песня “Больш табе я не пазваню” ў выкананні музычнага эстраднага калектыва “Талісман”, кіраўнік Дзяніс Варановіч.

Лідскія паэты на сцэне заўважаны не былі, а вось паэтэс сабралася цэлае “Су-квецце”. Са сваімі вершамі, прысвечанымі роднай мове, малой і вялікай радзіме вы-ступалі: Людміла Краснадубская, Вольга Бічэль-Ашмяна, Ганна Рэлікоўская, Стані-слава Белагаловая, Ірына Маркевіч, Ала Юшко, Ірына Вашкевіч, Яна Марцэвіч.

Шчырая беларуская атмасфера, разняволеныя і ўпэўненыя ў сабе людзі, што на сцэне, што ў зале. Кавалачак сапраўднай Беларусі. І гэта толькі Палац культуры го-рада Ліды. А акрамя таго святочныя імпрэзы прайшлі ў Бярозаўцы, у многіх вясковых дамах культуры і біблі-ятэках. Усяго ж мерапрыемствы да Дня роднай мовы ахапілі на Лідчыне каля 20 населеных пунктаў. Свята роднай мовы на Лідчыне стала добрай традыцыяй.

Яраслаў Грынкевіч.

НАША СЛОВА № 8 (1471), 19 лютага 2020 г.

Серада, Люты 26, 2020 0

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

13-я Агульнацыянальная дыктоўка стартавала на Лідчыне

13-ю Агульнацыянальную дыктоўку на Лідчыне распачаў Лідскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці

13 лютага на базе Аддзела рамёслаў і трады-цыйнай культуры г. Ліды адбылася Агульнанацыяна-льная дыктоўка для работнікаў ку-льтуры (15 уста-ноў культуры). Ко-лькасць удзельні-каў — 22 чалавекі. Тэкст паводле тво-ра Васіля Быкава «Кар’ер» дыкта-вала метадыст па аматарскіх аб’яд-наннях Струмскіс Ірына Эдмундаўна.

Да дыктоўкі былі падрыхтаваны мастацкія аркушы паперы. На экране высвечваўся партрэт Васіля Быкава і яго выказванне, а таксама выказванне Рыгора Барадуліна: “Голас Васіля Быкава — голас сумлення нацыі, голас часу…”

Дыктоўка рушыла.

Наш кар.

Дыктоўка ў Мінойтах

15 лютага ў 11.00 13-ю Агульнанацыянальную дыктоўку післі ў бібліятэцы в. Мінойты Лідскага раёна. Дыктоўку тут пісалі недзе ў шосты раз. У дыктоўцы сё-лета бралі ўдзел жыхары вё-скі Мінойты, а таксама стар-шыня і намеснік старшыні Лідскай гарадской арганіза-цыі ТБМ Станіслаў Суднік і Сяргей Чарняк. Быў выбра-ны тэкст з аповесці А. Кар-пюка “Данута”. Тэкст чыта-ла настаўніца мовы і літара-туры Мінойтаўскай СШ Алена Іосіфаўна Скерсь.

На 10 балаў дыктоў-ку напісала Галіна Іванаўна Сідарэвіч. Дзя-вяткі атрымалі Валянціна Уладзіміраўна Станюкевіч, Валянціна Ся-ргееўна Няк-расава і Станіслаў Вацла-вавіч Суднік. Вельмі добра напісалі і астатнія.

Пакуль ішла даска-налая праверка дыктовак перад прысутнымі з невя-лікім канцэртам выступіў бард Сяргей Чарняк.

На завяршэнне пера-можцы дыктоўкі, а таксама і ўсе прысутныя атрымалі падарункі ад Лідскай гарад-ской арганізацыі ТБМ — кнігі і асобнікі часопіса “Лідскі  летапісец”.

Яраслаў Грынкевіч.   

Дыктоўка ў Бярозаўцы

15 лютага ў 13.00 па-чалася 13-я Агульнанацыя-нальная дыктоўка ў Бяро-заўскім доме культуры. Ды-ктоўку па тэксце Васіля Бы-кава “На Чорных лядах” пісалі ў гэты дзень сябры Бя-розаўскай арганізацыі ТБМ. Чытаў дыктоўку намеснік старшыні ТБМ, старшыня Лідскай гарадской арганіза-цыі ТБМ Станіслаў Суднік. У дыктоўцы браў удзел на-меснік старшыні Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Сяргей Чарняк, які завяр-шыў імпрэзу нізкай патрыя-тычных песень.

Найлепш напісаў старшыня Бярозаўскай га-радской арганізацыі ТБМ Сяргей Дычок, на другім і трэцім месцы адпаведна — Сяргей Пантус і Вітотльд Ашурак. Пераможцы, ды і ўсе ўдзельнікі атрымалі па-дарункі ад ТБМ.

З дыктоўкі ТБМ па-чаўся Тыдзень роднай мовы ў Бярозаўцы, які прадугле-джвае цэлы шэраг самых ро-зных мерапрыемстваў

Яраслаў Грынкевіч.

У Доме Таўлая з іх кожны бывае, бо нават дыктоўку яны пішуць лоўка

Ужо не першы год у Доме Таўлая Лідскага гіста-рычна-мастацкага музея стала традыцыяй пісаць бе-ларускія дыктоўкі, прысве-чаныя да Міжнароднага дня роднай мовы. На гэты раз, 19 лютага, зноў з вялікім за-давальненнем прынялі ўдзел у гэтым значным ме-рапрыемстве ўдзельнікі праекта — гістарычнай гас-цёўні «Памяць за сабою па-кліч». Паколькі ўдзельнікі — людзі сталага ўзросту, людзі, якія пабачылі на сваіх вачах страх, голад, холад у гады ва-еннага ліхалецця, то і тэкст быў падобраны па іх тэме — урывак з аповесці Аляксея Карпюка «Данута». Тым больш, што ў гэтым годзе творчая інтэлігенцыя будзе адзначаць 100-годдзе з дня нараджэння Аляксея Нічы-паравіча Карпюка. Тэкст чытаў навуковы супрацоў-нік Дома Таўлая Алесь Хіт-рун.

Трэба зазначыць, што нягледзячы на сталы ўзрост удзельнікаў, дыктоў-ка напісана нядрэнна. Адчу-ваецца ў іх граматны пады-ход да мерапрыемства, бы ведаюць, што ў Доме Таў-лая павінна гучаць беларус-кая мова, хоць бы нават у такі значны дзень. Пасля яго напісання прайшла правер-ка, у выніку чаго былі пад-ведзены вынікі. І так, І месца занялі Букоўская Таццяна Георгіеўна і куратар праек-та — гістарычнай гасцёўні «Памяць за сабою пакліч» Каладзяжная Анастасія Аля-ксандраўна, ІІ месца падзя-лілі паміж Хейфец Наталляй Яўхімаўнай і Малахавай Зі-наідай Васільеўнай, а трэ-цяе адпаведна атрымалі ўсе астатнія ўдзельнікі — Хейфец Лазар Лейвікавіч і Кобец Ніна Ягораўна.

Наш кар,

г. Ліда

Яўгену Сахуту – 75

Яўген Міхайлавіч Сахута нарадзіўся 15 лютага 1945 г. у вёсцы Вечатарова Залуж-скага сельскага савета Стаўбцоўскага раёна Менскай вобласці БССР. Скончыў пачатковую школу ў сваёй вёсцы, а сярэднюю — у вёсцы Залужжа Стаўбцоўскага раёна. Скончыў маста-цка-графічны факультэт Віцебскага педінсты-тута (1972). Пасля паступіў у аспірантуру Ін-стытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальк-лору Акадэміі навук БССР.

Да аспірантуры некаторы час працаваў настаўнікам у сярэдняй школе вёскі Залужжа Стаўбцоўскага раёна.

Пасля аспірантуры пачаў працаваць у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фаль-клору Акадэміі навук Беларусі, дзе працуе ўжо больш за 25 год і з’яўляецца вядучым навуко-вым супрацоўнікам Цэнтра даследванняў бела-рускай культуры, мовы і літаратуры Нацыя-нальнай акадэміі навук Беларусі.

Адначасова з 1985 па 1991 г. быў галоў-ным рэдактарам часопіса «Мастацтва Беларусі».

Яўген Сахута з’яўляецца аўтарам звыш 20 манаграфій, а таксама шматлікіх публікацый у калектыўных працах, энцыклапедычных вы-даннях, зборніках, перыёдыцы. З’яўляецца аўта-рам артыкулаў і адказнай асобай у рэдагаванні фундаментальнай энцыклапедыі «Этнаграфія Беларусі» (1989), шасцітомнай энцыклапедыі «Культура Беларусі» (2014).

Кнігі (манаграфіі, супольныя да-следаванні):

Сахута, Я. Старонкай роднаю / Яўген Сахута. — Мінск : Рэдакцыя газеты «Голас Радзімы», 1975. — 67 с.

Сахута, Я.М. Народная разьба па дрэву / Я.М. Сахута. — Мінск : Вышэйшая школа, 1978. — 92 с.

Сахута, Я.М. Беларускае народнае мастацтва / Я.М. Сахута. — Мінск : Беларусь, 1980. — 156 с.

Сахута, Я.М. Народнае мастацкае кава-льства / Я.М. Сахута ; Міністэрства культуры БССР, Рэспубліканскі навукова-метадычны цэнтр народнай творчасці і культурна-асветнай работы. — Мінск : Полымя, 1981. — 15 с.

Сахута, Я.М. Беларуская народная скульптура / Я.М. Сахута. — Мінск : Полымя, 1981. — 8 с.

Сахута, Е.М. Народное искусство и художественные промыслы Белоруссии / Е.М. Сахута. — Минск : Полымя, 1982. — 96 с.

Сахута, Я.М. Беларуская народная гліняная цацка / Я.М. Сахута ; Рэспубл.навук.-метадычны цэнтр нар.творчасці і культурна-асветнай работы. — Мінск : Полымя, 1982. — 14 с.

Сахута, Е.М. Народное искусство Белоруссии : Традиции и современность / Е.М. Сахута. — Минск : Полымя, 1982. — 24 с.

Сахута, Я.М. Беларускае народнае мастацтва / Я.М. Сахута. — Мінск : Полымя, 1982. — 24 с.

Сахута, Я.М. Фарбы роднай зямлі: Нарысы пра нар. мастацтва Беларусі. Кн. для вучняў / Я.М. Сахута. — Мінск : Нар. асвета, 1985. — 191 с. і інш.

Вікіпедыя.

Я збіраю кнігі, а кнігі «збіраюць» мяне

У год свайго першага юбілею — 10-год-дзя — літаратурны аддзел Лідскага гістарычна-мастацкага музея (дом паэта Валянціна Таўлая) запланаваў шэраг цікавых сустрэч у сваіх сценах. Днямі адбылася першая такая сустрэча — з гос-цем з Менска, калекцыянерам кніг, кампазіта-рам-песеннікам, куратарам музычных і маста-цкіх праектаў Яўгенам Ксяневічам. У рамках сустрэчы ў доме Таўлая адбыліся адкрыццё выстаўкі мініяцюрных (кішэнных) кніг з пры-ватнай калекцыі Яўгена Антонавіча «Кніга на далоні» і прэзентацыя яго зборніка песень на словы вядомых беларускіх паэтаў «Краіна мая, песня мая…». На мерапрыемства былі запро-шаны навучэнцы Лідскага дзяржаўнага музыч-нага каледжа. Сімвалічна, што адкрыццё вы-стаўкі мініяцюрных кніг у Лідзе праходзіла на другі дзень пасля адкрыцця XXVII міжнароднай кніжнай выстаўкі-кірмашу ў Менску, ва ўнісон гэтай падзеі.

Спачатку куратар выстаўкі, навуковы супрацоўнік гістарычна-мастацкага музея Алесь Хітрун правёў для моладзевай аўдыторыі каро-ткі экскурс у гісторыю кніжак-малютак. Цікава было даведацца, напрыклад, аб тым, што прыхі-льнікам такіх кніг быў і Напалеон Банапарт, які, будучы ў ваенных паходах, насіў з сабой так званую партатыўную бібліятэку — каля паўсотні мініяцюрных кніг у скураным футляры. Заста-юцца запатрабаванымі кнігі кішэннага фармату і ў наш час — дзякуючы перш за ўсё таму, што іх зручна насіць з сабой, яны не займаюць шмат месца. Выдаюцца падобныя кнігі і ў Лідзе (свежы прыклад — зборнік вершаў лідскага паэта Міхася Мельніка «З табою», які выйшаў у мінулым годзе). Дарэчы, Лідскі гістарычна-мастацкі му-зей таксама збірае сваю калекцыю міні-кніг.

— Я рос і выхоўваўся ў сям’і настаўнікаў-філолагаў, літаратараў, кнігалюбаў, у нас дома было вельмі шмат кніг, — расказвае Яўген Ксяне-віч аб перадумовах свайго захаплення калек-цыяніраваннем друкаваных выданняў і аб самім гэтым захапленні. — Да таго ж я з юных год хадзіў на літаратурныя вечары, дзе знаёміўся з вядо-мымі беларускімі паэтамі. У тыя гады (пры-кладна канец 60-х — пачатак 70-х) мініяцюрных кніг у Беларусі выдавалася шмат, і я захапіўся імі, пачаў калекцыяніраваць. Збіраю таксама рэдкія выданні. Мая калекцыя маленькіх кні-жак — адна з найцікавейшых у Беларусі. Самыя старыя кнігі з гэтай калекцыі выдадзены ў XIX стагоддзі. Тэматыка кніг самая разнастайная: ад твораў класікаў беларускай, рускай, сусветнай паэзіі (кнігі паэзіі ў маёй калекцыі складаюць большую частку) да міні-даведнікаў і энцы-клапедый, ад выданняў па кулінарыі і шахматах да кніг Бібліі і хрысціянскай літаратуры. Міні-яцюрную кнігу я лічу вяршыняй паліграфіч-нага мастацтва, візітнай карткай паліграфіі краіны. Каля пяцідзесяці гадоў я збіраю кнігі, і столькі ж часу кнігі «збіраюць» мяне — фармі-руюць мой светапогляд, вучаць, выхоўваюць. Маленькія кніжкі часта нашу з сабой, размя-сціўшы па розных кішэнях (усміхаецца). Усяго іх у маёй калекцыі на сённяшні дзень больш за тысячу, а кніг увогуле — больш за дваццаць тысяч.

Выставы мініяцюрнай кнігі Яўген Анто-навіч праводзіць апошнія гадоў дзесяць. Ладзяц-ца яны галоўным чынам у Менску. Сваю бага-тую калекцыю ён раздзяліў на некалькі, і зараз яны падарожнічаюць па Беларусі. У Лідзе вы-стаўка мініяцюрных кніг з калекцыі Яўгена Кся-невіча ладзіцца ўпершыню. У памяшканні дома Таўлая прадстаўлена больш за 180 кніг з гэтай калекцыі на розныя тэмы.

— Дадзенай выстаўкай я імкнуся абудзіць перш за ўсё ў моладзі цікавасць і любоў да дру-каванай кнігі ў век засілля інтэрнэту, — гаворыць калекцыянер. — Чалавек збірае кнігі, а кнігі, у сваю чаргу, «збіраюць» чалавека. Выстаўка, якая будзе праходзіць у вашым горадзе да канца сакавіка, заклікае хаця б на некаторы час за-крыць планшэты і смартфоны і адкрыць кнігу.

А яшчэ прысутныя больш даведаліся пра Яўгена Ксяневіча як пра кампазітара, аўтара шматлікіх песень на вершы знакамітых беларус-кіх і рускіх паэтаў, класікаў і сучаснікаў. Дарэчы, ёсць у яго і песні на словы Валянціна Таўлая, у чыім доме-музеі праходзіла сустрэча. З 2017 года Яўген Антонавіч вядзе рубрыку «Песню бярыце з сабою» ў газеце «Звязда», дзе на да-дзены момант апублікавана больш за 40 песень на вершы беларускіх паэтаў. Кампазітар з’яўля-ецца аўтарам зборніка песень на вершы беларус-кіх паэтаў для аматарскіх калектываў мастацкай творчасці «Краіна мая, песня мая…» (2019). У зборніку змешчана 25 песень на словы 19 аўтараў.

Яўген Ксяневіч расказаў навучэнцам музычнага каледжа, як у яго нараджаюцца пе-сні, якія патрабаванні прад’яўляюцца да вер-шаванага тэксту, каб ён стаў песняй. Аўдыя-запісы некаторых песень кампазітара была магчымасць паслухаць. Расказаў госць з Менска таксама аб сваім творчым супрацоўніцтве і сяброўстве з бярозаўскімі «Шклярамі», што так-сама звязвае яго з нашай Лідчынай.

Наш кар.

«Іван Хруцкі: драма з салодкімі нацюрмортамі»:

да 210-годдзя з дня нараджэння

26 студзеня ў нядзелю 2020 г. у Магілёўскай абласной біблія-тэцы адбылася імпрэза «Дзівосны пэндзаль акадэміка Хруцкага» да 210-годдзя з дня нараджэння зна-камітага беларускага мастака.

Хруцкі Іван Фаміч увайшоў у гісторыю сусветнага жывапісу як заснавальнік класічнага нацюр-морта і як аўтар шматлікіх партрэ-таў, пейзажаў, інтэр’ераў. Нарадзі-ўся будучы мастак у мястэчку Ула на Лепельшчыне (цяпер Бешанко-віцкі раён Віцебскай вобласці) у сям’і ўніяцкага святара. Першапа-чатковую мастацкую адукацыю І. Хруцкі атрымаў у Полацкім ка-легіюме, пасля заканчэння якога ў 1827 г. паехаў у Пецярбург. Ма-лады мастак удасканальваў сваё майстэрства, працуючы ў Эрмі-тажы, дзе рабіў копіі твораў вядо-мых еўрапейскіх жывапісцаў.

Мастак-беларус Іван Хруц-кі праславіўся перш за ўсё як май-стар нацюрморта. З яго імем звя-заны прыгожыя дэкаратыўныя кампазіцыі, напісаныя рупліва, падрабязна. Большасць нацюр-мортаў выканана ў час вучобы ў Пецярбургу. Першы поспех пры-йшоў у 1836 годзе, калі Савет Ака-дэміі мастацтваў адзначыў яго ра-боту-нацюрморт «Кветкі і плады» вялікім сярэбраным медалём, а ў 1838 г. — малым залатым медалём за нацюрморты «Кветкі і плады» і «Старая, якая вяжа панчоху». У 1839 г. І. Хруцкаму было прысво-ена званне акадэміка за выдатныя працы ў партрэтным і пейзажным жывапісе.

Што называецца, патрапіў у тэму: ягоныя нацюрморты цу-доўна адпавядалі густам, сфармі-раваным, з аднаго боку, жорсткай мікалаеўскай цэнзурай, а з другога — пашырэннем моды на імпартныя даброты. Кожны, хто імкнуўся не адстаць ад моды, жадаў мець у ін-тэр’еры нацюрморт ці хаця б пей-заж Хруцкага. Літаральна са сту-дэнцкай лавы наш зямляк трапіў у «брэнды». У сваіх нацюрмортах мастак адкрывае гледачу прыга-жосць паўсядзённасці: немагчы-ма не залюбавацца цвёрдай, толькі што памытай, з бліскучай павер-хняй морквай, сакавітымі яблы-камі або грыбамі, толькі што пры-несенымі з лесу, і, вядома ж, гар-бузом, важкасць і аб’ём якога пад-крэслены святлаценню.

І. Хруцкі стварыў шмат па-ртрэтаў, і нярэдка гэта выявы зе-млякоў мастака. Парадныя парт-рэты ўніяцкіх мітрапалітаў І. Бул-гака і І. Сямашкі (1838) вылуча-юцца пратакольнасцю паказу, за-сяроджаннем увагі на выпісванні ордэнаў і розных аксесуараў кас-цюмаў.

У гэты перыяд, калі паспя-хова складвалася творчае жыццё мастака, памёр яго бацька. І. Хру-цкі вымушаны быў пакінуць Пе-цярбург. У сакавіку 1840 года Іван Хруцкі едзе на радзіму ўладжваць справы сям’і, у якой становіцца старэйшым. Трэба падумаць, ку-ды і як уладкаваць малодшых бра-тоў (яны пойдуць па яго слядах: паступяць у Акадэмію мастацт-ваў), дзе пасяліцца асірацелай сям’і, дый пра жаніцьбу час паду-маць. Піша ён у гэтыя гады не ве-льмі шмат, больш партрэты і зна-чна радзей — нацюрморты.

У 1844 годзе мастак купляе маёнтак Захарнічы, што недалёка ад Полацка. Тут ён будуе класічны сядзібны дом, а потым 35-гадовы Хруцкі ажаніўся з 23-гадовай суседкай Ганнай Адравуж-Буб-ноўскай. Ён становіцца тут амаль пустэльнікам. Жыве сціпла, піша даволі мала, усё больш для сябе: інтэр’еры сядзібы, сямейныя парт-рэты.

Паспрабаваў сябе І. Хруцкі і ў сакральным жывапісе. Ён напі-саў абразы для царквы Трох вілен-скіх пакутнікаў у Вільні, абразы для іканастасаў сабора Аляксандра Неўскага ў Коўне, царквы Святога Іосіфа ў Трынопалі, партрэты цар-коўных дзеячаў для архіерэйскага дома ў Вільні.

Так мінае 30 гадоў. Адна з апошніх работ — напісаны ў 1884 годзе, за год да смерці, аўтапарт-рэт. Як і ў многіх партрэтах Хру-цкага, тут ужыты прыём кантраст-нага асвятлення — найбольш асвет-леныя твар і правая, «працоўная», рука. У аўтапартрэце адчуваецца годнасць, пачуццё ўласнай знач-насці і нейкая затоеная горыч…

Памёр Іван Хруцкі 13 сту-дзеня 1885 года, не дажыўшы два тыдні да 75-годдзя. Жонка пера-жыла яго толькі на некалькі гадоў. Пасля рэвалюцыі нашчадкі паспелі ўцячы ў Польшчу. А маляўнічыя Захарнічы спачатку абрабавалі, а потым і зруйнавалі.

Вось прыкладна такую гіс-торыю пра таленавітага беларус-кага мастака распавяла прысут-ным загадчыца Аддзела мастацтва абласной бібліятэкі Таццяна Ку-ранкова. Пры гэтым на экране дэ-манстраваліся здымкі работ Івана Хруцкага.

Значна ажывіла імпрэзу даўні сябар ТБМ Святлана Стро-гіна, дырэктар магілёўскага музея імя В.К. Бялыніцкага-Бірулі, якая прафесійна і яскрава дадала яшчэ некалькі цікавых фактаў пра на-шага вядомага і пры гэтым невя-домага для большасці беларусаў мастака.

Шамянкова Наталля,

Магілёў.

Фота Надзеі Бацілавай і Марыны Храмцовай.

ТБМ ідзе ў каледжы

23 студзеня 2020 г. ад ТБМ імя Ф. Скарыны я прачытаў лекцыю па гісторыі Магілёва ў Магілёўскім дзяржаўным машынабудаўнічым прафесійна-тэхнічным каледжы. Настаўнікі сабралі амаль поўную залу студэнтаў, і мне давялося дужа пастарацца, каб атрымалася данесці веліч і непаўторнасць гісторыі нашага краю. Сам каледж таксама размяшчаецца ў старажытным будынку, пабудаваным у пачатку 20 стагоддзя. Распавядаючы моладзі пра прыгожыя храмы, адмысловыя брамы і велічныя постаці, я заўсёды спадзяюся, што нешта ды застанецца ў памяці маладых магілёўцаў. Дамовіліся, што абавязкова спаткаемся яшчэ і я падрыхтую новы выступ па гісторыі Магілёўскай вобласці.

Алег Дзьячкоў. 

 

ТБМ ідзе ў школы

7 лютага 2020 г. у Магілёўскім дзяржаўным абласным інстытуце развіцця адукацыі ад ТБМ імя Ф. Скарыны я прачытаў лекцыю па гісторыі Магілёва і Магілёўшчыны. Былі дужа разумныя шкаляры з усёй вобласці. Паколькі школьнікі-філолагі былі з розных гарадоў і мястэчак, я пачаў сваю лекцыю з таго, што запытаў кожнага, адкуль яны родам, адкуль прыехалі да нас на курсы ў Магілёў, і што ў іх гарадах і мястэчках ёсць цікавага? Многія, на жаль, казалі, што на іх малой Радзіме нічога цікавага няма…. Быхаўчанам распавёў пра славуты Быхаўскі замак 17-18 ст., Яна Караля Хадкевіча і сінагогу 17 ст. Клімавічы слаўныя тым, што класік літаратуры Уладзімір Дубоўка пра Усходнюю Магілёўшчыну 90 год таму напісаў цэлую паэму «Калініншчына». У Слаўгарадзе — Прапошаску ёсць прыгожая царква 18 ст., і жыве наш вядомы паэт і грамадскі дзеяч Фелікс Шкірманкоў …У другой палове лекцыі з дапамогай фотапрэзентацыі распавёў пра гісторыю роднага Магілёва. Дзеці былі вельмі разумныя, з філалагічным ухілам, і з імі было вельмі цікава і проста працаваць. Вялікі дзякуй за запрашэнне настаўніцы — спадарыні Новікавай Таццяне!

Алег Дзьячкоў.

Магілёў.

Агульнанацыянальная дыктоўка ў Магілёве

23 лютага 2020 года ў дзяржаўнай установе культуры «Палац культуры вобласці» адбудзецца «Беларуская дыктоўка — 2020 у Магілёве«, прымеркаваная да Міжнароднага дня роднай мовы.

Пачатак дыктоўкі ў 13.00.

Ад настальгіі да спраў

Наступіў 2020-ты — трэці і апошні Год малой радзімы. У па-пярэднія два гады, дзякуючы ініцыятыве нашых грамадзян і грамадскіх аб’яднанняў, у Асіпо-віцкім раёне зроблена нямала.

Не засталося ўбаку і гра-мадскае аб’яднанне ТБМ імя Ф. Скарыны, у статуце якога, акрамя абароны роднай мовы, адна з га-лоўных задач — садзейнічанне збе-ражэнню і развіццю нацыяналь-най культуры, гістарычнай памя-ці. Што тычыцца роднай мовы, то наша аб’яднанне звярталася да кіраўнікоў асіповіцкіх прадпрыем-стваў з прапановай маркіраваць выпусканую імі прадукцыю па-бе-ларуску, але падтрымкі не атры-мала. Аргументавалі тым, што многія грамадзяне ў нас не чыта-юць па-беларуску і што на эты-кетках тавараў не хапае месца. Не ўвасобілася пакуль ў жыццё і наша прапанова агучваць у грамадскім транспарце прыпынкі па-бела-руску.

Тады мы вырашылі на мяс-цовым узроўні ад моўных праб-лем перайсці да звязаных з непа-срэдным жыццём землякоў, нашай культурай, гістарычнай памяццю. Усе, хто хоць раз наведваў Дара-ганава, ведаюць, як цяжка ў такім невялікім, але раскіданым паселі-шчы, дзе налічваецца 14 вуліц і 2 завулкі, адшукаць патрэбны адрас розным службам: медыкам, газа-вікам, камунальнікам і інш. Дзяку-ючы нашай ініцыятыве і істотнай дапамозе мясцовага жыхара Ца-луйкі В.М. была выраблена і ўста-ноўлена неабходная колькасць указальнікаў вуліц, некаторых устаноў.

Ужо больш за 120 гадоў праз наш пасёлак праходзіць чы-гунка, пабудаваная ад Асіповічаў да Старых Дарог (40 вёрст) за 8 месяцаў сямействам Дараганаў. Іх нашчадкі неаднойчы наведвалі Асіповіччыну. Сёлета ў жніўні з прыватнай паездкай завітала да нас аж 17 прадстаўнікоў роду Да-раганаў з Масквы, Тулы, Пецяр-бурга, Швецыі. Гэты візіт пад-штурхнуў да ідэі неяк адзначыць, што мы памятаем, чыё імя носіць наша паселішча і чыгуначная станцыя. Ідэя была агучана перад кіраўніцтвам школьнага краязнаў-чага музея, школы і сельсавета.  Яна была ўхвалена, з’явіліся ціка-выя праекты памятнага знака. Усе разам мы звярнуліся да кіраў-ніцтва Магілёўскага аддзялення беларускай чыгункі, і яно таксама нас падтрымала і паабяцала матэ-рыяльную дапамогу. Справа за-круцілася. Мясцовы жыхар — Ду-найка А. вырабіў памятны знак з металу. Урачыстае адкрыццё знака адбылося 28 снежня 2019 года.  Зараз пасажыры праз вокны цяг-нікоў з задавальненнем разгля-даюць цікавостку на дараганаў-скім пероне.

Безумоўна, ажыццяўленне ініцыятыў лёгкім не бывае. Акра-мя матэрыльных сродкаў, патра-буецца нямала маральных нама-ганняў, пераадоленне шматлікіх, як аб’ектыўных, так і суб’ектыў-ных, перашкод.

 

Наперадзе яшчэ адзін год, прысвечаны малой радзіме, за які можна паспець рэалізаваць мно-гае. А прыкласці намаганні, мяр-кую, ёсць да чаго ў кожным на-селеным пункце. Было б жаданне, а не спадзяванне, што нехта што-сьці выканае за нас. Бо скардзіцца і дзяліцца настальгічнымі пачуц-цямі пры наведванні мясцін свай-го дзяцінства і юнацтва — што бы-вае вельмі часта — недастаткова. Трэба рабіць нешта канкрэтнае.

Улічваючы, што гэты год у нашым раёне — перыяд падрых-тоўкі да абласных дажынак, мяр-куем прапанаваць усім зацікаўле-ным і датычным да гэтага мера-прыемства зрабіць знешняе афар-мленне вуліц, устаноў, прадпры-емстваў, арганізацый нашага го-рада, дзе гэта неабходна, па-бела-руску, каб райцэнтр набыў усё ж такі беларускі  твар.

Сямён Бародзіч,

старшыня Асіповіцкага

ГА «ТБМ імя Ф. Скарыны».

 

Памяці Барыса Луцэнкі

Мінула сорак дзён, як 5 студзеня 2020 года  памёр  бела-рускі   рэжысёр  Барыс  Луцэнка, які нарадзіўся 16 верасня 1937 года. Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1967) Акадэмік міжнароднай ака-дэміі тэатра (2002). Прафесар  Бе-ларускай дзяржаўнай акадэміі ма-стацтваў… Працаваў рэжысёрам Нацыянальнага акадэмічнага тэат-ра імя  Янкі Купалы (1967-1973, 1981-1982) Сярод пастановак «За-цюканы  апостал» А. Макаёнка (1971), «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы (1972)

Узначальваў Дзяржаўны  рускі Драматычны тэатр БССР імя Максіма Горкага (1973-1982, 1991-2008).

Стварыў тры спектаклі, якія сталі класікай беларускага тэатра-льнага мастацтва:  «Макбет» паво-дле  У. Шэкспіра (атрымаў Гран-пры на фестывалі ў Штутгарце, Нямеччына), «Трохграшовая опе-ра» паводле Б. Брэхта (1976) і «Тра-гедыя  чалавека » па п’есе  І.  Ма-дача (1979) атрымаў Гран-пры на фестывалі венгерскай драматургіі (тэатр быў запрошаны ў Будапешт.

Узначальваў мінскі тэатр-студыю кінаакцёра. Паставіў у Берліне спектакль «Рэвізор» па-водле М. Гогаля (1980) і «Тры ся-стры ў Чарнобылі» паводле А. Чэ-хава і С. Аляксеевіч.

Як рэжысёр-пастаноўш-чык зняў фільм па п’есе Янкі Ку-палы «Раскіданае гняздо» (1992), паставіў оперны спектакль «Кава-лер руж» паводле Р. Штраўса на сцэне Нацыянальнага акадэміч-нага Вялікага тэатра оперы Рэс-публікі Беларусь.

Заслужаны дзеяч мастац-тваў БССР (1975) Народны артыст Беларусі (1995).

Творчасці сп. Луцэнкі ўла-сцівы да сцэнічнай метафарыч-насці ў характарыстыках перса-нажаў, пошукі пластычных выра-шэнняў.

Развітацца з Барысам Лу-цэнкам прыйшлі Я. Паплаўская, Н. Гайда, М. Захарэвіч, З. Зубкова, В. Мазынскі, Г. Аўсяннікаў, В. Ані-сеенка, В. Салееў і многія іншыя вядомая асобы…

Аляксей Шалахоўскі,

гісторык культуры.

«Шпацыры па старой Лідзе» Леаніда Лаўрэша

Кніга «Шпацыры па старой Лідзе» — плён шматгадовай працы лідскага края-знаўца Леаніда Лаўрэша, працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даслед-чыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст.

Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова «краязнаўства» як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне «рэгіянальная гісторыя», бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне.

Кніга Лаўрэша — як вяршыня айс-берга, менавіта яго частка, найбольш ві-дочная і даступная для людскога ўспры-ймання. Па-за полем зроку застаецца «пад-водная» частка — нашмат большая як па пра-цягласці, так і па аб’ёму праробленай працы.

Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычна-га даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не пра-дукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным пад-мурку — кніга прэзентуе культуру прафе-сійную.

Лічу гэтую працу выдатным дапа-можнікам для ўсіх, хто хоць нейкім чынам судакранецца з гісторыяй старажытнага горада Ліда. Для экскурсаводаў, каб мелі да дыспазыцыі большы аб’ём дакладнай гіста-рычнай інфармацыі і менш запаўнялі час выцечкі ўласнымі фантазіямі. Для гісто-рыкаў, якія пішуць гісторыю рэгіёна і ўсёй краіны. Урэшце для турыстаў-індывідуа-лістаў, якія могуць з кнігай у руках прайсціся па ўсіх апісаных у ёй мясцінах, каб усё спра-ўдзіць на ўласныя вочы.

Аляксандар Краўцэвіч,

доктар гістарычных навук.

Лаўрэш Леанід. Шпацыры па старой Лідзе. Гродна, 2020. 342 с.

«У пошуках ісціны, або анатомія хлусні» Алеся Самца

Набліжаецца 75-годдзе перамогі ў Дру-гой сусветнай вайне. Беларускія краязнаўцы праліваюць святло на суворую праўду вайны. Ставяць кропкі над «і» ў трагедыях, якія хаваліся доўгія гады. Праўду пра партызанскую вайну на тэрыторыі Заходняй Беларусі распавядае краязнавец і аўтар кнігі «У пошуках ісціны, або анатомія хлусні» Алесь Самец:

— Я паказваю гэтую неадэкватную дзей-насць камандзіра партызанскага атрада Дзені-сенкі і асобных удзельнікаў гэтага партызан-скага атрада ў цэлым і паасобку. На фактах, дакументах ваеннай пракуратуры Нацыяна-льнага архіва Рэспублікі Беларусь, успамінах партызан яго атрада і сведак. Я знайшоў у архіве такі дакумент, дзе расказваецца пра тое, што камісар атрада Філімонаў са сваім узводам паліў хутары. Пад відэазапіс мы сабралі свед-чанні людзей старога ўзросту, якія памятаюць пра гэта, а хто не памятае, тым расказвалі бацькі. Мы склалі спіс — прозвішчы 25-ці гаспадароў хутароў, якія спалілі партызаны Міцькі Дзені-сенкі. Канешне сёння гэтых партызан ужо няма, іх не запытаеш, за што. Версію высоўвалі такую, што калі яны ішлі з лесу, там Налібоцкая пушча за гэтай вёскай, калі яны ішлі на свае гаспадар-чыя аперацыі сюды, паліцыя зрабіла засады, і зрабілі засады нібыта на гэтых хутарах. Таму яны і спалілі 25-ць хутароў, прычым два хутары спалілі разам з людзьмі. Тут жылі гаспадары Шэўка і Ракач. Старэйшых сыноў з гэтых сем’яў Міцька забраў да сябе ў атрад. Не пабыўшы ў гэтым атрадзе і месяца, паглядзеўшы, якія там парадкі, чым яны займаюцца, гэтыя хлопцы ўзялі ды ўцяклі з гэтага атрада. Адзін пайшоў вучыцца ў Наваградак, там і гімназія, там і настаўніцкая семінарыя была. Другі пайшоў у іншы партызанскі атрад, які дыслакаваўся каля Свіцязі. Міцька ў якасці помсты забіў іх сем’і.

Радыё Рацыя. 

13-я Агульнанацыянальная дыктоўка

21 лютага ў Міжнародны дзень род-най мовы ў Гародні ў Цэнтры гарадскога жыцця пройдзе традыцыйная беларуская дыктоўка. Пра яе сёлетнія адметнасці рас-павядае кіраўнік Гарадзенскай абласной арганізацыі ТБМ Віктар Парфёненка:

— Да нашай вечаровай праграмы далучаюцца прадстаўнікі «Саюза беларускіх пісьменнікаў», якія на пачатку імпрэзы па-вінны ўручыць ганаровы дыплом першаму рэгіянальнаму лаўрэату ў пісьменніцкім беларускім асяроддзі рэгіёна — Антаніне Хатэнка, якая прыедзе з Менска. Таксама мы папросім яе як лаўрэата прачытаць дык-тоўку. Сёлета мы выбралі сярод вялікай колькасці вартых людзей такога творцу як Аляксей Карпюк, якому спаўняецца 100 год. Будзе зачытаны ў якасці тэкста для дыктоўкі фрагмент ягонага вядомага твора «Данута».

На думку Віктара Парфёненкі, апроч самой дыктоўкі на імпрэзе чакаюцца і ін-шыя культурніцкія сюрпрызы:

— Будзе яшчэ і музычная частка. Мы ўпэўненыя, што будзе ў нечым па-хатняму прыемна ўбачыць знаёмых людзей, але ў іншым амплуа. Створаны гурт NZ, у які ўваходзяць гарадзенскія літаратары, выка-нае некаторыя свае творы, якія ён адмы-слова для гэтай дыктоўкі рыхтаваў. Вянцом нашага мерапрыемства стане выступ Алеся Дзянісава. Паабяцаў выканаць некалькі сваіх уласных песень і з вершаў Уладзіміра Ка-раткевіча, якому сёлета споўнілася б 90 гадоў.

Гэтая гарадзенская дыктоўка стане ўжо 13-й па ліку, што ладзіцца недзяржаў-нымі арганізацыямі. Таксама плануецца, што дыктоўкі, у якіх актыўны ўдзел пры-муць сябры ТБМ, пройдуць і ў іншых га-радах і вёсках Гарадзеншчыны.

Беларускае Радыё Рацыя.

22 лютага ў 12.00 на 3-м бібліятэчным філіяле, у мікрараёне Маладзёжны г. Ліды пройдзе 13-я Агульнанацыянальная дыктоўка для сяброў лідскіх арганізацый і суполак ТБМ і для ўсіх грамадзян, хто пажадае далучыцца.

Лідская гарадская рада ТБМ.

«Тыдзень роднай мовы» ў Пінску

У Пінску пача-ліся мерапрыемствы, прысвечаныя Між-народнаму дню род-най мовы, які штогод адзначаецца 21-га лю-тага. Гарадская біблі-ятэка падрыхтавала вялікую выставу «Мо-ва — крыніца чалавеча-га жыцця». У экспазі-цыі творы айчынных літаратараў мінуўш-чыны і сучаснасці. «Наша літаратура на-сычана годнымі імё-намі», — кажа выклад-чыца беларускай мо-вы Ніна Стэльмах, якая завітала на адкрыццё выставы:

— Калі ўзяць нашую літаратуру, бе-ларускую літаратуру, то і ў больш ста-ражытнай літаратуры, і ў сучаснай бела-рускай літаратуры можна назваць вельмі многа годных імёнаў пісьменнікаў, паэтаў, людзей, якія на самой справе любяць сваю мову, якія стараюцца бараніць яе, стара-юцца паставіць яе на належную вышыню. І, канешне, усё гэта мы стараемся данесці да сваіх дзяцей, каб дзеці гэта ведалі, ра-зумелі.

Ужо з панядзелка ў Пінску пачаўся «Тыдзень роднай мовы», які ладзіць га-радская бібліятэка. У межах тыдня запла-наваны літаратурны вечар, адкрыццё гука-вой выставы «Слову беларускаму гучаць!», а таксама сустрэчы моладзі з мясцовымі літаратарамі.

Беларускае Радыё Рацыя, Пінск. Фота libpost.of.by.

Віктар Шніп

БЕЛАРУСКІ  ПАНТЭОН

 Балады крыві і любові

(Працяг. Пачатак у папяр. нумарах.)

 

БАЛАДА АДАМА БАБАРЭКІ

(14.10.1899 — 10.10.1938)

Пісаць у стол — для светлых дзён пісаць,

Якім не быць, магчыма, тут ніколі.

У белым полі мёртвыя ляжаць

За сотню крокаў да спадманнай волі.

 

Няма сапраўднай волі там і тут.

Яна прыдумана паэтамі ў бяссонні.

І ўспамінаеш ты свой родны кут,

І верыш, што цябе і ён успомніць,

 

Дастане ўсё схаванае ў сталах

І дзякуй скажа за любоў, цярпенне.

Дзве зоркі ад палякаў на плячах

І ад саветаў у вашах адзенне.

 

І падаеш, ляціш у родны свет,

Дзе ўсё было — і вершы, і каханне,

І дзе ўладарыць чорны пісталет

І сыплецца пясок з цямна да рання…

 

Пісаў у стол — для светлых дзён пісаў,

Якія прыбліжаюцца паволі.

У родным краі кнігамі ты стаў,

Што птушкамі лятуць да лепшай долі.

27.10.2018 г.

 

БАЛАДА КНЯЗЁЎНЫ

КРЫСЦІНЫ ДРУЦКАЙ-ЛЮБЕЦКАЙ

(23.01.1900 — 6.05.1921)

Бялее каплічка твая сярод сосен

На Ракаўскіх могілках, дзе я іду,

Самотны, як гэта плаксівая восень,

Якая мяняе лісцё на ваду,

 

Што з шэрага неба цячэ і знікае,

Як час той, калі нас дзяліла мяжа,

Як смерць, што людзей без пары забірае.

Забрала, не даўшы ўзамен ні граша

 

Нікому, а потым забойцаў забрала,

Якія ў твой родны маёнтак прыйшлі,

Куды, нібы з выраю птушка, спяшала,

Каб тут жа застацца навечна ў зямлі

 

Пад белай каплічкай, якая між сосен

Плыве адзінокім лясным караблём,

Праз вечнасць плыве

і праз жоўтую восень —

Мяжы тут няма больш ні ноччу, ні днём.

І болей мяжы тут не будзе ніколі,

А будзе сцяжына праз травы і лес

З табой маладзенькаю ў Новае Поле

Спяшаць, каб вяртання свайго паланэз

Ты грала і слёз не хавала ад болю…

7.10.2018 г.

 

БАЛАДА АДОЛЬФА КЛІМОВІЧА

(20.04.1900 — 24.11.1970)

 

Беларусь, твой народ дачакаецца

Залацістага, яснага дня…

Максім Багдановіч.

 

У Вільні арган у касцёле іграе,

І музыка, нібы малітва, жывая

У душы людскія плыве, не знікае,

Цябе ж ад журботы штодзённай вяртае

У Прагу, дзе ўсе яшчэ ўсё маладыя,

Дзе мары, і справы, і сны залатыя

Аб той Беларусі, якая святая,

Якая дзяцей сваіх аберагае,

Каб сцежкі былі і гасцінцы старыя,

Бярозы і замкі, капліцы з крыжамі,

Бо воўк у піліпаўку нема там вые,

А ў весну нябёсы бялеюць бусламі…

Арган не сціхае, з табою ўздыхае…

Зноў камера смертніка — нібы магіла,

З якой ты выходзіш ссівелы, чужая.

Але Беларусь яшчэ за небасхілам,

І ў сэрцы тваім не памерла, і будзе

З табою і ў святы святыя, і ў будзень,

Бо з роду крывіцкага ты — назаўсёды,

Бо рунь зноў праб’ецца

з-пад снегу і лёду…

 

Арган не сціхае, з табою ўзлятае

Над Вільняй, над тлумнай вялікай краінай,

Дзе ёсць Беларусь, што сягоння не знае,

Якога яна мае слаўнага сына,

Які сёння зноўку журботны, як тыя

І нашы героі, і нашы святыя,

Што верылі: нават калі іх не будзе,

Не знікне Айчына — ёсць крыўскія людзі…

 

Арган не сціхае, ён душы яднае

Па-над Беларуссю, што сонца чакае…

9.03.2008 г.

 

БАЛАДА МІКОЛЫ КАСПЯРОВІЧА

(9.05.1900 — 26.12.1937)

 

…Зноў на шэрай вуліцы зіма

Белая, нібы самлелая.

І ў табе твайго жыцця няма,

І душа сняжынкай белаю

Узлятае і ляціць, ляціць

Па-над нашым краем, у якім

Не дазволена свой край любіць,

Як і нельга нам краям чужым

Аніколькі добрых слоў сказаць…

У нябёсах поўня, як сляза,

Што над Беларуссю Бог згубіў,

Гледзячы на белую зямлю,

Белую, якую ты любіў,

І якую сёння я люблю

За бярозы белыя і лён

Сіні, як бязмежнасць у вышы,

За царкоўны і касцельны звон

І найбольш за тое, што ты жыў,

Веручы, што прыдзе светлы час,

У якім ёсць Беларусь для нас…

 

І глядзіш на свет з нябёсаў ты,

І ляціш сняжынкай на зямлю,

Каб у Беларусі белаты

Больш было, як шчырых слоў: «Люблю

Родную бялюткую зямлю…»

14.09.2008 г.

 

БАЛАДА УЛАДЗІМІРА ЖЫЛКІ

(27.05.1900 — 1.03.1933)

«Не плач, не плач па сыну, маці…»-

Твой першы верш і ўздых апошні.

Ёсць Беларусь, а значыць шчасце

Таксама ёсць, хоць і не кожны

Іх адчувае ў часе гэтым,

Дзе небяспечна быць паэтам,

Тым больш паэтам Беларусі,

Якога здрадзіць не прымусіць

Ніхто, калі паэт ад Бога…

Зноў прад табой, як смерць, дарога,

І родны край усё далей,

І чым далей, тым ён мілей.

І сняцца Вільня, Менск і Прага,

І не сціхае ветру звяга

І ў снег, і ў дождж, і ў сухавей.

І ты вярнуцца спадзяешся,

І ў думках над сабой смяешся

Так, як паэт смяяцца можа.

А на чужыне ўсё прыгожа

І нат свая на снезе кроў.

Сваёй паэзіяй дамоў

Ты вернешся, але не скора,

Бо снег навокал, нібы мора,

Дзе ўсё патоне і загіне…

І будзеш ты ў сваёй краіне

Казаць: «Не плач па сыну маці.

Ёсць Беларусь, і гэта — шчасце!»

3.09.2008 г.

 

БАЛАДА КУЗЬМЫ ЧОРНАГА

(24.06.1900 — 22.11.1944)

Зноў турэмная камера сніцца,

Як труна, у якой ты жывы.

А на вуліцы не навальніца,

А вайна каля самай Масквы.

І не можаш ніяк ты прачнуцца,

Каб, як кокан матыль пакідае,

Так пакінуць турму і вярнуцца

У дзяцінства, дзе мрой залатая

Павуціна плыве над табою

І, знікаючы ў менскай турме,

Рассыпаецца чорнай журбою

Па Айчыне, нібы па зіме,

У якой ты не можаш ні ўспомніць

Непрыгожыя кветкі крыві

І штыкоў зледзянелыя промні

За вакном, дзе шчэ шэпча: «Жыві…»

Адзінокая шэрая ліпа.

І жывеш ты, і знаеш — не сніш

Гэты лёс, што табе, як снег, выпаў,

Дзе ў табе твой хрыбет, нібы крыж…

30.10.2007 г.

(Працяг у наступным нумары.)

 

З падзей 2019 года

Склаў Сымон Барыс

(Працяг. Пачатак у папярэднім нумары.)

12 красавіка. У Курапатах па перыметры па распараджэнні ўладаў зноў знішчылі 50 металічных кры-жоў.

13 красавіка. Члены БРСМ і Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі на суботніку садзілі дрэвы там, у Кура-патах, дзе ўчора было знесена 50 ці 60 крыжоў. Прэс-сакратар Беларускага экзархата РПЦ Сяргей Лепін выка-заўся супраць такога зносу крыжоў, пастаўленых на народныя грошы.

13 красавіка. Пад Лідай ус-талявалі 5-метровы крыж у гонар паўстанцаў К. Каліноўскага.

14 красавіка. У Берасці зноў мітынг-пратэст супроць будаўніц-тва акумулятарнага завода.

15 красавіка. Увечары да бу-дынка Адміністрацыі Прэзідэнта  Бе-ларусі выйшлі некалькі чалавек на малебен у сувязі са зносам крыжоў у Курапатах.

15 красавіка. У Парыжы га-рэў Сабор Парыжскай Богамаце-ры.  Абрынуліся шпіль і дах сабора.

16 красавіка. У Анкары (Ту-рцыя) адбылася сустрэча прэзідэнтаў Беларусі і Турцыі А. Лукашэнкі і Эр-дагана.

16 красавіка ў Менскім епа-рхіяльным упраўленні пад старшын-ствам мітрапаліта Менскага і Засла-ўскага Паўла, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі, адбылося пасяджэнне Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы.

18 красавіка. У судзе Мен-скага раёна судзілі 6 чалавек, за ўдзел у пратэстах  у Курапатах 4 красавіка. Усіх аштафавалі на некалькі базавых велічынь.

19 красавіка. А. Лукашэнка выступіў у Нацыянальным сходзе Беларусі са зваротам да беларускага народа.

У Берасці праходзіў чэмпіянат Беларусі па плаванні (басейн 50 мет-раў). У заплыве на 50 метраў брасам Ілля Шымановіч устанавіў нацыяна-льны рэкорд — 26,57. Гэта пакуль дру-гі вынік сусветнага сезона 2019 года (ў брытанца Адама Піці — 26,49).

Увечары 19 красавіка кан-цэрн «Белнафтахім» запатрабаваў афі-цыйнай сустрэчы з прадстаўнікамі ра-сейскай «Транснафты» з нагоды знач-нага пагаршэння якасці нафты Urals, якая паступае праз нафтаправод «Дружба» ў апошнія дні. У сувязі з бруднай нафтай на Мазырскім наф-таперагонным заводзе сапсавалася абсталяванне. Шкода склала 30 млн долараў.

19 красавіка памёр настаўнік Мар’ян Мікалаевіч Дукса, паэт, пра-заік, які жыў у Солах Смаргонскага раёна. Нарадзіўся ў Каракулічах Мя-дзельскага раёна 5 красавіка 1943 г.

21 красавіка. Каталікі свят-куюць Вялікдзень, а ў праваслаўных — Вербніца.

Грамадзяне Украіны ў другім туры выбараў прэзідэнта Украіны выбралі артыста Уладзіміра Зялен-скага, які набраў больш за 70 пра-цэнтаў галасоў.

У Берасці былі пратэсты су-проць будаўніцтва акумулятарнага завода.

У Гомелі адбыўся Эка-мара-фонны бег. Піяніст, кампазітар Юрый Бліноў памёр за 5 м да фінішу на дыстанцыю 4200 метраў. Нарадзіўся  ён у Драгічыне ў 1976 годзе.

22 красавіка. Супрацоўнікі КДБ затрымалі за хабар (каля 150 ты-сяч долараў) Андрэя Уцюрына. На-радзіўся Уцюрын у 1971 у Пензе. У 1992 скончыў Саратаўскае вышэйшае вайсковае каманднае вучылішча МУС Расеі, а ў 2002 — Акадэмію МУС Беларусі. З 1995 — у службе аховы Лукашэнкі. Узнагароджаны ордэнамі «За бездакорную службу» і «За слу-жбу Радзіме». Кіраўнік службы ахо-вы з 2007 года. З 2014 года — намеснік дзяржаўнага сакратара Савета бяспе-кі. У 2011 г. атрымаў зямельны ўча-стак (15 араў) у  Драздах і пабудаваў на ім двухпавярховы асабняк. Яго бацька служыў у Менску ў войсках МУС.

23 красавіка.  У Гародні па-чаўся суд над Анжалікай Борыс (старшыня неафіцыйнага Саюза па-лякаў Беларусі) за фэст на Казюкі ў Гародні. Суд Ленінскага раёна Га-родні 23 красавіка спыніў адмініст-рацыйную справу супраць Анжалікі  Борыс. У мінулыя гады праводзіўся фэст, і ўсё было добра, а сёлета трэба было браць дазвол. Анжаліка заявіла ў судзе, што гэта не суд, а камедыя па замове КДБ.

23 — 26 красавіка. Буйны па-жар на плошчы 200 га лесу на Сто-ліншчыне.

У Гародні пясчаная бура днём накрыла горад і бачнасць у Аль-хоўцы была нулявая.

У Менску заквітнеў сад. Тэ-мпература дасягнула +20 градусаў.

25 красавіка. Пажар на Аль-манскіх балотах Століншчыны ўжо ахапіў 400 га лесу.

25 красавіка. Рада Украіны прыняла закон № 5670-д аб забес-пячэнні функцыявання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай: “за” прага-ласавала 278 дэпутатаў. Украінская  мова будзе абавязковая ў органах дзяржаўнай улады і іншых публічных сферах. Веды дзяржаўнай мовы не-абходны для атрымання ўкраінскага грамадзянства. Мову абавязаны ве-даць усе грамадзяне, а дзяржава па-вінна забяспечыць грамадзянам маг-чымасць вывучаць яе. 15 траўня Прэ-зідэнт Украіны П. Парашэнка гэты за-кон падпісаў.

26 красавіка. У Менску не праводзілася дэманстрацыя ў сувязі з 33-й гадавінай аварыі на Чарно-быльскай АЭС, бо УУС Менскага гарвыканкама запатрабавала аплаты аховы грамадскага парадку недзе звыш 5 тысячы ў рублёў.

25 — 27 красавіка. У Кітаі су-стрэча кіраўнікоў дзяржаў Еўропы і Азіі на 2-м форуме «Пояс і шляхі». Прэзідэнт А. Лукашэнка 25 красаві-ка ў Пекіне  сустрэўся з прэзідэнтам Узбекістана Шаўкатам Мірзіеевым. Кітай падарыў Менску макет Нацы-янальнага футбольнага стадыёна і басейна. Гэтыя аб’екты будуць пабу- даваны за кітайскія сродкі.

26 красавіка. Сустрэча А. Лукашэнкі з прэзідэнтам Сербіі ў Пекіне. Лукашэнка не дабыў да канца нарады і на суткі раней вылецеў у Менск.

У Берасці тэмпература паве-тра была +27,8ОС, і пабіты тэмпе-ратурны рэкорд на гэты дзень у Бела-русі, які быў Гародні ў 1993 годзе.

27 красавіка. У Беларусі тэмпература вышэй за + 24  градусы цяпла.

30 красавіка. Прэзідэнт РФ У. Пуцін  вызваліў ад пасады пасла РФ ў Беларусі Міхаіла Бабіча і пры-значыў Паўномоцным і Надзвычай-ным паслом РФ у Беларусі Дзмітрыя Мезенцава.

1 траўня. Свята працы.

4 траўня. На спаборніцтвах у дзесяцідзённым бегу ў Нью-Ёрку 57-гадовы беларус Леанід Анацка заняў другое месца.  Ён пераадолеў 1078 км 875 м.

Пачатак траўня. Узровень вады ракі Прыпяць каля Мазыра на 3 метры ніжэй, чым летась. Разліву ракі Прыпяць сёлета не было

15 траўня. Юрыст Ала Бо-дак стала членам Канстытуцыйнага суда Беларусі. Яна паадпісала Прыся-гу суддзі Канстыцыйнага суда.

16 траўня. У Магілёве 22-га-довы лейтэнант міліцыі Яўген Пата-повіч быў знойдзены застрэленым у лясным масіве. Першапачаткова мер-кавалася, што інспектара маглі выкра-сці невядомыя на чорнай «Волзе», калі ён прыехаў на афармленне ДТЗ. Былі канфіскаваныя і прааналізаваны запісы з відэакамер, устаноўленыя па меркаваным маршруце руху зламыс-нікаў. Камеры чорную «Волгу» не зафіксавалі. У гэты ж вечар міліцыя-неры з аўтаматамі зрабілі аблаву ў Магілёве  на цыганоў, захоплівалі іх масава (мужчын, жанчын і нават пад-леткаў) і трымалі некалькі гадзін. Пра-водзілі іх допыт. Праз некальк дзён супрацоўнікі СК заявілі, што гэта бы-ло самазабойства. Гэта падзея праз 3 тыдні вымусіла міністра Ігара Шуне-віча падаць у адстаўку.

Праз некалькі дзён кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Наталля Качанава паехала ў Магілёў прасіць даравання за грубыя паводзіны мілі-цыі, але міністр МУС Ігар Шуневіч палічыў, што яго міліцыя дзейнічала правільна, па закону.

17 траўня суд Менскага раёна прыгаварыў арганізатара бардэля ў Бараўлянах Вячаслава Казанава да 14 гадоў пазбаўлення волі і выплаты штрафу 400 базавых велічынь. Гэты падпольны бардэль пад Мінскам ліквідавалі ноччу на 28 ліпеня 2018 года.

 22 траўня. У судзе Савецкага раёна Менска збіраліся судзіць акты-вістку рэжысёра Вольгу Нікалай-чык за тое, што яна 8 траўня сёлета ўскладала кветкі да брацкай магілы загінулых воінаў пры вызвалденні Менска.

22 траўня. У Берасці, на Паў-ночных могілках, за 6 кіламетраў ад горада, адбылося ўрачыстае перапа-хаванне парэшткаў 1214 чалавек, зно-йдзеных на месцы былога габрэйскага гета  ў студзені — сакавіку пры будаў-ніцтве элітнага квартала ў цэнтры горада.

24 траўня, пятніца. Прем’ер-міністры Расіі і Беларусі Мядзведзеў і Румас сустрэліся ў Маскве і абмер-кавалі шэраг эканамічных пытанняў, пра пастаўку нафты і інтэграцыю.

24 траўня. Хмары прыйшлі з Балтыкі, і выпаў вялікі дождж.У Ма-ладзечне вуліца Вялікі Гасцінец пера-тварылася ў раку. Відавочцы кажуць, што месцамі машыны былі напалову ў вадзе. Плавалі нумары. Многія аўто глухлі. Размыла дарогі ў Валожыне і Рагачове.

25 траўня. Пісьменніца Свят-лана Алексіевіч выступіла ў Вар-шаве  на цырымоніі ўручэння ёй прэміі імя Рышарда Капусцінскага.

26 траўня. У Дзітвянскім До-ме культуры Лідскага раёна адбыўся ІІ абласны фестываль  — свята побы-тавых танцаў. У ім прымалі удзел ад школьнікаў да старых пенсіянераў, якія пазалі маладым свае трады-цыйныя танцы.

27-31 траўня. У Столінскім раёне разлілася рака Гарынь, бо 19-20 траўня ў Сарнах прайшлі вялікія дажджы, і паднялася вада ў рацэ Случ (прыток  Гарыні). У Бялушы, Мань-кавічах, Беражным вада на 127 сядзі-бах. Агароды аказаліся пад вадой.

28 траўня. У Берасці адкры-ўся новы аўтавакзал на вул. Ар-джанікідзе.

28 траўня. У сталіцы Казах-стана Нур-Султане (Астана) падчас сустрэчы Нурсултан Назарбаеў уру-чыў Аляксандру Лукашэнку ордэн «Першы Прэзідэнт Рэспублікі Казах-стан — Лідар Нацыі Нурсултан Назар-баеў», які з’яўляецца дзяржаўнай узнагародай Казахстана і заснаваны ў траўні 2001 года. Ордэн уручаны ў азнаменаванне 25-годдзя ідэі аб еўра-зійскай інтэграцыі і 5-годдзя падпі-сання Дамовы аб ЕАЭС, а таксама за асабісты ўнёсак у паглыбленне і па-шырэнне супрацоўніцтва з Казах-станам.

30 траўня. Беларуская спарт-сменка Алена Дубіцкая на этапе Брыліянтавай лігі ў Стакгольме (Шве-цыя) заняла першае месца, штурха-нуўшы ядро на 18 м 49 см.

30-31 траўня. У Менску ад-былася міжнародная канферэнцыя «Сучаснае канстытуцыйнае развіццё: роля канстытуцыйнага кантролю ў канстытулізацыі права».

Травень. У Бабруйску, у ра-цэ Беразіна, знайшлі шлем ХІ ст., які мог належаць полацкаму князю. Гэта 20-ы шлем таго часу, які знойдзены ў  Еўропе.

Травень. Перамогу ў Мен-скім гарадскім конкурсе “Лепшая шматдзетная сям’я 2019 года” атры-мала сям’я Бычкоўскіх — маці  Воль-га, бацька Змітро, а таксама 3 сыны і 5 дачок: Ягор, Ангеліна, Прохар, Кіра, Ціхан, Міхаліна, Лія і Света. Ста-рэйшаму сыну 21 год, ён жанаты і ўжо паспеў парадаваць бацькоў унукам, якому зусім хутка споўніцца год.

 

1 чэрвеня. У Менску, каля старога будынка пажарнага дэпо, адкрылі скульптуру пажарнага па-чатку ХХ стагоддзя.

1 чэрвеня. У Менску прай-шоў VІІІ Кангрэс Асамблеі няўрада-вых арганізацый Беларусі. Удзельні-чалі 131 дэлегат. У Асамблею цяпер уваходзяць 330 арганізацый і іні-цыятыў.

2 чэрвеня. У Менску адбы-лася велічная эўхрыстычная працэ-сія са Святымі дарамі па плошчах і вуліцах сталіцы ад касцёла Св. Роха на Залатой Горцы да Архікатэдраль-нага касцёла. Яна прымяркаваная да свята Божага Цела і Крыві.

З 4 па 9 чэрвеня 2019 года ў аграгарадку Шчомысліца ў Менскім раёне прайшла Міжнародная спецыя-лізаваная выстава «Белагра-2019″, у якой прынялі ўдзел 550 кампаній з 29 краін свету.

8 чэрвеня. У Менску адбыўся  ХХ з’езд Беларускай партыі левых «Справядлівы свет. На новы тэрмін кіраўніком партыі выбраны Сяргей Калякін, за якога прагаласавала 79 з 137 дэлегатаў. Калякіну 66 гадоў. Кіруе гэтай партыяй з 1994  года (ужо 25 гадоў).

9 чэрвеня. У Берасці пратэ-стоўцы (каля 200 чалавек) прыйшлі на сустрэчу са старшынём гарвыкан-кама і патрабавалі спыніць работу акумулятарнага завода. Сустрэча была ў зале гарадскога выканкама.

7-9 чэрвеня. У Паставах ад-быўся ХХХ Міжнародны фестываль народнай музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік». Ён тут праводзіцца штогод. Адначасова Паставы адзначылі свой чарговы юбілей — 610 гадоў горада. Горад займеў 13 гарадоў-пабрацімаў у выніку сваіх фестываляў.

10 чэрвеня. А. Лукашэнка адправіў у адстаўку міністра ўну-траных спраў Ігара Шуневіча, які займаў гэтую пасаду 7 гадоў.

11 чэрвеня. А. Лукашэнка прызначыў Уладзіміра Караніка (галоўны ўрач Менскага анкалагіч-нага дыспансера) міністрам аховы здароўя, а Юрыя Караева (былы намеснік міністра МУС, камандуючы ўнутранымі войскамі) — міністрам унутраных спраў Беларусі.

11 чэрвеня. Паветра ў Мен-ску і Берасці прагрэлася да  +32,2 ОС (раней максім быў +30,1ОС). Пастаў-лены новы рэкорд і ў Жлобіне + 32,8ОС (31,9ОС у 2010 г.). Абнавілся рэкорды ў Гародні +30,8ОС і Магі-лёве  +31,7ОС. У Менску скасаваўся рэкорд дня 82-гадовай даўніны (32,2 супраць 30,1 градуса 11 чэрвеня 1937 года).

12 чэрвеня. На аэрадроме ў Варшаве прызямліўся электрасама-лёт, зроблены ў Славеніі. Двухмесны Pipistrel Alpha Electro — гэта першы ў свеце ўльтралёгкі самалёт серыйнай вытворчасці (яго вага 472, 5 кг) з эле-ктрарухавікамі. Зарадка ў аэрапорце доўжыцца адну гадзіну.

12 чэрвеня. У Жлобіне (Го-мельская вобласць) паветра прагрэ-лася да 34,7 градуса вышэй за нуль, што на 0,3 градуса перавышае абса-лютны максімум, зафіксаваны ў 2010 годзе ў Лельчыцах (Гомельская вобласці). У самым Жлобіне ранейшы рэкорд дня складаў 32,4 градуса (так-сама з 2010 года).

Абнавіліся тэмпературныя рэкорды ў сталіцы і ўсіх абласных цэнтрах. У Магілёве было 34,6 градуса (31,1 у 2000 годзе), у Гомелі — 33,4 (32,6 у 2010-м), Берасці і Ві-цебску — 33,2 (адпаведна 32,8 у 1957 годзе і 31, 5 у 1937-м), Менску — 32,7 (30,9 у 2000-м), Гародні — 32,4 (31,3 у 1999-м).

Тэмпературныя рэкорды фіксуюцца дзявяты дзень запар. 12 чэрвеня стала самым гарачым днём у гэтым годзе і першым за гэтыя дзе-вяць дзён, калі абнавіўся максімум для ўсёй краіны з пачатку метэаназіран-няў. Да гэтага фіксаваліся рэкорды для асобных населеных пунктаў.

13 чэрвеня, чацвер.  У сувязі з сухім надвор’ем забаронена хадзіць у лес у 53 раёнах Беларусі. Пару-шальнікаў будуць штрафаваць.

Стала вядома, што пакараны смерцю ў Менску забойцы Аляк-сандр Жыльнікаў і Вячаслаў Сухарка, а заказчыца забойства Аліна Шуль-ганова атрымала 12 гадоў калоніі. За-бойцы былі арыштаваны ў 2015 годзе. Ім паставілі ў віну смерць трох ча-лавек.

13 чэрвеня. Самая высокая тэмпература зафіксавана ў Васі-левічах (Гомельская вобласць) +34,4 градуса. У Менску пабіты тэмпера-турны рэкорд 1912 года: слупок тэрмометра падняўся да 34 градусаў (у 1912-м было 30 градусаў).

14-15 чэрвеня. У Бішкеку нарада краўнікоў дзяржаў ШОС, Беларусь удзельнічае ў ёй у якасці назіральніка.

У Беларусі забаронена навед-ваць лес у 72 раёнах.

(Працяг у наступным ну-мары.)

У Беліцкім Доме культуры правялі раённы конкурс традыцыйных страў «Спазнай смак сваёй кухні»

Вось  ужо ў шосты раз у мінулую нядзелю — 16 лютага — аграгарадок Беліца Лідскага раёна прымаў раённы конкурс традыцыйных страў «Спазнай смак сваёй кухні». На гэты раз установы культуры Лідскага раёна прэзентавалі стравы з дароў прыроды. Тэма вельмі актуальная ў наш час, бо дары прыроды спрадвеку служаць на карысць здароўю чалавецтва і ўсё больш людзей імкнецца весці здаровы лад жыцця і надае вялікую ўвагу свайму харчаванню. Работнікі ўстаноў рыхтавалі стравы па рэ-цэптах продкаў, таму атрымаліся сапраўд-ныя экалагічныя шэдэўры, і ўвачавідкі, што нашы продкі мелі рацыю.

Карп па-царску і карп па-беліцку, галкі рыбныя і грыбныя па-тарноўску, пірагі рыбныя, камы грыбныя і рыбныя, юшка па-пескаўску, блінны пірог з сушанай садавіной, яблыкі печаныя з мёдам і яблыкі мочаныя, збіцень і розныя напоі з ягад. Усё проста немагчыма пералічыць.

Фактычна асноўнымі элементамі дзікай прыроды, якія былі задзейнічаны кухарамі, сталі грыбы, ягады, арэхі, рыба (лешч, карасі). Спрэчка, ці лічыць карпа, выгадаванага ў сажалцы, і яблыкі, выга-даваныя ў садзе, дарамі прыроды, развязкі не мела. Кожны застаўся пры сваім.

Удала ўпісаліся ў свята традыцыйнай кухні і міфалагічныя беларускія персанажы, якія рыхтавалі касцюміраванае дэфіле. Кож-ная клубная ўстанова паказвала свайго пер-санажа, які быў ім бліжэй: русалак паказва-ла прынёманская Беліца, а паўночнае Дво-рышча паказвала Зюзю. Паказвалі і Хатніка, і Вадзеніка, і Жыценя, і Цёцю, і Лёлю, і Ладу, і Оха, і Белуна ці Белабога. А вось Перуна не было, хай спіць сабе недзе да вясны, не яго пара.

Пескаўцы прадставілі сваю мясцо-вую істоту — Пачастунка, які жыве ў каморы з прыпасамі і спрыяе іх папаўненню, калі гаспадар шчодры і гасцінны. А калі гаспа-дар сквапны, то Пачастунак не дбае, каб прыпасы папаўняліся, а наадварот насылае на іх то плесень, то гніль, то цвіль. За гэтага Пачастунка журы вывела Пескаўцы на трэцяе месца.

У журы ўваходзілі спецыялісты з Гародні і Ліды. Узначальваў журы ўжо не першы раз старшыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ, рэдактар “Нашага слова” і “Лідскага летапісца” Станіслаў Суднік, які падчас узнагароджання сказаў, што Лідчы-на стаіць на парозе стварэння Музея бела-рускай міфалогіі, але калі і як гэта рэалізу-ецца, ведае, мабыць, толькі яго будучы  Хат-нік, які пакуль на людзі не паказваецца.

У выніку пераможцамі раённага конкурсу «Спазнай смак сваёй кухні» сталі Бердаўскі культурна-дасугавы цэнтр — I месца, Першамайскі Дом культуры — II  месца, Пескаўскі і Ваверскі Дамы культуры падзялілі III месца. Астатнія клубныя ўста-новы таксама атрымалі дыпломы і пада-рункі.

Трэба адзначыць вялікі ўклад і клопат, якія праявіла пры арганізацыі свята мета-дыст Цэнтра народнай творчасці Ганна Не-краш, бо падобныя конкурсы фінансуюцца вельмі слаба, а часцей — ніяк. Патрэбны велізарны досвед і аўтарытэт, каб аргані-заваць нешта падобнае.

Традыцыйна і бліскуча вяла ўсю імпрэзу Тамара Зенюкевіч.

Вялікі дзякуй усім, хто спрычыніўся да гэтай цудоўнай, выключна беларускай дзеі.

Яраслаў Грынкевіч.

НАША СЛОВА № 7 (1470), 12 лютага 2020 г.

Аўторак, Люты 18, 2020 0

Дэманстрацыя лепшых новых выданняў Беларусі і замежжа

З  5 па 9 лютага 2020 года ў Менску прайшла XXVII Міжна-родная кніжная выстава-кірмаш, якая традыцыйна адкрывае міжна-родны каляндар кніжных выстаў і з’яўляецца своеасаблівай справа-здачай працы кнігавыдаўцоў Бела-русі за мінулы год. У мерапры-емстве ўзялі ўдзел 386 экспанентаў з 30 краін, цэнтральным экспа-нентам сталі Злучаныя Штаты Амерыкі.

На пляцоўцы ЗША адбыла-ся сустрэча з амерыканскім пісь-меннікам Дугласам Макам, які пі-ша пра падарожжы, культуру і гіс-торыю. Яго апавяданні друкава-ліся на страронках New York Times, National Geographic Traveler і ін-шых выданняў.

Мерапрыемствы прайшлі на пляцоўках Нацыянальнага вы-ставачнага комплексу «БелЭкспа», а таксама — у кнігарнях, бібліятэках, музеях: былі арганізаваны прэзен-тацыі, аўтограф-сесіі, сустрэчы з аўтарамі, майстар-класы і  іншыя падзеі.

У першы дзень працы былі прадстаўлены паспяховыя выда-вецкія  праекты Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, у тым ліку факсімільнае ўзнаўленне Берас-цейскай Бібліі  і навуковая мана-графія Алеся Сушы «Асэнсаванне шэдэўра».

— У апошнія 10 га-доў Нацыянальная біблі-ятэка стала буйнешым культурным і адукацы-йным цэнтрам Беларусі, — адзначыў рэктар Дзяр-жаўнай Акадэміі маста-цтваў Міхаіл Баразна. — У бібліятэцы захоўваюцца ўзоры высокага маста-цтва і мастацтва кнігі. Для сучаснага дызайне-ра, мастака, гісторыка, крытыка ў бібліятэцы знаходзіцца безліч ціка-вых артэфактаў.

Вельмі паспяхо-вым было ўзнаўленне гравюр Францішка Ска-рыны да 500-годдзя бела-рускага кнігадрукавання. Сёння мы бачым, як цудоўна выканана работа дызайнераў пры падрых-тоўцы факсімільнага ўзнаўлення Берасцейскай Бібліі.

На Нацыянальным конкурсе мастацтва кнігі факсімільныя ўзнаўленні Нацыянальнай бібліятэкі атрымліваюць вельмі высо-кія ўзнагароды.Унікальныя ўзоры былых эпох з’яўляюцца арыенцірам для сучаснага маста-ка. Конкурс мастацтва кнігі будзе развівацца на такіх узорах. Вялікі дзякуй аўтарам, выдаўцам і дыза-йнерам за іх плённую дзейнасць!

Ларыса Эдуардаўна Вера-мчук, намеснік дырэктара Берас-цейскай абласной бібліятэкі па сацыяльнай і інфармацыйнай пра-цы распавяла:

— Берасцейская абласная  бібліятэка імя Горкага рэалізавала ў партнёрстве з Нацыянальнай біб-ліятэкай Беларусі шэраг праектаў.  Сярод іх — рэспубліканскі круглы стол: «Брэст. 1000 гадоў гісторыі ў матэрыялах і дакументах». У нас у Берасці адбыліся чатыры канфе-рэнцыі па Берасцейскай Бібліі. Арганізатарам іх выступала Ала Міхайлаўна Мяснянкіна. Мы вель-мі рады, што працу па вывучэнні Берасцейскай Бібліі падсумавала выданне даследвання Алеся Су-шы «Асэнсаванне шэдэўра».

9 лютага, у нядзелю, у апо-шні выставачны дзень XXVII Між-народнай кніжнай выставы-кірма-ша, адбыўся круглы стол «Праб-лемы гісторыі на старонках сучас-насці». Мерапрыемства было аб-вешчана часопісам «Маладосць».

Праграму яго склалі высту-пленні на тэмы вуснай і лакальнай гісторыі, гістарычнай фікцыі і гіс-тарычнай прозы, у актуальным кантэксце былі закрануты вобра-зы Рагнеды, Льва Сапегі і Уладзі-слава Сыракомлі. З прывітальнымі словамі да ўдзельнікаў «круглага стала» звярнуліся  вядомыя гісто-рыкі і літаратары.

Як заўсёды, на  кірмашы было прадстаўлена шмат новых дзіцячых выданняў. Пра сваю  кнігу «Закаханы трэццякласнік» распавёў Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі:

— Казачнік садзіць у сваю крылатую машыну хлопчыка і дзя-ўчынку, і яны ляцяць па Беларусі. Гэта кніжка, па сутнасці, пра нашу Беларусь. Не трэба ехаць за мора і высокія горы, казкі — побач з намі! Першую казку яны бачаць, калі падняліся ўверх, бачаць свой го-рад, потым знаёмяцца з Зубром у Белавежскай пушчы, з Каралём вугроў на Нарачы. Іншая апо-весць-казка прысвечана правам дзіцяці. Сонечны промень спуска-ецца на зямлю, каб дапамагчы дзецям ва ўсіх сітуацыях, пры іх хваробах, праблемах. Зубр так-сама арганізаваў лясную школу, каб вучыць сваіх братоў-звяроў не крыўдзіць адзін аднаго, дапама-гаць.

8 лютага пры падвядзенні вынікаў Нацыянальнага конкурсу мастацтва кнігі факсімільнае ўзна-ўленне Берасцейскай Бібліі было ўганаравана Дыпломам перамо-жцы і ганаровым знакам-сімва-лам «Залаты фаліянт» «За ўклад у захаванне духоўнай спадчыны».

Падрыхтавала

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

 

На здымках:

  1. Алесь Суша і факсімі-льнае ўзнаўленне Берасцейскай Бібліі;
  2. Узнагароджанне пера-можцаў Нацыянальнага конкурсу мастацтва кнігі;
  3. Пётр Краўчанка ля поль-скага стэнда;
  4. Уладзімір Ліпскі і Аксана Спрынчан;
  5. Дыялог украінскіх, бела-рускіх і польскіх літаратараў.

НАША СЛОВА № 6 (1469), 5 лютага 2020 г.

Серада, Люты 12, 2020 0

На сустрэчы з Дзяржаўным сакратаром ЗША Майклам Пампеа старшыня ТБМ Алена Анісім звязала магчымасць існавання і актыўнай працы грамадзянскай супольнасці з пытаннем незалежнасці Беларусі

Дзяржаўны сакратар ЗША Майкл Пампеа 1 лютага падчас свайго візіту ў Менск сустрэўся з беларускімі правааба-ронцамі.

На сустрэчы прысутнічалі Сяргей Драздоўскі з Офіса па правах людзей з ін-валіднасцю, старшыня Таварыства бела-рускай мовы Алена Анісім, старшыня Праваабарончага цэнтра «Вясна» Алесь Бяляцкі і старшыня Беларускага Хельсін-кскага Камітэта Алег Гулак.

 

Беларускія праваабаронцы паднялі важныя і надзённыя пытанні па правах ча-лавека ў Беларусі. Так, Сяргей Драздоўскі распавёў пра праблемы, звязаныя з выка-наннем сацыяльна-эканамічных правоў, з адсутнасцю антыдыскрымінацыйнага зака-надаўства і парушэннем правоў прафса-юзаў.

Кіраўнік ТБМ Алена Анісім звязала магчымасць існавання і актыўнай працы грамадзянскай супольнасці з пытаннем незалежнасці Беларусі. У сваім кароткім выступе яна адзначыла важную  ролю ў гэтым пытанні беларускай мовы і куль-туры, немагчымасць яе развіцця ў вы-падку агрэсіўных захопніцкіх дзеянняў нашай усходняй суседкі. У сувязі з гэтым старшыня ТБМ распавяла пра захады дэмакратычнай супольнасці па захаванні незалежнасці: Усебеларускі сход 2000-га года, Кангрэс — 2014.  Яна згадала нядаўнія дэманстрацыі ў падтрымку незалежнасці ў снежні 2019, а таксама пра падрыхтоўку Кангрэса ў сакавіку 2020 г. Старшыня ТБМ выказала спадзеў, што ЗША і нада-лей будуць прытрымлівацца сваёй пазіцыі па гарантаванні незалежнасці Беларусі.

Алесь Бяляцкі паведаміў пра стабіль-на кепскую сітуацыю з грамадска-палітыч-нымі правамі. Адзначыў, што парушаюцца правы на свабоду сходаў і мітынгаў, у якасці прыкладу прывёў апошнія мірныя дэман-страцыі ў падтрымку незалежнасці краіны, за ўдзел у якіх улады пакаралі дзясяткі ўдзе-льнікаў. Па ацэнцы праваабаронцы, улады не гатовыя супрацоўнічаць з грамадзянскай супольнасцю нават па такіх жыццёва важ-ных пытаннях для Беларусі, як незалеж-насць.

Алег Гулак у сваім выступе адзначыў важнасць амерыканска-беларускага дыяло-гу па правах чалавека і выказаўся за больш актыўнае прыцягненне грамадзянскай су-польнасці ва ўсе перамоўныя працэсы па-між ЗША і Беларуссю.

Майкл Пампеа пракаментаваў вы-ступы беларускіх праваабаронцаў, адзна-чыў, што ёсць агульнае разуменне прабле-маў, што ён падымаў найбольш важныя пытанні па правах чалавека ў Беларусі на сустрэчы з прэзідэнтам А. Лукашэнкам і міністрам замежных спраў У. Макеем. Ён таксама падкрэсліў, што пазіцыя ЗША па падтрымцы дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі застаецца нязменнай.

Сустрэча з’яўляецца выразным сіг-налам урада ЗША ў падтрымку грама-дзянскай супольнасці і дэмакратычных актывістаў у Беларусі.

Паводле СМІ.

НАША СЛОВА № 5 (1468), 29 студзеня 2020 г.

Серада, Люты 5, 2020 0

26 студзеня 1990 года ў Беларусі быў адноўлены статус беларускай мовы, як дзяржаўнай

Беларуская мова — гарант нашай незалежнасці

26 студзеня 1990 г. ВС БССР 11 склі-кання апошнім у СССР прыняў Закон «Аб мовах у БССР» у адпаведнасці з якім пасля доўгага перапынку ад 1927 г. беларуская мо-ва зноў стала дзяржаўнай.

Сітуацыя ў краіне на той час была вельмі складанай. Усе ВНУ рэспублікі яшчэ ў 30-х гадах ХХ ст. гвалтоўна зрабілі руска-моўнымі, пры гэтым рэпрэсавалі беларус-камоўных выкладчыкаў і студэнтаў.

У 1959 г. закрылі ўсе беларускія шко-лы ў гарадах, пакінуўшы родную мову толь-кі ў вясковых школах. Некаторым катэго-рыям жыхароў Беларусі дазвалялі вызва-ляць сваіх дзяцей ад вывучэння беларускай мовы і літаратуры ў рускамоўных школах.

Асабліва пацярпелі маладыя бела-рускія хлопцы, з якіх літаральна выбівалі беларускую мову ў савецкім войску і мі-ліцыі.

Тым не менш народ не хацеў памі-раць і канчаткова русіфікавацца. Закон «Аб мовах» планаваў вярнуць родную мову ў штодзённы ўжытак на працягу 10 гадоў. І справа пайшла, асабліва калі Беларусь стала незалежнай краінай. У 1994-95 гг. больш за палову вучняў у першых класах вучылася па-беларуску. Беларуская мова паступова вярталася ў ВНУ, справаводства, на радыё і БТ.

Аднак майскі рэферэндум 1995 г., які праводзіўся са шматлікімі парушэннямі, спыніў гэты працэс, і абвешчанае ім двух-моўе за пару гадоў ліквідавала ўсе дасяг-ненні, зробленыя ў моўнай сферы, а ў 1998 г. унеслі такія змены ў Закон «Аб мовах», што ён практычна перастаў дзейнічаць.

Адначасова з гэтым на палітычную сцэну выйшла дамова аб стварэнні так званай «саюзнай дзяржавы», якая прадугле-джвала паступовую анексію Беларусі і ператварэнне яе ў «Северо-Западный край», дзе нічога беларускага ўжо не будзе.

Дзякуючы шматтысячным дэманст-рацыям і мітынгам беларускіх патрыётаў асноўныя палажэнні, запісаныя ў «саюзнай дамове», беларуская ўлада паклала пад су-кно, мяняючы пры гэтым беларускую мову і культуру на танную нафту і газ. Захаванне беларускай мовы легла на плечы грамад-скасці, і яна зрабіла немагчымае, пера-тварыла імідж беларускай мовы з сялян-скай, адсталай і калгаснай у мову гарадской эліты, інтэрнэта, камп’ютараў, Вікіпедыі, Касцёла і Уніяцкай царквы. Гэтая з’ява ў апошнія гады атрымала назву «мяккая бе-ларусізацыя» і вельмі занепакоіла маскоў-скіх імперыялістаў. Таму яны выцягнулі з пыльнай тэчкі старую «саюзную дамову» і год таму прад’явілі нам ультыматум, каб мы пагадзіліся дабраахвотна, «шасцю губе-рнямі» стаць чарговай ахвярай «русского мира».

Лепшыя прадстаўнікі нашага народа адказалі на гэта масавымі дэманстрацыямі і мітынгамі падчас святкавання сотай і сто-першай гадавіны БНР, удзелам у перапаха-ванні ў лістападзе мінулага года ў Вільні Кастуся Каліноўскага і пратэстамі ў Менску і іншых гарадах супраць т.зв. інтэграцыі ў снежні 2019 г.

Аднак усходняя пагроза нікуды не дзелася і «дамоклаў меч» «русского мира» як і раней вісіць над нашымі галовамі.

Суайчыннікі! Нашыя грамадзяне розных палітычных поглядаў і веравы-знанняў! Калі Вы хочаце і далей жыць у незалежнай краіне і карыстацца ўсімі яе пе-равагамі — ужывайце беларускую мову ў сваім жыцці і зрабіце ўсё неабходнае, каб яе захаваць для нашчадкаў.

За апошнія 50 гадоў наша краіна з сялянскай дзяржавы, дзе беларусы пера-важна жылі ў вёсках і менавіта там захавалі родную мову, ператварыліся ў трэцюю кра-іну Еўропы пасля Вялікабрытаніі і Бельгіі, дзе пераважае гарадское насельніцтва.

Упершыню за апошнія 200 год наш горад, які не гаварыў па-беларуску, бо бела-русаў там было менш за палову, стаў бела-рускім. Асабліва гэта датычыцца нашай ста-ліцы, дзе ў 2-х мільёнах насельніцтва бела-русы складаюць значную большасць.

Вясковае насельніцтва вельмі хутка знікае, і разам з ім знікаюць шматлікія бела-рускія дыялекты і носьбіты нашай мовы. Таму малыя дзеці нашах гараджанаў ужо не маюць беларускамоўных дзядуль і ба-буль, не чуюць беларускіх казак, песень і калыханак.

Таму менавіта мы, асабліва жыхары Менска і вялікіх гарадоў павінны захаваць сваю мову, навучыць гаварыць на ёй нашых дзяцей і ўнукаў, бо рускамоўная школа гэ-тага зрабіць не ў стане.

Таму я заклікаю Вас вярнуцца да родных беларускіх каранёў і не саромецца карыстацца беларускай мовай перш-на-перш дома, а таксама ў стасунках з уладамі ўсіх узроўняў, каб яны не забываліся, у якой краіне жывуць.

Будзе паўсюль гучаць беларуская мова, і аматары аншлюсу адмовяцца ад сваіх планаў і імперскіх амбіцый.

Ганаровы старшыня ТБМ,

кандыдат гістарычных навук

Алег Трусаў.