НАША СЛОВА № 28 (1439), 10 ліпеня 2019 г.

Серада, Ліпень 17, 2019 0

Дарагія сябры “Нашага слова”!

У ліпені мы атрымалі вялікі правал у падпісцы. Па ўсім відаць, што тыя негатыўныя змены, якія адбываюцца ў гра-мадстве, не мінаюць і нас. Мы трацім чытачоў папяровай газеты, а ці набываем чытачоў сайта, то яшчэ пытанне. Тым не менш, газета прадаўжае выходзіць, і ніякіх песняў жальбы не будзе. Мы былі, ёсць і мусім быць.

Красавік Ліпень

Берасцейская вобласць:

Баранавічы р.в.       13     8

Бяроза р.в.                8      8

Белаазёрск р.в.         —       —

Бярэсце гор.             6      7

Ганцавічы р.в.          1      1

Драгічын р.в.           —        —

Жабінка р.в.             —        —

Іванава р.в                —       —

Івацэвічы р. в.          2       2

Камянец р.в.             1       1

Кобрын гор.             2       2

Лунінец гор.             1       1

Ляхавічы р.в.            1       1

Маларыта р.в.          —       —

Пінск  гор.                6       5

Пружаны р.в.           4       2

Столін р.в.                —        —

Усяго:                     45      38

НАША СЛОВА № 27 (1438), 4 ліпеня 2019 г.

Аўторак, Ліпень 16, 2019 0

75-я ўгодкі вызвалення Беларусі ад фашысцкіх захопнікаў

Зубр на закрыцці Еўрапейскіх гульняў прамаўляў па-беларуску

Падчас цырымоніі закрыцця Еўрапейскіх гу-льняў на стадыёне «Дына-ма» з’явіўся велізарны Зубр, які нагадаў прысутным, у якой краіне яны знаходзяц-ца. Выступаў сімвал Бела-русі на роднай мове:

— Я быў тут адвеку. Я бачыў, як адступае мора і растаюць ледавікі. Я бачыў, як кволы парастак робіцца магутным дрэвам. Я голас гэтай зямлі. Я — яе моц, яе душа. Мой дружа, памятай сваю гісторыю. Без мінулага няма будучыні. Гэта твой час. Я — беларус. Мы — бела-русы, — сказаў ён.

nn.by.

Фота Уладзя Грыдзіна,

Радыё Свабода.

НАША СЛОВА № 26 (1437), 26 чэрвеня 2019 г.

Чацвер, Ліпень 4, 2019 0

30 гадоў назад прайшоў Устаноўчы з’езд ТБМ імя Ф. Скарыны

Арганізацыя сыграла важную ролю ў нацыянальным Адраджэнні

Пра запачаткаванне ТБМ гаворыць акадэмік  Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі:

— У 1989 годзе адбыўся I устаноўчы з’езд ТБМ. У той час мы з бацькам толькі нядаўна вярнуліся на Радзіму, з якой былі разлучаныя на 40 гадоў. У маім жыцці так адбылося, што я ніколі не вучыўся бела-рускай мове, 40 гадоў пражыў у Расіі і толькі пад уплывам свайго бацькі пачаў пісаць і размаўляць па-беларуску. Вярнуўшыся ў Беларусь, я з вялікім задавальненнем пачаў карыстацца роднай мовай. Таму я быў рады працэсам нацыянальнага адраджэння і бе-ларусізацыі. Ніл Гілевіч запрасіў мяне ўвайсці ў склад Рады ТБМ.

Ганаруся тым, што з самага пачатку стварэння арганізацыі я стаў сябрам Рады. Па просьбе Ніла Гілевіча я напісаў артыкул, які быў надрукаваны ў першым нумары «Нашага слова». Ад самага пачатку ўсе ставіліся да ўдзелу вельмі прыхільна, упарта і мэтанакіравана працавалі. Справа была распачата цудоўная і высокая! Была па-стаўлена задача па адраджэнні беларускай мовы ў дзяржаўным, грамадскім і духоў-ным жыцці народа, каб садзейнічаць збе-ражэнню і развіццю нацыянальнай куль-туры і народных традыцый, гістарычнай па-мяці і фарміраванню нацыянальнай са-масвядомасці.

Арганізацыя сыграла важную ролю ў нацыянальным Адраджэнні.

Жадаю далейшых поспехаў ТБМ як найважнейшай арганізацыі ў шанаванні і папулярызацыі беларускай мовы!

Сёлета мне ідзе ўжо 91 год, але ў мяне ёсць вялікая цікавасць да жыцця і імк-ненне праца-ваць!

Запісала

Э. Дзвінская.

НАША СЛОВА № 25 (1436), 19 чэрвеня 2019 г

Аўторак, Чэрвень 25, 2019 0

Ушанаванне памяці ўдзельнікаў Мілавідскай бітвы 1863 года

Сёлета спаў-няецца 156 год Міла-відскай бітве, якая была прызнана адной з найважнейшых ва-енных аперацый 1863 года.

Восьмага чэр-веня пад патранажам старшыні Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скары-ны, дэпутата Палаты прадстаўнікоў Алены Анісім адбылося ўшанаванне памяці паўстанцаў-удзельнікаў Мі-лавідскай бітвы 1863 года ля помнікаў пад Мілавідамі: малітва з айцом Яўгенам Маліноўскім, ускладанне вянкоў і кветак да капліцы і памятных знакаў, сімваліч-на развеяна зямля, узятая з нядаўна знойдзеных магіл паўстанцаў у Вільні.

Пасля, на сядзібе Ба-ранавіцкай арганізацыі Та-варыства беларускай мовы ў вёсцы Русіно Баранавіц-кага раёна выступіў гісто-рык і краязнавец Міхась Бернат, распавёўшы пра ролю і значнасць асобы Ка-стуся Каліноўскага і кіра-ванага ім паўстання ў пра-цэсе фармавання беларус-кай нацыі.

Творчую частку імп-рэзы аздобілі бард з Ліды Сяргей Чарняк, паэт Аляк-сей Белы, дуэт Галіны Ліс і Сяргея Карповіча.

 

З гісторыі Мілавідскай бітвы

Падчас нацыяналь-на-вызвольнага паўстання 1863 года каля станцыі Мілавіды, на якой грпаваў-ся адзін з паўстанцкіх ад-дзелаў, сканцэнт-раваліся значныя сілы паўстанцаў (усяго каля 800 ча-лавек). Каманда-ванне аб’яднанымі сіламі паўстанцаў ўзяў на сябе А. Лян-кевіч. 20 траўня 1863 года ў паў-станцкі лагер пры-быў Канстанцін Каліноўскі. 22 тра-ўня ля Мілавідаў паўстанцы ўступі-лі ў бой з рэгуляр-нымі часткамі ра-сейскага войска (5 рот салдатаў з 4 гарматамі). Бой доўжыўся некалькі гадзін. Царскія войскі не змаглі ўзяць лагер і былі вымушаны адступіць з вя-лікімі стратамі. На насту-пныя суткі, ноччу, паўста-нцы непрыкметна пакінулі лагер. Дзякуючы гэтай пе-рамозе ўдалося прыцягнуць на бок паўстанцаў новыя сілы.

Наш кар.

Памянулі Міхала Валовіча пад бел-чырвона-белымі сцягамі

Сёлета 18 чэрвеня споўнілася 113 гадоў з дня нараджэння беларускага на-цыянальнага героя, удзель-ніка паўстання 1830-1831 гадоў Міхала Валовіча, які па загадзе гарадзенскага гу-бернатара генерал-маёра Мураўёва быў схоплены і павешаны 2 жніўня 1833 года ў Гародні каля Скідзельскай заставы.

У нядзелю, 16 чэрве-ня, слонімцы, а таксама го-сці з іншых рэгіёнаў Белару-сі, наведалі вёску Парэчча Слонімскага раёна, дзе каля вясковых могілкаў знахо-дзіцца мемарыяльны знак, прысвечаны Міхалу Валові-чу і яго паплечнікам, якія загінулі за незалежную Бе-ларусь у барацьбе з Расей-скай імперыяй. Кіраўнік Слонімскай арганізацыі БХД Іван Бедка згадаў пра Міхала Валовіча і яго сяб-роў. У прыватнасці ён рас-казаў пра пачатак паўстання на Беларусі, спыніўся на біяграфічных звестках пра Міхала Валовіча.

Палітык з Менска Вячаслаў Сіўчык і сустар-шыня руху салідарнасці «Разам» Алена Талстых ад-значылі тое, што сёння, як ніколі, трэба ўшаноўваць нашых знакамітых людзей, якія змагаліся за незалеж-насць Айчыны. Го-сці таксама падзя-кавалі слонімцам за памяць пра Мі-хала Валовіча. На-гадаем, што Міхал Валовіч нарадзіўся ў маёнтку Парэчча на Слонімшчыне ў сям’і слонімскага падкаморага са старадаўняга бела-рускага шляхецка-га роду Валовічаў. Скончыў Віленскі ўніверсітэт, быў блізкі да тайных та-варыстваў філама-таў і філарэтаў. Мі-хал Валовіч прымаў удзел у паўстанні 1830-1831 гадоў. Пасля разгрому паўстання эмігрыраваў у Францыю. Праз два гады зноў вярнуўся на Беларусь з мэтай узняць паўстанне супраць рускага царызму і абавясціць Бела-русь дэмакратычнай рэспу-блікай. У 1833 годзе ён арга-нізаваў на Слонімшчыне паўстанцкі аддзел з некалькі дзесяткаў чалавек. Супраць яго Мураўёў-вешальнік кі-нуў 10 тысяч расейскіх сал-дат. У траўні аддзел Валовіча быў разбіты, а кіраўнік ары-штаваны. Яго прывезлі ў Гародню і першы допыт вёў сам Мураўёў, які чакаў ад Валовіча сенсацыйных зве-стак пра яго аддзел. Але гэ-тага не адбылося. Змагар за нашу Бацькаўшчыну быў пакараны. Праз трыццаць гадоў тым жа Мураўёвым і ў такім жа 26-гадовым уз-росце , але не ў Гародні, а ў Вільні быў павешаны Кас-тусь Каліноўскі, прадаўжа-льнік справы Валовіча і кі-раўнік нацыянальна-вызво-льнага руху беларускага на-рода супраць расійскага зняволення. Падчас ушана-вання да мемарыяльнага знака былі ўскладзены кве-ткі і запалены знічы.

Аксана Шпак, Беларускае Радыё Рацыя, Слонімскі раён.

Фота аўтара.

Да 30-годдзя ТБМ

У сугучнасці  інтэлектуальнай  і духоўнай адраджаць роднае, бацькоўскае і Божае

У сувязі з 30-годдзем Та-варыства беларускай мовы, якое набліжаецца, сябар Рады ТБМ пробашч Чырвонага касцёла ў Менску, ксёндз-канонік Уладзі-слаў Завальнюк адзначыў:

— Шаноўныя сёстры і браты! Немагчыма валодаць моваю і не мець дачынення да духоўнага. На-шы продкі захавалі мову і перадалі нам, настаўляючы дарогай да Бога і роднай моваю. У нашых храмах стагодзямі расце мова. Мова су-праваджае святыя сакраманты.У сакраманце хросту, калі дзіця яш-чэ не разумее, яму перадаецца Божае дабраславенне на роднай мове на жыццёвую дарогу.

Дзеці пазнаюць малітву і волю Божую, рыхтуюцца да пер-шай Святой Камуніі. Таінства шлюбу адкрывае абавязак мужу і жонцы быць моцным саюзам на ўсё жыццё. У моцным шчаслівым саюзе будуць добра выхаваныя дзеці. Кожную нядзелю і свята дзеці прыходзяць, моляцца і раз-важаюць на роднай мове. Гэта на-ша духоўная школа. Калі мы пра-водзім чалавека ў апошнюю да-рогу, над труною бацькі і маці гучыць малітва, спеў на роднай мове. Родная мова — калыска на-шых душ.

Мы павінны не толькі заха-ваць мову для суадносін з людзьмі і цывільнага жыцця, але з мовай развіваць духоўнае жыццё, якое  кранае сумленне. Гэта памяць продкаў, адказнасць перад буду-чыняй. Духоўнасць яднае нас  і  яшчэ больш узвялічвае веліч род-най мовы. Будзем адкрытыя на даброты духоўныя, якія чэрпаем у нашых храмах. Перад усімі вы-клікамі і пагрозамі будзем верыць у Божую дапамогу!

Мова не мае юбілеяў, яна трывае ген у ген у стагодзях. Няхай 30-годдзе ТБМ дапамагае нам сабрацца разам і ў сугучнасці ін-тэлектуальнай  і духоўнай адра-джаць роднае, бацькоўскае і Бо-жае! Няхай Дух Святы напаўняе і ажыўляе сем’і беларусаў, натхняе на справы дабра, на развіццё духоўнай культуры.

9 чэрвеня  ксёндз Уладзі-слаў Завальнюк адзначыў 45-ю га-давіну свайго служэння ў касцёле. 45 гадоў таму ў Рызе ён распачаў сваю першую святую імшу.

У 1984 г. ксёндз У. Зава-льнюк быў пераведзены ў Бела-русь, ён аднавіў і адкрыў шэраг каталіцкіх парафіяў у розных мястэчках краіны.

У.М. Завальнюк мае ступені доктара тэалогіі і кандыдата гіс-тарычных навук, ён — аўтар больш за 50 кніг, актыўны папулярызатар беларускай мовы ў касцёльным жыцці.

Ён з’яўляецца членам Ка-місіі па перакладзе літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры пры Канферэнцыі каталіцкіх біс-купаў Беларусі, суаўтарам слоў-ніка сучаснай беларускай мовы і энцыклапедычнага слоўніка рэ-лігійнай лексікі беларускай мовы. Кс. Уладзіслаў быў стваральнікам рэлігійнай перадачы «Голас ду-шы» на Беларускім радыё, якую вёў з 1993 да 2000 год.

У хуткім часе выйдзе новая кніга, прысвечаная Францішку Скарыну, якую падрыхтаваў кс. У. Завальнюк. «Важна бачыць на-шага суайчынніка ў святле яго веры, каб ён быў для нас вядомы не толькі як вучоны, філосаф, першадрукар, але каб была бачна яго роля  ў касцёле і ў царкве»,- адзначыў аўтар.

Гутарыла Эла Дзвінская.

«Я зразумеў, што за беларускую мову трэба змагацца»

Да 30-годдзя Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны мы звярнуліся з кароткім апытан-нем да ганаровых сяброў ТБМ з просьбай узгадаць гады дзейнасці ў Таварыстве. Першы рэдактар газеты «Наша слова», публіцыст, пісьменнік і драматург Эрнест Ялугін на пытанне, што значыць для яго сяброўства ў ТБМ, ад-казаў:

— Пераход цалкам на бела-рускую мову. Да гэтага ў мяне пераважала тэндэнцыя пісаць па-руску. У 1991 годзе Алег Трусаў прапанаваў мне стаць галоўным рэдактарам газеты «Наша слова». Да мяне гэта быў бюлетэнь, была вялікая адказнасць,каб стварыць сапраўдную газету, але я пага-дзіўся і падабраў штат актыўных журналістаў. Я ўвайшоў у склад Сакратарыята ТБМ, давялося ве-льмі многа папрацаваць. У той час я пачаў знаёміцца з гісторыяй дзе-ячаў БНР і зразумеў, што за бела-рускую мову трэба змагацца.

Пасля вайны я вучыўся ў школе ў вёсцы Бель. Пасля пераез-ду з бацькамі ў Крычаў перайшоў у школу імя К. Маркса, якая была рускамоўнай, а беларуская мова выкладалася толькі два разы на тыдзень. Але настаўніца была ве-льмі разумнай, прыгожай і аўта-рытэтнай, таму было імкненне вы-вучаць сваю мову. Я браў у біб-ліятэцы часопісы і кнігі на бела-рускай мове, першыя вершы напі-саў па-беларуску, рэдагаваў на-сценную газету. Пасля 10-га класа я ўдзельчаў у рэдакцыі раённага радыёвяшчання і чытаў у эфір літаратурныя творы. Па-беларус-ку давялося пісаць, працуючы ад-казным сакратаром Крычаўскай раённай газеты. У «Знамя юности» я рыхтаваў матэрыялы па-руску. Таму сяброўства ў ТБМ і праца на пасадзе рэдактара газеты «На-ша слова» дапамаглі мне глыбей асэнсаваць ролю беларускай мо-вы ў жыцці народа і ў літара-турным працэсе.

Гутарыла Э. Дзвінская,

фота аўтара.

На здымку: Эрнест Ялугін.

Пераклады дакументаў на беларускую мову

маюць тую ж юрыдычную сілу, што і дакументы на рускай мове

Варанцу М. А.

 вул. Косаўскі тракт, 118-56

г. Слонім

Гродзенская вобласць

Аб разглядзе звароту

 

Паважаны Міхаіл Адамавіч!

Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (далей — Мінжылкамгас) разгледзела Ваш зварот, які паступіў з Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 27.01.2009 № 99 «Аб мерах па рэалізацыі Закона Рэспублікі Беларусь «Аб абароне правоў спажыўцоў жыллёва-камунальных паслуг» (далей пастанова № 99) зацверджаны на рускай мове тыпавыя дагаворы на асноўныя жыллёва-камунальныя паслугі.

Згодна з пунктам 4 артыкула 396 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей ГК) тыпавая форма дагавора, зацверджаная нарматыўным прававым актам, з’яўляецца абавязковай для яго бакоў. Разам з тым у дагавор магчыма ўнесці дадатковыя ўмовы, якія не будуць супярэчыць нормам заканадаўства.

Акрамя таго, артыкулам 402 ГК устаноўлена, што дагавор лічыцца заключаным, калі паміж бакамі дасягнута пагадненне па ўсіх істотных умовах дагавора. Пры гэтым істотнымі з’яўляюцца, у тым ліку, усе тыя ўмовы, адносна якіх па заяве аднаго з бакоў павінна быць дасягнута пагадненне.

Такім чынам, калі пры заключэнні дагавора заяўнік, як адзін з бакоў гэтага дагавора, заяўляе аб неабходнасці дасягення пагаднення наконт мовы выкладання гэтага дагавора, гэтая ўмова становіцца істотнай і дагавор не будзе заключаным пакуль не будзе дасягнута ўзаемапрымальнае пагадненне наконт яго ў адпаведнасці з прынцыпамі грамадзянскага заканадаўства.

Разам з тым пераклад дагавора на адну з дзяржаўных моў не можа разглядацца як змяненне істотных умоў дагавора, змешчаных у зацверджанай тыпавой форме.

Такое ж меркаванне таксама было выказана Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

Такім чынам, пераклад дагавора на адну з дзяржаўных моў не можа разглядацца як змяненне істотных умоў дагавора, устаноўленых у зацверджанай тыпавой форме.

У сувязі з гэтым, перакладзеныя Слонімскім гарадскім унітарным прадпрыемствам жыллёва-камунальнай гаспадаркі дагаворы на асноўныя жыллёва-камунальныя паслугі, якія аказваюцца гэтым прадпрыемствам, на беларускую мову, без змянення істотных умоў гэтых дагавораў, маюць такую ж юрыдычную моц, як і тыпавыя дагаворы на асноўныя жыллёва-камунальныя паслугі, зацверджаныя на рускай мове пастановай № 99.

Таксама паведамляем, што Мінжылкамгасам падрыхтаваны змянненні ў Закон Рэспублікі Беларусь «Аб абароне правоў спажыўцоў жыллёва-камунальных паслуг», якімі прадугледжана магчымасць снажыўцом самастойна выбраць на якой мове заключыць дагавор.

У адпаведнасці з артыкулам 20 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб» адказ на зварот можа быць абскарджаны ў парадку, які ўстаноўлены заканадаўствам.

Міністр                   А.А. Церахаў.

Шаноўныя сябры ТБМ!

Шаноўныя кіраўнікі арганізацый ТБМ!

У Лідзе у адпаведнасці з рашэннем Рады ТБМ пачынаецца праца над чарговым выпускам “Летапісу ТБМ”. Брашура ахопіць перыяд з 1 ліпеня 2014 г. па 30 чэрвеня 2019 г.

На сёння ў рэдакцыі “Нашага слова” ёсць матэрыялы з Магілёва, Полацка і Гародні.

Усе астатнія, хто нічога не прысылаў ці прысылаў раней, але вельмі даўно, маюць даслаць (паўтарыць).

Тэрмін дасылу матэрыялаў да 1 жніўня.

E-mail: naszaslowa@tut.by.

231282, Ліда-2, п/с 7.

Рэдактар выпуску, намеснік старшыні ТБМ С. Суднік.

 

Каб і робаты размаўлялі па-беларуску

Свята беларускай мовы, гісторыі і культуры ў летніку “Тэхнасіці”

11 чэрвеня ў дзіцячым летніку «Тэх-насіці» на безе Лідскага раённага цэнтра тэхнічнай творчасці прайшло свята бела-рускай мовы, гісторыі і культуры.  На пра-цягу святочнага дня былі праведзены мера-прыемствы і конкурсы:

— «Акадэмія вынаходніка» ў рамках конкурсу «Формула разумнага лета» (на пляцоўцы «Насустрач адкрыццям» (наву-чальна-даследчая чыннасць), дзе робаты размаўлялі па-беларуску;

— лепшае сэлфі (#ЗЛЖсэлфі) у рамках рэспубліканскага творчага конкурсу сярод падлеткаў на стварэнне лепшага паста ў са-цыяльных сетках;

— інфармацыйная гадзіна «Беларусь паспяховая», дзе распавялі пра выбітных беларусаў;

— гульнявая пляцоўка «Кола беларускіх гульняў»;

— творчы конкурс «Га-наруся табой, Беларусь»;

— конкурс сачыненняў «Чаму я люблю Беларусь»;

— музычная гадзіна «Вя-нок беларускіх песень» разам з бардам Сяржуком Чарняком;

— вечаровае вогнішча «Беларускія вячоркі»;

— дыскатэка «Беларускі рок-карагод».

 

Гасцямі свята былі за-прошаны рыцарскі клуб гіста-рычнай рэканструкцыі «Зала-ты леў» і  сябры Лідскай супо-лкі Таварыства беларускай мовы (ТБМ).

Рыцары распавялі дзе-цям пра традыцыі рыцарства і шляхецтва, паказалі простыя прыёмы фехтавання на мячах, аздабляла дзею сапраўдная бе-ларуская дуда.

Сябры суполкі ТБМ Ліды распавялі дзецям пра славутыя імёны Бацькаўшчы-ны- з нагоды 150 гадоў з дня народзінаў Ядвігіна Ш., беларускага пісь-менніка; 100 гадоў з дня народзінаў Васіля Хомчанкі, беларускага пісьменніка; 105 гадоў з дня народзінаў Аркадзя Куляшова, паэта, перакладніка, сцэнарыста, народнага паэта Беларусі; 115 гадоў з дня народзінаў Паўлюка Труса, беларускага пісьменніка; 120 гадоў з дня народзінаў Міхася Лынь-кова, беларускага пісьменніка.

У сувязі з тым, што ў Лідзе неўзабаве будзек пастаўлены помнік Вялікаму князю Гедзіміну, стршыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Станіслаў Суднік расказаў пра асобу вялікага князя Гедзіміна і зачытаў адрыўкі з паэмы “Давыд Гарадзенскі”, дзе апісваюцца падзеі ў часы Гедзіміна.

Намеснік старшыні Лідскай гарад-ской арганізацыі ТБМ Сяргей Чарняк разам з дзецьмі выканаў некалькі беларускіх пе-сень, у тым ліку, як адзначыў сп. Сяргей, старажытную беларускую песню “Зорка Венера”. Сапраўды гэтаму тэксту ўжо больш за сто гадоў.

Наш кар.

Мова — душа народа

Дзень 13 чэрвеня ў дзіцячым азда-раўленчым лагеры «ЛІДАТУР» на базе СШ №11 г. Ліды   прайшоў пад дэвізам «Жыву ў Беларусі, і тым ганаруся». Усе рэжымныя моманты  праводзіліся на беларускай мове, выхаванцы чатырох атрадаў прымалі ак-тыўны ўдзел у акцыі «Гавары са мной па -беларуску». Хлопчыкі і дзяўчынкі пазна-ёміліся з беларускімі народнымі танцамі — «Лявоніхай», «Крыжачком», «Янкай-поль-кай», а затым развучылі іх падчас майстар-класа «Танцуем па-беларуску»

Магчымасць паказаць сябе дзеці атрымалі і падчас караоке-шоў «100 песень для Беларусі». Прыняць удзел маглі ўсе ахвотныя. Самымі актыўнымі былі выха-ванцы чацвёртага атрада.

Вядома, павагу і любоў да роднай мовы можна выхоўваць не толькі з дапа-могай музыкі і танцу. Немагчыма не ўспом-ніць пра паэзію. Творы беларускіх класікаў — майстроў слова — нікога не пакінуць абы-якавым. Дзецям прапанавалі прачытаць любімы верш на беларускай мове падчас інтэлектуальнай гадзіны «Час чытаць на роднай мове». Часцей за ўсё гучалі творы Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, Якуба Коласа. Мерапрыемства было арганізавана на базе школьнай бібліятэкі.

А пазней прайшла спартландыя «Дужы, спрытны беларус». Загадзя былі падрыхтаваны  шматлікія конкурсы, удзел у якіх прынёс дзецям многа станоўчых эмо-цый.

На завяршэнне гэтага цудоўнага дня быў арганізаваны флэшмоб «Мы любім родную мову».

Многія выхаванцы распавялі, што дзень у лагеры прайшоў хутка і  быў вельмі насычаным. Галоўнае, што ён прайшоў не-дарэмна, бо дзеці сёння пачулі шмат новых беларускіх слоў  і атрымалі асалоду ад пры-гажосці, чысціні і мілагучнасці роднай мо-вы. Хочацца верыць, што з цягам часу ўсё больш і больш яны будуць  размаўляць на роднай мове. Мова — душа народа. Пакуль жыве мова, жыве і народ.

Нам. дырэктара лагера 

Барэйша Л.М.,

навучэнка Лідскага каледжа

Кулеш Кацярына.

 

Геральдычныя вянок Гарадзеншчыны

Сёлета наша Гарадзенская вобласць адзначае 75 гадоў з дня заснавання. З гэтай нагоды біблія-тэкі папаўняюць свае фонды края-знаўчымі кніжнымі навінкамі, якія выклікаюць цікавасць у чытачоў. А, каб новая кніга хутчэй знайшла дарогу да шырокай аўдыторыі, у бібліятэках ладзяцца змястоўныя выставы і літаратурныя экспазі-цыі, дзе прадстаўлена  інфармацыя пра гісторыю, культуру, знакамі-тых асоб, турыстычныя аб’екты і славутасці рэгіёна.

Спалучыць геаграфію і ге-ральдыку  Наваградская раённая бібліятэка паспрабавала ў інтэрак-тыўнай карце «Гродзеншчына гістарычная».  У выніку атрымаў-ся  візуальны рэсурс, які дапама-гае падаваць новы матэрыял жыва і займальна. З картай бібліятэкары зладзілі для падлеткаў інтэрак-тыўную праграму «Геральдычны вянок Гродзеншчыны», прысвеча-ную геральдычнай спадчыне і су-часнасці нашай вобласці. Калі ка-заць пра сучасныя гербы вобласці, то іх адрознівае ярка выражанае імкненне адлюстраваць гістарыч-нае мінулае населенага пункта, яго традыцыі і спадчыну. Дарэчы, тэрытарыяльныя гербы падзяля-юць на дзве катэгорыі. Да най-больш значнай групы адносяцца гістарычныя гербы. У 16-18 стст. яны былі дараваны беларускім гарадам вялікімі князямі літоўскімі і каралямі польскімі як абавязковы атрыбут гарадскога самакіраван-ня. У гярбоўніку Гарадзеншчыны асабліва ганаровае месца займа-юць гістарычныя гербы Вялікай Бераставіцы, Ваўкавыска, Ліды, Наваградка, Слоніма, Ашмян, Шчучына. Напрыклад, Наваград-ку герб дараваў у 1595 годзе вялікі князь літоўскі і кароль польскі Жыгімонт III.  На працягу стагод-дзяў выява Святога Арханёла Міхаіла мяняла свой выгляд.  Сён-ня мы можам бачыць выяву Свя-тога Міхаіла Арханёла ў чырво-ным полі на зялёным ускрайку з крыламі блакітнага колеру, убра-нага ў чорнае адзенне, з мячом у правай руцэ і вагамі — у левай. Выява Арханёла вельмі папуляр-ная ў Наваградку, карыстаецца вялікай пашанай, а з мінулага года выкарыстоўваецца яшчэ і ў якасці афіцыйнага горадскога брэнду —  невялікія бетонныя і каваныя ску-льптуры Арханёла Міхаіла ўпры-гожваюць знакавыя месцы нашага горада. Усяго іх 8, а адна з 4 каваных фігур знаходзіцца на будынку біб-ліятэкі. Такога кшталту цікавыя гісторыі з паралелямі ў дзень су-часны ёсць, амаль, ў кожнага гер-ба і ў кожнага населенага пункта. Найбольш распаўсюджаныя ў геральдыцы гербавыя сюжэты: рэлiгiйны, iдэя абароны Радзiмы, iдэя прыроднага багацця. Так, у гербе Гародні бачым аленя з залатым крыжам паміж рагамі. З ім звязаная легенда аб сустрэчы гэтай прыгожай жывёлы з паляў-нічым Губертам. У Гародні Святы Губерт шанаваўся гараджанамі як прыклад маральнага самаўдаска-налення і як заступнік паляўнічых. 21 студзеня 1801 года была ўтво-рана Гарадзенская губерня. У хуткім часе, 11 ліпеня 1802-га, быў зацверджаны і герб губерні. Ім, як гэта не дзіўна, аказаўся не алень святога Гумберта, а зусім іншая выява цара беларускіх лясоў зуб-ра. У аснову сучаснага герба во-бласці  пакладзены гістарычны герб Гарадзенскай губерні, атры-маны ў 1878 годзе па Указу расій-скага імператара Аляксандра II. Сучасны герб мае горад Свіслач. Гэта адзін з самых маладых гера-льдычных сімвалаў раённага зна-чэння ў Гарадзенскай вобласці. Ён быў  зацверджаны ў 2007 годзе. Уся гісторыя горада цесна звязана з Белавежскай пушчай, дзе са-праўдным гаспадаром заўжды быў зубр, выява якога заняла вер-хняе, найбольш ганаровае месца ў гербе.

Пры канструя-ванні сучаснага герба Зельвы за аснову і ад-праўны момант такса-ма ўзялі гістарычнае мінулае, калі мястэчка было вельмі заможным месцам, дзе праходзілі кірмашы па продажы буйной жывёлы, у тым ліку i коней. У гэтыя дні горад станавіўся са-праўдным цэнтрам гра-мадскага жыцця, пако-лькі, акрамя ўласна кір-машоў, тут працавалі шматлікія шынкі, корчмы, пастаялыя двары. Залаты колер на гербе падкрэслі-вае заможнасць, геральдычная поза ўзыходзячага каня ўказвае на асноўны прадмет гандлю.

Геральдыка — гэта не толькі гістарычная дысцыпліна,  але і навука сімвалаў і алегорый. Герб — гэта тое, што ляжыць на паверхні, мы яго бачым і ўспрымаем, але разам з тым без падрыхтоўкі  пра-чытаць яго правільна доволі ця-жка. Дапаможа ў гэтай справе спецыяльная літаратура, або як у выпадку з нашай бібліятэкай — краязнаўчы інтэрактыў.

Кожны з 17 раёнаў нашай вобласці прадстаўлены індыві-дуальным гербам свайго адміні-страцыйна-тэрытатыяльнага цэн-тра. У пачатку зладжанай біблі-ятэкарамі інтэрактыўнай прагра-мы дзеці атрымалі імправізаваныя контурныя карты, дзе патрэбна было правільна пазначыць геа-графічнае месцазнаходжанне раё-наў Гарадзенскай вобласці. Па су-тнасці атрымаўся сапраўдны геа-графічны экзамен. Затым пра-йшоў відовішчны геральдычны парад, які прадставіў аўдыторыі гербы вобласці. Па чарзе ўдзе-льнікі суадносілі гербы і геагра-фічныя кропкі на спецыяльнай ін-тэрактыўнай карце. Заданне ака-залася не такім простым, як магло падацца на першы погляд. Між іншым, і не кожны дарослы бес-памылкова справіцца з такой края-знаўчай задачай. Раёнаў  17, а калі б тое ж самае зрабіць з 118 раёнамі ўсёй Беларусі? Вядома, больш за ўсё правільных адказаў наваград-чан атрымаў Наваградскі раён, наконт астатніх вызначаліся ўсе разам. Але прыемна, што добра-ахвотнікаў выйсці, «па-школьна-му» кажучы, да дошкі хапала. За-данне было цікавым і займальным для ўсіх.

Інтэрактыўная карта атры-малася своеасаблівай гісторыка-краязнаўчай настолкай з гераль-дычным акцэнтам. Такая форма дазваляе непасрэдна ўзаемадзей-нічаць адзін з адным, актыўна вывучаць геаграфію і гісторыю сваёй краіны і нават, няхай і за-вочна, але падарожнічаць па Га-радзеншчыне. Гульня пераўтвара-ецца ў цікавы адукацыйны інтэ-рактыў, а як паказвае ўласная бі-бліятэчная практыка, усе распра-цаваныя настольныя гульні — літа-ратурныя, або краязнаўчыя, ціка-выя для ўсіх узростаў.

Спадзяёмся, што такія інтэ-рактыўныя праграмы, якія рас-працоўваюцца ў Наваградскай раённай бібліятэцы, падштурхоў-ваюць да набыцця больш шырокіх і грунтоўных ведаў пра сваю радзі-му, натхняюць на сапраўдныя па-дарожжы па краіне.

 

Святлана Чубрык,

галоўны бібліёграф ДУК «Навагрудская раённая

У Наваградку хочуць

адабраць у дзяцей іх будынак

У Наваградскім выканкаме разгляда-ецца пытанне аб выдварэнні дзіцячай і да-рослай гарадской бібліятэкі, мастацкай шко-лы і музычных класаў з іх спрадвечнага бу-дынка па Міцкевіча — 20, у якім яны зна-ходзяцца ўжо 30 гадоў. Хочуць адабраць іх будынак, распіхаць па непрыдатных за-кутках па горадзе.

Хто паклаў вока на будынак дзяцей і бібліятэкі? Дзяржаўная арганізацыя пад назвай БТІ, бо ім нібы мала месца ў сваім будынку.

У гэтай справе, старшыня Таварыст-ва беларускай мовы ў Наваградку Зміцер Солтан пабываў на прыёме ў намесніцы старшыні выканкама Каралько Святланы Мікалаеўны. У адказ на простыя пытанні, чаму так адбываецца, навошта БТІ хоча выкінуць бібліятэку і дзяцей з іх будынка, навошта гэта выканкаму, чаму не спыталі людзей, чаму выдзелены непрыдатныя но-выя памяшканні, чаму такая спешка і іншыя пытанні, Каралько Святлана Мікалаеўна пачала крычаць на старшыню ТБМ, пагра-жаць яму аховай і пратаколам, калі ён не перастане задаваць пытанні і не пакіне кабінет.

Такія неінтэлегентныя паводзіны чы-ноўніцы, якія парушаюць этыку дзяржаў-нага службоўца, з’яўляюцца непрымаль-нымі. Але стала відавочна, што справа цём-ная і нас хочуць заблытаць. Намесніца стар-шыні Каралько, вельмі нервова рэагуе на пытанне вынасу бібліятэкі. Ёсць інфарма-цыя, што падобным чынам яна «размаўля-ла» з іншымі людзьмі, якія прыходзілі да яе ў гэтай справе. Як вядома, БТІ паклала вока на гэты будынак даўно, але папярэдні стар-шыня выканкама іх адфутболіў. Зараз, ка-рыстаючыся тым, што новы старшыня яшчэ не ў курсе ўсіх спраў, чыноўнікі вырашылі пад шумок “урваць” жаданы кавалак гістарычнай нерухомасці.

Зараз ТБМ робіць пэўныя захады, каб прадухіліць вынас бібліятэкі і мастацкай школы з іх будынка. Рашэнне яшчэ не пры-нятае, але разглядаецца ў выканкаме на вы-шэйшым узроўні.

У любым выпадку ТБМ «Узвышша» стала на абарону бібліятэкі і будзе дзей-нічаць вельмі актыўна і паслядоўна, калі рашэнне будзе прынятае не ў інтарэсах культуры і дзяцей.

Крыніца: Фэйсбук — Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны ў На-ваградку, суполка «Узвышша».

Выйшаў з друку, дваццаты, юбілейны, нумар літаратурна-мастацкага часопіса «Верасень»

Паэзія ў выданні прадстаўлена вер-шамі Наты Драздовай, Янкі Каліноўскага, Кацярыны Глухоўскай, Анхелы Эспіносы Руіс, Марыны Ількевіч, Уладзіміра Шыпілы, Лізаветы Дамінікі Панамаровай, Алеся Ма-цулевіча, Дар’і Дарошка і Міколы Лешчуна.

Раздзел «Проза» складаюць апавя-данні Міколы Адама, Сяргея Календы, Юль-яны Пятрэнка, Наталлі Бучынскай, Марыі Сцяфанавай, Лявона Валасюка і Вінцэся Мудрова.

У раздзеле «Пераклады» друкуюцца вершы вядомай балгарскай паэткі Элкі Ня-голавай.

Раздзел «Крытыка» адкрывае «марсі-янскае» эсэ Васіля Дранько-Майсюка, прысвечанае Паўлюку Трусу. Пра «знач-нае» і «выпадковае» ў жыцці творцы — гу-тарка Эдуарда Акуліна з музыкам і літара-тарам Юрыем Несцярэнкам. Уражаннямі ад наведвання «Новага свету» дзеліцца ў сваіх «штатных нататках» Уладзімір Сіў-чыкаў. Да юбілею Анатоля Сыса  Алесь Бяляцкі змяшчае «Сем лістоў» паэта, адра-саваных ягоным блізкім сваякам. Артыку-лам «Планіда Сяргегея Панізьніка» Тамара Аўсяннікава віншуе вядомага паэта з 60-годдзем творчага шляху. Сяргей Чыгрын знаёміць чытачоў з невядомымі старонкамі жыцця братоў Хлябцэвічаў. Яна Будовіч аналізуе праблемы творчага росту ў паэзіі Янкі Каліноўскага. Эдуард Дубянецкі раз-глядае паэтычны сусвет маладой паэткі Га-ліны Сіўчанка. Пад назвай «Пасыльная з ніадкуль» друкуецца рэцэнзія Анатоля Трафімчыка  на паэтычны зборнік Анхелы Эспіносы Руіс…

Мастацкае афармленне нумара пад-рыхтавалі Дар’я Бунеева і Валерыя Пра-слава. Ілюстрацыі —  Анастасіі Чадзій.

Пытайце «Верасень» № 20 на сядзібе ТБМ (Румянцава,13). Чытайце «Верасень» на сайце: Kamunikat.org. Дасылайце свае творы ў «Верасень» на адрас: verasenchas@gmail.com.

На Зыбіцкай адкрыўся

новы бар Kalinouski. На сценах — цытаты з «Мужыцкай праўды»

У Менску на Зыбіцкай, 4 адкрыўся новы бар Kalinouski. Там пабываў жур-наліст Франак Вячорка, застаўся задаво-леным і напісаў вялікі пост у фэйсбуку.

«Завітаў у новы модны патрыя-тычны бар на Зыбіцкай — Kalinouski Bar. Кусаю локці, што зрабіў гэта не я. Пры-кладна 12 гадоў таму мы з моладдзю ладзілі кампанію па папулярызацыі Калі-ноўскага і стварэння з яго сімвалу бара-цьбы за Свабоду і Незалежнасць, які на-тхняў бы і аб’ядноўваў. І тады мы гава-рылі, маўляў, было б добра мець у Менску такі падпольны паб, дзе ўваход толькі па паролі: «Каго любіш? Люблю Беларусь».

Паб адкрылі, і не падпольны, а ў самым сэрцы Зыбіцкай, на месцы былой бургернай. І адкрыў яго прадпрымальнік Аляксей Славута, за што яму рэспект і падабайкі.

Дызайн шыкоўны. На сценах — цы-таты з «Мужыцкай праўды», асабліва важная: «Не народ для ўрада, а ўрад — для народа». Лагатып — U, то бок у нескла-довае лацінкай. Мяню называецца — «Как-тэльная праўда». Напоі — аўтарскія на-стойкі і кактэйлі з беларускімі назвамі месяцаў. Паўсюль адсылкі да асобы Калі-ноўскага і году паўстання — «1863». Усё аздабленне — па-беларуску. Дэталі — так-сама прадуманыя: напрыклад, на сталах стаяць каласкі ў вазачцы. Мабыць, паў-станцкія.

З гэтым барам — Зыбіцкая зноў набыла для мяне сэнс. Давайце падтры-маем добрую ініцыятыву, дзяліцеся пас-том і прыходзьце».

Як паведамілі Франку супрацоўнікі, інтэр’ер яны прыдумалі сваімі сіламі, без запрашэння прафесійнага дызайнера.

 NN.by.

Фота: Франка Вячоркі.

 

 

 

 

Леанід Лаўрэш

Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі

(Заканчэнне. Пачатак у папяр. нумары.)

Першы злева на малюнку (сядзіць) вядомы рэвалюцыянер Браніслаў Залескі (потым мастак і гісторык).

Чацвёрты злева — Тамаш Вернер, Шаўчэнка называў яго на ўкраінскі лад Хамой. З ім паэт па-ўтара года дзяліў цяжкасці экспе-дыцыі на Аральскае мора.

Шосты злева — Людвік Тур-но, пляменнік вядомага рэвалю-цыйнага дзеяча 1830-1831 гг. гене-рала Дэмбінскага, а бацька Люд-віка — палкоўнік Зыгмунт Турно таксама прымаў удзел у гэтым паўстанні. Людвік Турно быў са-сланы шарагоўцам у Арэнбург у 1846 г.15  Турно разам з Залескім і Шаўчэнкам летам 1851 г. прымаў удзел у паходзе на Каратаў для по-шуку вугалю. Пазней, знаходзячы-ся ў Новапятроўскім умацаванні, украінскі паэт працягваў цікавіцца лёсам таварыша і цёпла пра яго ўзгадваў16.

Трэба дадаць, што ў Арэн-бургу Шаўчэнка сцісла пазнаё-міўся і з Зыгмунтам Серакоўскім, які ў 1863 г. быў пакараны смерцю.

 

Бальтазар Калясінскі ў стэ-пах сумаваў па радзіме, па жонцы і маленькіх дзецях, якіх не бачыў з пачатку 1848-га. Жонка не пера-ставала пісаць просьбы аб памі-лаванні высланага мужа. Шаўчэн-ка спачуваў думкам сябра, яго трывогам. Пачуцці мужа і  бацькі яму, адзінокаму і бяздомнаму, тым не менш былі блізкія, зразуме-лыя17.

У красавіку 1849 г. Калясін-скі  атрымаў перавод у 4-ты ліней-ны батальён. У 1853 г. удзельнічаў у штурме Ак-Мячэці, праявіў ге-раізм, атрымаў раненне і «за вы-значэнне» атрымаў чын калежска-га рэгістратара, які ён ужо меў дванаццаць гадоў таму. Аднак і пасля ўсіх «вызначэнняў» Каля-сінскі, ужо чыноўнік канцылярыі губернатара, заставаўся пад палі-цэйскім наглядам, без права пакі-нуць сваю няволю. Волю ён атры-маў толькі ў 1857 г.18

Зоф’я Кавалеўская гэтак напісала пра вяртанне Бальтазара Калясінскага: «Пасля дзесяці га-доў, згодна з маніфестам цара Аляксандра II, Калясінскі быў вызвалены ад жаўнерскай слу-жбы і прызначаны камендантам (насамрэч дробным чыноўнікам — Л. Л.) Арэнбургскіх стэпаў, якія былі пад камандаваннем губерна-тара Пяроўскага, бацькі Соф’і, пазней вядомай рэвалюцыянеркі. … У 1860 годзе Бальтазар Каля-сінскі знаходзіўся ў Краі, дзе вы-спяваў новы выбух. Як стары ба-явы конь, пачуўшы гук трубы, што грае пабудку, кідаецца ў шэ-рагі, так і Бальтазар Калясінскі, прасякнуты патрыятычнай ат-масферай, рваўся да дзеяння.

Па вяртанні дадому Каля-сінскаму прапанавалі месца суд-дзі ў Лідзе, а пасля сялянскай рэ-формы — «міравога пасярэдніка». Гэта была вельмі адпаведная па-сада для яго дзейнасці. Калясін-скі мог зблізіцца з людзьмі і ўплы-ваць на іх. У гэтым быў прак-тычны сэнс, бо Бальтазар мог паўплываць на розум селяніна і выклікаць яго павагу. Трэба да-даць, што грунт на якім ён пра-цаваў, з’яўляўся больш жыват-ворным, чым дзе-небудзь у іншым месцы» 19.

Трэба адзначыць, што бяз-дарнае кіраванне цара Мікалая І з яго муштрай, беззаконнем і не-павагай да чалавечага жыцця, як і належыць, закончылася поўнай паразай у Крымскай вайне і сме-рцю цара, якая была вельмі падоб-ная на самазабойства. Новы цар, Аляксандр І, каб пазбегнуць са-цыяльнага выбуху, быў прымуша-ны пачаць рэформы, першай з якіх была адмена прыгоннага права — страшнага рускага прыгону які трымаў у стане «белых» рабоў большасць насельніцтва імперыі. Міравыя пасярэднікі як раз і пра-водзілі вызваленне сялян з прыгон-нага рабства, і таму на гэту пасаду, звычайна, абіраліся лепшыя прад-стаўнікі шляхты.

Пра павагу да Калясінскага з боку грамадскасці сведчыць тое, што ўжо ў 1861 г. мы бачым яго на пасадзе засядацеля павятовага су-да20, а ў 1861 г. ужо міравым пася-рэднікам 1-га ўчастка21. Менавіта ён разам з іншымі пасярэднікамі пачаў праводзіць рэформу, у вы-ніку якой сялян вызвалілі з пры-гону.  Разам з Калясінскім, міравы-мі пасярэднікамі ў той час на Лід-чыне, з’яўляліся: былы адстаўны карнет Юльян Лясковіч (расстра-ляны ў Вільні ў 1863 г., пра гэта далей), адстаўны паручнік Аляк-сандр Брахоцкі, калежскі сакратар Яраслаў Табенскі (будзе арышта-ваны і высланы ў Пермскую губерню), Станіслаў Путкамер (сын Марылі з Верашчакаў)22.

У падзеях, які папярэднічалі паўстанню, падчас вялікага народ-нага ўздыму, прымала ўдзел і сям’я Бальтазара  Калясінскага, у 1861 г. яго жонка Марыя-Стэфанія была заўважаная разам з дачкой у Вільні падчас спеваў «абуральным гім-наў у касцёле» 23.

Непрыемныя рэчы здары-ліся ў сям’і Каслясінскіх у 1862 г. У ноч з 17 на 18 мая раптоўна па-мерла цешча Калясінскага Юзэфа Більдзюкевіч. Следства на пачатку чамусьці палічыла, што адбылося атручэнне мыш’яком і западозры-ла ў справе Бальтазара Калясін-скага, які як быццам знаходзіўся з цешчай у дрэнных стасунках. У якасці непасрэднага выканаўцы падазраваўся кухар Дамінік Тра-цяк (меў 33 гады) і пакаёвая дзеўка Дамініка Кудзека (мела 17 гадоў) — абодва сяляне маёнтка Сядзеймы. Следства не даказала віну Каля-сінскага і Дамінікі Кудзекі, але Трацяк быў асуджаны. Загадкавая справа — чаму кухар атруціў сваю гаспадыню.

 

Бальтазар Калясінскі быў адным з ініцыятараў падрыхтоўкі паўстання 1863 г. Як міравы па-сярэднік, Калясінскі карыстаўся вялікай павагай сялян і меў на іх уплыў. Перад пачаткам паўстання назіраўся грамадскі ўздым, ішло шырокае абмеркаванне праблем, і акрамя цукерні Андрушкевіча ў Лідзе месцам сходаў была лідская хата Бальтазара Калясінкага. На сходах  абмяркоўвалася і будучае паўстанне і ўдзел у іх прымалі Геншаль з Валдацішак, Тышкевіч з Жырмун, Станіслаў Путкамер і многія іншыя. Актыўна ўдзель-нічаў у падрыхтоўцы паўстання і стрыечны брат ссыльнага — Ста-ніслаў Калясінскі.

Бальтазар Калясінскі быў арыштавана яшчэ пачатку паў-стання — быў абгавораны Юлья-нам Альбертам Лясковічам і «па-йшоў пад ключ» 24. Кавалеўская цікава апісвае арышт паўстанца і падзеі вакол яго: «Улада даўно ўжо мела на яго вока, але не спя-шалася з арыштам, бо Калясінскі меў вялікую павагу … такі крок мог выклікаць вялікае хваляван-не, адпор або якія-небудзь іншыя праблемы. Хітры ваенны началь-нік павета вырашыў узяць яго падманам.

… калі ў Калясінскага са-бралася кола знаёмых, Казаналі25  прыслаў капітана Баранава з патрабаваннем неадкладна пры-быць у канцылярыю. Бальтазар Калясінскі адмовіўся, патлума-чыўшы гэта тым, што ў яго госці. Аднак, калі афіцэр даста-ткова настырна паўтарыў за-гад, Калясінскі страціў цярпенне, і буркнуў: «Пану Казаналі дарога да мяне такая ж роўная, як і мне да яго.» Афіцэр пайшоў, а Каза-налі вырашыў дзейнічаць па-іншаму. Ён паведаміў арыштава-наму Юльяну Лясковічу, што той будзе хутка высланы ў Расею, аднак, калі хоча, то можа паклі-каць каго-небудзь са знаёмых у Лідзе, напрыклад Калясінскага, і перадаць яму пад апеку сваю сям’ю і інтарэсы.

Хуткая, бяспраўная дэпар-тацыя, такая частая ў тыя часы, не здзіўляла ўжо нікога. Таму вес-тачка прысланая з вязніцы не здзі-віла Калясінскага і, прыгнечаны лёсам Лясковіча, ён тут жа па-йшоў да яго, пакінуўшы дом і гас-цей на свайго крэўнага Стані-слава Калясінскага. Як толькі Бальтазар пераступіў парог вязніцы, яго атачылі ахоўнікі і замкнулі на ключ ў камеры.

Занепакоены доўгай адсу-тнасцю родзіча Станіслаў Каля-сінскі выбег у горад каб даве-дацца, што здарылася. Усе ўжо ведалі пра арышт Бальтазара. У любую хвіліну мог пачацца пе-ратрус у яго доме … Там маглі быць дакументы якія кампрамен-тавалі іншых, нейкія сведчанні пра сувязь з камітэтам у Пары-жы, грошы на патрэбы паў-стання.

Знерваваны Станіслаў Ка-лясінскі амаль што з боем дабіўся аўдыенцыі ў Казаналі, які не ха-цеў яго адразу прыняць. Калясін-скі прасіў сустрэчу …. Казаналі яму адмовіў, і толькі пасля таго, як Калясінскі давёў, што ў кузена як «міравога пасярэдніка» мо-гуць захоўвацца дзяржаўныя грошы, і што яны могуць стра-ціцца падчас вобшуку, за што Казаналі будзе асабіста адказ-ваць, вайсковы начальнік памяк-чэў і выклікаўшы афіцэра, зага-даў суправаджаць Станіслава Калясінскага да вязніцы і пры-сутнічаць пры размове братоў.

«Казённые деньги» заўсё-ды давалі шанец на поспех сярод чыноўнікаў. Калі па дарозе да ту-рмы ў казармах, дзе сядзеў Баль-тазар Калясінскі, міналі рэста-ран Андрушкевіча26, Станіслаў прапанаваў афіцэру, які ішоў разам, невялікі сняданак.

За кілішкам шчыра разга-варыліся. Афіцэр вярнуўся з Каў-каза і сімпатызаваў тутэйшым, з якімі там пазнаёміўся. Ён да-зволіў братам спатканне сам-на-сам, без сведак. Потым Стані-слаў змог зайсці ў кватэру брата і прагледзець паперы. Яго эс-корт трымаўся каля дзвярэй, на адлегласці. Станіслаў забраў усё, што трэба, і выехаў з Ліды. Вольна ўздыхнуў толькі за го-радам.

У хуткім часе Казаналі выслаў усіх арыштаваных у Ві-льню, дзе яшчэ кіраваў Назімаў. У палітычнай атмасферы яшчэ адчуваліся лагодныя плыні. Ста-ршынём следчай камісіі ў той час быў  Вісяліцкі, чалавек адносна добры. Судовае следства пра не-абачлівыя словы Альберта Ляс-ковіча цягнулася даволі доўга, потым Альберт адмовіўся ад іх, быў апраўданы і выйшаў на волю. У горадзе казалі, што атрымаць волю арыштаваным дапамог такі выпадак: сярод чальцоў следчай камісіі быў генерал Бек-лямішаў, знаёмы Бальтазара Ка-лясінскага з часоў яго выгнання і службы ў «вечных салдатах». У тыя часы ён быў маёрам і нача-льнікам Бальтазара. Падчас бою за Ацк-Мячэць куля адарвала Бек-лямішаву нагу, і ён загінуў бы, каб не Бальтазар, які, узваліўшы ка-мандзіра на плечы, вынес яго пад градам куль у бяспечнае месца. Калі арыштаваныя сталі перад следчай камісіяй, Беклямішаў па-знаў Бальтазара, сардэчна яго прывітаў і прадставіў (суддзі) як свайго выратавальніка, чым да-памог Бальтазару і яго тавары-шам» 27.

Трэба заўважыць, як не на-дта ўпэўнена адчувалі сябе ў гора-дзе расейскія ўлады, бо, каб арыш-таваць Калясінкага, ім прыйшлося выдумляць розныя гісторыі, каб выманіць яго ў турму.

Падчас вышэйапісанага суда 6 (18) траўня ў Вільні, Лясковіч сведчыў, што свае першыя пака-занні, дадзеныя падчас першапа-чатковага следства, ён пацвяр-джае, але іншыя, якія кампрамен-тавалі перад уладамі Браніслава Нарбута, міравога пасярэдніка Ка-лясінскага, Вільгельма Грабоўска-га і абшарніка Гадычэўскага — ад-вяргае, бо яны былі вымушаныя гвалтам праз «насільны загад і прымус» палкоўніка Казаналі, які казаў, што яму ў гэтым прысягалі, і што «я мушу абавязкова напі-саць гэтак, як ён пачаў мне дык-таваць». Альберт Юльян Ляско-віч не адыгрываў значнай ролі ў паўстанні, з’яўляўся звычайным удзельнікам і пасля суда быў вы-звалены, аднак потым зноў па загадзе ўжо Мураўёва арыштава-ны і пакараны смерцю ў Вільні разам з ксяндзом Ішорам з Жалу-дка «в пример и страх другим»28. Сярод іншых парэшткаў ахвяр 1863 г., знойдзеных нядаўна на Замка-вай гары ў Вільні, знайшліся і па-рэшткі Лясковіча.

Але покуль разам з Ляско-вічам выпусцілі і ўсіх астатніх, у тым ліку і Калясінкага. Бальтазар вярнуўся ў Ліду і зноў энергічна ўзяўся за працу. Яго арышт ра-зарваў многія ніткі ў папярэдне старанна сплеценай павуціне, ад-нак паводзіны аддзела Нарбута, які ўжо храбра ваяваў, уздымалі ў людзях надзею і ўмацоўвалі веру ў будучыню.

З тэксту Зоф’і Кавалеўскай бачна, што Бальтазар Калясінскі працаваў з старшынямі валасцей. У Дакудаўскай воласці старшыня Кохан меў напагатове некалькі со-цень людзей, пераважна права-слаўных з ранейшых уніятаў. Ча-калі толькі выкліку. У Тарноўскай гміне, прыведзены пад прысягу Каляскінскім старшыня Марцін Якубоўскі, стварыў першую ся-род сялян арганізацыю і нават прыгатаваў трошкі зброі. Плана-валася, што сяляне паўстануць, ка-лі падымецца Ліда30.

Тым часам у Лідзе пачалі фармаваць аддзел, які павінен быў ісці на дапамогу Людвіку Нарбуту. Планаваўся збор розных груп 11 красавіка на зборным пункце ў вёсцы Аўсядава, якая належала Зянкевічу (некалькі вёрст на поў-нач ад Ліды). Тут яны павінны былі атрымаць зброю, амуніцыю, пра-віянт, абмундзіраванне, грошы і, злучыўшыся ў адно цэлае, як Лід-скі аддзел, вырушыць у Дубічы пад камандаванне Нарбута. Непа-срэдна з Ліды, добраахвотнікі збі-раліся ў маёнтку Клепцаўшчы-на31,  якім ў той час валодалі Каля-сінскія, каб адкуль выправіцца ў Перапецкі лес. З гэтага месцаў Станіслаў Калясінскі павёў іх праз Раслякі, млын на Паўстаўшчыне, каля фальварка Адамовіча Малэй-каўшчына да Аўсядава. Па дарозе інсургенты сустрэлі семярых каза-каў, якіх ледзь не застрэлілі, але ка-закі павярнулі ў другі бок. У Аў-сядаве сабралася шмат добраах-вотнікаў з Ашмянскага, Наваград-скага і Лідскага паветаў. Але з-за здрады, выправіцца да Нарбута не ўдалося32.

Улетку 1863 г. па загадзе Мураўёва разам з іншымі Баль-тазар Калясінскі быў зноў арыш-таваны і без суда, па «по распо-ряжению Главного Начальника Северо-Западного края», г. зн. Мураўёва, 5 сакавіка 1864 г. вы-сланы пад нагляд паліцыі ў Каст-рамскую губерню, а ягоная маё-масць секвестравана. У Расіі жыў у Калагрыве.

Праз шмат гадоў ссылкі Бальтазар Калясінскі атрымаў права вярнуцца з умовай пражы-вання ў Варшаве. Кавалеўская пісала: «… едучы праз Пскоў, ён выпадкова сустрэўся з Жамчу-жнікавым, тагачасным пскоў-скім саноўнікам, які ў часы, калі Калясінскі займаў нейкую пасаду ў Арэнбургскіх стэпах, быў там дробным чыноўнікам і яго пад-началеным. Жамчужнікаў заха-ваў да Бальтазара самыя добрыя пачуцці і, калі даведаўся, што вяртанне ў Варшаву не радуе Калясінскага, прапанаваў яму добрую пасаду ў Пскове, а калі быў прызначаны на пасаду губер-натара Вільні, зрабіў магчымым вяртанне Бальтазара ў Ліду. Дзякуючы гэтаму, двойчы ссыль-ны здолеў нарэшце ўдыхнуць па-ветра радзімы і мець магчы-масць злажыць свае косці ў зямлі бацькоў» 33.

Трэба ўдакладніць, што А.М. Жамчужнікаў ніколі не быў віленскім губернатарам, але ён стаў пскоўскім віца-губернатарам і, верагодна, маючы гэтую пасаду, дапамог Калясінскаму. Жамчуж-нікаў, з 1850 г. пасля ўніверсітэта, пачаў службу пры Арэнбургскім генерал-губернатары графе В. А. Пяроўскім і служыў там да 1862 г. З 1870 па 1874 гг. займаў пасаду пскоўскага віца-губернатара і ат-рымаў чын сапраўднага стацкага саветніка. Цікава, што А. М. Жам-чужнікаў — вельмі вядомы і па-сапраўднаму таленавіты пісьмен-нік і паэт, адзін са стваральнікаў Казьмы Пруткова!

Не дарэмна з Бальтазарам Калясінскім сябравалі Тарас Ша-ўчэнка і Аляксандр Жамчужнікаў. Гэта магло быць толькі, калі лідзя-нін быў высокаадукаваным чала-векам і цікавым сябрам творчых людзей. А можа і сам нешта пісаў, але пры яго бурным жыцці не змог надрукавацца.

Кавалеўская піша: «… пасля вяртання з ссылкі … сямейныя повязі Калясінскага былі пару-шаны. Сваё жыццё ён скончыў у самоце. З жонкай амаль не су-стракаўся. Меў адну дачку, якая выйшла замуж за Нарымскага, і адзіную ўнучку, у замустве — спа-дарыню Умястоўскую. Бальта-зар Калясінскі памёр у Вільні, дзе пасля жыццёвых прац спачыў на Бернардынскіх могілках. Гэта быў адзін з выбітных людзей свайго часу. Чалавек ідэі і глы-бокага патрыятычнага духу» 34. Ён і насамрэч пахаваны на вілен-скіх Бернардынскіх могілках, і ін-фармацыя пра яго пахаванне на могілках у Росах, якую можна су-стрэць у розных крыніцах — па-мылка.  Вядома таксама, што Баль-тазар Калясінскі меў яшчэ двух сыноў — Юрыя і Ігната, пра якіх мы нічога не ведаем.

А яго стрыечны брат Ста-ніслаў Калясінскі яшчэ жыў у 1918 г., дом Станіслава стаяў за Лідскім фарным касцёлам.

 

Трэба закончыць артыкул гарадской легендай, якая з’явілася пасля другой ссылкі Калясінскага. Згодна з гэтай легендай, цуда-дзейны абраз Маці Божай, які як быццам зазвінеў падчас першага арышту Бальтазара, жонка аддала ў Лідскі касцёл. Паводле падання гэты абраз забраў у плябанію ксёндз Карповіч. Аднак абраз не ўпадабаў новае месца і звінеў без перапынку над галавой ксяндза. Карповіч вымушаны быў яго зняць. Легенда гаварыла, што абраз быў знішчаны. Людзі пера-сталі хадзіць у касцёл, бо верылі, што сваім звонам абраз засцера-гаў пра небяспеку35. Справа ў тым, што ксёндз-дэкан Карповіч36 адно-сіўся да той нешматлікай групы ксяндзоў, якія па закліку рускага урада пачалі рабіць казанні ў ка-сцёле на рускай мове, а наўзамен урад дазволіў ім бескантрольна ўзбагачацца і красці.

15 Владич Л. История одного рисунка // Огонек № 20 (1405), 16 мая 1954. С. 27.

16 Владич Л. История одного рисунка … С. 27.

17 Большаков Леонид. Быль о Тарасе. Кн. 3. Москва — Оренбург, 1993.  С. 118.

18 Большаков Л. Н. Оренбургская Шевченковская энциклопедия. … С. 168.

19 Kowalewska Zofia. Dzieje powstania lidzkiego … S. 17-18.

20 Памятная книжка Виленской губернии на 1861 г. Вильно, 1861. С. 112.

21 Памятная книжка Виленской губернии на 1862 г. Вильно, 1862. С. 118.

22 Тут трэба адзначыць прыкры момант. Нядаўна мне нагадалі, як адзін з лідскіх «краязнаўцаў»  гэтак патлумачыў прычыны паўстання 1863 г. на адным з сайтаў: «Мелкие шляхтичи остались без крестьян-рабов и подняли восстание.» (гл: http://www.lida.info/imeniya-lidskogo-uezda-imenie-radivonishki/). Зразумела, што сапсаваны і слабы розум не можа прааналізаваць факты і зрабіць адпаведныя высновы.Таму, грунтуючыся на собскіх адносінах да жыцця, на тым, як паступіў бы ў дадзеным выпадку ён сам, піша лухту — але разумную па яго меркаванні. Можна толькі парадзіць на зразумелай для яго мове: «Суди, дружок, не свыше сапога!».

23 Белецкий, А.В. Сборник документов музея гр. М.Н. Муравьева. Вильна, 1906. Т. 1. С. 158., 257.

24 Kowalewska Zofia. Dzieje powstania lidzkiego … S. 21., 36.

25 Ці Казаўлі, вайсковы начальнік Ваўкавыскага і Лідскага паветаў палкоўнік.

26 Знакамітая цукерня Андрушкевіча, знаходзілася на рагу вуліц Віленскай і Каменскай. — Л. Л.

27 Kowalewska Zofia. Dzieje powstania lidzkiego … S. 37-38.

28 http://kalinouski.arkushy.by/library/rok_1863/comment/101.htm

29 Пасля паўстання, Кохан з Дакудаўскай воласці здолеў пазбегнуць пераследу ўладаў.

30 Марцін (ці Севярын?) Якубоўскі з Тарноўскай гміны, быў асуджаны, як пісала Кавалеўская, «зза занадта шчырае вызнанне КашыцаУ Якубоўскага захоўваліся розныя дакументы, зброя і грошы. Аднак меў талент зручна ўхіліцца ад падазрэння, ўзгадніўшы ўсё з калегамі бо меў на іх неабмежаваны ўплыў. Калі паліцыя прыбыла каб арыштаваць Якубоўскага, ён не страціў розум і здолеў спаліць усе дакументы, аднак схаваць зброю яму не хапіла часу. Пад час следства не здрадзіў і нікога не выдаў. З усёй сям’ёй быў высланы ў Табольскую губерню, дзе ў выгнанні і памёр у 1873 годзе. Ледзь закрыў вочы, як прыйшоў дазвол на вяртанне ў Край. Сям’я скарысталася з гэтага дазволу бо сумавала па Айчыне. Сыны памерлага Якубоўскага — Юзаф і Ігнат былі абавязаны пісьмова пацвердзіць, што ніколі не будуць мець прэтэнзій да спадчыннай зямлі бацькі, якая была адабрана ў сям’і за ўдзел у паўстанні.

Маладых Якубоўскіх як леснікоў прыняла ахоўваць свае лясы спадарыня Красіцкая і, маючы жаданне хоць неяк кампенсаваць нанесеную крыўду, падаравала 30 моргаў зямлі». — цыт. па: Kowalewska Zofia. Dzieje powstania lidzkiego … S. 72-73.

31 Фальварак каля в. Перапечыца — Л. Л.

32 Kowalewska Zofia. Dzieje powstania lidzkiego … S. 39., 40-41.

33 Там жа. S. 73.

34 Там жа.

35 Там жа.

36 Кс. Яўстах Карповіч, сын медыка з Жалудка, нарадзіўся ў вялікай сям’і, меў 6 братоў і 5 сясцёр. Вучобу пачынаў у Лідскай вучэльні. Пасля Ліды служыў у Ракаве. Быў крэатурай вядомых ксяндзоў-русіфікатараў Феліцыяна Бядрынскага і Пятра Жылінскага.

Кс. Феліцыян Бядрынскі — пралат, кандыдат тэалогіі (не блытаць з сучасным кандыдатам навук — Л. Л.), схаластык вялікага Віленскага кафедральнага капітула, законанастаўнік Віленскай мужчынскай гімназіі і Марыінскага вышэйшага жаночага вучылішча, кавалер ордэна Св. Станіслава 3 ст., узнагароджаны залатым наперсным крыжам і медалём за вайну 1853-56 гг. (Гл: Памятная книжка Виленской губернии на 1875 год. Вильна, 1875. С. 136-137.) Казалі, што пралат Бядрынскі пасля сваёй смерці пакінуў 180 тыс. рублёў, без уліку таго, што яго лёкай, скраў тады з яго камода 12 тысяч рублёў.

Кс. Пётр Жылінскі (1817-1887) — кіраўнік Віленскай дыяцэзіі, пралат-прапазіт кафедры (прапазіт — кіраўнік манаскага ордэна — Л. Л.), доктар тэалогіі, кавалер ордэна  Св. Станіслава 1 і 2 ст. з імператарскай каронай, кавалер ордэна Св. Уладзіміра 3 ст., узнагароджаны наперсным крыжам, а таксама медалямі за вайну 1853-56 гг. і  задушэнне паўстання 1863-64 гг. (Гл: Памятная книжка Виленской губернии на 1875 год. Вильна, 1875. С.136.)

Масолаў А.:  «Некалькі пазней узвысіўся Вілейскі дэкан П. Жылінскі, чалавек яшчэ не стары, але цалкам сівы, трымаўся як каталіцкі біскуп — важна і стрымана. Ён атрымаў адзін з лепшых Віленскіх прыходаў — Вострабрамскі (каля гэтага касцёла — знакамітая брама з капліцай, пад’язджаючы да брамы па вузкай вуліцы, усе людзі здымалі шапкі) і прызначаны прэлатам». Гл: Мосолов, А. Н. Виленские очерки 1863-1865 г. СПб., 1898. С. 117-118.

Пётр Жылінскі, высвечаны ў святары ў 1842 г. Пробашч Віленскай Вастрабрамскай парафіі. У 1866 г. і ў 1868-1883 гг. адміністратар Віленскае дыяцэзіі ў сувязі з ссылкай у Вятку біскупа Адама Станіслава Красінскага. Выявіў сябе як актыўнага прыхільніка русіфікацыі касцёлу. У лістападзе 1869 г. падчас аўдыенцыі ў Аляксандра ІІ заявіў, што з’яўляецца сапраўдным патрыётам Расіі і гатовы ўсім ахвяраваць дзеля Айчыны і цара. У 1871 г. даў дазвол на выданне расейскамоўнага катэхізма «Рымска-каталіцкі катэхізіс пра паслухмянасць і адданасць прастолу і Айчыне нашай Расіі або тлумачэнне 4-й запаведзі Госпада, якая датычыць начальства і яго ўлады». У 1876 г. для паскарэння русіфікацыі касцёлаў былой Менскай дыяцэзіі падзяліў яе на два візітатарствы — Менскае і Слуцкае. Палітыка адміністратара выклікала рэзкі супраціў вернікаў і святароў. 23 студзеня 1878 г. Жылінскі атрымаў ліст ад кардынала Кацярыні, у якім Ватыкан абвінавачваў яго ў самавольным уступленні ў кіраванне дыяцэзіяй, а таксама ў спробах пазбыцца лепшых ксяндзоў і ўвесці ў касцёл рускую мову. Рым патрабаваў ліквідацыі пасадаў візітатараў. Напрыканцы 1882 г. Пётр Жылінскі выехаў у Ватыкан, дзе адрокся ад ранейшых «памылак» і атрымаў адпушчэнне грахоў.

Навіны Германіі

Навошта нямецкі лекар збірае вялікую калекцыю старых гарадзенскіх паштовак

Сям’я Фелікса Варашы-льскага, пенсіянера з нямецкага Гамбурга, выехала з Гародні ў 1945 годзе. Ён ніколі не жыў у «ка-ралеўскім горадзе», аднак навед-вае яго штогод і мае адну з самых вялікіх у свеце калекцый паштовак і здымкаў з выявай Гародні.

Феліксу Варашыльскаму 69. Па прафесіі ён кардыёане-стазіёлаг — рабіў абязбольванне пацыентам падчас аперацый на сэрцы. Ужо два гады як на пенсіі.

Больш як 20 гадоў Фелікс збірае паштоўкі і фотаздымкі з горадам, дзе жылі тры пакаленні ягоных продкаў.

Ягоны прадзед Якуб праца-ваў на тытунёвай фабрыцы Шара-шэўскага ў Гародні. Дзядулю, які меў у Гародні жаночую клініку, звалі па-рознаму ў залежнасці ад часу: Герш, Грыгорый, Гжэгаж, Грыша.

Падчас апошняга свайго візіту ў Гародню Фелікс наняў кватэру на Замкавай вуліцы. По-бач у вайну было гета, дзе жылі ягоныя продкі.

— Я маю габрэйскае пахо-джанне. Але апошнім рэлігійным габрэем быў мой прадзед. Мой дзед хадзіў у сінагогу ўжо раз на год, мой бацька — зусім не, я так-сама. Я выхаваны як паляк, на польскай літаратуры, не ведаю га-брэйскай мовы, — кажа Фелікс.

Пасля вайны ягоная сям’я пераехала з Гародні ў Лодзь, бо Варшава была зруйнаваная. Праў-да, ужо амаль 40 гадоў Фелікс жы-ве ў нямецкім Гамбургу.

— Нехта размясціў на фэйс-буку фота першых гарадзенскіх выпускнікоў пасля вайны. Там быў подпіс, што на здымку няма Віктара Варашыльскага, то бок майго бацькі. Экзамены былі ў траўні-чэрвені, а сям’я выехала ў сакавіку, — кажа Фелікс.

Пасля смерці бацькі ў 1996 годзе Феліксу прыйшла думка збіраць рэчы, звязаныя з Гарод-няй. Яго натхніў сябар-гісторык. Параіў збіраць старыя паштоўкі, бо на іх горад не змяніўся.

— Чаму Гародня? Бо я звя-заны з Гародняй эмацыйна. Тут жылі тры пакаленні Варашыльскіх. Мяне зацікавіла, як гэта было, калі яны тут жылі ад пачатку XX ста-годдзя, — тлумачыць Фелікс.

Тады ён пайшоў у бліжэй-шую антыкварную краму ў Вар-шаве і знайшоў там некалькі паш-товак з выявамі горада сваіх прод-каў амаль задарма. Падумаў, што калекцыянаванне — добрае хобі, якое не патрабуе вялікіх выдаткаў. Тады ён не падазраваў, колькі яшчэ ў свеце можа быць старых выяваў Гародні — 40, 50 ці 100. За кароткі час яму ўдалося сабраць каля 600 гарадзенскіх паштовак.

— Памятаю, як 20 гадоў таму мяне хацелі пазнаёміць з галоўным гарадзенскім калекцыянерам па-штовак Алесем Госцевым. У яго было 400 паштовак, якія ён збіраў гадамі, а я толькі быў пачаўшы.

Цяпер у калекцыі нямец-кага лекара 2500-3000 паштовак. Усе пра Гародню. Толькі на адной з іх — санаторый у Друскеніках, які трымаў сябар дзядулі Варашыль-скага.

— Цікава, што адбываецца на паштоўцы або што стала з паш-тоўкай. Хто рабіў здымак, што на гэтым здымку, што стала з гэтым домам, аб’ектам, пейзажам, як ён выглядае цяпер і чаму? Цяпер гэта самыя цікавыя аспекты майго калекцыянавання, — кажа сураз-моўца.

Так ён паехаў за 30 кіла-метраў ад Гародні ў вёску Парэч-ча, каб пашукаць інфармацыю пра адзін са сваіх здымкаў. Перад драўляным будынкам стаіць гру-па дзяцей і група важных у між-ваеннай Гародні асобаў, у тым ліку пробашч касцёла. Дакладнае імя святара Эдмунда Хлявінскага са здымка Варашыльскі адшукаў на мясцовых могілках. Што гэта за будынак і што з ім стала, магчыма, ён даведаецца, прыехаўшы іншым разам.

Здымкі і паштоўкі Вара-шыльскі называе найбольш пры-мітыўнай часткай сваёй калекцыі. Ён мае шмат кніг пра Гародню, у тым ліку выдадзеных у Еўропе. Гэта пераважна ўспаміны людзей, якія нарадзіліся або жылі тут, ура-таваліся ў вайну і раз’ехаліся па свеце.

Гарадзенскім гісторыкам Фелікс дазваляе выкарыстоўваць выявы са сваіх паштовак, звычайна задарма, толькі просіць падпіс-ваць, што ўзята з ягонай калекцыі.

Фелікс чытае на польскай, ангельскай, расейскай, нямецкай, гішпанскай мовах. Са шведскай і нарвежскай моваў фрагменты, якія тычацца Гародні, дапамага-юць перакладаць сябры.

Паралельна лекар піша ўласную кнігу пра сваю сям’ю. Імкнецца, каб усе гісторыі былі за-дакументаваныя, а не прыдума-ныя.

Да таго ж у ягонай калекцыі ёсць рэчы, звязаныя з Бацькаўш-чынай — бутэлька, зробленая на гарадзенскай фабрыцы, або ўпа-коўка ад гарадзенскіх цыгарэт з часу Першай усясветнай вайны.

Вяртаючыся да паштовак, калекцыянер тлумачыць, што ва-жная не колькасць, а якасць зды-мкаў, рэдкасць экземпляраў. Ба-нальныя паштоўкі можна купіць па нізкіх коштах, прыкладам, па 1 еўра, але потым іх цяжка прадаць.

Кошт залежыць і ад попыту. Да прыкладу, калі на здымку ёсць выява гарадзенскага моста, па якім ідзе цягнік, а на фоне відаць сінагога і рака, то прэтэндаваць на яго будуць тыя, хто цікавіцца Га-родняй, мастамі, чыгункай, юда-ікай і рэкамі.

— Кошт калекцыі нельга ацаніць. Можна толькі сказаць, колькі я за яе аддаў. Але я гэтага ня памятаю або не скажу, — усміха-ецца Фелікс.

Кошт калекцыі ўвесь час расце. Здымкі, якія ён набываў некалькі гадоў таму па 2-3 даляры, сёння каштуюць па 20 даляраў і болей.

— Калі я пачынаў збіраць, то не разумеў, што паштовак нашмат больш, чым я ўяўляў, і што цягам кароткага часу яны страшна пада-ражэюць, бо ў пэўны момант па-йшла мода на калекцыянаванне.

Раней, калі на eBay з’яўля-лася паштоўка, мала хто хацеў яе набыць. Тады за яе можна было аддаць 1 нямецкую марку. Пера-сылка магла каштаваць больш, чым сама паштоўка. Амаль за-дарма можна было купляць цэлыя скрыні паштовак. Гэта змянілася гадоў 5 таму.

Калі на рынак увайшлі ка-лекцыянеры з Беларусі і Расеі «з вялізнымі грашыма», цэны пайшлі ўгару. У гэтых краінах, па ацэнцы Варашыльскага, паштоўкі дара-жэйшыя, чым на Захадзе. Таму некаторыя робяць на гэтым біз-нэс. Фелікс прызнаецца, што ў яго ёсць і вельмі дарагія паштоўкі. Некалі ён аддаў за паштоўку вялі-кія грошы ў той час, калі шпіталь, дзе ён працаваў, быў блізкі да банкруцтва.

— Я сядзеў дома і думаў, ці добра я зрабіў, што аддаў такія грошы за паперку, калі не маю пэ-ўнасці, ці атрымаю наступны за-робак. Што я тады жонцы скажу? — успамінае лекар.

У гэты момант пазваніў прадавец і ўдакладніў, ці сапраўды яму патрэбная тая паштоўка, бо знайшоўся кліент, які гатовы за-плаціць удвая болей.

— Я тады падумаў, што нават калі сітуацыя пагоршыцца, то ёсць нехта, хто гатовы набыць маю паштоўку ў два разы даражэй, — кажа Фелікс.

Найстарэйшая паштоўка ў калекцыі Варашыльскага — каля 1870 года, яшчэ без малюнка, а найноўшая — 1945, пазнейшых ён не збірае. Немцы ў вайну выдалі толькі дзве кароткія серыі — пе-радрукі старых паш-товак.

Геаграфія шырокая: Еўро-па, Аўстралія, Афрыка, Амерыка. Гэта звязана з тым, куды даехалі гарадзенцы. Туды ім і пісалі крэ-ўныя.

— Найменей паштовак з Га-родняй — у Гародні, — кажа Фелікс.

У ягонай калекцыі каля 40 паштовак спадара Наркевіча, ка-лекцыянера пачатку XX стагоддзя, які працаваў у банку. Наркевіч рассылаў горадзенскія паштоўкі па ўсім свеце ўзамен на карткі з тых мясцін.

Варашыльскі мяркуе, што ў яго адна з дзвюх самых вялікіх калекцый з гарадзенскімі паш-тоўкамі. Другая — у менскага ка-лекцыянера. Розніца калекцый у тым, што ў Фелікса болей нямецкіх паштовак, а ў менчука — царскіх часоў.

Паштоўкі захоўваюцца ў пластыкавых кашульках у скрынях па 600. Кожная мае свой нумар. Існуе электронная база, якая дапа-магае хутчэй знайсці патрэбную. Напрыклад, тыя, нумары якіх па-чынаюцца на «18», належаць кан-крэтнаму выдавецтву.

Амаль усю сваю калекцыю пенсіянер ужо перадаў сыну Яку-бу, але працягвае збіраць. Кажа, што траціць на пошук новых эк-земпляраў усяго паўгадзіны ран-кам. Пра цікавыя знаходкі паведа-мляюць і сябры-калекцыянеры.

Варашыльскі прызнаецца, што з дзяцінства нешта калекцы-янаваў: каменьчыкі, ракавінкі, значкі, вінныя бутэлькі. Але ра-нейшыя калекцыі не былі такімі важнымі.

На пытанне, навошта яму гэта ўсё, Фелікс адказвае словамі з фільма пра аднаго калекцыянера:

— Каб не забыцца. Каб за-мацаваць рэчы з мінулага, каб дробязі з калекцыі пакінулі памяць пра тое, што было.

ТТ (Радыё Свабода).

НАША СЛОВА № 24 (1435), 12 чэрвеня 2019 г.

Панядзелак, Чэрвень 17, 2019 0

Флэшмоб будучых фармацэўтаў:

«Няхай будзе мова, няхай будзем мы!»

Проста на ганках Ві-цебскага медычнага ўнівер-сітэта прайшоў флэшмоб, удзельнікамі якога былі сту-дэнты фармацэўтычнага факультэта разам з выкла-дчыцай Марынай Каліноў-скай. Яны выйшлі з раздру-каванымі выслоўямі, пры-свечанымі роднай мове, і сфатаграфаваліся на па-мяць.

Цэлы год першакур-снікі — будучыя фармацэўты вывучалі беларускую мо-ву, прычым, не толькі ад-мысловую тэрміналогію, але і размоўную лексіку, ка-жа выкладчыца:

— Спачатку ў нас бы-ла прафесійная лексіка і фармацэўтычная тэрміна-логія, а потым мы ішлі да паўсядзённай лексікі. І яны паглядзелі, што можна і жа-ртаваць на беларускай мо-ве, а для іх гэта ўвогуле ў на-вінку было, што можна не-шта смешнае сказаць па-беларуску. Асабліва іх уразі-ла, што ёсць і моладзевы слэнг. Нават як павітацца, акрамя «добры дзень», яны не ведалі. А потым яны ўжо прыходзілі, казалі «прыві-ты», «вітанкі», як свае!

Паводле Марыны Каліноўскай, заняткі бела-рускай мовай заўжды пра-ходзілі пад дэвізам: «Няхай будзе мова, няхай будзем мы». Гэтая фраза стала і дэ-візам флэшмобу, яе раздру-кавалі разам з выслоўямі: «Родная мова не павінна быць замежнай», «Размаў-ляй са мной па-беларус-ку!», «Мова ў маім сэрцы» ды іншымі. Іншыя студэнты ды выкладчыкі дзівіліся: та-кога ў медычным універсі-тэце раней ніколі не было.

Ганна Ліпка,

Беларускае Радыё Рацыя.

НАША СЛОВА № 23 (1434), 5 чэрвеня 2019 г.

Панядзелак, Чэрвень 17, 2019 0

Cвятлана Алексіевіч:

“Мая родная мова — беларуская”

Нобелеўская лаўрэ-атка Святлана Алексіевіч запэўніла, што падчас пера-пісу насельніцтва назаве беларускую мову роднай. Пра гэта яна заявіла ў інтэ-рв’ю «Белсату»:

— Вядома ж, я — бела-руска. І гэта мая родная мо-ва — беларуская, хоць я на ёй і не размаўляю. Не размаў-ляю па той прычыне, што ўся практыка майго жыцця — гэта руская мова і руская культура. Але я сябе адчу-ваю беларускай, беларус-кая зямля — мая зямля, мой бацька адсюль. Я іншага жыцця не ведаю, толькі жыццё тут, нягледзячы на тое, што я жыла і ў Еўропе. Мая зямля — Беларусь.

NN.by.

НАША СЛОВА № 22 (1433), 29 траўня 2019 г.

Чацвер, Чэрвень 6, 2019 0

Адміністрацыя Прэзідэнта Беларусі таксама адхіліла законапраект ТБМ

“Аб дзяржаўнай падтрымцы беларускай мовы”

«Пытанні ўжывання беларускай мовы ўрэгуляваны дзейным заканадаўствам» — такі выніковы сэнс ліста, які атрымала з Адміністрацыі Прэзідэнта дэпутат Палаты прад-стаўнікоў, старшыня Таварыства беларускай мовы Алена Анісім на законапраект аб дзяржаўнай падтрымцы бела-рускай мовы. Намеснік кіраўніка Адміністрацыі Уладзімір Жаўняк спасылаецца на тое, што паводле Канстытуцыі Беларусі дзяржаўнымі мовамі ў краіне з’яўляюцца бела-руская і расейская мовы. А дзяржава гарантуе свабоду выбару мовы выхавання і навучання. Чыноўнік спасыла-ецца і на закон «Аб мовах у Рэспубліцы Беларусь».

 

Анісім А. М.

вул Савецкая, д. 11,

г. Мінск

 

Паважаная Алена Мікалаеўна!

У Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь разгледжаны праект Закона “Аб дзяржаўнай пад-трымцы беларускай мовы”.

Пагаджаючыся з неабходнасцю развіцця бела-рускай мовы, мяркуем неабходным адзначыць, што згодна з артыкулам 17 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь дзяр-жаўнымі мовамі ў Рэспубліцы Беларусь з’яўляюцца бела-руская і руская мовы. Кожны мае права карыстацца роднай мовай, выбіраць мову зносін. Дзяржава гарантуе ў адпаведнасці з законам свабоду выбару мовы выхавання і навучання (частка трэцяя артыкула 50 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь).

На ўрэгуляванне адносін у галіне развіцця і ўжы-вання беларускай, рускай і іншых моў, якімі карыстаецца насельніцтва рэспублікі ў дзяржаўным, сацыяльна-эканамічным і культурным жыцці, ахову правоў і свабод грамадзян Рэспублікі Беларусь, замежных грамадзян і асоб без грамадзянства ў гэтай сферы, выхаванне паважлівых адносін да нацыянальнай годнасці чалавека, яго культуры і мовы накіраваны палажэнні “Закона Рэспублікі Беларусь ад 26 студзеня 1990 г. № 3094-ХІ “Аб мовах у Рэспубліцы Беларусь”.

Такім чынам, пытанні ўжывання беларускай мовы ўрэгуляваны дзеючым заканадаўствам.

Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі

Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь            У.Р. Жаўняк.

 

Ліст з Прэзідэнцкай Адміністрацыі стаў трэцім наконт законапраекту ТБМ. Раней ініцыятыву не пад-трымалі Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававых даследаванняў і Міністэрства юстыцыі.

Старшыня ТБМ мяркуе, што рашэнне наконт таго, што рабіць далей, будзе прынятае на паседжанні Рады Таварыства.

Алена Анісім лічыць, што найбольш важнае ў зако-напраекце — гэта захады дзеля таго, каб выраўняць стано-вішча з беларускай мовай, якое склалася ў грамадстве, асабліва ў стасунках з дзяр-жаўнымі органамі; каб вяр-нуць ёй статус дзяржаўнай мовы і напоўніць яго адпа-ведным зместам.

Паводле Радыё Свабода.

НАША СЛОВА № 21 (1432), 22 траўня 2019 г.

Аўторак, Травень 28, 2019 0

Беларуская мова можа развівацца выключна ва ўмовах нацыянальнай дзяржаўнасці

Таварыства беларус-кай мовы склала законапра-ект аб падтрымцы беларус-кай мовы ды накіравала яго ў адпаведныя структуры, у тым ліку ў Адміністрацыю Прэзідэнта.

Некаторыя адказы ўжо прыйшлі, але яны ад-моўныя. На пытанні Радыё Рацыя адказвае старшыня Таварыства беларускай мо-вы імя Францішка Скары-ны, дэпутат Палаты прад-стаўнікоў Алена Анісім:

РР: Вы атрымалі два адказы з Нацыяналь-нага цэнтра заканадаўст-ва і прававых даследаван-няў і з Міністэрства юсты-цыі. Яны трошкі адрозніва-юцца, але сэнс адзін.

Алена Анісім: Мы можам сказаць, што ні адно, ні другое ведамства не лі-чыць неабходным прымаць гэты законапраект. Прытым з неабходнасцю развіцця беларускай мовы яны пага-джаюцца. Але падтрымлі-ваць не жадаюць, спасыла-ючыся на тое, што ў нас ёсць заканадаўства, і нібыта ў нас усе пытанні ўрэгуля-ваныя.

РР: Калі вы складалі гэты законапраект, вы аб-грунтоўвалі яго неабход-насць між іншым тым, што нават закон аб дзвюх-моўі на практыцы факты-чна не выконваецца.

Алена Анісім: Мы ў першую чаргу ў сваім аб-грунтаванні зважалі на тое, што ёсць у нас Кодэкс аб ку-льтуры Рэспублікі Беларусь, у якім беларуская мова прызнаецца нематэрыяль-най культурнай каштоўна-сцю, а таксама нядаўна пры-нятая Канцэпцыя інфарма-цыйнай бяспекі, у якой бе-ларускай мове адводзіцца належнае месца — а менавіта як вельмі важнаму складні-ку нацыянальнай бяспекі краіны.

Таксама ў нашым за-конапраекце ёсць некато-рыя заўвагі. Мы бяром пад увагу тое, што беларуская мова мае магчымасць раз-вівацца і зберагацца толькі на тэрыторыі пераважнага рассялення беларускага на-рода — гэта значыць, у Рэспу-бліцы Беларусь. Прымаючы пад увагу тое, што ў выніку працяглай адсутнасці дзяр-жаўнага суверэнітэту Бела-русі, беларуская мова вы-магае дадатковай падтрымкі ў параўнанні з мовамі, якія належаць  народам з беспе-рапыннай традыцыяй нацы-янальнай дзяржаўнасці і маюць статус міжнародных. Гэта вельмі важныя акцэнты пра тое, што беларуская мо-ва можа развівацца выклю-чна ва ўмовах нацыяналь-най дзяржаўнасці, і што яна павінна мець пэўныя пера-вагі ў дачыненні да тых моў, якія маюць сваю ўласную дзяржаўнасць, а ў нас яны з’яўляюцца, напрыклад, мо-вамі нацыянальных меншас-цяў. Гэта тое, на што зважа-юць ва ўсім свеце.

РР: Вы сказалі ў ад-казах ёсць такое, што пад-трымліваць не будуць, але развіваць хочуць. Што ма-ецца на ўвазе? Неяк тлума-чыцца, якім чынам?

Алена Анісім: Спра-ва ўся ў тым, што адна рэч прызнаць, што ёсць прабле-мы, а зусім іншая пачаць іх вырашаць. Тое ж самае і з беларускай мовай. У дадзе-ным выпадку я сыходжу з таго, што за 25 гадоў ад рэ-ферэндуму, які быў праве-дзены адносна мовы, у нас шмат што змянілася ў гор-шы бок нягледзячы на ўсе нашыя высілкі. Тым не менш усё ж мая праца ў Па-лаце прадстаўнікоў Нацыя-нальнага сходу Рэспублікі Беларусь дае пэўны плён. Як і тое, што ў грамадстве, у гра-мадзянскай супольнасці за-раз таксама трошкі змянілі-ся настроі. Я спадзяюся, што падчас новых выбараў бу-дуць ісці новыя сілы, прабе-ларускія сілы, якія будуць на розных узроўнях улады, у розных уладных структурах прасоўваць менавіта бела-рускасць і падтрымліваць беларускую мову. У зносін-ах, у сваіх выступах на афі-цыйным узроўні, у тэлеві-зійных шоў і г. д. Практычнае выкарыстанне беларускай мовы ў публічнай прасторы з’яўляецца вельмі важным. Я не збіраюся, як кажуць «складаць лапкі», а калі ёсць магчымасць палепшыць за-конапраект на падставе кан-крэтных заўваг, значыць яго трэба палепшыць і падаць на ўключэнне, калі не ў 2020, то ў 2021 годзе. Але ні ў якім разе не спісваць яго з парад-ку дня.

РР: Можа не трэба дагаджаць тым жа ра-сейскім турыстам, а на-адварот пацешыць іх ней-кай адметнасцю і ўводзіць больш беларускай мовы?

Алена Анісім: Безу-моўна. Я ўсё ніяк не магу дачакацца адказу ад Савета міністраў. Я накіроўвала на-шаму старшыні, прэм’ер-міністру Румасу свой ліст, як старшыня ТБМ, адносна таго, што ў нас ідзе папуля-рызацыя Еўрапейскіх гуль-няў, але ўсе матэрыялы то-лькі на расейскай мове, хоць на самым пачатку — гэта дзе-сьці месяцы паўтара-два та-му, напрыклад, у метро ты-дзень ішлі ролікі па-бела-руску, тыдзень па-расейску. А потым усё па-беларуску знікла, і ўсе абвесткі, усе на-лепкі, уся іншая рэкламная прадукцыя па Еўрапейскіх гульнях пайшлі толькі на ра-сейскай мове. Я задала пы-танне Румасу, як кіраўніку аргкамітэта, што складва-ецца ўражанне, што аргка-мітэт па Еўрапейскіх гульнях працуе на тое, каб усе наве-днікі гэтага мерапрыемства ўспрынялі наш Менск не як сталіцу незалежнай дзяржа-вы з усімі атрыбутамі ўлады, а проста як правінцыйны горад суседняй краіны. Ад-казу я пакуль не маю. Спа-дзяюся, што на гэтым тыдні я ўсё ж атрымаю адказ. Я разумею, што ім складана гэта, але не бачу, каб сітуа-цыя мянялася. Вырабленая прадукцыя толькі на расей-скай мове, нічога па-бела-руску няма. Мала таго, што няма ў Менску, няма гэтага і па рэгіёнах.

РР: У гэтым годзе акрамя выбараў таксама будзе праходзіць перапіс насельніцтва. Што б вы хацелі сказаць у сувязі з гэтымі падзеямі?

Алена Анісім: Я б сказала, што гэтыя абедзве падзеі будуць ісці адна за адной і недзе нават перася-кацца перапіс і выбары. Таму я б хацела нашым лю-дзям перш за ўсё ўсвядо-міць сябе свабоднымі гра-мадзянамі незалежнай кра-іны Рэспубліка Беларусь. Дзеля гэтага абавязкова па-значайце, што ваша родная мова беларуская. Гэта на-дасць вам свабоды, гэта на-дасць вам упэўненасці, гэта надасць вам рашучасці, і безумоўна гэта надасць ад-казнасці. Пазначаючы род-най мовай беларускую, мы ўмацоўваем саміх сябе ў сваёй краіне.

Гутарыла

Яна Запольская,

Беларускае

Радыё Рацыя.

 

Перапіс насельніцтва – 2019

У 2019 годзе ў нашай краіне пройдзе чарговы перапіс насельніцтва. Сярод пытанняў (нумар 12 і 13), на якія трэба будзе адказаць падчас перапісу, будзе і пытанне пра Вашую родную мову. Адказ мае не толькі сімвалічнае, але і практычнае значэнне. Ад колькасці людзей, якія ў адказах назавуць беларускую мову роднай, будзе залежаць далейшая палітыка дзяржавы. Адказам «беларуская» вы станоўча паўплываеце на яе.

Радыё Рацыя.

 

Да 200-годдзя з дня нараджэння Станіслава Манюшкі

Да 200-годдзя з дня нараджэння Станіслава Манюшкі РУП «Белпошта» надрукавала канверт Першага дня з выявай генеалагічнага дрэва роду Манюшкаў і марку з выявай знакамітага кампазітара і педагога. Спецгашэнне канверта з адмысловым штэмпелем адбылося 4 траўня 2019 г. У свой час ТБМ звярталася ў Мінсувязі з прапановай выдаць адпаведныя марку і канверт, за выпуск гэтай пашто-вай прадукцыі мы вельмі ўдзячныя.

Наш кар.

 

Cлова

 да нацыянальна з’арыентаваных колаў беларускага грамадства

 

Нязменнай, устойлівай тра-дыцыяй для Кіраўніка нашай краі-ны стала падчас сваіх публічных выступленняў закранаць (толькі глыбока не аналізаваць!) моўную праблему. І, на вялікі жаль, робіцца такое не для таго, каб павысіць яе сацыяльную ролю, а, наадварот, яшчэ далей загнаць у тупік, у не-пралазную твань.

Беларуская мова — гэта неа-цэнны народатворчы прадукт многіх пакаленняў нашага народа, але найменш за ўсё сучасных з-за іх страшэннай зрусіфікаванасці. Не даваць беларускай мове належнай законнай прасторы для выкары-стання ва ўсіх сферах афіцыйнага, грамадскага жыцця з’яўляецца найвялікшым злачынствам з боку дзяржавы. Ніводнага добрага сло-ва пра беларускую мову не пачулі мы ад Прэзідэнта Рэспублікі Бела-русь і пад час яго сёлетняга лютаў-скага выступу перад саліднай аў-дыторыяй прадстаўнікоў СМІ, палітыкамі, творчай, навуковай інтэлігенцыяй.

Па ініцыятыве самой дзяр-жавы сацыяльны заняпад беларус-кай мовы працягваецца і сёння. Галоўная прычына: хітра навя-занае краіне ўдушлівае афіцыйнае двухмоўе. Дзеля выратавання род-най беларускай мовы ад немінуча-га скону, а разам з ім і этнакуль-турнай самабытнасці беларускага народа, дзяржаўнага  суверэнітэту Айчыны настойліва патрабуем ад уладаў тэрміновага правядзення з шырокім удзелам найперш за ўсё навукоўцаў дзяржаўных устаноў навукова-практычнай канферэн-цыі па тэме: «Праблемы забеспя-чэння беларускай мове статусу рэальна дзяржаўнай» з мэтай вы-працоўкі дзейснай канцэпцыі па неадкладным спыненні супярэч-най беларускаму нацыянальнаму інтарэсу дзяржаўнай палітыкі русі-фікацыі. Сёння для нас такая кан-ферэнцыя ў дзясяткі разоў  важней за  правядзенне ў Беларусі розных міжнародных  спартыўных гуль-няў, ад якіх лёс яе ні на ёту не за-лежыць.

Пры наяўнасці ў краіне такой вялізнай арміі палітычнай і інтэлектуальнай эліты, калі толькі правамерна ўжыванне да яе такога слова, проста сорамна і надалей трываць шалёнае разбурэнне ўла-дамі этнакультурнай самабытнасці  беларускага народа. Годзе апраўд-ваць сваю бяздзейнасць беспад-стаўнымі сцвярджэннямі, што ў нас родныя і суседнія руская мова і руская культура. Такога не чуюць палякі, немцы, французы … ад сваіх палітычных і  нацыянальных лідараў. Нашым агульнанацыяна-льным дэвізам павінны стаць за-клік: «Прэч з Беларусі гвалтам навязанае ёй царызмам, бальша-візмам і ўласнай вертыкаллю ня-спынныя русіфікацыі!!!» Гэты гістарычны працэс можа спыніць толькі вяртаннем  беларускай мове статусу адзінай дзяржаўнай. Бела-руская мова — галоўны гарант рэ-альнага суверэнітэту Рэспублікі Беларусь.

Леанід Лыч, прафесар,

Мікола Савіцкі, прафесар.

 

Як беларускую школу пераводзілі на беларускую мову

Гісторыя адной настаўніцы

У Магілёве ў 1993-94 годзе па-беларуску навучаліся блізу 1000 вучняў, у 2019-м — усяго 19. Гэта вынік «моўнага» рэферэндуму, які адбыўся з ініцыятывы Аляксандра Лукашэнкі 14 траўня 1995 года і пазбавіў беларускую мову статусу адзінай дзяржаўнай.

Набіраць беларускія класы ў гарадскіх школах пачалі неўзабаве пасля атрымання Беларуссю незалеж-насці. Дагэтуль вучыцца па-беларус-ку маглі толькі дзеці з вясковых школ. У год правядзення рэферэндуму ў гарадах масава пачалі пераводзіць на расейскую мову беларускія класы. У іх школьнікі паспелі адвучыцца тры гады.

Свабода пагутарыла з магі-лёўскай настаўніцай Ларысай Унучак, якая ў 1992 годзе працавала ў адным з першых беларускіх класаў. Яна зга-двае, як адбывалася беларусізацыя школьнай адукацыі ў Магілёве на па-чатку 1990-х, як яе згортвалі, а так-сама выказвае свой погляд на цяпе-рашнія спробы аднавіць беларуска-моўнае школьніцтва.

 

Сцісла пра Ларысу Унучак

— 65 год. Мае вышэйшую аду-кацыю. Скончыла Магілёўскую педа-гагічную вучэльню, Менскі дзяржаў-ны педагагічны інстытут імя Гор-кага (цяпер Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт) ды аспі-рантуру.

— Педагагічную кар’еру пача-ла з працы ў вясковай школе. Вучыла дзяцей матэматыцы на беларускай мове, хоць мела спецыялізацыю «на-стаўнік пачатковых класаў».

— Выкладала ў Магілёўскім пе-дагагічным інстытуце (цяпер Дзяр-жаўны ўніверсітэт імя Куляшова).

— У 1992 годзе сумяшчала на-стаўніцтва ў школе з выкладчыцкай дзейнасьцю ў Магілёўскім педага-гічным каледжы. У ім распрацоўвала спецкурсы для будучых настаўнікаў беларускіх класаў.

— Цяпер на пенсіі, але гатовая вярнуцца ў школу, каб вучыць дзяцей на беларускай мове.

 

Як пачыналася беларусізацыя адукацыі

 

Прававым падмуркам для беларусізацыі школьнай адукацыі стаў закон «Аб мовах», прыняты 26 студзеня 1990 года Вярхоўным са-ветам БССР адзінаццатага склікання. Адзінай дзяржаўнай мовай тая рэдак-цыя закону абвяшчала беларускую.

Камісія па адукацыі Вярхоў-нага Савета 12 склікання на чале з Нілам Гілевічам распрацоўвала рэ-камендацыі, якія Міністэрства аду-кацыі рэалізоўвала на практыцы.

У 1991 годзе прымаецца закон «Аб адукацыі», які яшчэ больш спрыяе беларусізацыі школ. З’яўля-юцца класы з беларускай мовай на-вучання. Настаўнікам, якія працуюць на беларускай мове, выплачваецца 10-працэнтная надбаўка да заробку.

На пачатку 1990-х Ларыса Унучак працавала настаўніцай па-чатковых класаў у 18-й школе Магі-лёва. У 1992-м ёй прапанавалі папра-цаваць у класе з беларускай мовай навучання. Адкрыццё такіх класаў па-давалася як эксперымент, а ініцыя-тыва ішла з раённага аддзела аду-кацыі.

Настаўніца кажа, што вучняў для адзінага ў школе беларускага класа пачалі набіраць 15 жніўня. 1 ве-расня ў ім было 29 першакласнікаў.

— Тады быў уздым. Усё наво-кал мянялася, мо не так хутка, але гэта адчувалася. Тая атмасфера натхняла людзей, — адзначае настаўніца.

Былы выкладчык Магілёўска-га ўніверсітэта імя Куляшова Міхась Булавацкі сцвярджае, што ў 1993-94 навучальным годзе на беларускай мо-ве вучыліся 6,6% магілёўскіх школь-нікаў — гэта блізу 1000 вучняў. Тады на базе 9-й гарадской школы дзеяла беларуская гімназія. А ў дзясятку школ набралі беларускія класы.

Мясцовая прэса таго часу, спасылаючыся на звесткі гарвыкан-кама, паведамляла, што ў 1993 годзе больш за 60 працэнтаў першакла-снікаў меліся вучыцца на беларускай мове. Па Беларусі гэты працэнт сягаў 76 працэнтаў. Акрамя таго, у 1993 годзе ў мясцовых дзіцячых садках рыхтаваліся набраць больш за 300 беларускіх груп.

 

Праблемы беларускіх класаў

 

Па словах Ларысы Унучак, асноўная праблема для педагога бела-рускага класа палягала ў тым, што ву-чні з расейскамоўнага асяроддзя не былі падрыхтаваныя да вучобы па-беларуску. Настаўнік меўся сам знай-сці спосабы іх адаптацыі. Дапаможні-каў па гэтай праблематыцы не было.

— Трэба было думаць, як най-хутчэй узбагаціць слоўнікавы запас вучняў ды як развязаць праблему з маўленнем, — тлумачыць суразмоўні-ца тагачасныя рэаліі, дадаючы, што такія цяжкасці актуальныя і цяпер.

Яна знайшла выйсце ў скла-данні дынамічных слоўнікаў з малюн-камі розных прадметаў, якімі кары-сталіся яе вучні на ўроках. Дзецям не трэба было пастаянна нагадваць, як прадмет гучыць па-беларуску, бо яны маглі адшукаць яго па малюнках. Прыдумляла настаўніца казкі, якімі тлумачыла, чаму беларускія літары адрозніваюцца ад расейскіх і як яны складаюцца ў гукі і словы.

Па яе словах, дзеці не баяліся памыляцца. Самастойная праца спры-яла таму, што за больш паспяховымі цягнуліся тыя, каму веды даваліся цяжэй.

 

Праца з бацькамі

 

Суразмоўніца адзначае, што першыя паўгода бацькі былі ў няпэў-насці, ці змогуць іхныя дзеці вучыцца па-беларуску. Яны сумняваліся, што беларускамоўная адукацыя ў расей-скамоўным горадзе замацуецца. Нека-торыя з іх прыходзілі на ўрокі — і за-ставаліся задаволеныя ўбачаным. За першыя дзве чвэрці колькасць вуч-няў у класе не зменшылася.

Ларыса Унучак кажа, што прасіла бацькоў, каб тыя дома гава-рылі з дзецьмі па-беларуску. Даводзі-ла ім, што «для грунтоўнага засваен-ня матэрыялу і ведання мовы замала, каб яна гучала толькі ў клясе».

Тыя дзеці, якія чулі мову ў сям’і, былі на ўроках больш паспяхо-вымі.

 

Урокі здымалі на відэа

 

У 1992 годзе Ларысе Унучак прапанавалі месца ў Магілёўскім пе-дагагічным каледжы. У яе абавязкі ўваходзіла і рыхтаваць настаўнікаў для беларускіх класаў. Увесь год яна сумяшчала працу ў школе і каледжы.

— Павучыць дзяцей па-бела-руску мне было важна з прафесійнага пункту гледжання, каб якасна рыхта-ваць навучэнцаў каледжа, — кажа су-размоўніца.

Ейныя ўрокі ў беларускім класе здымалі на відэа, каб паказваць настаўнікам з іншых гарадоў.

У каледжы Ларыса Унучак выкладала свае дысцыпліны па-бе-ларуску. Праз ейныя спецкурсы пра-йшлі блізу 1000 навучэнцаў. Цяпер тагачасным выпускнікам 35-45 гадоў.

— Аб’ём беларускай мовы на-вучэнцам каледжу даваўся дастат-ковы, каб яны маглі працаваць па-беларуску. Акрамя таго, іх прафесій-ны абавязак — ведаць беларускую мову і вучыць на ёй дзяцей, — кажа настаўніца.

 

«Вучні пабачылі, што беларуская мова не патрэбная»

 

Праз тры гады, у 1995-м, клас Унучак перавялі на расейскую мову навучання. Па яе словах, бацькі былі незадаволеныя зменамі, але «не бун-тавалі».

— Вучні пабачылі, што іхняе навучанне на беларускай мове раптам стала нікому не патрэбнае. З гэтым яны жывуць дагэтуль, — лічыць на-стаўніца.

Суразмоўніца кажа, што стаў-ленне да беларускамоўнага навучання пачало мяняцца ў 1994 годзе, калі да ўлады прыйшоў Аляксандар Лука-шэнка. Пасля рэферэндуму яе калегі цікавіліся, «што будзе далей з белару-сізацыяй у святле ўведзенага дзвюх-моўя.

— Я тады казала, што для бела-рускай мовы месца не застанецца, бо многім было зручна, каб панавала ра-сейская мова. Беларуская ж засталася б у навучальным працэсе толькі пры ўмове, што яна адзіная дзяржаўная, — кажа Ларыса Унучак.

У каледжы яна працавала да 2004 года, пакуль ён не страціў стату-су самастойнай сярэдняй спецыяль-най установы. Апошнія беларускія класы ў Магілёве зніклі ў 2001 годзе.

 

«Захады чыноўнікаў, каб аднавіць беларускае навучанне, фрагментарныя»

 

Клас з беларускай мовай наву-чання з адным вучнем з’явіўся ў Ма-гілёве толькі ў 2010-м. Цяпер у дзвюх школах вучыцца па-беларуску 19 дзя-цей. Усе класы малакамплектныя. Найбольшая колькасць вучняў — 8 чалавек. Найменшая — 1 вучаніца.

Захады чыноўнікаў, каб адна-віць беларускае навучанне, Ларыса Унучак называе фрагментарнымі. На яе думку, яны не ствараюць сістэмы навучання па-беларуску і не спрыя-юць фармаванню нацыянальнай самасвядомасці школьнікаў.

Педагог адзначае, што перад настаўнікамі стаіць той жа выклік, што і на пачатку 1990-х гадоў: як адап-тоўваць дзяцей з расейскамоўнага асяроддзя да вучобы на беларускай мове.

— Але маім цяперашнім калегам прасцей, бо засталіся нашы напра-цоўкі, — заўважае Ларыса Унучак.

 

Чаму школы не гатовыя да беларускамоўных класаў

 

Педагог лічыць, што ў вышэй-шага начальства няма выразнай па-зіцыі наконт навучання па-беларуску. А без гэтага школы не наважацца са-мастойна набіраць беларускія класы.

Чыноўнікі заяўляюць, што беларускія класы з’явяцца, калі бу-дуць ахвотныя вучыцца ў іх. Але вучняў у такія класы шукаюць толькі актывісты Таварыства беларускай мовы.

— Безумоўна, актывісты ТБМ робяць усё, што ад іх залежыць, каб беларускія класы з’явіліся, але ў іх няма рэсурсаў уплыву на школу, — каментуе сітуацыю Ларыса Унучак.

Суразмоўніца лічыць, што сітуацыю можа пераламаць толькі ма-савае жаданне бацькоў, каб іх дзеці вучыліся па-беларуску.

Радыё Свабода.

 

Язэп Стэпановіч

Прымаўкі і прыказкі Вялейшчыны

(ад бацькоў, землякоў і з кніжак)

(Працяг. Пачатак у папярэднім нумары.)

  1. Колькі не красуйся, але туды (у лепшы свет) рыхту-йся.
  2. Кот ласы на кілбасы (Спакуслівасць).
  3. Кропля камень то-чыць (Упартасць, настойлівасць).
  4. Куды ні кінь — усюды клін (Мноства праблемаў).
  5. Кулік сваё балота хва-ліць (Сваё даражэй).
  6. Купацца ў золаце (Быць заможным).
  7. Курам на сьмех (Нікчэ-мна).
  8. Курыца ня птушка, гультай не чалавек.
  9. Кусаць за локаць (Не-папраўна).
  10. Кухар сьпіць, а ў гарш-чку кіпіць (Справа рухаецца).
  11. Лавіць рыбку ў мутнай вадзе (Шукаць асабістай выгоды).
  12. Ламанага шэляга (гра-ша) ня варты (Нікчэмны).
  13. Лахман не адзежа, за-цірка ня ежа.
  14. Лацьвей разумнага ву-чыць, а здаровага — лячыць.
  15. Ледзь ногі перастаўляе (Марудна крочыць).
  16. Лезці на ражон (Неас-цярожны наўмысны ўчынак).
  17. Лезці ў бутэльку (Узбу-джанасць).
  18. Лезці ў душу (Дама-гацца).
  19. Лепей дадзенае, чым-ся крадзенае.
  20. Лепей мала, чым ні-чога.
  21. Лепей сем разоў зма-рыцца, як адзін раз пасварыцца.
  22. Лёгка сказаць, ды да-лёка дыбаць.
  23. Лёгкі на ўспамін.
  24. Лёд крануўся (Зрух у справе).
  25. Лішняя дабрата — ду-рата.
  26. Луста хлеба й капуста — у жываце ня будзе пуста.
  27. Лынды біць (Абібок, гультай).
  28. Любіш каня паганяць, любі яго й гадаваць.
  29. Любіш катацца, любі й саначкі цягаць.
  30. Мала мелі — смачна елі (Не пераядаць).
  31. Маленькі, але ўдале-нькі.
  32. Малоць языком (Гава-ркі, балбатун).
  33. Малы срэбнік, але дарагі (Каштоўнасць).
  34. Малыя дзеткі — малыя бедкі.
  35. Маслам (салам) кашы не сапсуеш (Вартасць прапановы).
  36. Мая хата з краю — нічога ня знаю (Адмова сведчыць).
  37. Меней знаеш, лепей спіш (Цікаўнаму).
  38. Мігдалы падаваць (Пе-раборліваму ў ежы).
  39. Міла, няміла, еш, калі купіла (Неабдуманая дзея, на-бытак).
  40. Мора па калена (Ра-шучы, смелы, адчайны).
  41. Мора слёзаў (Плакса).
  42. Муж і жонка — адна скарбонка.
  43. Мужык дзяржыць адзін вугал у хаце, а жонка — тры.
  44. «Мусіць» за нос уку-сіць (Быць перакананым).
  45. Муціць ваду (Наўмы-сна блытаць).
  46. Мякка сцеліць — мулка спаць (Ліслівы).
  47. На адзін глык (зуб) (Паспрабаваць).
  48. На Бога спадзявайся, але сам старайся.
  49. На бок, грыбок, баравік едзе (Жарт перавагі).
  50. На ваду брахаць (Пра-гна наталяць смагу).
  51. Навуку за плячыма ня носяць (Заклік да навучання).
  52. На добрым слове (За-канчэнне гутаркі, падзяка).
  53. На Жмудзі й куры людзі (Іншае здаецца лепшым).
  54. На каго зуб вострыш? (Да злога, абуранага).
  55. На лёгкім хлебе (Не складаная, але прыбытковая пра-ца).
  56. На людзкі роцік не накінеш аброцік (Меркаванне людзей не спыніць).
  57. На «няма» й суду няма (Завочна не абмяркоўваецца).
  58. На пень брахаць (Пра-маўляць непрыстойнасці, брыд-касловіць).
  59. На пусты канец сысьці (з’ехаць) (Страта ўсяго).
  60. На рукі нячысты (Схі-льны красці, рабаваць).
  61. На свае вочы (вушы) (Відавочнік).
  62. На сваёй хвалі (Адпа-веднасць).
  63. На свет пусціць (Нара-дзіць дзіця).
  64. На свой капыл (Па-свойму).
  65. На свой хлеб ісці (Жыць самастойна).
  66. На столі спаць (Няздзе-йсная прапанова).
  67. Наступіць на мазоль (Закрануць старую праблему).
  68. На свята думай пра будзень, а летам пра зіму.
  69. На тым свеце адпач-нем (Працаголік).
  70. На ўвесь голас (Гучна гаварыць, спяваць).
  71. На ўсё свой час.
  72. На ціхім кані ваду во-зяць (Трэба мець гонар).
  73. На языку круціцца (Неўзабаве ўспомню).
  74. Не адно ліха, дык другое.
  75. Не бяры чужога — ад-дасі сваё (Сквапнасць).
  76. Не вучы вучонага (Падказка не патрэбная).
  77. Не выходзіць з галавы (Моцнае ўражанне ад кагосьці, чагосьці).
  78. Не вялікая штука (Нічога асаблівага, дзіўнага).
  79. Не галава, а сойм (Ра-зумны чалавек).
  80. Не глядзі што галава авечча, абы душа чалавечча.
  81. Недалёкі чалавек (Сла-бы розумам, неадукаваны).
  82. Не за дзень Вільня станавілася (Надзея).
  83. Не кажы нікому, што робіцца ў дому.
  84. Не капай другому яму, а то сам увалішся.
  85. Не наеўся — не налі-жашся (Незадаволенасць).
  86. Не наракай на люс-тэрка, калі рожа цабэркам.
  87. Не на тую нагу ўстаў (Не ў настроі).
  88. Не паможыць Божа, калі сам нягожы.
  89. Не радзіся краснай, а радзіся шчаснай.
  90. Не сягоння стаў ля лаўкі хадзіць (Мае значны до-свед).
  91. Не тады карову кар-міць, калі йдзеш даіць (Своечасо-васць).
  92. Не хвалі каня запра-гаючы, а дзеўку — выбіраючы.
  93. Не хвалі сябе, хай лю-дзі пахваляць.
  94. Нешта нейкае (Штосьці невядомае, загадкавае).
  95. Не шукай дзеўку ў карагодзе, а ў яе гародзе.
  96. Ні жывы, ні мёртвы (Аслупянелы, шакаваны).
  97. Ні за што, ні пра што (Безпадстаўна).
  98. Ні казаць, ні гаварыць (Не паддаецца асэнсаванню).
  99. Ні кала, ні вала (Ніякай гаспадаркі).
  100. Ні макулінкі (Поўная адсутнасць чагосьці).
  101. Ні мычыць, ні целіцца (Не рэагуе, не прызнаецца).
  102. Ні піць, ні есці й з хаты ня лезці (Дажджлівае, ветранае надвор’е).
  103. Ні роду, ні плоду (Зусім адзінокі).
  104. Ні села, ні пала (Зня-нацку, без папярэджання).
  105. Нітка да ніткі — бедна-му кашуля.
  106. Ні ў зуб нагой, ні ў морду лапцем (Бескарысная спра-ва).
  107. Нічога ня знаю — мая хата з краю (Адмова сведчання).
  108. Ногі для дарогі (Варта адпачыць).
  109. Ногі ў рукі — і цягу! (Уцякаць стрымгалоў, пазбягаць чагосьці).
  110. Носам кляваць (Сан-лівасць).
  111. Нос задзіраць (Ганарлі-васць).
  112. Ня будзе Гіршы, будзе іншы.
  113. Ня верыш вачам, ва-зьмі ды памацай.
  114. Ня дай Бог свіньні рог (Нахабнік).
  115. Ня знаеш броду, ня суйся ў воду (Быць асцярожным, абачлівым).
  116. Ня кіем, дык палкай (Тое самае).
  117. Няма дзе яблыку ўпа-сці (Шматлюдна).
  118. Няма лепшай рэчы, як дома на печы (Нежаданне мяняць сваё становішча).
  119. Няма дурных (Адмаў-ленне).
  120. Няма той крамкі, дзе купляюцца мамкі.
  121. Ня мела баба клопату — купіла парася (Неабдуманы набы-так, нясвоечасовая справа).
  122. Ня мёд (Цяжка, скла-дана).
  123. Ня плюй у крыніцу — прыйдзеш па вадзіцу (Знявага).
  124. Ня радуйся чужой бя-дзе, бо свая ззаду йдзе.
  125. Ня сілай, дык споса-бам (Кемлівасць).
  126. Ня солана хлябаўшы (Не дасягнуўшы мэты).
  127. Ня сонца — усіх не са-грэеш (Мяжа шчодрасці).
  128. Ня столькі брагі, коль-кі звягі (Пайшлі чуткі).
  129. Ня тры пядзі ў лобе (Чалавек можа памыляцца).
  130. Ня тыч носа ў чужое проса (Непажаданая цікаўнасць).
  131. Ня ўсё золата, што блі-шчыць (Цаніць не толькі па зне-шнім выглядзе).
  132. Няхай мужык як ла-паць, абы зь ім ня плакаць.
  133. Няхай сабе (Згода, дазвол).
  134. Ня хочаш у маладосьці працаваць, будзеш на старасці з торбай танцаваць.
  135. Нячыстая сіла носіць (Невядома дзе знаходзіцца).
  136. Пабыў у вадзе й ня мокры нідзе (Беспакаранасць).
  137. Паважаюць таго, хто сябе паважае (шануе).
  138. Пад «гарачую» руку (Апынуцца ў стане гневу сураз-моўцы, ненастрою).
  139. Пад ляжачы камень вада не бяжыць (Трэба варушыц-ца, дзейнічаць).
  140. Пакуль жаніцца — за-гаіцца (Трыванне, цярпенне).
  141. Пакуль пярун ня трэ-сне, мужык не перахрысціцца (Цяжкаму на пад’ём).
  142. Пальцы ў рот не кладзі (Спрытны).
  143. Паможа вароне мыла, як мёртваму кадзіла (Марная справа).
  144. Парожняя бочка гу-чыць, а поўная — маўчыць (Пу-стамеля).
  145. Пасля дожджыку ў чацвер (Ніколі).
  146. Паспех — людзям на смех (Неабачлівасць).
  147. Паставіць на ногі (Вы-расціць).
  148. Пашлі дурнога, за ім другога (Няўдалае дзеянне).
  149. Перабівацца з хлеба на ваду (Недаядаць, галадаць).
  150. Пераліваць з пустога ў парожняе (Бавіць марна час).
  151. Перш папрацуй, а тады й патанцуй.
  152. Першы блін комам (Пачатак справы можа быць не-бездакорным).
  153. Першы шпак (грак) вясны ня робіць (Дбай пра вынік).
  154. Пільны як жыд з Віль-ны (Асцярожны, абачлівы).
  155. Пісаць сахаром па вадзе (Бяссэнсоўная праца).
  156. Плач, галасі, а рады не дасі (Дамаганне).
  157. Плыць па цячэнні (Па волі абставін).
  158. Прамок да ніткі (увесь).
  159. Пра нябожчыкаў ле-пей маўчаць.
  160. Праўда вочы коліць (Боязь прызнацца ў правіне).
  161. Праца гадуе, а лянота марнуе.
  162. Прыйдзе каза да ваза (Няўдзячнасць).
  163. Прыйшла Ілля — на-рабіла гнілля (На свята Іллі звы-чайна выпадае шмат дажджоў, калі цяжка сушыць сена).
  164. Прыйшоў «кітай» — усё кідай (Нашэсце).
  165. Пускаць пыл у вочы (Выхваляцца, ствараць патрэбнае ўяўленне, маніць).
  166. Пусці сьвінню пад стол, яна й ногі на стол (Наха-бства).
  167. Рабі пільна — будзе й Вільна (Вартасць справы).
  168. Разумныя жарты па-хвалы варты.
  169. Ранак за вечар мудрэй (Варта падумаць).
  170. Раней сядзеш — раней выйдзеш.
  171. Ратаваны з вады конь і лужыны баіцца (Рэфлекс асця-рогі).
  172. Раўня, як свіньня да каня (Ніякага падабенства).
  173. Рукі кароткія (Недася-гальнасць).
  174. Салаўя байкамі ня кормяць (Хутчэй да справы).
  175. Сам сабе не ліхадзей.
  176. Са свечкай ня зной-дзеш (Надзейна схавана).
  177. Свайго гарба ніхто ня бачыць (Аматару крытыкаваць).

(Працяг у наст нумары.)

 

«Перфекцыяніст, моўны фанат, акадэмік»

У Менску ўзгадалі выбітнага лінгвіста Змітра Саўку

У менскім літаратурным музеі Максіма Багдановіча пра-йшла вечарына памяці беларуска-га мовазнаўца Змітра Саўкі, на якой прэзентавалі ягоную пасмя-ротна выдадзеную кнігу «Беларус-кая цывілізацыя ў Амерыцы» — пра гісторыю Беларуска-амерыкан-скага задзіночання.

Рэдактарка кнігі, вядомая даследчыца беларускай эміграцыі Наталля Гардзіенка адзначыла, што пад адной вокладкай змешча-ныя фактычна дзве кнігі: першая — гэта гісторыя Беларуска-амеры-канскага задзіночання, другая — успаміны, гутаркі, запісаныя Зміт-ром Саўкам падчас сустрэчаў з паваеннымі эмігрантамі.

— Зміцер Саўка прыязджаў у Злучаныя Штаты пры канцы 1990-х на запрашэнне Вітаўта Кіпеля, кіраўніка Беларускага ін-стытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку, і прабыў там агулам паўтара гады. Большасці тых, чые ўспамі-ны ёсць у кнізе, ужо няма на гэ-тым свеце. І гэта адзіная магчы-масць нам даведацца, як яны жылі, пра што марылі, — кажа Наталля Гардзіенка.

Старшыня Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына» Алена Макоўская назвала Змітра Саўку перфекцыяністам — ён быў надзвычай працалюбівым, адказ-ным чалавекам.

Школьны сябра Змітра мас-так Артур Клінаў узгадвае, як яны сядзелі за адной партай, як разам распаўсюджвалі «самвыдат», які атрымлівалі ад сяброў-студэнтаў, у тым ліку і ад Вінцука Вячоркі.

— Мне шкада адной рэчы — у беларускай культуры няма пера-емнасці пакаленняў, беларуская культура — як пясочны гадзіннік. Сі-туацыя посткаляніяльнага існа-вання. Пакуль мы хістаемся невя-дома дзе, кожнае пакаленне пачы-нае ўсё спачатку.

Я называў Змітра акадэмі-кам. Каб ён быў у іншых умовах, яго справа мела б працяг. Каб не пачыналі ўсё з нуля кожныя 20 гадоў, — кажа Артур Клінаў.

Вольга Калацкая ў сярэдзіне 1990-х працавала разам з Саўкам на кафедры беларускай мовы Лін-гвістычнага ўніверсітэта. Але калі ён паехаў у Амерыку займацца даследчыцкай працай — яго з Лінг-вістычнага «сышлі».

— Зміцер быў не проста ад-мыслоўцам, не проста «профі» — ён быў моўным фанатыкам, — заў-важае Вольга Калацкая.

Лінгвіст Вінцук Вячорка, суаўтар «Беларускага клясычнага правапісу», памятае Саўку яшчэ школьнікам, калі да студэнтаў у моладзевае згурта-ванне «Майстроў-ня» прыйшлі трое школьнікаў — Зміцер, Артур Клінаў, Ля-вон Юрэвіч. Студэн-ты іх называлі «ма-лымі з бульвару».

— Калі ён па-ступіў на філфак, мы зразумелі, што аднадумцаў стала болей. Вельмі шчы-льна кантактавалі, калі працавалі над «Беларускім кля-сычным правапісам» — Юрась Бу-шлякоў, Зміцер Саўка, Зміцер Санько і я. Саўка заўсёды зацята, апантана адстойваў сваю думку, але пры гэтым шанаваў тых, хто гэтак жа зацята адстойваў сваю, бо яднала галоўнае — мова, — кажа Він-цук Вячорка.

З 1999 па 2002 год Зміцер Саўка працаваў стыль-рэдактарам на Радыё Рацыя, а з 2006 года кіра-ваў моўнай службай на тэлекана-ле Белсат. Адзін з кіраўнікоў кана-ла Аляксей Дзікавіцкі пажартаваў:

— Дзякуючы Саўку, у нас ёсць не толькі тарашкевіца і нар-камаўка, але і сАўкаўка.

Прыканцы вечарыны ста-рэйшы сын Змітра Саўкі Уладзя абвясціў, што наступнай імпрэзай будзе прэзентацыя дысертацыі ягонага бацькі.

Іна Студзінская,

Радыё Свабода.

Зміцер Саўка (1965-2017) — аўтар кніг «Беларускія слоўнікі і энцыклапедыі. Бібліяграфія» (у суаўтарстве з Вітаўтам Кіпелем; Нью-Ёрк — Менск, 2002) і «Беларускі клясычны правапіс» (у суаўтар-стве з Юрасём Бушляковым, Вінцуком Вячоркам, Змітром Санько; Вільня — Менск, 2005). Ён удзельнічаў у моладзевым грамадскім аб’яднанні «Беларуская майстроўня» (1979-1984). Быў ствараль-нікам і кіраўніком моўнай службы тэлеканала «Белсат», адным з аўтараў тэлепраграмы «Моўнік».

 

Хросны бацька ў літаратуры

Многія беларускія паэты, педагогі, навукоўцы нясуць праз жыццё светлую памяць пра Алега Лойку. Імя вядомага пісьменніка і літаратуразнаўцы асабліва шануюць на філалагічным факультэце БДУ, дзе Алег Антонавіч працаваў у 1956 — 1999-х гадах. Былыя калегі з кафедры гісторыі беларус-кай літаратуры падрыхтавалі кнігу, дзе сабраны нарысы, эсэ, артыкулы, вершы, ус-паміны, прысвечаныя Але-гу Лойку. У кнізе змешчаны тэксты больш як сямідзесяці аўтараў — і многія з іх пры-ехалі на прэзентацыю вы-дання на філфаку БДУ. Удзе-льнікамі сустрэчы сталі дэкан факультэта Іван Роўда, паэты Васіль Зуёнак і Анатоль Вяр-цінскі, скульптар Іван Міско, былыя сябры літаб’яднання «Уз-лёт»: Сяргей Кавалёў, Уладзімір Мазго, Канстанцін Цыбульскі і інш.

Выданне мае назву «Чала-век з сонечнаю ўсмешкай» — і выступоўцы не раз падкрэслілі, што гэтыя словы надзвычай трап-на вызначаюць і характар, і паэзію галоўнага героя кнігі.

— Алег Антонавіч быў вель-мі светлым чалавекам, а галоўнае — выдатным выкладчыкам — ад-значае літаратуразнаўца Таццяна Дасаева. — Шчыры, адкрыты, ён вучыў студэнтаў высокаму ва ўсім: чым бы чалавек не займаў-ся, ён павінны быць узвышаны, натхнёны, таму што жыццё — гэта цуд, трэба захапляцца тым, што ты робіш, і захапляць гэтым іншых.

— Алег Антонавіч быў чала-векам, улюбёным у жыццё і ў сваю працу, — упэўнены пісьмен-нік Анатоль Бутэвіч. — Сапраўд-ным яго подзвігам былі кнігі ў се-рыі «ЖЗЛ» пра Францішка Ска-рыну і Янку Купалу. Прабіцца ў гэтую серыю з беларускімі асо-бамі было не так проста — тым больш, Скарына ў 1980-я гады быў амаль невядомы для расійскіх на-вукоўцаў… Алег Лойка здолеў даказаць высокую вартасць пра-цы гэтых выбітных беларусаў на агульную карысць, і гэта было яго вялікае дасягненне.

Паэт Мікола Мятліцкі пад-крэсліў значнасць грамадзянскіх поглядаў Алега Лойкі:

— Дзякуючы свайму выклад-чыку, «узлётаўцы» пачалі марыць пра суверэнітэт Беларусі — так, як мы разумеем яго зараз, — дбаць пра вяртанне і захаванне нацыяналь-най гістарычнай спадчыны.

Для Васіля Зуёнка Алег Лойка быў адным з найвыбіт-нейшых прадстаўнікоў філалагіч-нага пакалення, для Сяргея Кава-лёва — хросным бацькам у літара-туры, для многіх студэнтаў — выда-тным выкладчыкам, які расказваў пра класікаў тое, што за савецкім часам не магло ўвайсці ў падруч-нікі ды манаграфіі. Сябры і калегі Алега Лойкі не аднойчы ўспомнілі знакаміты дом у Слоніме на Вілен-скай вуліцы, дзе часцяком збіра-ліся літаратары. Дзверы ў пад-вальчык гэтага дома былі аздоб-лены безліччу аўтографаў вядо-мых гасцей.

— Па гэтых дзвярах можна было б вывучаць гісторыю нашага літаратурнага, навуковага жыцця, — упэўнены Іван Роўда.

Слонімскі краязнавец Сяр-гей Чыгрын адзначыў, што ў гэтым доме варта зрабіць музей Алега Лойкі або музей, прысвечаны літаратурнай Слонімшчыне, — але будынак стаіць зачынены… Па-мяць пра выбітнага творцу можна было б ушанаваць помнікам ці мемарыяльнай дошкай. І скульп-тар Іван Міско ўжо гатовы ўзяцца за праект.

— Алег Лойка заўсёды нат-хняў на творчую працу. Дзякуючы яму, з’явілася ідэя паставіць у Сло-німе помнік Льву Сапегу. Рабочая мадэль помніка зацверджана, даў-но вызначана пляцоўка, але пакуль помніка ў горадзе няма, увесь час гэта пытанне адкладаецца, — ад-значыў Іван Міско.

Кніга «Чалавек з сонечнаю ўсмешкай» стала літаратурным помнікам Алегу Лойку. Найперш — дзякуючы паэтычным прысвяч-энням Міколы Арочкі, Ірыны Баг-дановіч, Віктара Гардзея, Вяча-слава Рагойшы, Яўгеніі Яніш-чыц… Укладальнік Алесь Бельскі падзяліў выданне на чатыры ча-сткі. У першай частцы змешчаны артыкулы і эсэ пра творчасць і навуковую дзейнасці Алега Лойкі, у другой частцы — успаміны пра яго як пра цікавага, адметнага чалавека. Гэты раздзел адкрыва-юць расповеды сваякоў: сястры, зяця, пляменнікаў. Трэцяя частка — паэтычныя прысвячэнні, а ў заключэнне — апошнія вершы Алега Лойкі: «Беларускае», «Род-най мове», «Сябрам». І назвы гэтых вершаў як найлепш свед-чаць пра жыццёвыя прыярытэты творцы…

Алеся ЛАПІЦКАЯ.

 

Творчы вечар Таццяны

Грыневіч-Матафонавай у Слуцку

Творчая сустрэча з спявачкай Таццянай Грыневіч-Матафонавай адбылася ў Слуцку па ініцыятыве Слуцкага таварыства беларускай мовы 17 траўня.

Слуцк стаў апошнім горадам у цяперашнім музычным падарожжы артысткі. Да гэтага спявачка ўжо вы-ступіла ў Кобрыне, Берасці, Барана-вічах, Любліне, Варшаве, Слоніме, Падароску і Салігорску.

— Мне падабаецца прыклад мастака Язэпа Драздовіча, як ён вандраваў па Беларусі, каб даведацца пра жыццё народа і наблізіць сваё мастацтва, — распавядае Таццяна. — Аб’ездзіла ў гэтым навучальным годзе ўсе вобласці Беларусі, вялікія і ма-ленькія гарадкі. З мэтай сустрэцца з людзьмі, даведацца ад іх, як яны жывуць, данесці да іх вынікі сваёй працы. Адбылося шмат сустрэч у школах, бібліятэках і дамах культуры. Цяперашняя вандроўка атрымалася самай вялікай. Людзі ўспрымаюць чулліва мае песні, у многіх на вачах слёзы.

У Берасці прыйшла дзяўчына з вялізным букетам бэзу. Яна чула мой выступ раней у Амерыцы. Патлума-чыла, што пасля канцэрту ў Амерыцы яна па-іншаму стала ўспрымаць Бела-русь і беларускасць і вярнулася на радзіму.

Па словах спявачкі, сустрэчы з беларусамі натхняюць і даюць далейшы імпульс для працы.

Голас Таццяны нібыта зачара-ваў случчан, і яны ахвотна дзеляцца сваімі ўражаннямі пасля канцэрта.

— Музычная сустрэча з Грыне-віч-Матафонавай — гэта лепшае, што ў мяне адбылося ў жыцці ў гэтым годзе, — прызнаецца пенсіянер Ана-толь Болазь. — Слухаў бы і слухаў яе без канца. Падабаецца як прыгожая жанчына і асоба — Бог даў ёй талент і не абдзяліў хараством душу і твар.

Некаторыя з случакоў чулі спявачку ўпершыню і самі здзіўля-юцца, што раней яе імя было ім невя-дома. Мікалай Зыкаў — адзін з такіх ўдзельнікаў канцэрту:

— Спевы Таццяны — гэта як спевы салаўя пра наш чароўны край. Яе песні — гэта аддушына для бела-русаў, якія любяць родную песню і мову. Дзяуй Богу за тое, што яна ёсць у Беларусі.

Некаторыя параўноўвалі Тац-цяну Грыневіч-Матафонаву са «срэб-раным голасам Расіі» Алегам Пагу-дзіным, яны ўпэўнены, што бела-руская спявачка таксама збірала б вялізныя дзяржаўныя залы, калі б не абазначала так яўна нацыянальную свядомасць.

Зінаіда Цімошак.

Фота аўтаркі.

 

Паэтычны марафон

У рамках святкавання Дня Вялікай Перамога і 75- годдзя вы-звалення Беларусі ад нямецка-фа-шысцкіх захопнікаў бібліятэкары  ДУК «Карэліцкая раённая біблія-тэка»  ў рамках культурна — патрыя-тычнага праекта «Памяць пра войну бяссмертная» правялі паэтычны ма-рафон «Мы пра вайну вершамі га-ворым», які ўключыў  літаратурны парад ваеннай кнігі «Святая памятная дата», віншаванне на мальберце «Дзя-куй за мірнае неба» і акцыю «Ваенна-палявая пошта».

«Святая памятная дата», і яна сапраўды святая і бесмяротная ў літа-ратурных творах, якія гучалі ўвесь час на працягу ўсяго мерапрыемства. Для прысутных вершы пра вайну, пакуты савецкага народа, неймавер-нае жаданне жыць гучалі ў выкананні  члена Саюза пісьменнікаў Святланы Кошур, мясцовых літаратараў Анта-ніны Аўчыннікавай, Аляксандра Аба-дзінскага, Леанілы Дзянькевіч, вуча-ніц Ганны Кузьміч, Арыны Ханькі, Маргарыты Баярэнкі, Ксеніі Худобы, Софіі Трафімчык, а таксама супра-цоўнікаў раённай бібліятэкі.

У рамках культурна — патры-ятычнага праекта кожны ахвочы меў магчымасць на мальберце пакінуць словы падзякі за светлы дзень, мірнае неба і шчаслівае дзяцінства, а таксама прыняць удзел у акцыі «Ваенна — па-лявая пошта» і напісаць пісьмо-він-шаванне ветэрану Вялікай Айчыннай вайны.

У завяршэнне прапанавалі  кінастужку «Вайна. Застацца чала-векам».

Наталля Казарэз,

метадыст ДУК «Карэліцкая раённая бібліятэка».

 

Навіны Германіі

У Менску паставілі памятны знак Нямецкай слабадзе

У Лютэранскім скверы ў Менску адкрылі памятны знак Нямецкай слабадзе. На адкрыцці прысутнічаў амбасадар Германіі Петар Дэтмар.

Ідэя стварыць памятны знак належыць Вользе Штокман, засна-вальніцы лютэранскай грамады «Выратаванне» і грамадкага аб’яд-нання нямецкай культуры «Ма-сты» ў Менску.

Памятны знак створаны пры фінансавай падтрымцы лю-тэранскай царквы Германіі.

— Гэта памятны знак, пры-свечаны гісторыі Менска. Ён ус-таляваны ў Лютэранскім скверы. У гэтым раёне калісьці была Ня-мецкая слабада. І са старых часоў тут жылі людзі нямецкай нацыя-нальнасьці. Вуліцы мелі назвы — Нямецкая, Лютэранская і Малая Лютэранская. Тут жа былі нямец-кія могілкі, закрытыя ў 1978 годзе. Там знаходзілі надмагільныя пом-нікі на нямецкай мове. Пра гэта сёння згадвалі жыхары наваколь-ных дамоў, якія падыходзілі да памятнага знака, — сказала карэс-пандэнту Свабоды Вольга Шток-ман.

 

На пачатку 20 стагоддзя ў Менску жылі больш за 2 тысячы немцаў.

— І ў мяне з’явілася ідэя згадаць гэтую гісторыю Менска. Гэта быў талерантны горад, дзе жылі людзі розных нацыянальна-сцяў, сярод якіх і немцы. Гіста-рычная памяць павінна жыць. Без мінулага няма будучыні. Гэта трэ-ба для сённяшняга і будучага пакаленняў, — кажа Вольга Шток-ман.

Вольга Штокман плануе ўсталяваць інфармацыйныя стэн-ды каля памятнага знака. Падчас адкрыцця таксама выказвалася ідэя зрабіць тут лютэранскую кап-лічку.

Алесь Дашчынскі,

Радыё Свабода.

Фота Юргена Эбергардта.

 

25 траўня на агра-сядзібе Вайцюшкі

 адбудзецца фестываль паэзіі і музыкі “Салаўё-2019”.

Пачатак ў 14.00.

 Кошт удзелу 20 рублёў.

(Запрашаем усіх: лідскіх, бярозаўскіх і гарадзенскіх!)

 

Памяці жонкі Наталі

Зміцер Санько

«Заві мяне кветачкай…»

Сказаць, што гэта для мяне вялікая страта, — не сказаць нічога. Знік цэлы свет. Усё было напоўнена ёю: і дом, і праца, і думкі, і мары, і планы, і спадзя-ванні — уся прастора майго існа-вання… Застаўся з адчуваннем віны, што не ўсё зрабіў для яе, не ўсе ласкавыя словы сказаў, не спеў самай чуллівай і пяшчотнай песні…

 

*  *  *

 

Перадусім мушу аддаць да-ніну павагі і ўдзячнасці людзям, што ўзгадавалі Наталю, — узгада-валі такой, якой я пакахаў яе. Ме-навіта яны выхавалі ў дачкі пра-цавітасць, сціпласць, адказнасць, разуменне сямейных каштоўна-сцяў і любоў да радзімы.

Бацька Міхаль Шчука (15.12.1912-21.03.1999) нарадзіўся ў вёсцы Пышна Лепельскага раё-на. У юнацтве працаваў кавалём. Любіў майстраваць, яшчэ падлет-кам зрабіў сабе драўляны ровар. Скончыўшы Ржэўскую артыле-рыйскую навучальню, стаў кад-равым вайскоўцам, спецыялістам у рамонце артылерыйскай тэхнікі. Аўтар мноства рацыяналізатар-скіх прапаноў і вынаходак.

Маці Вольга (у дзявоцтве Дайнека) (07.11.1919-11.06.1994) нарадзілася ў Клічаве. Скончыла Магілёўскі настаўніцкі інстытут з дыпломам выкладчыка беларус-кай мовы і літаратуры.

Пышнянская радня была даволі шматлікая: Апанас і Ма-рыля (з шляхоцкага роду) мелі ап-рача Міхаля яшчэ двух сыноў і чатырох дачок (Івана, Пётру, Ва-лянціну, Надзею, Насту і Любу). Бязлітасныя 30-40-я гады пакінулі на ёй крывавы след: Валянціну расстралялі ў 1937 годзе энкавэ-дысты (на яе данёс родны мужык, Юрчанка); Любу, якую партыза-ны прымусілі быць сувязной, у 1943 годзе забілі немцы (родзічы казалі, што Наталя вельмі падоб-ная да яе — «голас у голас, волас у волас»); Іван у тым самым годзе загінуў на вайне, а Наста ў траўні 1944 года, падчас вядомага парты-занскага «прарыву», згубіла дваіх дзяцей.

Нагаравалася і клічаўская радня. Увосень 1919 года загінуў Наталін дзед Хадот. Тады ў Клічаве гаспадарылі палякі. Запынілі мяс-цовага папа. Наставіўшы карабін, запатрабавалі паказаць, хто з ту-тэйшых бальшавікі. А якраз гэтым часам Хадот вяртаўся са свайго поля, пасеяўшы азімку. Перапало-ханы поп і паказаў на яго. Палякі тут жа, на месцы, нічога не высвят-ляючы і не разбіраючыся, застрэ-лілі Хадота. Ягоная жонка Паліна была тады цяжарная Наталінай мамай, на восьмым месяцы. Ся-мёра дзяцей — Мар’я, Аўдотка, Хадора, Цімох, Валодзя, Хведар і Волька — засталіся сіротамі. Хве-дар, якому было ў той час два гады, у 1939 годзе прапаў на вайсковай службе пад Кушкай. Мар’ю і яе мужыка Антона абрабавалі і забілі ў 1941 годзе лясныя бандыты, якія пасля вайны занялі высокія пасады ва ўладзе. Цімох загінуў у 1945 годзе пад Кёнігсбергам, калі нем-цы разбамбілі штаб генерала Чар-няхоўскага. Валодзя таксама ў ва-йну заўчасна пакінуў гэты свет.

Супольная гісторыя жыцця Наталіных бацькоў пачалася ў 1938 годзе, калі Вольга Дайнека прые-хала працаваць настаўніцай у Пы-шна. Там, пры савецка-польскай мяжы, стаяў гарнізон памежнікаў. Вайскоўцы знаёміліся з мясцовы-мі дзяўчатамі, запрашалі іх на тан-цы. А Міхаль Шчука тым часам прыехаў у адпачынак да маці. Так і пазнаёміліся. Неўзабаве пажані-ліся, і мужык забраў яе ў Нахічэ-вань, дзе служыў тады.

У 1941 годзе Наталін бацька паехаў на вучэнні да іранскай мя-жы, а маці з двухгадовым сынам Валерам — у Клічаў (туды меўся пасля вучэнняў прыехаць і баць-ка). Па дарозе, у Растове, яе заспе-ла вестка, што пачалася вайна. Вяртацца ў Нахічэвань і жыць сярод чужых людзей Вольга не ха-цела. А на захад пасажырскія цяг-нікі ўжо не ішлі, толькі вайсковыя эшалоны з салдатамі. І трэба ж было такому стацца, што там, на растоўскім вакзале, яна сустрэла афіцэра, які служыў памежнікам у Пышне. Яе пасадзілі ў цягнік, накармілі і яшчэ з сабою далі. Так яна даехала да Бабруйска, а адтуль — дзе пешшу, дзе падвозілі — да-бралася да Клічава.

Перабыла там усю вайну. Гадавала разам са старой маткай, якой тады ішоў ужо восьмы дзяся-так, чатырох дзяцей — свайго і трох сіротаў Мар’іных. Гаравалі, гала-далі. Даводзілася гнаць гарэлку, абы ад паліцаяў адкупіцца. Тыя ча-пляліся, што мужык у Чырвонай арміі (немцы ж, наадварот, ставілі-ся да яе, як жонкі афіцэра, паваж-ліва). Гарэлку гналі з паленага збожжа. Энкавэдысты, уцякаючы ў ліпені 1941 года, падпалілі зерня-сховішча, «чтобы врагу не доста-лось». А людзі патушылі і раза-бралі гэтае збожжа. Малоць яго было нельга — смярдзела, дык па-кінулі на гарэлку.

Пакуль не было партыза-наў, жылі спакойна, з акупантамі ладзілі. Дзяўчаты на танцы хадзілі, танцавалі з нямецкімі хлопцамі. А як пачалася «партызанка», усё пе-рамянілася. Калі немцы ведалі, што нехта з сям’і ў лесе, палілі хаты, нават з дзецьмі. Людзі баяліся, што заб’юць не разбіраючыся, уцякалі ў лес, сядзелі ў балоце. І нашы так-сама ратаваліся ўцёкамі. А як бам-білі іх, Вольга закрывала сваім це-лам малога сына.

У 1944 годзе, адступаючы, немцы папалілі шмат хатаў, і іхнюю таксама спалілі. Забралі карову, каня. Нашыя гаротнікі вярнуліся з лесу, выкапалі зямлянку і так жылі. Неўзабаве знаёмыя падказалі, што ў вёсцы пад Бабруйскам бачылі ў чалавека іхнюю карову. Вольга са-бралася і пайшла — нечым жа трэ’ было карміць чацвярых дзяцей. Прыйшла туды, пазнала сваю кароўку, і чалавек аддаў. А тады нейкім цудам вярнуўся і конь.

Як прыйшлі саветы, выклі-калі Наталіну маці, сказалі аргані-зоўваць у Клічаве школу. Ведаю-чы, што немцаў адтуль ужо выгна-лі, бацька некалькі разоў прысы-лаў запыт пра жонку. А яму адказ-валі, што няма такой. А потым, як стала дырэктарам школы, яе імя ўжо стала вядомым. І нарэшце ў 1946 годзе, пасля чарговага запыту, ён з палёгкай даведаўся, што яго-ная Волька жывая. Пачаў слаць пасылкі, у асноўным адзенне, бо ў яе ж нічога не было: у адной су-кенцы прыехала, усё засталося ў Нахічэвані.

Пры канцы 1946 года ён забраў жонку з сынам да сябе, па-ехалі разам у Аўстрыю. Доўга да-вялося афармляць дакументы, ча-каць дазволу. Гарнізон стаяў у ней-кім гарадку, здаецца, пад Зальц-бургам. Афіцэры часам ездзілі на паляванне, а аўстрыйскія фраў гатавалі ім дзічыну. Для жонак ар-ганізоўваліся розныя заняткі, кур-сы машыністак, вучылі іх страляць, вазілі на экскурсіі ў Зальцбург, Вену. Паказвалі магілы бацькоў Адольфа Гітлера. Афіцэрскія жо-нкі былі, вядома, розных нацыяна-льнасцяў, пераважна расейкі. Згадваючы несамавітыя ўчынкі некаторых з іх, Наталіна маці заў-сёды падкрэслівала: «Нашая жан-чына ніколі б так не зрабіла».

Праз год, у канцы 1947-га, бацьку паслалі ва Украіну, у Зімну Воду, пад Альбовам (так даўней беларусы называлі Львоў), а ў хуткім часе перакінулі ў Жоўкву. Там 12 красавіка 1948 года ў іх нарадзілася дачушка, якую назвалі Наталькай. Няня Параска паспры-яла таму, што неўзабаве яе таемна ахрысціў мясцовы вуніяцкі свя-тар. У гэтым горадзе амаль што-тыдня хавалі кагосьці з савецкіх ці партыйных чыноўнікаў. Наталя ўспамінала пазней, што тыя пам-пезныя пахаванні з духавым арке-страм былі яе самымі першымі дзіцячымі ўражаннямі.

Па некаторым часе бацьку зноў перакінулі, гэтым разам у Ня-меччыну. Жылі ў закрытым вай-сковым гарадку. Адмовіўшыся браць удзел у нейкай аферы, Мі-халь Шчука трапіў у няласку да начальства і змушаны быў пайсці ў адстаўку. У 1955 годзе вярнуліся на радзіму, у Менск. За два гады бацькі пабудавалі нарэшце ўласны дом, у якім пражылі ўсё астатняе жыццё і які стаў для Наталі род-ным. У 1966 годзе яна скончыла менскую сярэднюю школу № 37 і паступіла на біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівер-сітэта.

(Працяг у наст. нумары.)

 

Леанід Лаўрэш

Амброзі Кастравіцкі

Амброзі Самуэль Кастра-віцкі, пра якога пойдзе размова, належаў да шляхецкага роду Каст-равіцкіх гербу «Байбуза», прад-стаўнікі якога займалі розныя зем-скія пасады ў Менскім ваяводстве ВКЛ і Менскім павеце Менскай губерні. З гэтага роду паходзіць знакаміты французскі паэт Гіём Апалінер.

Бацька братоў Амброзія і Казіміра (Каруся Каганца) Каст-равіцкіх, Караль Кастравіцкі пры-няў удзел у паўстанні 1863 г. Яго маёнтак Вялікія Навасёлкі на Мен-шчыне быў канфіскаваны, а сям’я саслана ў Сібір. Караль Кастра-віцкі, сын Самуэля (1819-1873), па-хаваны на Кальварыйскіх могіл-ках у Менску1. Маці — Гелена са Свентаржэцкіх, дачка Тадэвуша. Па лініі маці Амброзі Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага Баля-слава Свентаржэцкага (1831-1888) — кіраўніка паўстання 1863 г. у Ігуменскім павеце Менскай губер-ні. Акрамя таго, Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з многімі шляхецкімі сем’ямі Меншчыны — Ваньковічамі, Вайніловічамі, Пру-шынскімі, Оштарпамі, Янішэў-скімі і іншымі.

Сын Караля Кастравіцкага — Амброзі Самуэль Кастравіцкі, нарадзіўся ў 1871 г. у Цывінску, што ў Сібіры, падчас вяртання сям’і з ссылкі. Скончыў гімназію ў Пецярбургу і ў 1897 г. — меды-цынскае аддзяленне Маскоўскага ўніверсітэта2. У канцы 1890-х гг., разам з Амрозіем у Маскве вучы-ўся Антон Лявіцкі (будучы празаік Ядвігін Ш.) і шмат іншай бела-рускай моладзі3.

 

Малодшы брат жонкі Амб-розія Кастравіцкага Марыі з Багу-шэўскіх, Сцяпан Багушэўскі, ву-чыўся ў Ягелонскім Кракаўскім універсітэце і часта гасцяваў у ся-стры і швагра ў Лідзе. Менавіта ў Лідзе, летам 1903 г. Вацлаў Іваноў-скі схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў новай выдавецкай задуме: выпу-ску беларускіх кніжак у Кракаве, горадзе, які ў той час знаходзіўся Аўстра-Венгрыі. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супра-цоўніцтва свайго сябра з часоў гімназічнага навучання ў Менску Мар’яна Фальскага, студэнта Вар-шаўскай палітэхнікі4.

З Амрозіем Кастравіцкім Вацлаў Іваноўскі пазнаёміўся праз яго швагра — Сцяпана Багу-шэўскага, які разам з Іваноўскім займаўся беларускімі выдавецкімі справамі5. А з Казімірам Кастра-віцкім (Карусь Каганец) Іваноўскі пазнаёміўся ў яго брата, лекара Амброзія, які ў 1901 г. жыў і пра-цаваў у Лідзе. Вацлаў пасябраваў з абодвума і неўзабаве намовіў іх заняцца беларускай выдавецкай дзейнасцю, першага — як аўтара, другога — як фінансавага спонсара. Абодва Кастравіцкія ўваходзілі ў суполку «Круг беларускай народ-най прасветы і культуры», ство-раную Іваноўскім6.

Сярод іншых выданняў у 1904 г. «Круг …» выдаў зборнік «Казкі» 7. Гісторык Юры Туронак лічыў, што выданне зборніка «Ка-зкі» было падрыхтавана да друку Казімірам, а фінансавалася яго братам, Амброзіем Кастравіцкім, чые ініцыялы «А. К.» апынуліся на тытульным аркушы кніжкі. «Каз-кі» па сутнасці, былі перадрукоў-кай некаторых народных твораў, сабраных расейскім этнографам П. В. Шэйнам8.

Амброзія Кастравіцкага няма ў адрас-календарах пачатку XX ст. Віленскай губерні, таму мо-жна зрабіць выснову, што ён зай-маўся ў Лідзе прыватнай лекар-скай практыкай.

Акрамя працы цікавіўся ён і грамадскай дзейнасцю. У су-вязі з выбарамі ў Дзяржаўную думу Расіі віленская газета «Кур’ер Лі-тоўскі» падрабязна расказвала пра стварэнне «Звязу землеўладаль-нікаў» Лідскага павета. 15 студзе-ня адбыўся агульны сход, на які акрамя землеўладальнікаў, з маён-ткаў былі запрошаны і прадстаў-нікі ад парабкаў «для рашэння пытання пра паляпшэнне побыту сельскіх працаўнікоў з улікам ін-тарэсаў гаспадароў. Прэзідэн-там камітэта «Звязу землеўлада-льнікаў» выбраны Вітольд Даўк-ша, віца-прэзідэнтам Уладзімір Ятаўт, сакратаром А. Кастра-віцкі» 9. Як бачым, у 1906 г. Ам-брозі Кастравіцкі жыў ў Лідзе.

Вядома, што ў перыяд 1901-1920 гг. Амброзі Кастравіцкі акра-мя Ліды працаваў лекарам у Мен-ску і Свянцянах. Менавіта ў Мен-ску ў 1908 г. нарадзіўся сын Да-ніэль10.

 

Існуе меркаванне, што Ам-брозі Кастравіцкі ў 1916-1917 удзе-льнічаў у менскім аддзеле Камі-тэта дапамогі ахвярам вайны і ў сакавіку 1917 быў старшынём З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Менску. Але насам-рэч гаворка ідзе пра яго брата Ка-зіміра11.

Можна з упэўненасцю цве-рдзіць, што ў 1918 г. Амброзі Каст-равіцкі жыў у Лідзе, бо ў кастры-чніку 1918 г. ён разам з сынам Са-муэлем з’яўляўся сябрам поль-скай Самаабароны Лідчыны12.

Бацька і сын Кастравіцкія вызначыліся падчас падзей вакол Лябёдкі Іваноўскіх. Зімой 1918-1919 гг. у суседнім з Лябёдкай ма-ёнтку Гурнофель была база вайс-ковых аддзелаў польскай Самааба-роны. На пачатку студзеня аддзелы Самаабароны паспрабавалі вы-біць з Ліды бальшавікоў, але паход на Ліду не ўдаўся.

Пасля гэтага, 9-ы Лідскі кон-ны аддзел Самаабароны, з мэтай выведкі ў бок Ліды, стала знахо-дзіўся ў маёнтку Лябёдка. 15 сту-дзеня 1919 г., атрад чырвоных, які налічваў 300 добра ўзброеных лю-дзей і меў некалькі кулямётаў, на вазах накіраваўся ў бок Васілішак. 16 студзеня, ноччу, калі на варце знаходзіўся 16-гадовы гімназіст улан Самуэль Кастравіцкі, а пры канюшні — Лявон Барташэвіч, чы-рвоныя наблізіліся да Лябёдкі. Заў-важыўшы бальшавікоў, вартавыя пачалі страляць, але ўвесь Лідскі аддзел спаў у сваёй казарме. Не бачачы супраціву з польскага бо-ку, чырвонаармейцы ўварваліся на падворак, узялі ў палон Барта-шэвіча і параненага Кастравіцкага і занялі канюшню з коньмі. Пасля блытанага начнога бою, 9-ы конны атрад лідскай Самаабароны быў разбіты — уцяклі толькі 4 чалавекі, 6 уланаў было забіта, 7 узята ў па-лон, у рукі чырвоных трапілі 19 ко-ней і 5 000 марак.

17 студзеня аддзелы Сама-абароны з Гурнофеля адышлі да Шчучына, але яшчэ вечарам 16 студзеня доктар Амброзі Кастра-віцкі на двух параконных санях прывёз з Лябёдкі ў Гурнофель целы загінуўшых: харунжага Стэ-фана Крыдля, капрала Юзафа Мейлуна, капрала Станіслава Ша-левіча і ўланаў Юльяна Лібіха, Віктара Шкопа і Станіслава Вай-цяхоўскага. Па ўспамінам віда-вочцаў, знешні выгляд загінуўшых марозіў кроў у жылах. Выкалатыя штыкамі вочы, на грудзях кожнага дзясяткі ран, пакрытых запёкшай-ся крывёю, усе раздзетыя дагала13. Аўтар кнігі пра лідскую Самааба-рону Дзічканец пісаў, што падчас працы над кнігай, сярод іншых, ён карыстаўся і асабістымі ўспаміна-мі доктара Амброзія Кастравіц-кага14.

Дзе пры гэтых падзеях ха-валася сястра Вацлава Іваноўскага Алена — першая беларуская на-стаўніца на Лідчыне, якая ў той час заставалася ў Лябёдцы, невя-дома.

З лета 1920 г. Амброзі Ка-стравіцкі жыў у Варшаве, у 1925 г., пэўна, як вайсковы асаднік, ат-рымаў гаспадарку ў Белагрудзе пад Лідай, дзе акрамя яго шмат асаднікаў  мела зямельныя надзе-лы, і ў сувязі з гэтым у верасні 1926 г., тут нават пачаў дзейнічаць чы-гуначны прыпынак15.

Памёр Амброзі Кастравіцкі ў 1937 г. у Белагрудзе16.

 

Падчас Другой сусветнай вайны сын Аброзія — Самуэль Ка-стравіцкі супрацоўнічаў з Вацла-вам Іваноўскім у беларускіх спра-вах. Іваноўскі давяраў сыну свайго сябра, бо добра ведаў гэтую ся-м’ю. Трэба сказаць некалькі слоў і пра гэтага чалавека, тым больш, што 4 снежня 1902 г. ён нарадзіўся ў Лідзе.  У 1915-1918 гг. Самуэль Андрэй Кастравіцкі вучыўся ў менскай гімназіі. Як мы бачылі вышэй, удзельнічаў у лідскай Самаабароне і нейкім чынам, паранены, быў выкуплены ў чыр-воных з палону. Потым служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у Варшаве, у снежні 1921 г. звольнены ў запас. У 1923 г. вывучаў права ва ўніверсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні. У 1930-х гг. працаваў у Варшаўскай зя-мельнай палаце. Перад самай вай-ной пасяліўся ў Вільні. Пасля ве-раснёўскай кампаніі 1939 г. нядоўгі час хаваўся ў Вільні, а пад канец 1939 г. прыехаў у Варшаву, су-працоўнічаў з беларускім падпол-лем і АК. У ліпені 1944 г. атрымаў званне маёра запасу. Пасля Вар-шаўскага паўстання апынуўся ў лагеры палонных Лямсдорф, за-тым Волдэнберг. Са жніўня 1945 г. служыў у ахоўных ротах у Герма-ніі. Дэмабілізаваны ў 1948 г.,  эміграваў у Аргенціну. Памёр 12.08.1953 г. у Буэнас-Айрэсе17.

Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з сястрой слыннага лідска-га краязнаўца Антона Прыбыткі Алінай (1913 г. н.). Яе маці Ева Прыбытка (1885 г. н.) з Алінай Ка-стравіцкай, з сынамі Аліны і Са-муэля Крыштафам Нарымундам (1936 г. н.) і Аляксандрам Каралем (1938 г. н.), а таксама разам з малодшай сястрой Аліны Ядвігай (1918 г. н.) і братам Янушам (1923 г.н.), вясной 1940 г. былі высланы ў Казахстан. Вядома, што ў 1941 г. Аліна Кастравіцкая знаходзілася ў шпіталі для нервовахворых на ста-нцыі Аляксееўка, а ў 1942 г. разам з сястрой працавала рабочай у ге-алагічнай экспедыцыі па пошуку нафты. У 1946 г. яны ўсе выехалі ў Польшчу18.

 

1 Сакалоўская А. С. Кальварыя. Мінск, 1997. С. 90.

2 Туронак Юры. Мадэрная гісторыя Беларусі. Вільня, 2008. С. 253.

3 Там жа. С. 27.

4 Там жа. С. 49.

5 Там жа. С. 20.

6 Там жа. С. 47.

7 Там жа. С. 48.

8 Туронак Юры. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. Мінск, 2006. C. 48-49.

9 Kuryer Litewski №21, 26 stycznia (8 lutego) 1906.

10 Czeslaw Malewski. Rody i herby szlacheckie na Litwie (XV). [Электронны рэсурс]. Рэжым доступу: http://archiwum2000.tripod.com/522/malew.html — дата доступу: 06.05.2019.

11 Гл: Смалянчук А. Раман Скірмунт (1868-1939): жыццяпіс грама-дзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267.; 269.; 273.

12 Дзічканец Юзаф. Самаабарона Лідскай зямлі. Ліда, 2010. С. 24.

13 Там жа. С. 62.; 64-69.

14 Там жа. С. 97.

15 Slowo № 204 (1214), 2 wrzesnia 1926.

16 Туронак Юры. Мадэрная гісторыя Беларусі. С. 253.

17 Туронак Юры. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. С. 132 — 133.; 141.; 167.

18 Шымялеівіч Міхал. Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Мінск, 2018. С. 174.

 

Носьбіты святла ў творах Святланы Раманавай

У межах дзейнасці клуба «Прамова» на сядзібе ТБМ у Менску адбылася творчая вечарына паэткі Святланы Раманавай і адкрыццё выставы яе мастацкіх твораў «Родныя вобразы».

Святлана Дзмітрыеўна Раманава на-радзілася ў вёсцы Покаць Чачэрскага раёна ў 1965 годзе ў шматдзетнай сям’і. Пад уздзе-яннем прыгажосці прыроды, душэўнай цяплыні родных у яе пачалі праяўляцца паэтычны і мастацкі талент. Белы аркуш паперы і аловак былі для яе лепшымі сяб-рамі. Сваю дзіцячую споведь яна давярала ім. Дзяўчыну цікавіла літаратура, свае вер-шы яна дасылала ў часопіс «Бярозка».У пія-нерскім лагеры  «Зубраня» Святлана пазна-ёмілася з Алесем Бадаком і вызначыла свой далейшы шлях.

У час вучобы на журфаку БДУ яна адначасова пачала займацца ў мастацкай студыі Алеся Квяткоўскага. У 1987 годзе Міхал Талочка запрасіў Святлану на веча-рыну,  і яна далучылася да Таварыства мала-дых літаратараў «Тутэйшыя», якое адыграла значную ролю ў творчым і дэмакратычным жыцці Беларусі напрыканцы 80-х гадоў.

Ёй запомнілася, як выразна чытаў свае вершы Анатоль Сыс, як збіраліся тады ў студэнцкім інтэрнаце Алесь Бяляцкі, Адам Глобус, Алесь Аркуш, Людміла Сільнова і іншыя. Іх галоўным пакліканнем было пісаць і выступаць па-беларуску.

Пасля заканчэння БДУ Святлана Раманава працавала ў рэдакцыі газеты «Ін-тэграл», супрацоўнічала  з  » Краязнаўчай газетай», пісала нарысы пра мастакоў у га-зету » Культура». Моцна паўплываў  на яе імкненне да далейшай працы ў жывапісе мастак і педагог Мікалай Аляксандравіч Шулякоўскі, чалавек добрай і чулай душы, якога вельмі любілі дзеці. На выстаўках у Палацы мастацтваў яе ўражвалі карціны Гаўрыіла Вашчанкі, Леаніда Шчамялёва, яны сфармавалі яе светапогляд і светаба-чанне. Зацікавілі працы Алены Кіш і Лары-сы Журавовіч. Мастацкае спасціжэнне свету праз вобраз стала ёй больш блізкім.

А ў паэзіі надавала імпэту сястра Ла-рыса Раманава — аўтарка зборнікаў вершаў «Аддай асалоду Богу», «Птушкі і рыбы», «Святая вада».

— Мы з сястрой ўсё жыццё натхняем і дапаўняем адна адну. Ларыса Раманава ўдзельнічала ў Гомельскай «Талацэ» разам з Сяргеем Дубаўцом і Таццянай Сапач. Яна працуе вядучым наву-ковым супрацоўнікам Веткаўска-га музея народнай творчасці, вы-вучае народныя традыцыі, узнаў-ляе традыцыйныя абрады, удзель-нічае ў канферэнцыях, выдала зборнік этнаграфічных нарысаў «На мяжы межаў». Цяга да пры-гожага слова нам перадалася ад бацькі і ад дзеда, — распавяла сп. Святлана.

У 2012 годзе Святлана Ра-манава скончыла факультэт эстэ-тычнага выхавання БДПУ імя Танка, у 2013 годзе вучылася ў аспірантуры ў БДАМ і даследвала жанр аўтапартрэта ў беларускім жывапісе. Спадарыню Святлану хвалюе тэма духоўнага самаўдасканалення.

Сярод творчых асобаў — мастакоў, паэтаў, пісьменнікаў — яна шукае людзей, родных ёй па духу, натхняецца іх дзейнасцю і піша іх выявы. Шэраг яе вершаў маюць прысвячэнні мастакам: Леаніду Шчамя-лёву, Уладзіміру Сулкоўскаму, Уладзіміру Пракапцову.

«Мастак і вежа, і жыццё,

І вечны снег, бялюткі, першы,

І вечны пошук — адкрыццё

Радзімы духу — смагі сэрца.»

 

На выставе  на сядзібе ТБМ Святлана Раманава прадставіла партрэты Людмілы Сільновай, Рыгора Сітніцы, Сяргея Плыт-кевіча, Уладзіміра Някляева.

Нечаканай і шчырай была сустрэча героя партрэта са сваім мастацкім вобра-зам. Вядомы фотамайстар Сяргей Плыткевіч, які кожны ты-дзень падымаецца на квадракоп-тары, каб узяць у аб’ектыў рачулкі, выспы, птушак і звяроў, прыйшоў на сустрэчу са сваёй каляжанкай, убачыў на палатне самога сябе і ўсміхнуўся. А потым напісаў у Фэйсбуку: «Вось так жывеш, пра-цуеш і не ведаш, што пра цябе іс-нуе твор народнага мастацтва!»

Усім прысутным было ціка-ва паслухаць пра новы вялікі інтэр-нет-праект С. Плыткевіча «Планета Беларусь», які аб’ядноўвае звесткі пра помнікі архітэктуры з іх выявамі, інфармацыю пра каштоўныя турыстычныя аб’екты і маршруты.

Спадарыня Святлана таксама любіць падарожнічаць, маляваць шырокія прасто-ры і родныя дарогі, сакавітую рунь і букеты кветак, белых лебедзяў і даўганогіх буслоў.

На вечарыне выступілі старшыня Менскай гарадской арганізацыі ТБМ Аляк-сандр Давідовіч, вядомы графік Мікола Купава, кіраўніца Цэнтра японскай куль-туры Масако Тацумі, Святлана Багданкевіч. Масако-сан, якой Святлана Раманава пры-свяціла свае вершы, распавяла пра пера-клады твораў М. Багдановіча і Я. Купалы на японскую мову.

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

  1. Святлана Раманава і Сяргей Плы-ткевіч; 2. Аляксандр Давідовіч, Святлана Раманава і аўтар артыкула; 3. Паэтка пад-пісвае сваю кнігу «Смарагдавы рай»; 4. Дыялог вядуць Мікола Купава і Масако Та-цумі.

 

Не ад Эзопа, а ад Язэпа

Святочная нечаканка

 

Уяўляеце такое! Вяртаюся вечарам з працы і толькі пераступіў парог кватэры — людцы мае родныя! Жонкі не пазнаць. Ха-рашуха. Прыбралася — хоць зноў да шлюбу.

«Займела некага!» — сцяў горла жалезнаю лапаю недавер, а язык так і свя-рбіць, каб сказаць некалькі ласкавых слоў, якія маюць пачатак на літару «бы» і «шы».

Тут жонка пляшку гарэлкі на стол, да яе — талерку з гуркамі, яшчэ таго-сяго. Налівае па поўнай чарцы, а сама плача і блытана — вядома, радасць такая! — тлума-чыць усё. Яшчэ ўчора лаялася са мною, а зараз абдымае, цалуе, каханым называе.

О! Гэта сапраўды свята! З такой нагоды не грэх  і выпіць.

Выпілі мы тую пляшку гарэлкі і жон-ка пабегла распавядаць тую радасную наві-ну да суседзяў, а я схапіў тэлефон і пачаў турбаваць знаёмых. Васілю, Андрэю, Міко-лу патэлефанаваў. А як жа! Сябры. Колькі разоў выпівалі супольна. Мані, Ганне, Воль-зе блямкнуў. Працуем разам. Як не падзя-ліцца такой навіною. І шмат яшчэ каму тэлефанаваў. Нават гэтаму — імя яго не хачу вымаўляць, — што каханку адбіў у мяне. Ён спачатку не паверыў: жартую ці сур’ёзна? Якія тут могуць быць жарты, кажу я. Пасля гэтых слоў ён мне паверыў, узрадаваўся і паабяцаў заўтра паставіць пляшку.

А яшчэ рызыкнуў — патурбаваў сва-йго начальніка. Праўда, не хацелася рабіць мне гэтага. Вельмі не хацелася, бо Бугор наш на мінулым тыдні гахнуў мне вымову «за благое разуменне сутнасці праблемы». Гэта я, дурань, у галоснасць паверыў. Цяг-нуў мяне чорт за язык ляпнуць на агульным сходзе: час ўжо зразумець гэтым гультаям, з чыйго муляка яны жывуць…

Цяпер мне ўсё зразумела!

Пятро Іванавіч стрымана павітаўся, выслухаў мяне і павіншаваў з гэтай нагоды.

Ва ўсіх знаёмых свята;  і ў гэтага — не хачу вымаўляць яго імя — свята, і ў Пятра Іванавіча — таксама свята.

Усе з гэтай нагоды святочную вячэ-ру ладзяць, і гэты — імя яго не хачу ўспа-мінаць — піць збіраецца, і Пятро Іванавіч на добрым падпітку. Пэўна, каньяк жлукціць.

Усе мы радуемся такой падзеі. Ураз забыліся пра свае крыўды, спрэчкі, лаянкі, вымовы.

Мы шчыра віншуем адзін аднаго з гэтым Вялікім Днём.

Сябры мае! І я ўсіх вас віншую з гэ-тым светлым і радасным днём. І з упэўне-насцю магу сказаць: прабудова перамагла ў нас канчаткова.

…Сёння ўсе мы атрымлі талоны на шкарпэткі.

1992  г.

 

*   *   *

Падаткавы інспектар:

— Вы хацелі схаваць ад дзяржавы боль-шую частку сваіх прыбыткаў.

«Новы беларус»:

— Чувак, я не вінаваты, што ў вас графа «прыбыткі» такая маленькая, не ўсе нулі змяшчаюцца.

Язэп Палубятка.

НАША СЛОВА № 20 (1431), 15 траўня 2019 г.

Чацвер, Травень 23, 2019 0

Упершыню ў гісторыі пастанову ўрада прынялі толькі ў электронным выглядзе — ды яшчэ і па-беларуску 

Пастанова Савета міністраў упершыню прынята з дапамогай новага механізму падрыхтоўкі і ўзгаднення рашэнняў урада ў электронным выглядзе, паведамілі БелТА ў Савеце міністраў.

Гаворка вядзецца пра беларускамоўную пастанову «Аб змяненні складу калегіі Дзяржаўнага камітэта па маёмасці».

Мяркуецца, што на працягу 2019 года рэспубліканскія органы дзяржкіравання цалкам адмовяцца ад службовай перапіскі на паперы.

NN.by.

НАША СЛОВА № 19 (1430), 8 траўня 2019 г.

Чацвер, Травень 16, 2019 0

9 траўня — Дзень Перамогі шматнацыянальнага савецкага

народа ў Вялікай Айчыннай вайне

Генеральная Асамблея Арганізацыі Аб’яднаных Нацый абвясціла 2019 год Міжнародным годам моў карэнных народаў

Гэтае мерапрыем-ства дае магчымасць павы-сіць дасведчанасць грамад-скасці ў сусветным маш-табе аб знікненні моў карэн-ных народаў і неабходнасці іх захавання, адраджэння і заахвочвання выкарыстан-ня.

27 сакавіка 2019 года Міністэрства сувязі і інфар-матызацыі Рэспублікі Бела-русь выпусціла ў абарачэн-не паштовую марку «Між-народны год моў карэнных народаў», наклад якой склаў 36 тысяч.

На марцы — афіцый-ны лагатып Міжнароднага года моў карэнных народаў на англійскай мове. Мастак Ганна Раманоўская. Дызайн маркі, спецштэмпеля і кан-верта «Першы дзень» Яўге-ніі Бядонік.

За асноўны элемент адметнасці беларускай мо-вы ад іншых мастакі ўзялі ў  (у кароткае).

У дзень выпуску па-штовай маркі ў абарачэнне ў аддзяленні паштовай су-вязі № 1 Менска (крама «Філатэлія», вул. Маскоў-ская, 16) прайшло спецы-яльнае гашэнне на канверце «Першы дзень».

Наш кар.