НАША СЛОВА № 9 (1472), 26 лютага 2020 г.

Аўторак, Сакавік 3, 2020 0

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

У Дзень роднай мовы Ліда ўрачыста стала культурнай сталіцай Беларусі

Урачысты канцэрт на сцэне Палаца культуры ў Лідзе даў старт рэспубліканскай ак-цыі «Культурная сталіца Бела-русі — 2020″. У час канцэрта былі прадстаўлены розныя эпі-зоды гісторыі горада. Урачы-стай праграме папярэднічала выстаўка культурных асаблі-васцей і дасягненняў Ліды. Яна аб’яднала мінулае і сучаснае горада, прапанаваўшы гасцям інтэрактыўнае падарожжа па адной з яго найстарэйшых ву-ліц. Таксама да свята быў вы-пушчаны канверт з арыгіналь-най маркай «Ліда — культурная сталіца Беларусі — 2020″, на якім паказаны выдатныя мясці-ны горада. Сёння адбылося памятнае гашэнне маркі спецы-яльным тэматычным штэмпе-лем. Ліда стала 11-м горадам, які атрымаў прэстыжны ста-тус.

— Было некалькі прэтэ-ндэнтаў на званне культурнай сталіцы. Але Ліда прэзентавала найбольш цікавую праграму, высокая была зацікаўленасць у тым, каб правесці акцыю, з боку мясцовых і абласных улад, — адзначыла ў час цырымоніі адкрыцця акцыі першы намес-нік міністра культуры Наталля Карчэўская. — Ліда сёння ўва-ходзіць у бязвізавую зону, але вельмі важна, каб культурная сталіца стала прывабнай і для айчынных турыстаў.

Наталля Карчэўская ўручыла старшыні Лідскага райвыканкама Сяргею Ложач-ніку сімвал акцыі і сертыфікат «Ліда — культурная сталіца Беларусі — 2020″.

— Гэта ганаровы і вельмі адказны статус. Каляндар ку-льтурных падзей на гэты год насычаны. Мы імкнуліся, каб кожнае мерапрыемства было перш за ўсё цікавае гараджанам і гасцям горада, — расказаў на добрай беларускай мове Сяр-гей Ложачнік.

Ён падкрэсліў: у гэтым годзе ў Лідзе запланавана больш за 3 тыс. мерапрыем-стваў міжнароднага, рэспублі-канскага і мясцовага маштабаў. Графік вялікіх сцэн Ліды распі-саны да лістапада. Канцэрты, выстаўкі, майстар-класы, пле-нэры асабліва ў цёплы час года будуць пра-ходзіць практычна па-стаянна. Сярод самых яркіх падзей — фіналь-ны тур нацыяналь-нага адбору на міжна-родныя конкурсы «Славянскага базару ў Віцебску», а такса-ма традыцыйныя спа-борніцтвы юных выканаўцаў, якія сталі адным з культурных брэндаў раёна. З траўня па ве-расень будзе працаваць куль-турна-турыстычны праект «Замкавы гас-цінец». Кожную суботу і нядзе-лю тэрыторыя вакол Лідскага замка будзе пе-ратварацца ў святочную пля-цоўку з рамеснымі радамі, майстар-класамі, канцэртамі, гульнямі, тэатральнымі высту-пленнямі. Дарэчы, у гэтым го-дзе плануецца адкрыццё аб-ноўленай паўднёва-заходняй вежы замка, дзе з’явіцца і новая музейная экспазіцыя. Вежа на-звана імем Гедыміна. У верасні традыцыйна Ліда збярэ дзясят-кі тысяч гасцей на Дзень гора-да, фестываль хмелю, соладу і вады з маштабным опэн-эйрам, а таксама відовішчны рыцарскі турнір. У гэтым годзе акрамя байк-злёту Ліда прыме і не-звычайны аўтафестываль. За-планавана і міжнародная вы-стаўка «Арт-Экспа» з удзелам прадстаўнікоў краін СНД.

Тэма Дня роднай мовы загучала на імпрэзе ад самага пачатку, ад перадачы эстафеты Пінскам. Далей уся праграма ішла ў асноўным па-беларуску. Асобныя расейскамоўныя ну-мары ў выглядзе выступленняў некаторых чыноўнікаў і рэдкіх песень успрымаліся прысут-нымі як дзікія і чужынскія.

belta.by.

Радыё Рацыя.

Свята роднай мовы ў Гародні

І асадка — для нас вінтоўка!

Падымайма душу з руінаў!

Беларусы пішуць дыктоўку —

Пішуць заўтра сваёй Краіны!

 Эдуард Акулін.

 

Пры аншлагу прайшла вечарына, прысвечаная Дню роднай мовы, якую зладзілі Таварыства беларускай мовы і суполка Саюза бела-рускіх пісьменнікаў Гародні. Ва ўтуль-ным памяшканні «Цэнтра гарадскога жыцця» выступіў новы музычны гурт NZ, які прысутныя гарадзенцы сустрэлі авацыямі. Гурт малады, але ўдзельнікі — сталыя літаратары і журналісты. Кажа Валянцін Дубатоўка, удзельнік гурта:

— Невялічкі альбом з чатырох песень для гэтага дня роднай мовы. Выступіў наш гурт, прафесійным яго назваць вельмі скла-дана, тут больш пісьменікі ды журналісты, але ўсё ж такі, калі працуеш разам, то гэта вельмі прыемна, гэта вельмі добра. Песні, якія мы тут прадставілі, яны нідзе больш не гучалі. Яны нарадзіліся ў нашым калектыве. Я думаю, гэта вельмі файна. Тут узгадка ідзе і пра пісьменнікаў, якія пісалі тэксты, як, напрыклад, Віктар Сазонаў, альбо музыку, якую пісаў Янка Трацяк. Так атрымалася. І атрымаўся ў нас гурт NZ.

Назва гурта перакладаецца, як «Но-вы Замак». Менавіта так называецца літа-ратурны альманах суполкі Саюза беларускіх пісьменнікаў.

А пасля прайшла ўласна 13-ая гара-дзенская дыктоўка. Напісалі яе гарадзенцы па тэксце з аповесці «Данута» Аляксея Кар-пюка. Нягледзячы на доўгі тэкст дыктоўкі, удзельнікі патрабавалі не скарачаць яго ад чытальніка, якім быў музыка Алесь Дзяні-саў.  І вось што кажа Людміла Шаўчэнка, удзельніца ўсіх транаццаці дыктовак у Гародні:

— Што такое для мяне родная мова? Хачу ў дзень роднай мовы сказаць так: мая родная мова — патрэба душы, паветра, ан-тэна з космасам, сусветам.

Апошняй часткай імпрэзы стаў міні-канцэрт Алеся Дзянісава. Сябры Тавары-ства беларускай мовы вельмі ўдзячныя фундатарам — гарадзенцам, якія дапамаглі ў набыцці падарункаў школьнікам-выдатні-кам, дашкольнікам, якія выхоўваюцца па-беларуску, а таксама тым, хто фінансава дапамог правесці свята для гарадзенцаў: Сяргею Зылькову, гаспадарам «Цэнтра гарадскога жыцця», крамам: «Кубік», «Цу-доўня», «Адметнасць», выдавецтву «Літа-ра», Змітру Захарку, Міколу Маркевічу, Галіне Парфёненка, парталу «Hrodna.life».

Якуб Сушынскі,

Беларускае Радыё Рацыя.

 

Час і Бог ведаюць, хто ў іх геній

«Ні ў радасці, ні ў бядзе,

Ні на Страшным Судзе

Не адракуся ад Беларусі»

Рыгор Барадулін.

 

19 лютага  ў Менску ў малой зале Белдзяржфілармоніі адбыўся канцэрт «Барадулін — назаўжды», прысвечаны 85-тым  угодкам з дня народзінаў народнага паэта Рыгора Іванавіча Барадуліна. На вечарыне прысутнічалі шматлікія прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі, грамадскія дзеячы.

Лідарам творчага пакалення назваў Рыгора Барадуліна паэт Леанід Васільевіч Дранько-Майсюк. Вершы яго адрозніваюцца яркай метафарыч-насцю, тонкім псіхалагізмам, пранік-нёным лірызмам, сакавітым гумарам, багаццем мовы і недасяжнай глыбінёй і духоўнасцю. Скарбы вушацкай зям-лі, на якіх выспяваў яго літаратурны талент — вусная народная творчасць, спевы і мудрасць маці Акуліны, вост-рыя на словы вушацкія жарты і адна-часова прыродная глыбіня чалавечай мудрасці, а таксама прыгажосць род-най вушацкай вясковай прасторы — вось тое, што дапамагала шліфаваць талент, дадзены яму ад нараджэння.

Геніяльнымі і энергетычна ёмкімі ахарактарызаваў яго двух- і трохрадкоўі  Рыгор Сітніца. Абодва паэты і сябры выканалі лепшыя тво-ры Рыгора Барадуліна са зборнікаў «Нагбом», «Амплітуда смеласці», «Трэба дома бываць часцей», «Еван-гелле ад мамы».

— Ён быў поўным цікаўнасці, з ім побач заўсёды было ўтульна і камфортна, ён дзяліўся мілатой і лагодай і заўсёды ўмеў слухаць су-размоўцу, — узгадаў Рыгор Сітніца. — У канцы жыцця паэт узняўся да Біб-лейскай вышыні. Асноўнымі тэмамі ў апошнія гады яго жыцця былі: “Мама — Бог — Вушаччына”. Найвышэйшым дасягненнем паэта з’яўляецца тое, што яго вершы гучаць у касцёле, яны настолькі чыстыя і шчырыя, што імі можна маліцца!

У канцэрце прынялі ўдзел ансамбль «Класік- Авангард» пад кіраўніцтвам Уладзіміра Байдава, а таксама хор «Голас душы» каталіцкай парафіі касцёла св. Сымона і Алены пад кіраўніцтвам Таццяны Гажэўскай.

Вядоўцы канцэрта выказалі падзяку прысутным на вечарыне даследчыкам творчасці народнага паэта Сяргею Шапрану і Наталлі Да-выдзенка, якая ўклала і выдала 6 та-моў «Дзённікаў і запісаў», адкуль можна лепш даведацца пра жыццёвы і творчы шлях геніяльнага творцы.

Прысутныя выказалі шка-даванне, што вечарына адбываецца не ў Палацы Рэспублікі, і што дзяр-жаўнае тэлебачанне і радыё не тран-слююць шырока вершы найлепшага паэта Беларусі, але магчыма, што такі час надыдзе.

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

На здымках:

  1. Леанід Дранько-Майсюк чытае вершы Р.І. Барадуліна;
  2. Выступае Рыгор Сітніца;
  3. Грае ансамбль «Класік- Авангард».

 

20-годдзю творчага звання

 

Я — з барадой лясны вярблюд —

Народным стаў паэтам.

                         Рыгор Барадулін.

 

І не крынічную ваду,

Насілі — у  народ — бяду

І нагаворную жуду…

А я не сам сябе вяду:

Трымаюся за бараду,

З Народным у народ іду.

 

Яго цвялілкі падвяду

Да хуткамовак пры сустрэчы,

Дзе й прыбабунечка дарэчы,

Зычэнні, показкі — на вечы!

У снуйцы мовы чалавечай

Язык гаворку не скалечыць:

Замова пойдзе ў грамаду.

 

Іду з Народным у народ, —

І скача слова з рота ў рот…

Вунь — афарызмаў агарод,

Дражнілка прабівае плот,

А пажаданкі — шротам — дот…

Здзіўляецца Кот Абармот:

— У вас, я думаў, моўны зброд…

 

У нас выслоўі гаваркія

У прымаўках заместа кія.

І абзываначкі такія:

Дрыжаць дуронікі ліхія.

О, вёскі ў нас не ўсе глухія.

 

Гулёк, і ты ў народ ідзі,

Ідзі з Паэтам, з яго Словам.

З разумным досціпам — разлогам

Ідзі і слухай, і глядзі,

Бубнілкай сэрцы маладзі!

 

Хай за праспектамі і сцежкі

Гагочуць з прыказкі-пацешкі.

Хай і чыноўніцкія куры

Дзяўбуць намёкі-каламбуры.

Не стане ахламонам той,

Хто вып’е водзыўкі настой.

 

Гарэзных, словалюбна-мудрых

Рыгор не азаве: “Лахудры…”.

Народны пэўніць: “Мова — Страж.

Не вымрам, мымры. Горад — наш!”

 

 

Паэт-Будзіцель

 

З нагоды ўсталявання бронзавай шыльды на доме, дзе жыў Рыгор Барадулін, у падзяку  яе стваральнікам: Р. Сітніцу, І Засімовічу, Г. Лабадзенку

 

Ля кладкі Памяці

быў поціск рук.

Застаўся ў замяці

улады грук…

Тут незаснежныя

сляды гудуць:

«Паэты грэшныя…

Іх не прыгнуць?

Ах, не ў дагодзе быў,

чупрыў Рыгор…»

Ён зноў у сподзеве.

Час — метэор, —

і прысаромяцца

мазгі з лузгі…

Айчына — творыцца!

У берагі

Так зачарована

Рыгор глядзіць, —

каб і ўмурованых

усіх будзіць.

…Зімы задуміну

не астудзіць.

Тут Барадуліну

высока жыць!

 

P.S.

Паэт-Будзіцель! Наш Рыгор!

І той зачэп знік, той багор, —

каб не ўздымаўся Ты  да гор…

Глеб кажа: “Гонару хапіла.

Народ з Народным гэта — сіла!”

Снежань 2017 г.

Сяргей Панізьнік.

 

Спадчына Францішка Багушэвіча захоўваецца і вывучаецца

19 лютага ў Нацыянальнай біб-ліятэцы адбылася прэзентацыя элект-роннага праекта «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай», прысвеча-нага 180-тай гадавіне з дня народзінаў Францішка Багушэвіча.

Словы Ф. Багушэвіча напя-рэдадні Дня роднай мовы гучаць аса-бліва актуальна. Да яго спадчыны звярталіся Янка Купала, Максім Баг-дановіч, Цётка, паэты, пісьменнікі і выдаўцы  пачатку ХХ стагоддзя, яго спадчыну вывучалі беларусы эмігра-цыі. Не была яна забытай і за савецкім часам. Зараз словы паэта і прарока знаёмыя многім са школьных гадоў. Яму прысвячаюцца выдавецкія пра-екты і кніжныя выстаўкі. Новы элек-тронны рэсурс дапаўняе і абагульняе ўсё, што было зроблена раней.

У ім сабраны вялікі пласт ма-тэрыялаў, фотаздымкі, рэпрадукцыі твораў беларускіх мастакоў, прысве-чаныя Багушэвічу. Тут сабраны ад-лічбаваныя копіі прыжыццёвых вы-данняў паэта, ёсць бібліяграфічны паказальнік, які ўключае выданні Ф. Багушэвіча ад 1909 года да нашых дзён. У другім раздзеле сабраныя публікацыі, якія прысвечаны жыццю і творчасці Францішка Багушэвіча. Сярод іх прадстаўлены кнігі вядо-мага літаратуразнаўцы Уладзіміра Ілліча Содаля, які шчыра, грунтоўна і дасканала даследваў жыццёвы лёс і творчую спадчыну Багушэвіча. Эле-ктроннае выданне Нацыянальная біб-ліятэка пачынала ствараць яшчэ пры жыцці Уладзімір Ілліча, у 2009 годзе.

На прэзентацыі новага пра-екта прысутнічалі родныя даследчы-ка — Клара Барысаўна Содаль, яго дзеці Аксана Уладзіміраўна і Марат Уладзіміравіч, і мастак Мікола Ку-пава.

— Я вельмі задаволена, што за чатыры гады, якія прайшлі пасля ады-ходу Уладзіміра Ілліча, — распавяла Клара Барысаўна — мы паставілі яму помнік і выдалі кнігу ўспамінаў пра яго, якая таксама з’яўляецца яму пом-нікам і падарункам ад нас. Я вельмі ўдзячна Міхасю Скоблу, які разам з маёй дачушкай Аксанай прыклаў шмат намаганняў, каб апрацаваць і ўкласці ўсе тэксты. На прэзентацыю кнігі ў Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры прыйшлі яго сябры і паплечнікі і вельмі шмат мо-ладзі.

Сям’я Содаляў перадала асоб-нікі новай кнігі » Буйніцы і драбніцы» і ранейшыя выданні пісьменніка ў залу беларускай літаратуры.

— Улетку ў нашым філіяле ў Кушлянах адбудзецца фэст, пры-свечаны Ф. Багушэвічу, і мы будзем рады сустрэць усіх, хто захоча наве-даць гэтае мерапрыемства, — паведаміў дырэктар Дзяржаўнага музея гісто-рыі беларускай літаратуры.

Удзельнікі тэатра «Жывое сло-ва» Алесь Мойскі і Алеся Сівохіна выразна па-мастацку прадэкламавалі творы Францішка Багушэвіча.

У Менску будзе адчынена ста-нцыя метро імя Ф. Багушэвіча.

Эла Дзвінская,

фота  аўтара.

 

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

Заява Сакратарыята ТБМ

з нагоды Міжнароднага дня роднай мовы

 

Дарагія сябры!

21 лютага міжнародная супольнасць штогод адзначае Дзень роднай мовы. Мы звяртаемся да ўсіх грамадзян Беларусі, а таксама прыхільнікаў Беларушчыны за мяжой з просьбай  выказаць у гэты дзень сваю падтрымку жывому беларускаму слову.

Давайце ў гэты дзень публічна праявім сваё шанаванне да старажытнай, тысячага-довай беларускай мовы, дзяржаўнай мовы Вялікага Княства Літоўскага, мовы трох Ста-тутаў ВКЛ, трох Устаўных грамат БНР, сучаснай літаратурнай мовы Максіма Багдановіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Уладзіміра Караткевіча, Ніла Гілевіча і Васіля Быкава.

Мы вітаем усіх, хто адзначае гэтае свята ў сваіх установах, і прапануем прыняць удзел у сёлетняй  Агульнанацыянальнай дыктоўцы. Заклікаем вас  хораша, з усмешкай на вуснах прамаўляць па-беларуску ў сям’і, на працы,  у дзяржаўным транспарце, у крамах і навучальных установах. Запаўняйце па-беларуску розныя бланкі, квіткі, афіцыйныя паперы, анкеты і апытальныя лісты. Дашліце знаёмым і сваякам напісаныя па-беларуску ліст, паштоўку, тэлеграму, СМС ці паведамленне па  электроннай  пошце.

Любіце родную мову —  яна  дасканалая і прыгожая!

Прынята на паседжанні Сакратарыята ТБМ 19  лютага  2020 года.

Дыктоўка ў Фрунзенскай арганізацыі ТБМ г. Менска

19 лютага, напярэдадні Міжнарод-нага дня роднай мовы, беларуская дыктоўка прайшла ў бібліятэцы №14 г. Менска. Дык-тоўку арганізавала Фрунзенская арганіза-цыя ТБМ г. Менска супольна з бібліятэкай №14 імя Францішка Багушэвіча. У сувязі з тым, што сёлета 21 сакавіка спаўняецца 180 гадоў з дня нараджэння Францішка Багу-шэвіча, тэкстам дыктоўкі была яго прад-мова да кніжкі «Дудка беларуская». Загад-чыца бібліятэкі Наталля Стрыгельская шчы-ра прывітала ўсіх ўдзельнікаў і пажадала ім поспехаў у напісанні дыктоўкі. У дыктоўцы ўзялі ўдзел навучэнцы першага курса лінг-вагуманітарнага каледжа, сябры ТБМ і су-працоўнікі бібліятэкі. Тэкст дыктаваў дасведчаны выкладчык Алесь Віктаравіч Чэчат. Пісалася дыктоўка на адмысловых аркушах. Пасля яе заканчэння адбылася ка-лектыўная праверка прац, і ахвочыя атры-малі адзнаку за свае веды.

Павел Чайкоўскі, г. Менск.

 

У Полацку напісалі дыктоўку да Дня роднай мовы

Напярэдадні міжнароднага Дня роднай мовы ў Полацку напісалі дыктоўку. Акрамя ўласна дыктоўкі адбыўся і музычны выступ лідара по-лацкага рок-гурта «Версія» Паўла Сляпцова. Кажа кіраўніца інфарма-цыйна-культурнага цэнтра «Ініцы-Арт» і арганізатарка моўных курсаў «Жывая мова» Вольга Дамаскіна:

— Раней ніколі не праводзіла дыктоўкі. Гэта наша ініцыятыва, іні-цыятыва інфармацыйна-культурнага цэнтра «ІніцыАрт». Мы працягваем сустрэчы «Жывая мова». І ў межах гэтых сустрэч і ў працяг іх — гэтая дыктоўка да Міжнароднага дня роднай мовы.

У якасці тэкста для дыктоўкі полацкі пісьменнік Алесь Аркуш выкарыстаў уры-вак са свайго рамана «Захоп Беларусі мар-сіянамі». А Павел Сляпцоў выканаў песні на вершы наваполацкага паэта Юрася Касцюка.

Васіль Кроква,

Беларускае Радыё Рацыя.

 

Дыктоўка ў Гарадзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце

Напярэдадні Дня ро-днай мовы ў Гарадзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце прайшлі дні бе-ларускай мовы. Адбыліся студэнцкія чытанні, сустрэ-чы з паэтамі і празаікамі лі-таратурнага клуба «Катар-сіс», наведалі студэнты му-зей беларускай этнаграфіі ГрДМУ. А закончылася свя-точная імпрэза 21 лютага на-пісаннем дыктоўкі па ра-мане гарадзенскага празаіка Аляксея Кар-пюка «Вершалінскі рай», у якой прынялі ўдзел студэнты і выкладчыкі ўніверсітэта.

Віктар Варанец.

 

У Глыбокім дыктоўку пісалі ў раённай бібліятэцы

XIII Агульнацыянальную дыктоўку напісалі глыбачане ў Цэнтральнай раённай бібліятэцы. Сёлета Глыбоцкаму раёну спо-ўнілася  80 год, таму вырашана было ў Дзень роднай мовы абраць адпаведную тэму дык-тоўкі. Тэкстам  дыктоўкі стала адна з леген-даў пра назву горада Глыбокага і яго засна-вальнікаў Зіновіча і Корсака. Дыктоўку чы-тала былая настаўніца беларускай мовы, а цяпер ужо пенсіянерка, Ала Буцько. Яна мае вялікі стаж працы ў Глыбоцкай раённай гімназіі. Як кажа Ала Буцько, дыктоўку пішуць людзі рознага ўзросту як вучні, ліцэ-істы, так і глыбачане больш сталага ўзросту.  Двойкі за дыктоўку ніхто ніколі не атрым-ліваў, а вось 9 і 10 былі.

— Яшчэ не дрэнна, калі прыйсці хаця б раз у год і напісаць дыктоўку. Сабрацца разам. Праверыць свае веды. Я два гады на-зад таксама дыктавала. І людзі старэйшага ўзросту былі. Яны не ведаюць нават тых правіл. Правілы ж змяніліся. Ну і даволі паспяхова яны справіліся.

Дыктоўка была ананімнай. Але кож-ны, хто яе пісаў, можа даведацца пра вынікі на сайце Глыбоцкай раённай бібліятэкі паводле парадкавага нумару. Сёлета з 17 чалавек 9 балаў атрымаў толькі адзін. Сярод тых, хто пісаў дыктоўку, быў і журналіст Змі-цер Лупач:

— Мы рашылі далучыцца да мерапры-емства, якое праводзіла нашая бібліятэка. Ну і схадзіць на агульную дыктоўку. На гэты раз яны ўзялі тэкст, які менавіта тычыўся легенды пра наш горад. Я з гэтай легендай не зусім згодны, ну але раз нейкі чалавек яе прыдумаў, то напісалі дыктоўку па гэтай легендзе. Гэта добра, што  менавіта па мяс-цовай тэме, таму што людзей заўсёды ціка-віць менавіта тое, што тычыцца лакальнай гісторыі або геаграфіі.

У Дзень роднай мовы ў Глыбоцкай бібліятэцы таксама адбылася сустрэча з пісьменнікам Францам Сіўко, і была аргані-завана выстава кніг, прысвечаная роднай беларускай зямлі.

Таццяна Смоткіна,

Беларускае Радыё Рацыя.

 

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

ДЗЕНЬ РОДНАЙ МОВЫ У ВЕРХНЯДЗВІНСКУ

Дзень роднай мовы, які ў такім грунтоўным фармаце адзначаўся ў Верхнядзвінску ў трэці раз, быў вель-мі насычаным і змястоўным. Нават, калі лічыць толькі па працягласці свя-та: яно доўжылася з 10.00 гадзін ра-ніцы і скончылася амаль у 17.00 гадзін вечара.

Раённая арганізацыя «Тава-рыства беларускай мовы імя Ф. Ска-рыны» разам са сваімі актывістамі і памочнікам — Цэнтрам дзяцей і мола-дзі — загадзя распрацавалі праграму аж на цэлы дзень, які распачаўся твор-чай імпрэзай з удзелам пісьменніцы Ірыны Жарнасек і мясцовых аўтараў — Антона Бубалы, Вячаслава Якімава, Алены Карасёвай і мастака творчай суполкі «Пагоня» Валерыя Шчаснага, які да гэтага дня прымеркаваў выста-ву сваіх карцін, што  адлюстроўва-юць  гістарычныя падзеі, якія  адбыва-ліся на нашай зямлі і задаюць  пытанні да роздуму.  Бо тое, што робіць  мас-так, прымушае  шукаць адказы на зусім няпростыя пытанні. Адна з тэм, якая  заняла не адно палатно — Расіцкая трагедыя далёкага 1943 года, калі  ра-зам з жыхарамі Расіцы ў полымя вай-ны пайшлі святары — Юры Кашыра і Антоні Ляшчэвіч. Адноўлены Расіцкі храм, што стаў месцам паломніцтва, як помнік нашай памяці, мужнасці і самаахвярнасці.

Магчыма таму, што абодва святары беатыфікаваны, на мой по-гляд, паспрыяла і тое, што гэта  тра-гедыя знайшла сваё ўвасабленне і ў літаратурным творы Ірыны Жарна-сек «Будзь воля Твая». Дзелячыся ўспамінамі пра тое, што падштур-хнула аўтарку да  напісання рамана, яна сказала:

— Падштурхнула сустрэча з адной жанчынай, у якой я брала ін-тэрв’ю, і тая распавяла, што цудам ёй удалося застацца жывой.

— Але, — як кажа пісьменніца, — цяжкасць напаткала ў тым, як вы-класці багаты матэрыял успамінаў, якія я сабрала падчас сустрэч са свед-камі Расіцкай трагедыі. Не адзін раз бралася за кнігу, але адчувала: не тое, і зноў шукала форму, якая б змагла адлюстраваць тое, што адбылося ў той час. Сёння, мне падаецца, я б змяніла нешта ў кнізе, але, што напісана, тое напісана. Дарэчы, гэта мая адзіная кніга пра вайну. Пра яе мне было цяжка пісаць, бо ніхто так праўдзіва не зрабіў гэта, як Быкаў, а я ж — дзіця пасляваеннага часу.

Чаму пісьменніцу так пры-цягвае Расіца?

— Расіца сталася ўжо часткай майго жыцця. І не толькі таму, што напісала я пра трагедыю Расіцы кнігу. Не, немагчыма вытлумачыць, чым яна так прыцягвае да сябе. Не хочацца казаць пафасных словаў….  Расіца — гэта праўда пра нас і нашу зямлю. Пра яе трагічнае мінулае і пра такую супя-рэчлівую нашу сучаснасць.

І ў  чарговы раз Ірына Фран-цаўна едзе ў Расіцу на жалобныя ме-рапрыемствы, якія прайшлі ў мінулыя выхадныя.

 

У СШ № 2, куды мы завіталі ў гэты дзень на чарговую  сустрэчу з настаўнікамі і вучнямі школы, гаспа-дыня якога — настаўніца Ларыса Дзе-вяковіч, запрасіла пісьменніцу, кніга І. Жарнасек — у школьным краязнаў-чым музеі.

Кніга запатрабавана чытачамі, пра што сведчаць допісы ў сеціве, але для пісьменніка — гэта вялікія фінан-савыя выдаткі. На мой розум, то мяс-цовым уладам, магчыма, трэба было б парупіцца пра тое, каб перавыдаць кнігу, якая  сёння захоўваецца нават у Ватыкане. Калі пісьменніца даве-далася пра такі факт, то была вельмі здзіўлена такой нечаканасцю.

У Ірыны Жарнасек каля дзя-сятка кніг, сярод якіх і «Ліст да сына», твор напісаны тады, калі сын яшчэ  пад стол пехам хадзіў, кажа яна. Героямі аповесці з’яўляюцца наша маладыя людзі, якіх хвалююць праблемы суча-снага жыцця, дзе б яны ні жылі, — у горадзе ці ў вёсцы: сяброўства i кахан-не, вернасць чалавечаму i грамадзян-скаму абавязку, адказнасць за лёс роднай зямлі. І, як лічыць пісьмен-ніца, актуальнасць гэтых праблем у сённяшнім грамадстве толькі ўзра-стае, пра што яна і гаварыла на суст-рэчы з вучнямі ў СШ № 2.

Ірына Францаўна займаецца і перакладчыцкай працай, піша апавя-данні для дзяцей і некалькі сваіх кніг яна прывезла для ўручэння перамож-цам раённага конкурсу чытальнікаў і асабіста іх уручыла.

Вячаслаў Якімаў, экс-старшы-ня раённага суда, узяўся за пяро, калі з’явілася больш вольнага часу і дзве першя кнігі — гэта,  як падзяка родна-му куточку, дзе нарадзіўся. У першай — успаміны жыхароў Езярышча, яго роднай вёскі, аб падзеях ваеннага часу, у другой — багатая гісторыя мястэчка Езярышча. Заўважна, што абедзве кнігі — на беларускай мове, на якой  цудоўна размаўляе і сам аўтар, што для мяне стала некалькі нечаканым. Але варта прачытаць уступ да адной з кніг, і  атрымаеш грунтоўны адказ.

Выступаючы на сустрэчы пе-рад прысутнымі, Вячаслаў Васілье-віч правёў такі «гістарычны ўрок» для настаўнікаў і вучняў, што ўклада-льнікі падручнікаў па гісторыі Бела-русі проста не знайшлі б аргументаў  супраць.

— Наша дзяржава, — казаў Вя-часлаў Якімаў, — яшчэ ў 16 ст. мела такі Статут, па якім пісаліся Статуты ўсёй Еўропы на працягу 200 год! А мова — гэта той складнік, без якога не можа быць дзяржавы. І наша мова -адна са старэйшых моваў сусвету.

Алена Карасёва, самая мала-дая ўдзельніца імпрэзы, прысвечанай Дню роднай мовы, выдала пакуль яш-чэ толькі адну кнігу, якая атрымала цёплы водгук старэйшых калег. Але ў яе — шмат гумарыстычных матэры-ялаў, якія не раз друкаваліся на ста-ронках «Вожыка».

Антон Бубала, мясцовы края-знавец, настаўнік, аўтар дзвюх кніг, шматлікіх публікацый у раённай, аб-ласной і рэспубліканскай прэсе, узга-даў на вечарыне імёны тых нашых  землякоў — паэтаў і пісьменнікаў, якія нарадзіліся на Верхнядзвіншчыне.

 

Акрамя дзвюх сустрэч — у Цэ-нтры дзяцей і моладзі і СШ № 2,  Ірыну Францаўну Жарнасек чакалі і чытачы раённай бібліятэкі імя Т. Хад-кевіча. Шчыра, нязмушана ішла цёплая гаворка пра творчасць пісь-менніцы, яе карані і продкаў, дзіцячыя гады, журналісцкую працу, цікавыя гісторыі з рэдакцыйнага жыцця.

Музыка, вершы і проза, кар-ціны — гэта тыя галіны чалавечай тво-рчасці, якія не паддаюцца лагічнаму асэнсаванню, бо, напрыклад, каб вы-рабіць дэталь, распрацоўваюць чар-цяжы, дзе дакладна ўсё вымерана-вызначана. Творчасць  жа не паддаецца ніякім лагічным схемам і чарцяжам. Як нараджаюцца радкі вершаў ці  сюжэты раманаў і карцін? Гэта ўсё — з вобласці непазнаных і не вывучаных таямніц,  і тым цікавей нам будуць іх носьбіты — паэты і пісьменнікі, музыкі і мастакі!

Валянціна Болбат,

ТБМ, Верхнядзвінск.

 

Курсы “Мова Нанова” ў Лідзе далучыліся да 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі

19-га лютага да Міжнарод-нага дня роднай мовы, курсы бела-рускай мовы «Мова Нанова» ў Лідзе на сваіх занятках у банкетнай зале кавярні “Тутака” далучыліся да 13-й Агульнанацыянальнай дыктоўкі.

Для напісання Агульнана-цыянальнай дыктоўкі Таварыст-вам беларускай мовы імя Ф. Ска-рыны былі прапанаваныя на вы-бар чатыры тэксты. Выбар курсаў «Мова Нанова» ў Лідзе выпаў на тэкст Васіля Быкава «На Чорных лядах».

А распачалі дыктоўку вер-шам Уладзіміра Караткевіча «Дзе мой край», які цудоўна прачытала выкладчыца курсаў Марыя Ган-чар.

Пасля напісання дыктоўкі адбылася прэзентацыя цудоўнай песні Людмілы Краснадубскай «Беларусь» у выкананні самой аўтаркі.

Дыктоўку напісалі ўсе на выдатна!

Алег Лазоўскі.

 

У Гомелі да Дня роднай мовы прайшло сямейнае свята

22 лютага ў Гомелі слухачы кур-саў «Мова Нанова» зладзілі сямейнае свята, прымерка-ванае да Дня роднай мовы. На свяце былі рыцары-рэканстру-ктары, батлейка, спектакль, майстар-класы, конкурсы і спевы.

Адзін з кіраўнікоў курсаў «Мова Нанова» Мікола Бянько зазначыў, што адметнасць сёлет-няга святкавання Дня роднай мо-вы ў тым, што:

— мерапрыемства было скі-равана на дзіцячую аўдыторыю;

— цалкам было зладжана за сродкі і з ініцыятывы слухачоў курсаў

— слухачы курсаў самі па-ставілі і паказалі пастаноўку

Кампанія «Будзьма!» зла-дзіла для дзетак рыцарскую рэкан-струкцыю, правяла шэраг конку-рсаў з падарункамі. Рэканструктар Юры Усціновіч прадэманстраваў дзецям валоданне «лепшай сяб-роўкай» рыцара — шабляй. Свята скончылася сумесным выканан-нем песні «Простыя рэчы».

— Мова — не толькі інстру-мент камунікацый, хоць гэта яе галоўная функцыя. Гэта каштоў-насць, якая нас аб’ядноўвае. У паўмільённым горадзе Гомелі ня-ма беларускамоўнай адукацыі. Сённяшняя цікаўнасць да мера-прыемства з боку бацькоў і дзяцей паказвае, што ёсць попыт на мову, адукацыю на роднай мове, — за-значыў Мікола Бянько.

Радыё Свабода.

 

Старшыні асацыяцыі беларусістаў Санкт-Пецярбурга Мікалаю Нікалаеву — 65 год

21 лютага споўнілася 65 гадоў Міка-лаю Віктаравічу Нікалаеву — аўтару кнігі «Беларускі Пецярбург», ураджэнцу Нава-градчыны, доктару філалагічных навук, старшыні асацыяцыі беларусістаў Санкт-Пецярбурга. Мікалай Нікалаеў даўно жыве ў паўночнай сталіцы Расеі, але ўвесь час дбае пра Беларушчыну і не забывае пра родную мову і традыцыі.

— Большасць кантактаў у Пецярбургу па-руску, але мы трымаемся вельмі моцна за гэта. Бо гэта важна. І пастарэўшы, і жы-вучы ў іншым моўным асяроддзі, у іншай краіне, мы гэта разумеем больш востра. Беларусы гэта не адчуваюць, паколькі яны натоўпам таўкуцца на сваёй тэрыторыі, а мы гэта тут адчуваем, і цэнім. І часам пла-чам, калі бачам, што гэта не цэняць. Бо стр-аціш — не вернеш. А каб не страціць — трэба шанаваць.

У дзіцячыя і юнацкія гады Мікалай Нікалаеў жыў на Наваградчыне. Унёс зна-чны ўклад у вывучэнне гісторыі Беларусі, вывучэнне і захаванне гістарычна-культур-най спадчыны Наваградчыны. Мікалай Віктаравіч Мікалаеў занесены ў Кнігу Славы Наваградскага раёна. Ён з’яўляецца аўтарам шматлікіх навуковых прац па гісторыі Беларусі, Расеі, Польшчы і Украіны.

Беларускае Радыё Рацыя.

 

Актуальная кніга

У Сталічнай краме «Ака-дэмкніга» днямі  набыў навуковае выданне «Зміцер Жылуновіч:  Чырвоны  адраджэнец».  Аўтар Аляксей Елісееў. У кнізе на пад-ставе рознабаковых крыніц асвят-ляецца грамадска-палітычная дзейнасць Зміцера Жылуновіча (Цішкі Гартнага   1887-1937 гг. ). Дарэвалюцыйны сацыял-дэма-крат, нашанівец, адзін з лідараў БСГ у 1917-1918 гг., актыўны  дзеяч Белнацкама і беларускіх секцый РКП(б), першы старшыня ўрада Савецкай Беларусі, акты-ўны ўдзельнік беларусізацыі, адзін са стваральнікаў  легендар-нага Інбелкульта, заснавальнік часопіса «Полымя», арганізатар архіўнай і выдавецкай справы  БССР, асветнік, палітычны публі-цыст, арыгінальны гісторык бела-рускага нацыянальнага руху, Зміцер Жылуновіч уяўляе сабой выдатную, але і супярэчлівую асобу ў гісторыі Беларусі.

У кнізе выкарыстаны фотадаку-менты з фондаў Беларускага Дзяржаўнага  архіва — музея літаратуры і мастацтва, Бела-рускага Дзяржаўнага архіва кінафотада-кументаў, а таксама Дзяржаўнага музея гіс-торыі беларускай літаратуры.

Кніга рэкамендавана да выдання Вучоным саветам менскага філіяла РЭУ імя Г.В. Пляханава. Навуковым рэдактарам твора з’яўляецца доктар гістарычных навук, прафесар Эмануіл Іофе.

Рэцэнзентамі кнігі з’яўляюцца: док-тар гістарычных навук, прафесар Аляк-сандр Гужалоўскі, а таксама кандыдат гіста-рычных навук, дацэнт Валянцін Мазец.

Наклад навуковага выдання 200 асобнікаў. Кніга разлічана на выкладчыкаў, студэнтаў, магістрантаў, аспірантаў, на-стаўнікаў, а таксама на аматараў айчыннай гісторыі.

Кошт кнігі 25 рублёў. Трэба адзна-чыць, што высокую ацэнку кнізе даў класік беларускай літаратуры (які шмат зрабіў для вывучэння асоба сп. Жылуновіча)  Эрнэст Ялугін, аўтар рамана  пра Цішку Гартнага «Без эпітафіі».

Спадзяюся, што літаратар Аляксей Елісееў наладзіць прэзентацыю кнігі ў якой небудзь навучальнай установе альбо біблі-ятэцы.

Аляксей Шалахоўскі,

гісторык  культуры.

Цікавая сустрэча з беларускім пісьменнікам

Беларускага пісьменніка і краязнаў-ца Леаніда Лаўрэша, даследчыка гісторыі нашай радзімы запрасіла да нас, студэнтаў-гісторыкаў першага курса Гарадзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, на сваю лекцыю па крыніцазнаўстве прафе-сар, доктар гістарычных навук С.В. Мароза-ва. Крыніцазнаўства — новая для нас дысцы-пліна. Гэта была адна з першых лекцый, на якіх Святлана Валянцінаўна знаёміла нас са значэннем гістарычных крыніц для дасле-давання мінуўшчыны і шляхамі іх пошуку: у бібліятэках, архівах, інтэрнэце. Леанід Лаў-рэш быў прадстаўлены нам, студэнтам, як  краязнавец, які свае навуковыя і навукова-папулярныя працы будуе выключна на гіс-тарычны крыніцах, чым яны і ўяўляюць вя-лікую цікавасць для гістарычнай навукі. А таксама як стваральнік і адміністратар гіста-рычнага сайта pawet.net, дзе ім назапашаны вялізныя рэсурсы крыніц і літаратуры аб гарадзенскай і беларускай даўніне.

Да нашай сустрэчы была падрых-тавана выстава кніг, аўтарам якіх з’яўляецца Леанід Лаўрэш. Больш за гадзіну ён цікава расказваў нам пра свае кнігі і адказваў на пытанні, якіх студэнты накідалі яму шмат.

Сустрэча з пісьменнікам пакінула прыемныя ўражанні. Вельмі  ўразіла тое, што ён, інжынер па адукацыі, займаецца не толькі любімай працай у сферы энергетыкі, але і з’яўляецца сябрам Саюза беларускіх пісьменнікаў. Дзякуючы яму, я даведалася пра яго сайт, які змяшчае інфармацыю па гісторыі і культуры Беларусі. Гэтым сайтам я абавязкова буду карыстацца. Мне захаце-лася прачытаць кнігі Леаніда Лаўрэша, а найперш — кнігу «Маламажэйкаўская цар-ква», у якой, дарэчы, пісьменнік-даследчык аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма.

Я ўсвядоміла, што даследчая праца, якой ён займаецца, — гэта цяжкая праца, якая патрабуе шмат часу, а кнігі і наогул пішуцца гадамі. Я хацела б яшчэ калісьці сустрэцца з гэтым чалавекам, бо ён ведае шмат ціка-вага і новага для мяне. Гэтая сустрэча і мяне натхніла паспрабаваць напісаць штосьці незвычайнае.

Вольга Канановіч,

студэнтка І курса факультэта гісторыі, камунікацыі і турызму Гарадзенскага дзяржаўнага

ўніверсітэта

імя Янкі Купалы.

 

Ахвяраванні на ТБМ

  1. Рымша Алесь — 20 р.
  2. Кунцэвіч Уладзімір — 30 р.
  3. Гацкі Уладзімір — 31 р.
  4. Кулік Анатоль — 10 р.
  5. Паўловіч Віктар — 10 р.
  6. Шэвяка Аляксандр — 10 р.
  7. Мудроў Алег — 10 р.
  8. Гняткоў Валеры — 10 р.
  9. Пісарэнка Алесь — 15 р.
  10. Фарнэль Кастусь — 5 р.
  11. Мельнікаў Юрась — 10 р.
  12. Мельнікаў Алесь — 10 р.
  13. Жукаў Вітаўт — 5 р.
  14. Рындзевіч Вячаслаў — 10 р.

Усе Наваполацк.

З іх сяброўскія складкі за 2020 г. — 60 р.

 

  1. Фед. Веп. Свядом. — 5 р., г. Менск
  2. Фурс Антон — 50 р., г. Паставы
  3. Шкірманкоў Фелікс — 40 р., г. Слаўгарад
  4. Вяргейчык — 30 р., г. Барысаў
  5. Ляўшун Д. — 33 р., г. Менск
  6. Крачкоўская В.А. — 15 р., г. Магілёў
  7. Крыўко — 10 р., г. Наваполацк
  8. Вайдзялевіч — 15 р., г. Менск
  9. Рабека Мікалай — 40 р., г. Менск
  10. Птушка С. — 5 р., в. Хільчыцы
  11. Патрыётка Беларусі —

1000 дол. ЗША, г. Менск

  1. Вяргей В. — 10 р., г. Менск
  2. Багданкевіч — 10 р., г. Менск
  3. Чыгір Яўген — 20 р., г. Менск
  4. Мотуз Сяргей — 20 р., г. Менск
  5. Рылько Леанід — 20 р., г. Баранавічы
  6. Кукавенка — 25 р., г. Менск
  7. Бубен Кастусь — 15 р., г. Менск
  8. Лічык — 1 р.
  9. Грыдзюшка Сяргей — 20 р., г. Менск
  10. Бойса Іосіф — 30 р., г. Ліда
  11. Саротнік А. — 20 р., г. Менск
  12. Забалотны Віталь — 15 р., г. Менск
  13. Джэгайла Уладзімір — 30 р., г. Менск
  14. Стадуб Іван — 10 р., г. Менск
  15. Дзегцярова К. — 10 р., г. Менск
  16. Шкут Яўген — 1 р., г. Менск
  17. Кунцэвіч Уладзімір — 15 р., г. Менск
  18. Рабчонак Аляксандр — 20 р., г. Менск

 

Дзейнасць ГА “ТБМ імя Францішка Скарыны” па наданні роднай мове рэа-льнага статусу дзяржаўнай вымагае вялікіх выдаткаў. Падтрымаць ТБМ – справа гонару кожнага грамадзяніна краіны.

Просім Вашыя ахвяраванні дасылаць на адрас: вул. Румянцава, 13, г. Мінск, 220034, альбо пералічыць на разліковы рахунак ТБМ № BY84BLBB30150100129705001001 у Ад-дзяленні № 539 ААТ “Белінвестбанка” IBAN — BLBBBY2X (УНП 100129705) праз любое аддзяленне ашчадбанка Беларусбанк.

 

Віктар Шніп

БЕЛАРУСКІ  ПАНТЭОН

 Балады крыві і любові

(Працяг. Пачатак у папяр. нумарах.)

 

БАЛАДА МІХАЛА ЗАБЭЙДЫ-СУМІЦКАГА

(14.06.1900 — 21.12.1981)

Спяваючы ў Празе, спяваў для Айчыны

І ў сэрцы Айчыну, як песню, бярог.

Самотна шумелі бярозы, рабіны

Над пылам і брукам радзімых дарог,

Якімі табе не прыехаць дахаты

І ў вочы вяскоўцаў,

бы ў вечнасць, зірнуць

І ўбачыць народ працавіты й багаты,

Які беларускім у свеце завуць

За мову, за годнасць, за мужнасць і веліч,

Якія спрадвеку, якія навек.

І страшна,

што ў цэрквы сцяжыны ўтравелі,

Але жыве Бог у душы, бы ў царкве.

І ты зноў спяваеш, і чуе Еўропа,

І хоча, каб ты беларусам сябе

Больш не называў і пражыў у журбе

На дне залатога ад гільзаў акопа,

З якога не кожны бароніць Айчыну,

Каб сонца было па-над ёй і каб ты

Усё да астатку Айчыне пакінуў

І быў для Айчыны, як кропля вады

Жывой… І ты не адрокся ад долі

Сябе называць беларусам, каб мы

Адвечнае наша імкненне да волі

Не пазагублялі на сцежках зімы,

Калі ты пайшоў…

3.08.2008 г.

 

БАЛАДА ПЁТРЫ СЕРГІЕВІЧА

(10.07.1900 — 1.11.1984)

Мастак — нявольнік вечнай прыгажосці,

Якому аж да смерці без спачыну

Не маляваць партрэты для кагосьці,

А ратаваць славутую Айчыну

Ад той самоты, што людзям не сніцца,

А не дае табе спакойна жыць,

І век табе на родны край маліцца,

Які даўно распяты на крыжы

Дарог Еўропы, па якіх агнёва

Хадзілі заваёўнікі не раз,

Ды Беларусь жыве, жыве і мова,

Яна, як наша кроў, заўсёды ў нас.

І да цябе, да віленскай майстэрні,

Прыходзяць, як да Храма, мастакі

І прыгажосці беларускай зерне

Ты ў сэрцы рассяваеш на вякі,

І прыгажосць у людзях прарастае,

Якія любяць не сябе, Айчыну.

Айчына непрыгожай не бывае.

Яе любіць да смерці без спачыну.

І ты малюеш, што душа жадае,

За што табе не плацяць ні граша.

Малюеш, і душа твая спявае,

І плача беларуская душа.

4.10.2008 г.

 

БАЛАДА УЛАДЗІМІРА ДУБОЎКІ

(15.07.1900 — 20.03.1976)

 

Дваццаць сем гадоў, як груганоў,

Чорна прашумелі праз душу.

Словы на паперы, нібы кроў,

Бы трава вясной пасля дажджу

На магілах, дзе сябры ляжаць,

На пажарышчах, дзе родны свет,

У які штодня ляціць душа

І вяртаецца ў чужы санет,

Нібы ў клетку, у якой жыццё

Існуе настолькі, колькі ты

Любіш гэтай клеткі свет святы

Запаўняць душой, як сад лісцём

Восенню сцяжыны запаўняць

Любіць вецер, што заўжды з табой

Пасмяяцца і пасумаваць

Можа ў волі горкай і чужой,

Вырвацца з якой няма ўжо сіл,

Бо ў аблоках сонца, як касцёр

У снягах, дзе чорны небасхіл,

Нібы воран крылле распасцёр

І крыляе за табой услед

Праз гады, праз вершы, праз любоў,

Праз пажарышчы, дзе родны свет,

Дзе шыпшына ў снезе, нібы кроў…

1-2.02.2005 г.

 

БАЛАДА МІХАСЯ ЗАРЭЦКАГА

(20.11.1901 — 29.10.1937)

…А ты быў рамантык, вясёлы, прыгожы

І верыў, што здзейсняцца мары твае

У гэтай краіне, якая ўсё ж зможа

Асіліць цямрэчу, што жыць не дае.

Цябе ж расстралялі, а творы спалілі,

І чорны кастрычнік зрабіўся чарней.

Тваей аніколі не знойдзем магілы,

Айчына магілаю стала тваей.

І людзі баяцца заплакаць, бо слёзы

Прыцягваюць чорны расстрэльны свінец,

Таму адзінокія плачуць бярозы

У шэрані ранняй, нібы ў сівізне.

І попел змяцецца ад спаленых твораў,

І змыецца кроў, і пральецца зноў кроў,

І гэта яшчэ сотні раз тут паўтораць

Злыднюгі, якім не патрэбна любоў

Да роднай зямлі і да роднае мовы.

З нябёс на зямлю ты спакойна глядзіш,

Бо знаеш, што прыйдзе час лепшы і новы,

З травы прарасце беларускі наш крыж,

Той крыж, за які тут стралялі, душылі

Усіх, хто не траціў пачуццяў людскіх,

І мы іх не знойдзем ніколі магілаў,

Айчына магілаю стала для іх.

10.06.2010 г. 

БАЛАДА ЯЗЭПА ПУШЧЫ

(7.05.1902 — 14. 09.1964)

Прыходзіў Пушча да мяне, не плакаў,

А штосьці мне таемнае шаптаў

Пра чорнага вялікага сабаку,

Якому ён лісты ўначы пісаў.

І ноч была на вуліцы і ў свеце

Стаяла восень, як на ўзмежку слуп,

Дзе часцяком вашывы цёрся вецер,

Здалёку новы нюхаючы клуб.

Я з Пушчам піў халодную гарбату

І вусны апякаў, нібы агнём,

І вершамі, як матылямі, хату

Мы напаўнялі, каб спаліць іх днём

І разыйсціся па сваіх стагоддзях,

Нібы ваўкі па пушчах і палях,

Кроў пакідаючы на першым лёдзе,

На снезе, як на белых валасах

Абстрыжаных нажніцамі тупымі.

І ты маліўся на сабачы след,

Каб мы з табой засталіся жывымі

Пакуль ні родзіцца яшчэ паэт,

Які не будзе без прычыны плакаць,

А вершы звар’яцелыя шаптаць

І чорнаму вялікаму сабаку

Лісты, як сябру невясёламу, пісаць.

7.10.2018 г.

 

БАЛАДА ВІКТАРА ВАЛЬТАРА

(28.07.1902 — 17.04.1931)

Пад Сатурнам нараджаюцца паэты

І ў нябыт сыходзяць, як вада ў пясок.

Ты, гаротны, добра ведаеш пра гэта,

Бо жыццё тваё як на вятрах лісток

На бярозавай галінцы Беларусі,

Для якой ты на чужыне не чужы.

 

З Прагі, нібы з выраю, дамоў вярнуўся,

Каб любіць людзей прыгожых і дажджы,

Што ніколі не размыюць сцежак вузкіх

Да крыжоў, да курганоў, дзе чуйна спіць

Гнеў і плач, як наша вечнасць, беларускі,

За якія нельга нас не палюбіць

І сказаць, што ёсць мы тут

і тут мы будзем,

Хоць народжаныя пад Сатурнам мы.

 

Грымне весні гром,

і гром жыццё разбудзіць,

І той Слова скажа, што век жыў нямым,

І народзішся ты зноў у Беларусі,

У якой ёсць слава, веліч і свой шлях,

Над якой крыляе, як анёлак, бусел,

За якую ўмерці — гонар, а не страх.

20.07.2009 г.

 

БАЛАДА НЕВЯДОМАГА ПАЭТА

(… — 1937)

Сонца ў хвалях гарыць-дагарае,

І плыве па-над возерам дым,

У якім белы ветразь знікае,

Быццам лебедзь у небе начным.

І глядзіш ты на сонца, якое,

Нібы кроў, на счарнелай вадзе

Расцяклося і ўсё залатое

Павуглела і ўноч прападзе,

Як прапаў белы ветразь у дыме,

Што ад вогнішча ў хвалі спаўзаў,

Як ты вершы паліў аб Радзіме,

Каб ніхто іх нідзе не таптаў.

17.02.2019 г.

 

БАЛАДА АНАТОЛЯ ВОЛЬНАГА

(19.11.1902 — 29.10.1937)

Твой апошні верш ператварыўся ў Храм

І ў яго маліцца прылятае вецер

З поля, што не перайсці ніколі нам,

Поля вольнага няма ўжо больш у свеце,

Што прыдумаў Бог, калі ляпіў Паэта,

Сумнага, як думкі пра той свет,

У які, як цень, цячэ спакойна Лета,

Чорная, як чорны, чорны пісталет.

І ты ўпаў, і ў небе сонца знікла ўміг,

Быццам не было ніколі сонца ў свеце.

З поля вецер, як расстрэлены, заціх

І з табой на волю паляцеў зноў вецер.

8.04.2017 г.

(Працяг у наступным нумары.)

З падзей 2019 года

Склаў Сымон Барыс

(Працяг. Пачатак у папярэдніх нумарах.)

16 чэрвеня. У Пінску новы тэмпературны максімум — паветра нагрэлася да +32,6°С (у 2007 г. было +31,7°С).

16 чэрвеня, нядзеля. Пра-васлаўныя і католікі святкуюць пер-шы дзень Св. Троіцы. У католікаў гэта 57 дзень пасля Вялікадня. За апо-шні тыдзень у Беларусі патанулі 46 чалавек, многія з іх былі п’яныя.

17 чэрвеня. У Менску, на вул. Дзянісаўская, закрыўся буйней-шы гіпермаркет «Еўраопт».

У Менск прыляцеў прэзідэнт Егіпта Абдул-Фатах Халіл Ас-Сісі. Тут будзе гасціць 3 дні. Прыляцеў ён на самым дарагім самалёце Airbus A340-200.

21 чэрвеня. У Менску, на ста-дыёне «Дынама», адкрыліся ІІ Еўра-пейскія гульні. На іх адкрыцці быў толькі прэзідэнт А. Лукашэнка і прэ-зідэнт Малдовы Ігар Дадон. Прэзі-дэнт Сербіі Аляксандр Вучыч на афіцыйнае адкрыццё не пайшоў, бо там была дэлегацыя Косава (неза-лежнсць Косава не прызнае Сербія, Беларусь, Расія). На II Еўрапейскія гульні у 2017 -2019  гадах патрачана каля 840 мільёнаў рублёў (гэта 403 млн. долараў) — пра гэта паведаміў першы віцэ-прэм’ер Аляксандр Тур-чын на тэлеканале «Беларусь 1″. Які яны прынеслі прыбытак, пра гэта нават не паведамлялася.

21 чэрвеня. Тэрмометр у Магілёве паказаў плюс 34,1 градуса, ранейшы максімум складаў плюс 32,5 і быў у 2002 годзе.

23 чэрвеня. У Рэчыцы выпаў такі вялікі дождж, што затапіла рынак. Вады было да калена.

Стала вядома, што на ЦТ па беларускай мове 42 абітурэнты ат-рымалі па 100 балаў.

28-29 чэрвеня. У г. Осака (Японія) праведзена нарада 20-і па пытаннях клімату і бяспекі. Вяліся паўтары гадзіны перамовы паміж У. Пуціным і Трампам. Пуцін піў чай са свайго тэрмаса.

28 чэрвеня. У мястэчку Кар-пентрас, поўдзень Францыі, а 14.00 гадзін, паводле мясцовага часу тэмпе-ратура дасягнула 44,3 градуса Цэль-сія. Адзначаецца, што спякота пабіла гістарычны рэкорд.

29 чэрвеня. 10-ы дзень пра-тэстаў (мітынг і ішэсці) у Тбілісі (Гру-зія). Пачаліся тыдзень таму назад з-за таго, што ў крэсла старшыні парла-мента пасадзілі часова і ганарова дэпу-тата Дзярждумы Расіі Гаўрылава.

30 чэрвеня. Прэзідэнт Расеі Уладзімір Пуцін прыляцеў у Менск з г. Брацка і правёў нефармальную сустрэчу з Аляксандрам Лукашэнкам у ягонай рэзідэнцыі «Заслаўе» (пад Менскам). Пазней да іх далучыўся прэзідэнт Таджыкістана Эмамалі Рахмон.

30 чэрвеня. У Менску ўра-чыстае закрыццё ІІ Еўрапейскіх гуль-няў. Удзельнічалі каля 4 тысяч спарт-сменаў. Пераможцы атрымалі 213 медалёў. Беларускія спартсмены зава-явалі 69 медалёў, сярод іх — 24 залатыя, 16 сярэбраных і 29 бронзавых. Расі-йскія спартсмены атрымалі 109 меда-лёў (з іх — 44 залатыя). На трэцім мес-цы па колькасці медалёў (51) — Укра-іна.

Беларусь выдаткавала на Еў-рапейскія гульні 540 мільёнаў руб-лёў, у тым ліку з бюджэту — 266 міль-ёнаў. ЕАК узяў на сябе выдаткі за перавоз спартсменаў на гульні.

Чэрвень. Сенсацыйную зна-ходку выявіла археалагічная экспе-дыцыя падчас раскопак недалёка ад вёскі Верабкі Лепельскага раёна. Па-рэшткі чалавека, які жыў, як мярку-ецца, на мяжы каменнага і бронзавага веку, выкапалі на стаянцы Берашча-1.  Раскопкі праводзіў Максім Чарня-ўскі (сын пісьменніка Міхася Чар-няўскага).

 

1 ліпеня. У Менску бела-рускія хірургі трохгадоваму  хлопчы-ку Яну са Смаргоні зрабілі 14-гадзін-ную ўнікальную аперацыю на сэр-цы (замена клапана), пры гэтым спы-нілі работу сэрца на 3 гадз. 20 хв.

У Берасці супрацоўнікі КДБ узялі пад варту кіраўніцтва акумуля-тарнага завода (5 чалавек).

Навальніца і моцны вецер ўве-чары на Палессі паваліў дрэвы і абар-ваў лініі электраперадач.

2 ліпеня. КДБ РБ узбудзіў крымінальную справу супраць ула-дальніка і кіраўнікоў Берасцейскага акумулятарнага завода — Віктара Ле-мяшэўскага і іншых асоб за парушэнні экалагічнага законадаўства.

3 ліпеня. У Беларусі свят-кавалі Дзень незалежнасці. У Менску ўвечары правялі парад беларускіх і расійскіх войск. Затым быў фейер-верк. Адбыліся 3 выбухі з 6 месц пра-вядзення салюта. На беразе Свіслачы параніла 10 чалавек, з іх  жанчына Наталля Максімчук (1955 г. нар.) адразу памерла.  (А 3 ліпеня 2008 г. на канцэрце ўзарваўся самаробны па-кет з гайкамі і былі паранены 54 ча-лавекі.)

5-6 ліпеня. Адбыўся фэст у Будславе, на якім прысутнічалі ўсе беларускія біскупы.

10 ліпеня. Памёр народны мастак Віктар Грамыка, які нарадзі-ўся ў 1923 годзе на Магілёўшчыне.

11 ліпеня. Адкрыццё фес-тывалю «Славянскі базар» у Віцебс-ку, які закрыўся 15 ліпеня 2019 года.

17 ліпеня. Прэзідэнты Аля-ксандар Лукашэнка і Уладзімір Пуцін прыплылі  ў манастыр, што на вост-раве Вааламе ў Ладажскім возеры.  Кіраўнікі Беларусі і Расеі агледзелі Спаса-Праабражэнскі сабор, прысут-нічалі на службе ў гэтым храме, а так-сама пабывалі на тэрыторыі скіта ў імя Усіх Святых, у царкве Смален-скай іконы Божай Маці і капліцы Царскіх пакутнікаў. З А. Лукашэнкам быў і яго малодшы сын Мікола.

18 ліпеня. У Магілёўскім раё-не бура сарвала стрэхі з сямі жылых дамоў, дзесяці дачных домікаў, ся-мі гаспадарчых будынкаў, вырваны не-калькі дрэваў з карэннем.

20 ліпеня. У сувязі з 75-год-дзем вызвалення Беларусі ад нямецка-фашыскіх захопнікаў падпісаны  Закон  аб амністыі. На волю выйдуць  з тур-мы каля 2000 зняволеных, а ўсяго ам-ністыя датычыцца каля 6 тысяч зня-воленых.

20 ліпеня. У Маскве адбыўся масавы мітынг (па колькасці такога не было ад 2012 г.), на якім прынята рэзалюцыя, каб былі зарэгістраваныя ўсе 18 незалежныя кандыдату ў Думу горада Масквы. Мэру Масквы Сабя-ніну выстаўлены нават ультыматум.

20 ліпеня. У в. Трошчыцы Карэліцкага раёна памёр 26-гадовы Міхаіл Куневіч, які служыў у бела-рускай арміі, будычы  хворым на  рак страўніка. Праслужыў 11 месяцаў, часта хварэў, але яму не верылі.

23 ліпеня.  Прэзідэнт падпісаў Закон аб зменах у  Працоўным кодэк-се Рэспублікі Беларусь. У ім тэрміно-выя кантракты ўзаконены, і работнік не мае права звольніцца па ўласным жаданні да канца дзеяння кантракту.

24 ліпеня. На перагоне Орша — Віцебск сышлі з рэек 15 цыстэрнаў з прапанам. Пацярпелых людзей няма.

25 ліпеня. У сярэдзіне дня ў Будславе і некаторых вёсках Мядзель-скага раёна была навальніца. Выпаў снег і град. Льдзіны граду мелі памер курынага яйка. Пабіты вокны ў хатах і шкло цяпліц.

27 ліпеня 2019 года беларус Віталь Гуркоў стаў першым двухра-зовым чэмпіёнам свету паводле версіі Kunlun Fight. Ён перамог тайскага спа-борніка Саіёка Пумпанмуанга.

27 ліпеня. У Маскве каля мэ-рыі прайшлі несанкцыяваныя мітынгі. Паліцыя і Расгвардыя затрымалі каля тысячы чвлавек. Масквічы пратэста-валі супраць таго, што не зарэгістра-ваны незалежныя кандыдаты ў дэпу-таты Маскоўскай гарадской думы.

29 ліпеня. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка прызначыў на пасаду старшыні Гомельскага абл-выканкама Генадзя Міхайлавіч Са-лаўя (нар. 1963, Наваградскі р-н).

Пасаду старшыні Гомельскага аблвыканкама да красавіка 2019 года займаў Уладзімір Дворнік, аднак паз-ней ён перайшоў на пасаду віцэ-прэ-м’ера.

 

1 жніўня. Павялічаны памер пенсіі на 6,6 % . Цяпер сярэдні памер прызначаных пенсій складае 432,27 рубля, пенсій па ўзросце — 446,84 рубля. Сярэдні месячны заробак 925,77 рубля.

1 жніўня. Золатавалютныя рэзервы Беларусі дасягнулі рэкорд-най лічбы. Як інфармуе прэс-служба Нацбанка, на 1 жніўня яны складалі 8,6 млрд даляраў (у эквіваленце, гэта новы гістарычны максімум. Папярэдні быў усталяваны 1 ліпеня 2012-га, але тады было амаль на 300 мільёнаў до-лараў менш.

3 жніўня. У Маскве мітынгі з патрабаваннем «Вернем сабе права на выбары». Затрымана больш за 1 300 чалавек. Адміністрацыйныя ары-шты і штрафы прысуджаны многім.

3 жніўня. Пагранічнікі і вай-скоўцы транспартных войск адкрылі новы мост, пабудаваны на Віліі ў Аст-равецкім раёне.

У Лунінцы Тамара Нагорная на дачным участку вырасціла тамат вагой 1 кг.

Ноччу, з 3 на 4 жніўня, ус-таноўлены рэкорд па мінімальным па-казчыку тэмпературы ў Клічаве — тут зафіксавана + 4,8 °C. Да гэтага часу самым нізкім паказчыкам былі дадзе-ныя 1999 года — +6 °C.

5-6 жніўня. У Беларусі адбы-ліся Міжнародныя армейскія гульні.

Ноччу з 5 на 6 жніўня. У Клі-чаве паветра астыла да 3,1 градуса. Ранейшы мінімум на гэты час складаў 5,3 градуса (6 жніўня 1976 года ў Горках).

9 жніўня. Спартовец Дзмітры Белайц, старшыня Беларускай федэ-рацыі сілавога шматбор’я, сумеў у Менску, каля Менскага аўтазавода, працягнуць працягнуць калону з 15 грузавікоў агульнай масай 145 тон на 7 метраў. Гэтым ён  усталяваў сусвет-ны рэкорд.

9 жніўня. У Сан-Францыска (ЗША) Генадзь Караткевіч (бела-рус) шосты раз запар атрымаў першы прыз на міжнародным турніры па праміраванні.

10 жніўня. Масавы мітынг пратэсту ў Маскве на пр. Сахарава. Гэтая дазволенае маскоўскімі ўладамі мерапрыемства. Нягледзячы на дождж выйшлі на мітынг каля 50 ты-сяч чалавек. Выступленні супроць та-го, што не зарэгістраваныя незалеж-ныя ад улады кандыдаты.

12 жніўня. У Лідзе, на рагу вуліц Грунвальдскай і Замкавай,  ус-танавілі помнік Гедыміну (скульпта-ры Сяргей Ваганаў і Вольга Нячай). Адкрыццё  адбылося 7 верасня.

13 жніўня. Лукашэнка пры-няў старшыню Следчага камітэта Наскевіча і выказаў незадавалненне, што Галавач прасядзеў у ізалятары гады і аказаўся невінаваты. Двойчы апраўданы судом. 8 лютага 2018 году суд апраўдвае Андрэя Галавача, аднак тут жа ў судовай зале яго ра-шэннем следства зноў арыштоўва-юць па новай крымінальнай справе. Больш за тое, супраць ягонага адва-ката Ірыны Рэўт былі распачаты дзве крымінальныя справы (цяпер спы-неныя). 19 ліпеня суд апраўдвае Анд-рэя Галавача другім разам. Аднак пракуратура абскардзіла прысуд, галоўнага інжынера МЗКЦ чакае новы судовы разбор. Відавочна, бакі пайшлі на прынцып, і толькі ўмя-шанне Лукашэнкі можа спыніць гэты канфлікт.

15 жніўня. Падчас наведвання Старадарожскага раёна памочнік Лу-кашэнкі Аляксандр Косінец паведа-міў, што летась толькі ў адной Менскай вобласці загінулі 19,6 тысячы галоў буйной рагатай жывёлы, 102,8 тыся-чы свіней. А за першае паўгоддзе 2019-га года  падзёж буйной рагатай жывёлы ў рэгіёне склаў 10,4 тысячы галоў, свіней — 59,6 тысячы. «Гэта значыць, рост на 17% смертнасці буй-ной рагатай жывёлы, на 24% — свіней», — адзначыў ён.

16 жніўня. Менскі гарадскі суд апраўдаў былога галоўнага інжы-нера МЗКЦ Андрэя Галавача, які правёў у няволі 50 месяцаў (1500 сутак) за хабар. Яго арыштавалі вяс-ной 2015 года.  Гэты чалавек аддаў 35 гадоў працы на Менскім заводзе ко-лавых цягачоў.

17 жніўня. Ва ўкраінскім го-радзе Чарнігаў пачаўся форум бела-рускай і ўкраінскай інтэлігенцыі ў падтрымку стварэння незалежнай праваслаўнай царквы ў Беларусі. У форуме бяруць удзел больш за 100 дэлегатаў з Беларусі і Украіны.

21 жніўня. У Менску памёр Леанід Мартынавіч Дайнека, сябар СБП. (Нарадзіўся 28 студзеня 1940, в. Змітраўка 2-я, Клічаўскі раён.

22 жніўня. У Слоніме ўста-навілі помнік Льву Сапегу. Вышыня бронзавай статуі разам з гранітным пастаментам вышэй за 4 м. Аўтары помніка скульптары Іван Міско, Ула-дзімір, Піпін і Сяргей Логвін.

25 жніўня. Памёр літаратура-знавец, пісьменнік Пётр Васючэнка, які нарадзіўся ў Полацку ў 1959 г.

29 жніўня. Памочнік Прэзідэ-нта ЗША па нацыянальнай бяспецы Джон Болтан, які прыляцеў у Менск учора, быў сёння на прыёме ў А.Р.  Лукашэнкі. Гутарка ішла аб правах чалавека і нераспаўсюджванні зброі.

31 жніўня. У Ружанах адбы-ліся «Дажынкі» хлебаробаў Берасцей-скай вобласці.

 

1 верасня. У Слоніме право-дзілася рэспубліканскае свята Дзень беларускага пісьменства. На плош-чы Леніна аддкрылі помнік Льву Са-пегу (скульптар Іван Міско). Грошы на помнік зарабілі гараджане Слоніма ў часе суботнікаў.

6 верасня. Адкрыты рух аўта-транспарту па Заходніму абводзе г. Берасця, які будавалі  7 гадоў. У 2014 г. пабудавалі для гэтага мост цераз Мухавец.

6-8 верасня. Берасце святкуе 1000-гадовую гісторыю горада. Бе-расцю перададзена у якасці падару- нка факсімільнае выданне ўзноўленай Берасцейскай Бібліі (вагой 15 кг  ў 1,5 тысячы старонак). Тое першае вы-данне пабачыла свет 4 верасня 1563 г. Яно выходзіла на сродкі берасцей-скага старасты, канцлера ВКЛ Міка-лая Радзівіла Чорнага.

7 верасня. Кіеў і Масква аб-мяняліся палоннымі: 35 на 35.

7 верасня. У Лідзе адкрылі конны помнік заснавальніку горада і тутэйшага замка Гедыміну. Аргані-зацыя «Еўрапейская Беларусь» пра-вяла ўрачыстасці з чырвонымі сця-гамі з Пагоняй і бел-чырвона-белымі сцягамі.

12 верасня. Па ўсёй Расіі ў рэгінальных штабах Навальнага (у Фондах барацьбы з карупцыяй) пача-ліся ператрусы супрацоўнікамі СК і Расгвардыі (сучаная жандармерыя). А гэта каля 30 гарадоў Расіі. Право-дзяцца і арышты.

12 верасня. Супрацоўнікі ў цывільнай вопратцы затрымалі га-лоўнага інжынера Менскага лікёра-гарэлачнага завода «Крышталь» Аля-ксандра Жарына пры атрыманні 3 тысяч долараў ЗША. Ён сам — член Каміссі па барацьбе з карупцыяй на гэтым заводзе.

17 верасня. Намеснік дзяр-жаўнага сакратара ЗША правёў пера-мовы з А. Лукашэнкам, дамовіліся пра вартанне паслоў пасля 11 гадоў іх адсутнасці. Наведаў ён Курапаты і ўсклаў кветкі. Увечары ён сустрэўся з апазіцыйнымі палітыкамі.  На суст-рэчы прысутнічалі лідар Беларускага Нацыянальнага Кангрэсу Мікалай Статкевіч, першы кіраўнік незалеж-най Беларусі Станіслаў Шушкевіч, прадстаўнікі БХД Павел Севярынец і Віталь Рымашэўскі, лідары Партыі БНФ Рыгор Кастусёў і Аляксей Яну-кевіч, старшыня «Справядлівага све-ту» Сяргей Калякін, дэпутат «Палаты прадстаўнікоў» Алена Анісім, права-абаронец Алесь Бяляцкі.

19 верасня. У менскіх школах не дапускаюць вучняў на ўрокі з тэ-лефонамі і фотаапаратамі. Гэта звязана са скандалам у гомельскай СШ № 15, калі настаўніца Людміла Іванаўна Чацвярткова вылаялася матам і па-гражала вучню. Яе звольнілі, бо баць-ка вучня 4-га  класа выклаў гэта ў Інтэрнэт, А. Лукашэнка 19 верасня аднавіў настаўніцу на рабоце, а дырэ-ктара школы № 15 звольніў. Звольне-ны таксама начальнікі ўпраўленняў адукацыі Гомельскага аблвыканкама і гарвыканкама, начальнік аддзела адукацыі Навабеліцкага раёна г. Го-меля. Вымовы атрымалі многія педа-гагічныя кіраўнікі, а міністру адука-цыі камуністу Ігару Карпенку ўка-зана аб яго неадпаведнасці пасадзе.

24 верасня. Каля 6 гадзін ра-ніцы  тэрмометры ў Менску паказвалі мінус 3 градусы. Па дадзеных за 112 гадоў, так холадна ў Менску не было ўжо больш за паўстагоддзя. Ранейшы рэкорд гэтага дня быў зафіксаваны аж у 1956 годзе — мінус 1,4 градуса.

24 верасня. Пайшлі першыя цягнікі па чыгуначным масце цераз Керчанскі праліў, які быў пабудава-ны ў апошнія гады, пасля далучэння Крыма да Расеі. Такім чынам, паўво-страў Крым злучаны чыгункай з Ра-сеяй, мінуючы Украіну.

(Працяг у наступным ну-мары.)

 

«ДАРОСЛЫЯ — ДЗЕЦЯМ»

19 лютага, напярэдадні Міжнарод-нага дня роднай мовы ў Лідскай раённай бібліятэцы імя Янкі Купалы адбылася ўра-чыстая цырымонія адкрыцця IV адкрытага рэгія-нальнага літаратурнага конкурсу імя Веры Навіцкай «Дарослыя — дзецям».

Дадзены конкурс стаў яшчэ адной лідскай культурнай традыцыяй — ладзіцца ён раз у два гады. Арганізатарам конкурсу вы-ступае дзяржаўная ўстанова культуры «Лід-ская раённая бібліятэка імя Янкі Купалы».

Вера Сяргееўна Навіцкая — аўтар не-калькіх дзіцячых кніг прозы пра дзяўчынак-гімназістак. Яна ўзначальвала з 1910 года «Лідскую прыватную жаночую гімназію Ф.Л. і В.С. Навіцкіх». Творчая спадчына Навіцкай — яскравы прыклад плённай працы на ніве выхавання і адукацыі юнага пака-лення.

Конкурс арганізаваны з мэтай выяў-лення, падтрымкі і заахвочвання лідскіх па-этаў і празаікаў да напі-сання твораў для дзяцей. У 2020 годзе конкурс пра-ходзіць з 3 лютага па 5 сне-жня ў дзвюх намінацыях: «Паэзія» і «Проза».

Якасна арганізава-ная праграма мерапры-емства не пакінула абыя-кавымі нікога з прысут-ных. Удзельнікамі імпрэзы сталі сябры літаратурнага аб’яднання «Суквецце» пры рэдакцыі «Лідскай газеты». З уступным словам выступіў лідскі краязнавец, стар-шыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Станіслаў Вацлававіч Суднік, пазнавальным аказаўся яго кароткі агляд жыццёвага і твор-чага шляху лідскай пісьменніцы.

Перад прысутнымі літаратарамі вы-ступіла таксама Велясевіч Таццяна Пятроў-на, загадчык бібліятэкі ДУА «Сярэдняя шко-ла № 16 г. Ліды», кіраўнік абласнога рэсур-снага цэнтра. Сумеснымі намаганнямі бібліятэкі і школы былі раздрукаваны сем кніг Веры Навіцкай: тэтралогія пра жыццё Марусі Старабельскай «Добра жыць на све-це», «Вясёлыя будні», «Ціхамірныя гады», «Першыя мроі»; аповесці для юнацтва. Так-сама была створана віртуальная кніжная выстава-дасье «Ліда, падзеленая на гады», у якой змешчаны біяграфія аўтара, вокладкі кніг, бібліяграфічнае апісанне прыжыццё-вых выданняў, а таксама Qr-коды, спампа-ваўшы якія, можна прачытаць усе кнігі аўтара.

Удзельнікі мерапрыемства з дапа-могай вядоўцаў Курбыкі Галіны і Мацу-левіча Аляксандра ўспомнілі гісторыю конкурсу, якая пачынаецца з 2014 года, і пазнаёміліся з асноўнымі патрабаваннямі, якія прад’яўляюцца да літаратурных работ намінантаў. Таксама вядоў-цы далі магчымасць кожна-му з удзельнікаў выказацца, прачытаць некалькі асабіс-тых твораў. Упрыгожаннем мерапрыемства стала вы-ступленне навучэнцаў ДУА «Лідская дзіцячая школа мас-тацтваў».

Наш кар.

 

Жывы выток зямлі беларускай

Музычна-паэты-чная вечарына “Жывы выток зямлі беларускай”, прымеркаваная да Між-народнага дня роднай мовы прайшла ў малой зале Лідскага палаца ку-льтуры 19 лютага. Веча-рына планавалася на 21 лютага, але ўзніклі непе-раадольныя абставіны ў выглядзе ўрачыстага ад-крыцця культурнай ста-ліцы Беларусі, і імпрэза, якая ладзіцца ўжо пяты год падрад, прайшла на два дні раней.

Вечарыну аргані-зоўвалі сіламі творчага аб’яднання “Музальянс”, Лідскага музычнага кале-джа, літаб’яднання “Сук-вецце”. Рэжысёр прагра-мы — Горгуль Васіль Кан-станцінавіч.

Гучалі песні  ў вы-кананні Аліцыі Казак (“Спеў дубраў”, Славамі-ра Шклёніка (Мой родны кут…”, “Мой край”), Люд-мілы Краснадубскай (“Беларусь”), Вікторыі Кузьмы (“А ў садзе рэчанька”), Анастасіі Круповіч (“А ў Марусі хата на памосце”, “Лён, ляночак”, “Вішня”), Лізаветы Кап-цевіч (“Месяц і вішанька”), беларуская народная песня “Дровы” ў выканні Народ-нага ансамбля “Вербіца”, саліст Іван Мя-рэўца, песня “Больш табе я не пазваню” ў выкананні музычнага эстраднага калектыва “Талісман”, кіраўнік Дзяніс Варановіч.

Лідскія паэты на сцэне заўважаны не былі, а вось паэтэс сабралася цэлае “Су-квецце”. Са сваімі вершамі, прысвечанымі роднай мове, малой і вялікай радзіме вы-ступалі: Людміла Краснадубская, Вольга Бічэль-Ашмяна, Ганна Рэлікоўская, Стані-слава Белагаловая, Ірына Маркевіч, Ала Юшко, Ірына Вашкевіч, Яна Марцэвіч.

Шчырая беларуская атмасфера, разняволеныя і ўпэўненыя ў сабе людзі, што на сцэне, што ў зале. Кавалачак сапраўднай Беларусі. І гэта толькі Палац культуры го-рада Ліды. А акрамя таго святочныя імпрэзы прайшлі ў Бярозаўцы, у многіх вясковых дамах культуры і біблі-ятэках. Усяго ж мерапрыемствы да Дня роднай мовы ахапілі на Лідчыне каля 20 населеных пунктаў. Свята роднай мовы на Лідчыне стала добрай традыцыяй.

Яраслаў Грынкевіч.

НАША СЛОВА № 8 (1471), 19 лютага 2020 г.

Серада, Люты 26, 2020 0

21 лютага — Міжнародны дзень роднай мовы

13-я Агульнацыянальная дыктоўка стартавала на Лідчыне

13-ю Агульнацыянальную дыктоўку на Лідчыне распачаў Лідскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці

13 лютага на базе Аддзела рамёслаў і трады-цыйнай культуры г. Ліды адбылася Агульнанацыяна-льная дыктоўка для работнікаў ку-льтуры (15 уста-ноў культуры). Ко-лькасць удзельні-каў — 22 чалавекі. Тэкст паводле тво-ра Васіля Быкава «Кар’ер» дыкта-вала метадыст па аматарскіх аб’яд-наннях Струмскіс Ірына Эдмундаўна.

Да дыктоўкі былі падрыхтаваны мастацкія аркушы паперы. На экране высвечваўся партрэт Васіля Быкава і яго выказванне, а таксама выказванне Рыгора Барадуліна: “Голас Васіля Быкава — голас сумлення нацыі, голас часу…”

Дыктоўка рушыла.

Наш кар.

Дыктоўка ў Мінойтах

15 лютага ў 11.00 13-ю Агульнанацыянальную дыктоўку післі ў бібліятэцы в. Мінойты Лідскага раёна. Дыктоўку тут пісалі недзе ў шосты раз. У дыктоўцы сё-лета бралі ўдзел жыхары вё-скі Мінойты, а таксама стар-шыня і намеснік старшыні Лідскай гарадской арганіза-цыі ТБМ Станіслаў Суднік і Сяргей Чарняк. Быў выбра-ны тэкст з аповесці А. Кар-пюка “Данута”. Тэкст чыта-ла настаўніца мовы і літара-туры Мінойтаўскай СШ Алена Іосіфаўна Скерсь.

На 10 балаў дыктоў-ку напісала Галіна Іванаўна Сідарэвіч. Дзя-вяткі атрымалі Валянціна Уладзіміраўна Станюкевіч, Валянціна Ся-ргееўна Няк-расава і Станіслаў Вацла-вавіч Суднік. Вельмі добра напісалі і астатнія.

Пакуль ішла даска-налая праверка дыктовак перад прысутнымі з невя-лікім канцэртам выступіў бард Сяргей Чарняк.

На завяршэнне пера-можцы дыктоўкі, а таксама і ўсе прысутныя атрымалі падарункі ад Лідскай гарад-ской арганізацыі ТБМ — кнігі і асобнікі часопіса “Лідскі  летапісец”.

Яраслаў Грынкевіч.   

Дыктоўка ў Бярозаўцы

15 лютага ў 13.00 па-чалася 13-я Агульнанацыя-нальная дыктоўка ў Бяро-заўскім доме культуры. Ды-ктоўку па тэксце Васіля Бы-кава “На Чорных лядах” пісалі ў гэты дзень сябры Бя-розаўскай арганізацыі ТБМ. Чытаў дыктоўку намеснік старшыні ТБМ, старшыня Лідскай гарадской арганіза-цыі ТБМ Станіслаў Суднік. У дыктоўцы браў удзел на-меснік старшыні Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Сяргей Чарняк, які завяр-шыў імпрэзу нізкай патрыя-тычных песень.

Найлепш напісаў старшыня Бярозаўскай га-радской арганізацыі ТБМ Сяргей Дычок, на другім і трэцім месцы адпаведна — Сяргей Пантус і Вітотльд Ашурак. Пераможцы, ды і ўсе ўдзельнікі атрымалі па-дарункі ад ТБМ.

З дыктоўкі ТБМ па-чаўся Тыдзень роднай мовы ў Бярозаўцы, які прадугле-джвае цэлы шэраг самых ро-зных мерапрыемстваў

Яраслаў Грынкевіч.

У Доме Таўлая з іх кожны бывае, бо нават дыктоўку яны пішуць лоўка

Ужо не першы год у Доме Таўлая Лідскага гіста-рычна-мастацкага музея стала традыцыяй пісаць бе-ларускія дыктоўкі, прысве-чаныя да Міжнароднага дня роднай мовы. На гэты раз, 19 лютага, зноў з вялікім за-давальненнем прынялі ўдзел у гэтым значным ме-рапрыемстве ўдзельнікі праекта — гістарычнай гас-цёўні «Памяць за сабою па-кліч». Паколькі ўдзельнікі — людзі сталага ўзросту, людзі, якія пабачылі на сваіх вачах страх, голад, холад у гады ва-еннага ліхалецця, то і тэкст быў падобраны па іх тэме — урывак з аповесці Аляксея Карпюка «Данута». Тым больш, што ў гэтым годзе творчая інтэлігенцыя будзе адзначаць 100-годдзе з дня нараджэння Аляксея Нічы-паравіча Карпюка. Тэкст чытаў навуковы супрацоў-нік Дома Таўлая Алесь Хіт-рун.

Трэба зазначыць, што нягледзячы на сталы ўзрост удзельнікаў, дыктоў-ка напісана нядрэнна. Адчу-ваецца ў іх граматны пады-ход да мерапрыемства, бы ведаюць, што ў Доме Таў-лая павінна гучаць беларус-кая мова, хоць бы нават у такі значны дзень. Пасля яго напісання прайшла правер-ка, у выніку чаго былі пад-ведзены вынікі. І так, І месца занялі Букоўская Таццяна Георгіеўна і куратар праек-та — гістарычнай гасцёўні «Памяць за сабою пакліч» Каладзяжная Анастасія Аля-ксандраўна, ІІ месца падзя-лілі паміж Хейфец Наталляй Яўхімаўнай і Малахавай Зі-наідай Васільеўнай, а трэ-цяе адпаведна атрымалі ўсе астатнія ўдзельнікі — Хейфец Лазар Лейвікавіч і Кобец Ніна Ягораўна.

Наш кар,

г. Ліда

Яўгену Сахуту – 75

Яўген Міхайлавіч Сахута нарадзіўся 15 лютага 1945 г. у вёсцы Вечатарова Залуж-скага сельскага савета Стаўбцоўскага раёна Менскай вобласці БССР. Скончыў пачатковую школу ў сваёй вёсцы, а сярэднюю — у вёсцы Залужжа Стаўбцоўскага раёна. Скончыў маста-цка-графічны факультэт Віцебскага педінсты-тута (1972). Пасля паступіў у аспірантуру Ін-стытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальк-лору Акадэміі навук БССР.

Да аспірантуры некаторы час працаваў настаўнікам у сярэдняй школе вёскі Залужжа Стаўбцоўскага раёна.

Пасля аспірантуры пачаў працаваць у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фаль-клору Акадэміі навук Беларусі, дзе працуе ўжо больш за 25 год і з’яўляецца вядучым навуко-вым супрацоўнікам Цэнтра даследванняў бела-рускай культуры, мовы і літаратуры Нацыя-нальнай акадэміі навук Беларусі.

Адначасова з 1985 па 1991 г. быў галоў-ным рэдактарам часопіса «Мастацтва Беларусі».

Яўген Сахута з’яўляецца аўтарам звыш 20 манаграфій, а таксама шматлікіх публікацый у калектыўных працах, энцыклапедычных вы-даннях, зборніках, перыёдыцы. З’яўляецца аўта-рам артыкулаў і адказнай асобай у рэдагаванні фундаментальнай энцыклапедыі «Этнаграфія Беларусі» (1989), шасцітомнай энцыклапедыі «Культура Беларусі» (2014).

Кнігі (манаграфіі, супольныя да-следаванні):

Сахута, Я. Старонкай роднаю / Яўген Сахута. — Мінск : Рэдакцыя газеты «Голас Радзімы», 1975. — 67 с.

Сахута, Я.М. Народная разьба па дрэву / Я.М. Сахута. — Мінск : Вышэйшая школа, 1978. — 92 с.

Сахута, Я.М. Беларускае народнае мастацтва / Я.М. Сахута. — Мінск : Беларусь, 1980. — 156 с.

Сахута, Я.М. Народнае мастацкае кава-льства / Я.М. Сахута ; Міністэрства культуры БССР, Рэспубліканскі навукова-метадычны цэнтр народнай творчасці і культурна-асветнай работы. — Мінск : Полымя, 1981. — 15 с.

Сахута, Я.М. Беларуская народная скульптура / Я.М. Сахута. — Мінск : Полымя, 1981. — 8 с.

Сахута, Е.М. Народное искусство и художественные промыслы Белоруссии / Е.М. Сахута. — Минск : Полымя, 1982. — 96 с.

Сахута, Я.М. Беларуская народная гліняная цацка / Я.М. Сахута ; Рэспубл.навук.-метадычны цэнтр нар.творчасці і культурна-асветнай работы. — Мінск : Полымя, 1982. — 14 с.

Сахута, Е.М. Народное искусство Белоруссии : Традиции и современность / Е.М. Сахута. — Минск : Полымя, 1982. — 24 с.

Сахута, Я.М. Беларускае народнае мастацтва / Я.М. Сахута. — Мінск : Полымя, 1982. — 24 с.

Сахута, Я.М. Фарбы роднай зямлі: Нарысы пра нар. мастацтва Беларусі. Кн. для вучняў / Я.М. Сахута. — Мінск : Нар. асвета, 1985. — 191 с. і інш.

Вікіпедыя.

Я збіраю кнігі, а кнігі «збіраюць» мяне

У год свайго першага юбілею — 10-год-дзя — літаратурны аддзел Лідскага гістарычна-мастацкага музея (дом паэта Валянціна Таўлая) запланаваў шэраг цікавых сустрэч у сваіх сценах. Днямі адбылася першая такая сустрэча — з гос-цем з Менска, калекцыянерам кніг, кампазіта-рам-песеннікам, куратарам музычных і маста-цкіх праектаў Яўгенам Ксяневічам. У рамках сустрэчы ў доме Таўлая адбыліся адкрыццё выстаўкі мініяцюрных (кішэнных) кніг з пры-ватнай калекцыі Яўгена Антонавіча «Кніга на далоні» і прэзентацыя яго зборніка песень на словы вядомых беларускіх паэтаў «Краіна мая, песня мая…». На мерапрыемства былі запро-шаны навучэнцы Лідскага дзяржаўнага музыч-нага каледжа. Сімвалічна, што адкрыццё вы-стаўкі мініяцюрных кніг у Лідзе праходзіла на другі дзень пасля адкрыцця XXVII міжнароднай кніжнай выстаўкі-кірмашу ў Менску, ва ўнісон гэтай падзеі.

Спачатку куратар выстаўкі, навуковы супрацоўнік гістарычна-мастацкага музея Алесь Хітрун правёў для моладзевай аўдыторыі каро-ткі экскурс у гісторыю кніжак-малютак. Цікава было даведацца, напрыклад, аб тым, што прыхі-льнікам такіх кніг быў і Напалеон Банапарт, які, будучы ў ваенных паходах, насіў з сабой так званую партатыўную бібліятэку — каля паўсотні мініяцюрных кніг у скураным футляры. Заста-юцца запатрабаванымі кнігі кішэннага фармату і ў наш час — дзякуючы перш за ўсё таму, што іх зручна насіць з сабой, яны не займаюць шмат месца. Выдаюцца падобныя кнігі і ў Лідзе (свежы прыклад — зборнік вершаў лідскага паэта Міхася Мельніка «З табою», які выйшаў у мінулым годзе). Дарэчы, Лідскі гістарычна-мастацкі му-зей таксама збірае сваю калекцыю міні-кніг.

— Я рос і выхоўваўся ў сям’і настаўнікаў-філолагаў, літаратараў, кнігалюбаў, у нас дома было вельмі шмат кніг, — расказвае Яўген Ксяне-віч аб перадумовах свайго захаплення калек-цыяніраваннем друкаваных выданняў і аб самім гэтым захапленні. — Да таго ж я з юных год хадзіў на літаратурныя вечары, дзе знаёміўся з вядо-мымі беларускімі паэтамі. У тыя гады (пры-кладна канец 60-х — пачатак 70-х) мініяцюрных кніг у Беларусі выдавалася шмат, і я захапіўся імі, пачаў калекцыяніраваць. Збіраю таксама рэдкія выданні. Мая калекцыя маленькіх кні-жак — адна з найцікавейшых у Беларусі. Самыя старыя кнігі з гэтай калекцыі выдадзены ў XIX стагоддзі. Тэматыка кніг самая разнастайная: ад твораў класікаў беларускай, рускай, сусветнай паэзіі (кнігі паэзіі ў маёй калекцыі складаюць большую частку) да міні-даведнікаў і энцы-клапедый, ад выданняў па кулінарыі і шахматах да кніг Бібліі і хрысціянскай літаратуры. Міні-яцюрную кнігу я лічу вяршыняй паліграфіч-нага мастацтва, візітнай карткай паліграфіі краіны. Каля пяцідзесяці гадоў я збіраю кнігі, і столькі ж часу кнігі «збіраюць» мяне — фармі-руюць мой светапогляд, вучаць, выхоўваюць. Маленькія кніжкі часта нашу з сабой, размя-сціўшы па розных кішэнях (усміхаецца). Усяго іх у маёй калекцыі на сённяшні дзень больш за тысячу, а кніг увогуле — больш за дваццаць тысяч.

Выставы мініяцюрнай кнігі Яўген Анто-навіч праводзіць апошнія гадоў дзесяць. Ладзяц-ца яны галоўным чынам у Менску. Сваю бага-тую калекцыю ён раздзяліў на некалькі, і зараз яны падарожнічаюць па Беларусі. У Лідзе вы-стаўка мініяцюрных кніг з калекцыі Яўгена Кся-невіча ладзіцца ўпершыню. У памяшканні дома Таўлая прадстаўлена больш за 180 кніг з гэтай калекцыі на розныя тэмы.

— Дадзенай выстаўкай я імкнуся абудзіць перш за ўсё ў моладзі цікавасць і любоў да дру-каванай кнігі ў век засілля інтэрнэту, — гаворыць калекцыянер. — Чалавек збірае кнігі, а кнігі, у сваю чаргу, «збіраюць» чалавека. Выстаўка, якая будзе праходзіць у вашым горадзе да канца сакавіка, заклікае хаця б на некаторы час за-крыць планшэты і смартфоны і адкрыць кнігу.

А яшчэ прысутныя больш даведаліся пра Яўгена Ксяневіча як пра кампазітара, аўтара шматлікіх песень на вершы знакамітых беларус-кіх і рускіх паэтаў, класікаў і сучаснікаў. Дарэчы, ёсць у яго і песні на словы Валянціна Таўлая, у чыім доме-музеі праходзіла сустрэча. З 2017 года Яўген Антонавіч вядзе рубрыку «Песню бярыце з сабою» ў газеце «Звязда», дзе на да-дзены момант апублікавана больш за 40 песень на вершы беларускіх паэтаў. Кампазітар з’яўля-ецца аўтарам зборніка песень на вершы беларус-кіх паэтаў для аматарскіх калектываў мастацкай творчасці «Краіна мая, песня мая…» (2019). У зборніку змешчана 25 песень на словы 19 аўтараў.

Яўген Ксяневіч расказаў навучэнцам музычнага каледжа, як у яго нараджаюцца пе-сні, якія патрабаванні прад’яўляюцца да вер-шаванага тэксту, каб ён стаў песняй. Аўдыя-запісы некаторых песень кампазітара была магчымасць паслухаць. Расказаў госць з Менска таксама аб сваім творчым супрацоўніцтве і сяброўстве з бярозаўскімі «Шклярамі», што так-сама звязвае яго з нашай Лідчынай.

Наш кар.

«Іван Хруцкі: драма з салодкімі нацюрмортамі»:

да 210-годдзя з дня нараджэння

26 студзеня ў нядзелю 2020 г. у Магілёўскай абласной біблія-тэцы адбылася імпрэза «Дзівосны пэндзаль акадэміка Хруцкага» да 210-годдзя з дня нараджэння зна-камітага беларускага мастака.

Хруцкі Іван Фаміч увайшоў у гісторыю сусветнага жывапісу як заснавальнік класічнага нацюр-морта і як аўтар шматлікіх партрэ-таў, пейзажаў, інтэр’ераў. Нарадзі-ўся будучы мастак у мястэчку Ула на Лепельшчыне (цяпер Бешанко-віцкі раён Віцебскай вобласці) у сям’і ўніяцкага святара. Першапа-чатковую мастацкую адукацыю І. Хруцкі атрымаў у Полацкім ка-легіюме, пасля заканчэння якога ў 1827 г. паехаў у Пецярбург. Ма-лады мастак удасканальваў сваё майстэрства, працуючы ў Эрмі-тажы, дзе рабіў копіі твораў вядо-мых еўрапейскіх жывапісцаў.

Мастак-беларус Іван Хруц-кі праславіўся перш за ўсё як май-стар нацюрморта. З яго імем звя-заны прыгожыя дэкаратыўныя кампазіцыі, напісаныя рупліва, падрабязна. Большасць нацюр-мортаў выканана ў час вучобы ў Пецярбургу. Першы поспех пры-йшоў у 1836 годзе, калі Савет Ака-дэміі мастацтваў адзначыў яго ра-боту-нацюрморт «Кветкі і плады» вялікім сярэбраным медалём, а ў 1838 г. — малым залатым медалём за нацюрморты «Кветкі і плады» і «Старая, якая вяжа панчоху». У 1839 г. І. Хруцкаму было прысво-ена званне акадэміка за выдатныя працы ў партрэтным і пейзажным жывапісе.

Што называецца, патрапіў у тэму: ягоныя нацюрморты цу-доўна адпавядалі густам, сфармі-раваным, з аднаго боку, жорсткай мікалаеўскай цэнзурай, а з другога — пашырэннем моды на імпартныя даброты. Кожны, хто імкнуўся не адстаць ад моды, жадаў мець у ін-тэр’еры нацюрморт ці хаця б пей-заж Хруцкага. Літаральна са сту-дэнцкай лавы наш зямляк трапіў у «брэнды». У сваіх нацюрмортах мастак адкрывае гледачу прыга-жосць паўсядзённасці: немагчы-ма не залюбавацца цвёрдай, толькі што памытай, з бліскучай павер-хняй морквай, сакавітымі яблы-камі або грыбамі, толькі што пры-несенымі з лесу, і, вядома ж, гар-бузом, важкасць і аб’ём якога пад-крэслены святлаценню.

І. Хруцкі стварыў шмат па-ртрэтаў, і нярэдка гэта выявы зе-млякоў мастака. Парадныя парт-рэты ўніяцкіх мітрапалітаў І. Бул-гака і І. Сямашкі (1838) вылуча-юцца пратакольнасцю паказу, за-сяроджаннем увагі на выпісванні ордэнаў і розных аксесуараў кас-цюмаў.

У гэты перыяд, калі паспя-хова складвалася творчае жыццё мастака, памёр яго бацька. І. Хру-цкі вымушаны быў пакінуць Пе-цярбург. У сакавіку 1840 года Іван Хруцкі едзе на радзіму ўладжваць справы сям’і, у якой становіцца старэйшым. Трэба падумаць, ку-ды і як уладкаваць малодшых бра-тоў (яны пойдуць па яго слядах: паступяць у Акадэмію мастацт-ваў), дзе пасяліцца асірацелай сям’і, дый пра жаніцьбу час паду-маць. Піша ён у гэтыя гады не ве-льмі шмат, больш партрэты і зна-чна радзей — нацюрморты.

У 1844 годзе мастак купляе маёнтак Захарнічы, што недалёка ад Полацка. Тут ён будуе класічны сядзібны дом, а потым 35-гадовы Хруцкі ажаніўся з 23-гадовай суседкай Ганнай Адравуж-Буб-ноўскай. Ён становіцца тут амаль пустэльнікам. Жыве сціпла, піша даволі мала, усё больш для сябе: інтэр’еры сядзібы, сямейныя парт-рэты.

Паспрабаваў сябе І. Хруцкі і ў сакральным жывапісе. Ён напі-саў абразы для царквы Трох вілен-скіх пакутнікаў у Вільні, абразы для іканастасаў сабора Аляксандра Неўскага ў Коўне, царквы Святога Іосіфа ў Трынопалі, партрэты цар-коўных дзеячаў для архіерэйскага дома ў Вільні.

Так мінае 30 гадоў. Адна з апошніх работ — напісаны ў 1884 годзе, за год да смерці, аўтапарт-рэт. Як і ў многіх партрэтах Хру-цкага, тут ужыты прыём кантраст-нага асвятлення — найбольш асвет-леныя твар і правая, «працоўная», рука. У аўтапартрэце адчуваецца годнасць, пачуццё ўласнай знач-насці і нейкая затоеная горыч…

Памёр Іван Хруцкі 13 сту-дзеня 1885 года, не дажыўшы два тыдні да 75-годдзя. Жонка пера-жыла яго толькі на некалькі гадоў. Пасля рэвалюцыі нашчадкі паспелі ўцячы ў Польшчу. А маляўнічыя Захарнічы спачатку абрабавалі, а потым і зруйнавалі.

Вось прыкладна такую гіс-торыю пра таленавітага беларус-кага мастака распавяла прысут-ным загадчыца Аддзела мастацтва абласной бібліятэкі Таццяна Ку-ранкова. Пры гэтым на экране дэ-манстраваліся здымкі работ Івана Хруцкага.

Значна ажывіла імпрэзу даўні сябар ТБМ Святлана Стро-гіна, дырэктар магілёўскага музея імя В.К. Бялыніцкага-Бірулі, якая прафесійна і яскрава дадала яшчэ некалькі цікавых фактаў пра на-шага вядомага і пры гэтым невя-домага для большасці беларусаў мастака.

Шамянкова Наталля,

Магілёў.

Фота Надзеі Бацілавай і Марыны Храмцовай.

ТБМ ідзе ў каледжы

23 студзеня 2020 г. ад ТБМ імя Ф. Скарыны я прачытаў лекцыю па гісторыі Магілёва ў Магілёўскім дзяржаўным машынабудаўнічым прафесійна-тэхнічным каледжы. Настаўнікі сабралі амаль поўную залу студэнтаў, і мне давялося дужа пастарацца, каб атрымалася данесці веліч і непаўторнасць гісторыі нашага краю. Сам каледж таксама размяшчаецца ў старажытным будынку, пабудаваным у пачатку 20 стагоддзя. Распавядаючы моладзі пра прыгожыя храмы, адмысловыя брамы і велічныя постаці, я заўсёды спадзяюся, што нешта ды застанецца ў памяці маладых магілёўцаў. Дамовіліся, што абавязкова спаткаемся яшчэ і я падрыхтую новы выступ па гісторыі Магілёўскай вобласці.

Алег Дзьячкоў. 

 

ТБМ ідзе ў школы

7 лютага 2020 г. у Магілёўскім дзяржаўным абласным інстытуце развіцця адукацыі ад ТБМ імя Ф. Скарыны я прачытаў лекцыю па гісторыі Магілёва і Магілёўшчыны. Былі дужа разумныя шкаляры з усёй вобласці. Паколькі школьнікі-філолагі былі з розных гарадоў і мястэчак, я пачаў сваю лекцыю з таго, што запытаў кожнага, адкуль яны родам, адкуль прыехалі да нас на курсы ў Магілёў, і што ў іх гарадах і мястэчках ёсць цікавага? Многія, на жаль, казалі, што на іх малой Радзіме нічога цікавага няма…. Быхаўчанам распавёў пра славуты Быхаўскі замак 17-18 ст., Яна Караля Хадкевіча і сінагогу 17 ст. Клімавічы слаўныя тым, што класік літаратуры Уладзімір Дубоўка пра Усходнюю Магілёўшчыну 90 год таму напісаў цэлую паэму «Калініншчына». У Слаўгарадзе — Прапошаску ёсць прыгожая царква 18 ст., і жыве наш вядомы паэт і грамадскі дзеяч Фелікс Шкірманкоў …У другой палове лекцыі з дапамогай фотапрэзентацыі распавёў пра гісторыю роднага Магілёва. Дзеці былі вельмі разумныя, з філалагічным ухілам, і з імі было вельмі цікава і проста працаваць. Вялікі дзякуй за запрашэнне настаўніцы — спадарыні Новікавай Таццяне!

Алег Дзьячкоў.

Магілёў.

Агульнанацыянальная дыктоўка ў Магілёве

23 лютага 2020 года ў дзяржаўнай установе культуры «Палац культуры вобласці» адбудзецца «Беларуская дыктоўка — 2020 у Магілёве«, прымеркаваная да Міжнароднага дня роднай мовы.

Пачатак дыктоўкі ў 13.00.

Ад настальгіі да спраў

Наступіў 2020-ты — трэці і апошні Год малой радзімы. У па-пярэднія два гады, дзякуючы ініцыятыве нашых грамадзян і грамадскіх аб’яднанняў, у Асіпо-віцкім раёне зроблена нямала.

Не засталося ўбаку і гра-мадскае аб’яднанне ТБМ імя Ф. Скарыны, у статуце якога, акрамя абароны роднай мовы, адна з га-лоўных задач — садзейнічанне збе-ражэнню і развіццю нацыяналь-най культуры, гістарычнай памя-ці. Што тычыцца роднай мовы, то наша аб’яднанне звярталася да кіраўнікоў асіповіцкіх прадпрыем-стваў з прапановай маркіраваць выпусканую імі прадукцыю па-бе-ларуску, але падтрымкі не атры-мала. Аргументавалі тым, што многія грамадзяне ў нас не чыта-юць па-беларуску і што на эты-кетках тавараў не хапае месца. Не ўвасобілася пакуль ў жыццё і наша прапанова агучваць у грамадскім транспарце прыпынкі па-бела-руску.

Тады мы вырашылі на мяс-цовым узроўні ад моўных праб-лем перайсці да звязаных з непа-срэдным жыццём землякоў, нашай культурай, гістарычнай памяццю. Усе, хто хоць раз наведваў Дара-ганава, ведаюць, як цяжка ў такім невялікім, але раскіданым паселі-шчы, дзе налічваецца 14 вуліц і 2 завулкі, адшукаць патрэбны адрас розным службам: медыкам, газа-вікам, камунальнікам і інш. Дзяку-ючы нашай ініцыятыве і істотнай дапамозе мясцовага жыхара Ца-луйкі В.М. была выраблена і ўста-ноўлена неабходная колькасць указальнікаў вуліц, некаторых устаноў.

Ужо больш за 120 гадоў праз наш пасёлак праходзіць чы-гунка, пабудаваная ад Асіповічаў да Старых Дарог (40 вёрст) за 8 месяцаў сямействам Дараганаў. Іх нашчадкі неаднойчы наведвалі Асіповіччыну. Сёлета ў жніўні з прыватнай паездкай завітала да нас аж 17 прадстаўнікоў роду Да-раганаў з Масквы, Тулы, Пецяр-бурга, Швецыі. Гэты візіт пад-штурхнуў да ідэі неяк адзначыць, што мы памятаем, чыё імя носіць наша паселішча і чыгуначная станцыя. Ідэя была агучана перад кіраўніцтвам школьнага краязнаў-чага музея, школы і сельсавета.  Яна была ўхвалена, з’явіліся ціка-выя праекты памятнага знака. Усе разам мы звярнуліся да кіраў-ніцтва Магілёўскага аддзялення беларускай чыгункі, і яно таксама нас падтрымала і паабяцала матэ-рыяльную дапамогу. Справа за-круцілася. Мясцовы жыхар — Ду-найка А. вырабіў памятны знак з металу. Урачыстае адкрыццё знака адбылося 28 снежня 2019 года.  Зараз пасажыры праз вокны цяг-нікоў з задавальненнем разгля-даюць цікавостку на дараганаў-скім пероне.

Безумоўна, ажыццяўленне ініцыятыў лёгкім не бывае. Акра-мя матэрыльных сродкаў, патра-буецца нямала маральных нама-ганняў, пераадоленне шматлікіх, як аб’ектыўных, так і суб’ектыў-ных, перашкод.

 

Наперадзе яшчэ адзін год, прысвечаны малой радзіме, за які можна паспець рэалізаваць мно-гае. А прыкласці намаганні, мяр-кую, ёсць да чаго ў кожным на-селеным пункце. Было б жаданне, а не спадзяванне, што нехта што-сьці выканае за нас. Бо скардзіцца і дзяліцца настальгічнымі пачуц-цямі пры наведванні мясцін свай-го дзяцінства і юнацтва — што бы-вае вельмі часта — недастаткова. Трэба рабіць нешта канкрэтнае.

Улічваючы, што гэты год у нашым раёне — перыяд падрых-тоўкі да абласных дажынак, мяр-куем прапанаваць усім зацікаўле-ным і датычным да гэтага мера-прыемства зрабіць знешняе афар-мленне вуліц, устаноў, прадпры-емстваў, арганізацый нашага го-рада, дзе гэта неабходна, па-бела-руску, каб райцэнтр набыў усё ж такі беларускі  твар.

Сямён Бародзіч,

старшыня Асіповіцкага

ГА «ТБМ імя Ф. Скарыны».

 

Памяці Барыса Луцэнкі

Мінула сорак дзён, як 5 студзеня 2020 года  памёр  бела-рускі   рэжысёр  Барыс  Луцэнка, які нарадзіўся 16 верасня 1937 года. Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1967) Акадэмік міжнароднай ака-дэміі тэатра (2002). Прафесар  Бе-ларускай дзяржаўнай акадэміі ма-стацтваў… Працаваў рэжысёрам Нацыянальнага акадэмічнага тэат-ра імя  Янкі Купалы (1967-1973, 1981-1982) Сярод пастановак «За-цюканы  апостал» А. Макаёнка (1971), «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы (1972)

Узначальваў Дзяржаўны  рускі Драматычны тэатр БССР імя Максіма Горкага (1973-1982, 1991-2008).

Стварыў тры спектаклі, якія сталі класікай беларускага тэатра-льнага мастацтва:  «Макбет» паво-дле  У. Шэкспіра (атрымаў Гран-пры на фестывалі ў Штутгарце, Нямеччына), «Трохграшовая опе-ра» паводле Б. Брэхта (1976) і «Тра-гедыя  чалавека » па п’есе  І.  Ма-дача (1979) атрымаў Гран-пры на фестывалі венгерскай драматургіі (тэатр быў запрошаны ў Будапешт.

Узначальваў мінскі тэатр-студыю кінаакцёра. Паставіў у Берліне спектакль «Рэвізор» па-водле М. Гогаля (1980) і «Тры ся-стры ў Чарнобылі» паводле А. Чэ-хава і С. Аляксеевіч.

Як рэжысёр-пастаноўш-чык зняў фільм па п’есе Янкі Ку-палы «Раскіданае гняздо» (1992), паставіў оперны спектакль «Кава-лер руж» паводле Р. Штраўса на сцэне Нацыянальнага акадэміч-нага Вялікага тэатра оперы Рэс-публікі Беларусь.

Заслужаны дзеяч мастац-тваў БССР (1975) Народны артыст Беларусі (1995).

Творчасці сп. Луцэнкі ўла-сцівы да сцэнічнай метафарыч-насці ў характарыстыках перса-нажаў, пошукі пластычных выра-шэнняў.

Развітацца з Барысам Лу-цэнкам прыйшлі Я. Паплаўская, Н. Гайда, М. Захарэвіч, З. Зубкова, В. Мазынскі, Г. Аўсяннікаў, В. Ані-сеенка, В. Салееў і многія іншыя вядомая асобы…

Аляксей Шалахоўскі,

гісторык культуры.

«Шпацыры па старой Лідзе» Леаніда Лаўрэша

Кніга «Шпацыры па старой Лідзе» — плён шматгадовай працы лідскага края-знаўца Леаніда Лаўрэша, працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даслед-чыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст.

Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова «краязнаўства» як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне «рэгіянальная гісторыя», бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне.

Кніга Лаўрэша — як вяршыня айс-берга, менавіта яго частка, найбольш ві-дочная і даступная для людскога ўспры-ймання. Па-за полем зроку застаецца «пад-водная» частка — нашмат большая як па пра-цягласці, так і па аб’ёму праробленай працы.

Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычна-га даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не пра-дукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным пад-мурку — кніга прэзентуе культуру прафе-сійную.

Лічу гэтую працу выдатным дапа-можнікам для ўсіх, хто хоць нейкім чынам судакранецца з гісторыяй старажытнага горада Ліда. Для экскурсаводаў, каб мелі да дыспазыцыі большы аб’ём дакладнай гіста-рычнай інфармацыі і менш запаўнялі час выцечкі ўласнымі фантазіямі. Для гісто-рыкаў, якія пішуць гісторыю рэгіёна і ўсёй краіны. Урэшце для турыстаў-індывідуа-лістаў, якія могуць з кнігай у руках прайсціся па ўсіх апісаных у ёй мясцінах, каб усё спра-ўдзіць на ўласныя вочы.

Аляксандар Краўцэвіч,

доктар гістарычных навук.

Лаўрэш Леанід. Шпацыры па старой Лідзе. Гродна, 2020. 342 с.

«У пошуках ісціны, або анатомія хлусні» Алеся Самца

Набліжаецца 75-годдзе перамогі ў Дру-гой сусветнай вайне. Беларускія краязнаўцы праліваюць святло на суворую праўду вайны. Ставяць кропкі над «і» ў трагедыях, якія хаваліся доўгія гады. Праўду пра партызанскую вайну на тэрыторыі Заходняй Беларусі распавядае краязнавец і аўтар кнігі «У пошуках ісціны, або анатомія хлусні» Алесь Самец:

— Я паказваю гэтую неадэкватную дзей-насць камандзіра партызанскага атрада Дзені-сенкі і асобных удзельнікаў гэтага партызан-скага атрада ў цэлым і паасобку. На фактах, дакументах ваеннай пракуратуры Нацыяна-льнага архіва Рэспублікі Беларусь, успамінах партызан яго атрада і сведак. Я знайшоў у архіве такі дакумент, дзе расказваецца пра тое, што камісар атрада Філімонаў са сваім узводам паліў хутары. Пад відэазапіс мы сабралі свед-чанні людзей старога ўзросту, якія памятаюць пра гэта, а хто не памятае, тым расказвалі бацькі. Мы склалі спіс — прозвішчы 25-ці гаспадароў хутароў, якія спалілі партызаны Міцькі Дзені-сенкі. Канешне сёння гэтых партызан ужо няма, іх не запытаеш, за што. Версію высоўвалі такую, што калі яны ішлі з лесу, там Налібоцкая пушча за гэтай вёскай, калі яны ішлі на свае гаспадар-чыя аперацыі сюды, паліцыя зрабіла засады, і зрабілі засады нібыта на гэтых хутарах. Таму яны і спалілі 25-ць хутароў, прычым два хутары спалілі разам з людзьмі. Тут жылі гаспадары Шэўка і Ракач. Старэйшых сыноў з гэтых сем’яў Міцька забраў да сябе ў атрад. Не пабыўшы ў гэтым атрадзе і месяца, паглядзеўшы, якія там парадкі, чым яны займаюцца, гэтыя хлопцы ўзялі ды ўцяклі з гэтага атрада. Адзін пайшоў вучыцца ў Наваградак, там і гімназія, там і настаўніцкая семінарыя была. Другі пайшоў у іншы партызанскі атрад, які дыслакаваўся каля Свіцязі. Міцька ў якасці помсты забіў іх сем’і.

Радыё Рацыя. 

13-я Агульнанацыянальная дыктоўка

21 лютага ў Міжнародны дзень род-най мовы ў Гародні ў Цэнтры гарадскога жыцця пройдзе традыцыйная беларуская дыктоўка. Пра яе сёлетнія адметнасці рас-павядае кіраўнік Гарадзенскай абласной арганізацыі ТБМ Віктар Парфёненка:

— Да нашай вечаровай праграмы далучаюцца прадстаўнікі «Саюза беларускіх пісьменнікаў», якія на пачатку імпрэзы па-вінны ўручыць ганаровы дыплом першаму рэгіянальнаму лаўрэату ў пісьменніцкім беларускім асяроддзі рэгіёна — Антаніне Хатэнка, якая прыедзе з Менска. Таксама мы папросім яе як лаўрэата прачытаць дык-тоўку. Сёлета мы выбралі сярод вялікай колькасці вартых людзей такога творцу як Аляксей Карпюк, якому спаўняецца 100 год. Будзе зачытаны ў якасці тэкста для дыктоўкі фрагмент ягонага вядомага твора «Данута».

На думку Віктара Парфёненкі, апроч самой дыктоўкі на імпрэзе чакаюцца і ін-шыя культурніцкія сюрпрызы:

— Будзе яшчэ і музычная частка. Мы ўпэўненыя, што будзе ў нечым па-хатняму прыемна ўбачыць знаёмых людзей, але ў іншым амплуа. Створаны гурт NZ, у які ўваходзяць гарадзенскія літаратары, выка-нае некаторыя свае творы, якія ён адмы-слова для гэтай дыктоўкі рыхтаваў. Вянцом нашага мерапрыемства стане выступ Алеся Дзянісава. Паабяцаў выканаць некалькі сваіх уласных песень і з вершаў Уладзіміра Ка-раткевіча, якому сёлета споўнілася б 90 гадоў.

Гэтая гарадзенская дыктоўка стане ўжо 13-й па ліку, што ладзіцца недзяржаў-нымі арганізацыямі. Таксама плануецца, што дыктоўкі, у якіх актыўны ўдзел пры-муць сябры ТБМ, пройдуць і ў іншых га-радах і вёсках Гарадзеншчыны.

Беларускае Радыё Рацыя.

22 лютага ў 12.00 на 3-м бібліятэчным філіяле, у мікрараёне Маладзёжны г. Ліды пройдзе 13-я Агульнанацыянальная дыктоўка для сяброў лідскіх арганізацый і суполак ТБМ і для ўсіх грамадзян, хто пажадае далучыцца.

Лідская гарадская рада ТБМ.

«Тыдзень роднай мовы» ў Пінску

У Пінску пача-ліся мерапрыемствы, прысвечаныя Між-народнаму дню род-най мовы, які штогод адзначаецца 21-га лю-тага. Гарадская біблі-ятэка падрыхтавала вялікую выставу «Мо-ва — крыніца чалавеча-га жыцця». У экспазі-цыі творы айчынных літаратараў мінуўш-чыны і сучаснасці. «Наша літаратура на-сычана годнымі імё-намі», — кажа выклад-чыца беларускай мо-вы Ніна Стэльмах, якая завітала на адкрыццё выставы:

— Калі ўзяць нашую літаратуру, бе-ларускую літаратуру, то і ў больш ста-ражытнай літаратуры, і ў сучаснай бела-рускай літаратуры можна назваць вельмі многа годных імёнаў пісьменнікаў, паэтаў, людзей, якія на самой справе любяць сваю мову, якія стараюцца бараніць яе, стара-юцца паставіць яе на належную вышыню. І, канешне, усё гэта мы стараемся данесці да сваіх дзяцей, каб дзеці гэта ведалі, ра-зумелі.

Ужо з панядзелка ў Пінску пачаўся «Тыдзень роднай мовы», які ладзіць га-радская бібліятэка. У межах тыдня запла-наваны літаратурны вечар, адкрыццё гука-вой выставы «Слову беларускаму гучаць!», а таксама сустрэчы моладзі з мясцовымі літаратарамі.

Беларускае Радыё Рацыя, Пінск. Фота libpost.of.by.

Віктар Шніп

БЕЛАРУСКІ  ПАНТЭОН

 Балады крыві і любові

(Працяг. Пачатак у папяр. нумарах.)

 

БАЛАДА АДАМА БАБАРЭКІ

(14.10.1899 — 10.10.1938)

Пісаць у стол — для светлых дзён пісаць,

Якім не быць, магчыма, тут ніколі.

У белым полі мёртвыя ляжаць

За сотню крокаў да спадманнай волі.

 

Няма сапраўднай волі там і тут.

Яна прыдумана паэтамі ў бяссонні.

І ўспамінаеш ты свой родны кут,

І верыш, што цябе і ён успомніць,

 

Дастане ўсё схаванае ў сталах

І дзякуй скажа за любоў, цярпенне.

Дзве зоркі ад палякаў на плячах

І ад саветаў у вашах адзенне.

 

І падаеш, ляціш у родны свет,

Дзе ўсё было — і вершы, і каханне,

І дзе ўладарыць чорны пісталет

І сыплецца пясок з цямна да рання…

 

Пісаў у стол — для светлых дзён пісаў,

Якія прыбліжаюцца паволі.

У родным краі кнігамі ты стаў,

Што птушкамі лятуць да лепшай долі.

27.10.2018 г.

 

БАЛАДА КНЯЗЁЎНЫ

КРЫСЦІНЫ ДРУЦКАЙ-ЛЮБЕЦКАЙ

(23.01.1900 — 6.05.1921)

Бялее каплічка твая сярод сосен

На Ракаўскіх могілках, дзе я іду,

Самотны, як гэта плаксівая восень,

Якая мяняе лісцё на ваду,

 

Што з шэрага неба цячэ і знікае,

Як час той, калі нас дзяліла мяжа,

Як смерць, што людзей без пары забірае.

Забрала, не даўшы ўзамен ні граша

 

Нікому, а потым забойцаў забрала,

Якія ў твой родны маёнтак прыйшлі,

Куды, нібы з выраю птушка, спяшала,

Каб тут жа застацца навечна ў зямлі

 

Пад белай каплічкай, якая між сосен

Плыве адзінокім лясным караблём,

Праз вечнасць плыве

і праз жоўтую восень —

Мяжы тут няма больш ні ноччу, ні днём.

І болей мяжы тут не будзе ніколі,

А будзе сцяжына праз травы і лес

З табой маладзенькаю ў Новае Поле

Спяшаць, каб вяртання свайго паланэз

Ты грала і слёз не хавала ад болю…

7.10.2018 г.

 

БАЛАДА АДОЛЬФА КЛІМОВІЧА

(20.04.1900 — 24.11.1970)

 

Беларусь, твой народ дачакаецца

Залацістага, яснага дня…

Максім Багдановіч.

 

У Вільні арган у касцёле іграе,

І музыка, нібы малітва, жывая

У душы людскія плыве, не знікае,

Цябе ж ад журботы штодзённай вяртае

У Прагу, дзе ўсе яшчэ ўсё маладыя,

Дзе мары, і справы, і сны залатыя

Аб той Беларусі, якая святая,

Якая дзяцей сваіх аберагае,

Каб сцежкі былі і гасцінцы старыя,

Бярозы і замкі, капліцы з крыжамі,

Бо воўк у піліпаўку нема там вые,

А ў весну нябёсы бялеюць бусламі…

Арган не сціхае, з табою ўздыхае…

Зноў камера смертніка — нібы магіла,

З якой ты выходзіш ссівелы, чужая.

Але Беларусь яшчэ за небасхілам,

І ў сэрцы тваім не памерла, і будзе

З табою і ў святы святыя, і ў будзень,

Бо з роду крывіцкага ты — назаўсёды,

Бо рунь зноў праб’ецца

з-пад снегу і лёду…

 

Арган не сціхае, з табою ўзлятае

Над Вільняй, над тлумнай вялікай краінай,

Дзе ёсць Беларусь, што сягоння не знае,

Якога яна мае слаўнага сына,

Які сёння зноўку журботны, як тыя

І нашы героі, і нашы святыя,

Што верылі: нават калі іх не будзе,

Не знікне Айчына — ёсць крыўскія людзі…

 

Арган не сціхае, ён душы яднае

Па-над Беларуссю, што сонца чакае…

9.03.2008 г.

 

БАЛАДА МІКОЛЫ КАСПЯРОВІЧА

(9.05.1900 — 26.12.1937)

 

…Зноў на шэрай вуліцы зіма

Белая, нібы самлелая.

І ў табе твайго жыцця няма,

І душа сняжынкай белаю

Узлятае і ляціць, ляціць

Па-над нашым краем, у якім

Не дазволена свой край любіць,

Як і нельга нам краям чужым

Аніколькі добрых слоў сказаць…

У нябёсах поўня, як сляза,

Што над Беларуссю Бог згубіў,

Гледзячы на белую зямлю,

Белую, якую ты любіў,

І якую сёння я люблю

За бярозы белыя і лён

Сіні, як бязмежнасць у вышы,

За царкоўны і касцельны звон

І найбольш за тое, што ты жыў,

Веручы, што прыдзе светлы час,

У якім ёсць Беларусь для нас…

 

І глядзіш на свет з нябёсаў ты,

І ляціш сняжынкай на зямлю,

Каб у Беларусі белаты

Больш было, як шчырых слоў: «Люблю

Родную бялюткую зямлю…»

14.09.2008 г.

 

БАЛАДА УЛАДЗІМІРА ЖЫЛКІ

(27.05.1900 — 1.03.1933)

«Не плач, не плач па сыну, маці…»-

Твой першы верш і ўздых апошні.

Ёсць Беларусь, а значыць шчасце

Таксама ёсць, хоць і не кожны

Іх адчувае ў часе гэтым,

Дзе небяспечна быць паэтам,

Тым больш паэтам Беларусі,

Якога здрадзіць не прымусіць

Ніхто, калі паэт ад Бога…

Зноў прад табой, як смерць, дарога,

І родны край усё далей,

І чым далей, тым ён мілей.

І сняцца Вільня, Менск і Прага,

І не сціхае ветру звяга

І ў снег, і ў дождж, і ў сухавей.

І ты вярнуцца спадзяешся,

І ў думках над сабой смяешся

Так, як паэт смяяцца можа.

А на чужыне ўсё прыгожа

І нат свая на снезе кроў.

Сваёй паэзіяй дамоў

Ты вернешся, але не скора,

Бо снег навокал, нібы мора,

Дзе ўсё патоне і загіне…

І будзеш ты ў сваёй краіне

Казаць: «Не плач па сыну маці.

Ёсць Беларусь, і гэта — шчасце!»

3.09.2008 г.

 

БАЛАДА КУЗЬМЫ ЧОРНАГА

(24.06.1900 — 22.11.1944)

Зноў турэмная камера сніцца,

Як труна, у якой ты жывы.

А на вуліцы не навальніца,

А вайна каля самай Масквы.

І не можаш ніяк ты прачнуцца,

Каб, як кокан матыль пакідае,

Так пакінуць турму і вярнуцца

У дзяцінства, дзе мрой залатая

Павуціна плыве над табою

І, знікаючы ў менскай турме,

Рассыпаецца чорнай журбою

Па Айчыне, нібы па зіме,

У якой ты не можаш ні ўспомніць

Непрыгожыя кветкі крыві

І штыкоў зледзянелыя промні

За вакном, дзе шчэ шэпча: «Жыві…»

Адзінокая шэрая ліпа.

І жывеш ты, і знаеш — не сніш

Гэты лёс, што табе, як снег, выпаў,

Дзе ў табе твой хрыбет, нібы крыж…

30.10.2007 г.

(Працяг у наступным нумары.)

 

З падзей 2019 года

Склаў Сымон Барыс

(Працяг. Пачатак у папярэднім нумары.)

12 красавіка. У Курапатах па перыметры па распараджэнні ўладаў зноў знішчылі 50 металічных кры-жоў.

13 красавіка. Члены БРСМ і Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі на суботніку садзілі дрэвы там, у Кура-патах, дзе ўчора было знесена 50 ці 60 крыжоў. Прэс-сакратар Беларускага экзархата РПЦ Сяргей Лепін выка-заўся супраць такога зносу крыжоў, пастаўленых на народныя грошы.

13 красавіка. Пад Лідай ус-талявалі 5-метровы крыж у гонар паўстанцаў К. Каліноўскага.

14 красавіка. У Берасці зноў мітынг-пратэст супроць будаўніц-тва акумулятарнага завода.

15 красавіка. Увечары да бу-дынка Адміністрацыі Прэзідэнта  Бе-ларусі выйшлі некалькі чалавек на малебен у сувязі са зносам крыжоў у Курапатах.

15 красавіка. У Парыжы га-рэў Сабор Парыжскай Богамаце-ры.  Абрынуліся шпіль і дах сабора.

16 красавіка. У Анкары (Ту-рцыя) адбылася сустрэча прэзідэнтаў Беларусі і Турцыі А. Лукашэнкі і Эр-дагана.

16 красавіка ў Менскім епа-рхіяльным упраўленні пад старшын-ствам мітрапаліта Менскага і Засла-ўскага Паўла, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі, адбылося пасяджэнне Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы.

18 красавіка. У судзе Мен-скага раёна судзілі 6 чалавек, за ўдзел у пратэстах  у Курапатах 4 красавіка. Усіх аштафавалі на некалькі базавых велічынь.

19 красавіка. А. Лукашэнка выступіў у Нацыянальным сходзе Беларусі са зваротам да беларускага народа.

У Берасці праходзіў чэмпіянат Беларусі па плаванні (басейн 50 мет-раў). У заплыве на 50 метраў брасам Ілля Шымановіч устанавіў нацыяна-льны рэкорд — 26,57. Гэта пакуль дру-гі вынік сусветнага сезона 2019 года (ў брытанца Адама Піці — 26,49).

Увечары 19 красавіка кан-цэрн «Белнафтахім» запатрабаваў афі-цыйнай сустрэчы з прадстаўнікамі ра-сейскай «Транснафты» з нагоды знач-нага пагаршэння якасці нафты Urals, якая паступае праз нафтаправод «Дружба» ў апошнія дні. У сувязі з бруднай нафтай на Мазырскім наф-таперагонным заводзе сапсавалася абсталяванне. Шкода склала 30 млн долараў.

19 красавіка памёр настаўнік Мар’ян Мікалаевіч Дукса, паэт, пра-заік, які жыў у Солах Смаргонскага раёна. Нарадзіўся ў Каракулічах Мя-дзельскага раёна 5 красавіка 1943 г.

21 красавіка. Каталікі свят-куюць Вялікдзень, а ў праваслаўных — Вербніца.

Грамадзяне Украіны ў другім туры выбараў прэзідэнта Украіны выбралі артыста Уладзіміра Зялен-скага, які набраў больш за 70 пра-цэнтаў галасоў.

У Берасці былі пратэсты су-проць будаўніцтва акумулятарнага завода.

У Гомелі адбыўся Эка-мара-фонны бег. Піяніст, кампазітар Юрый Бліноў памёр за 5 м да фінішу на дыстанцыю 4200 метраў. Нарадзіўся  ён у Драгічыне ў 1976 годзе.

22 красавіка. Супрацоўнікі КДБ затрымалі за хабар (каля 150 ты-сяч долараў) Андрэя Уцюрына. На-радзіўся Уцюрын у 1971 у Пензе. У 1992 скончыў Саратаўскае вышэйшае вайсковае каманднае вучылішча МУС Расеі, а ў 2002 — Акадэмію МУС Беларусі. З 1995 — у службе аховы Лукашэнкі. Узнагароджаны ордэнамі «За бездакорную службу» і «За слу-жбу Радзіме». Кіраўнік службы ахо-вы з 2007 года. З 2014 года — намеснік дзяржаўнага сакратара Савета бяспе-кі. У 2011 г. атрымаў зямельны ўча-стак (15 араў) у  Драздах і пабудаваў на ім двухпавярховы асабняк. Яго бацька служыў у Менску ў войсках МУС.

23 красавіка.  У Гародні па-чаўся суд над Анжалікай Борыс (старшыня неафіцыйнага Саюза па-лякаў Беларусі) за фэст на Казюкі ў Гародні. Суд Ленінскага раёна Га-родні 23 красавіка спыніў адмініст-рацыйную справу супраць Анжалікі  Борыс. У мінулыя гады праводзіўся фэст, і ўсё было добра, а сёлета трэба было браць дазвол. Анжаліка заявіла ў судзе, што гэта не суд, а камедыя па замове КДБ.

23 — 26 красавіка. Буйны па-жар на плошчы 200 га лесу на Сто-ліншчыне.

У Гародні пясчаная бура днём накрыла горад і бачнасць у Аль-хоўцы была нулявая.

У Менску заквітнеў сад. Тэ-мпература дасягнула +20 градусаў.

25 красавіка. Пажар на Аль-манскіх балотах Століншчыны ўжо ахапіў 400 га лесу.

25 красавіка. Рада Украіны прыняла закон № 5670-д аб забес-пячэнні функцыявання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай: “за” прага-ласавала 278 дэпутатаў. Украінская  мова будзе абавязковая ў органах дзяржаўнай улады і іншых публічных сферах. Веды дзяржаўнай мовы не-абходны для атрымання ўкраінскага грамадзянства. Мову абавязаны ве-даць усе грамадзяне, а дзяржава па-вінна забяспечыць грамадзянам маг-чымасць вывучаць яе. 15 траўня Прэ-зідэнт Украіны П. Парашэнка гэты за-кон падпісаў.

26 красавіка. У Менску не праводзілася дэманстрацыя ў сувязі з 33-й гадавінай аварыі на Чарно-быльскай АЭС, бо УУС Менскага гарвыканкама запатрабавала аплаты аховы грамадскага парадку недзе звыш 5 тысячы ў рублёў.

25 — 27 красавіка. У Кітаі су-стрэча кіраўнікоў дзяржаў Еўропы і Азіі на 2-м форуме «Пояс і шляхі». Прэзідэнт А. Лукашэнка 25 красаві-ка ў Пекіне  сустрэўся з прэзідэнтам Узбекістана Шаўкатам Мірзіеевым. Кітай падарыў Менску макет Нацы-янальнага футбольнага стадыёна і басейна. Гэтыя аб’екты будуць пабу- даваны за кітайскія сродкі.

26 красавіка. Сустрэча А. Лукашэнкі з прэзідэнтам Сербіі ў Пекіне. Лукашэнка не дабыў да канца нарады і на суткі раней вылецеў у Менск.

У Берасці тэмпература паве-тра была +27,8ОС, і пабіты тэмпе-ратурны рэкорд на гэты дзень у Бела-русі, які быў Гародні ў 1993 годзе.

27 красавіка. У Беларусі тэмпература вышэй за + 24  градусы цяпла.

30 красавіка. Прэзідэнт РФ У. Пуцін  вызваліў ад пасады пасла РФ ў Беларусі Міхаіла Бабіча і пры-значыў Паўномоцным і Надзвычай-ным паслом РФ у Беларусі Дзмітрыя Мезенцава.

1 траўня. Свята працы.

4 траўня. На спаборніцтвах у дзесяцідзённым бегу ў Нью-Ёрку 57-гадовы беларус Леанід Анацка заняў другое месца.  Ён пераадолеў 1078 км 875 м.

Пачатак траўня. Узровень вады ракі Прыпяць каля Мазыра на 3 метры ніжэй, чым летась. Разліву ракі Прыпяць сёлета не было

15 траўня. Юрыст Ала Бо-дак стала членам Канстытуцыйнага суда Беларусі. Яна паадпісала Прыся-гу суддзі Канстыцыйнага суда.

16 траўня. У Магілёве 22-га-довы лейтэнант міліцыі Яўген Пата-повіч быў знойдзены застрэленым у лясным масіве. Першапачаткова мер-кавалася, што інспектара маглі выкра-сці невядомыя на чорнай «Волзе», калі ён прыехаў на афармленне ДТЗ. Былі канфіскаваныя і прааналізаваны запісы з відэакамер, устаноўленыя па меркаваным маршруце руху зламыс-нікаў. Камеры чорную «Волгу» не зафіксавалі. У гэты ж вечар міліцыя-неры з аўтаматамі зрабілі аблаву ў Магілёве  на цыганоў, захоплівалі іх масава (мужчын, жанчын і нават пад-леткаў) і трымалі некалькі гадзін. Пра-водзілі іх допыт. Праз некальк дзён супрацоўнікі СК заявілі, што гэта бы-ло самазабойства. Гэта падзея праз 3 тыдні вымусіла міністра Ігара Шуне-віча падаць у адстаўку.

Праз некалькі дзён кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Наталля Качанава паехала ў Магілёў прасіць даравання за грубыя паводзіны мілі-цыі, але міністр МУС Ігар Шуневіч палічыў, што яго міліцыя дзейнічала правільна, па закону.

17 траўня суд Менскага раёна прыгаварыў арганізатара бардэля ў Бараўлянах Вячаслава Казанава да 14 гадоў пазбаўлення волі і выплаты штрафу 400 базавых велічынь. Гэты падпольны бардэль пад Мінскам ліквідавалі ноччу на 28 ліпеня 2018 года.

 22 траўня. У судзе Савецкага раёна Менска збіраліся судзіць акты-вістку рэжысёра Вольгу Нікалай-чык за тое, што яна 8 траўня сёлета ўскладала кветкі да брацкай магілы загінулых воінаў пры вызвалденні Менска.

22 траўня. У Берасці, на Паў-ночных могілках, за 6 кіламетраў ад горада, адбылося ўрачыстае перапа-хаванне парэшткаў 1214 чалавек, зно-йдзеных на месцы былога габрэйскага гета  ў студзені — сакавіку пры будаў-ніцтве элітнага квартала ў цэнтры горада.

24 траўня, пятніца. Прем’ер-міністры Расіі і Беларусі Мядзведзеў і Румас сустрэліся ў Маскве і абмер-кавалі шэраг эканамічных пытанняў, пра пастаўку нафты і інтэграцыю.

24 траўня. Хмары прыйшлі з Балтыкі, і выпаў вялікі дождж.У Ма-ладзечне вуліца Вялікі Гасцінец пера-тварылася ў раку. Відавочцы кажуць, што месцамі машыны былі напалову ў вадзе. Плавалі нумары. Многія аўто глухлі. Размыла дарогі ў Валожыне і Рагачове.

25 траўня. Пісьменніца Свят-лана Алексіевіч выступіла ў Вар-шаве  на цырымоніі ўручэння ёй прэміі імя Рышарда Капусцінскага.

26 траўня. У Дзітвянскім До-ме культуры Лідскага раёна адбыўся ІІ абласны фестываль  — свята побы-тавых танцаў. У ім прымалі удзел ад школьнікаў да старых пенсіянераў, якія пазалі маладым свае трады-цыйныя танцы.

27-31 траўня. У Столінскім раёне разлілася рака Гарынь, бо 19-20 траўня ў Сарнах прайшлі вялікія дажджы, і паднялася вада ў рацэ Случ (прыток  Гарыні). У Бялушы, Мань-кавічах, Беражным вада на 127 сядзі-бах. Агароды аказаліся пад вадой.

28 траўня. У Берасці адкры-ўся новы аўтавакзал на вул. Ар-джанікідзе.

28 траўня. У сталіцы Казах-стана Нур-Султане (Астана) падчас сустрэчы Нурсултан Назарбаеў уру-чыў Аляксандру Лукашэнку ордэн «Першы Прэзідэнт Рэспублікі Казах-стан — Лідар Нацыі Нурсултан Назар-баеў», які з’яўляецца дзяржаўнай узнагародай Казахстана і заснаваны ў траўні 2001 года. Ордэн уручаны ў азнаменаванне 25-годдзя ідэі аб еўра-зійскай інтэграцыі і 5-годдзя падпі-сання Дамовы аб ЕАЭС, а таксама за асабісты ўнёсак у паглыбленне і па-шырэнне супрацоўніцтва з Казах-станам.

30 траўня. Беларуская спарт-сменка Алена Дубіцкая на этапе Брыліянтавай лігі ў Стакгольме (Шве-цыя) заняла першае месца, штурха-нуўшы ядро на 18 м 49 см.

30-31 траўня. У Менску ад-былася міжнародная канферэнцыя «Сучаснае канстытуцыйнае развіццё: роля канстытуцыйнага кантролю ў канстытулізацыі права».

Травень. У Бабруйску, у ра-цэ Беразіна, знайшлі шлем ХІ ст., які мог належаць полацкаму князю. Гэта 20-ы шлем таго часу, які знойдзены ў  Еўропе.

Травень. Перамогу ў Мен-скім гарадскім конкурсе “Лепшая шматдзетная сям’я 2019 года” атры-мала сям’я Бычкоўскіх — маці  Воль-га, бацька Змітро, а таксама 3 сыны і 5 дачок: Ягор, Ангеліна, Прохар, Кіра, Ціхан, Міхаліна, Лія і Света. Ста-рэйшаму сыну 21 год, ён жанаты і ўжо паспеў парадаваць бацькоў унукам, якому зусім хутка споўніцца год.

 

1 чэрвеня. У Менску, каля старога будынка пажарнага дэпо, адкрылі скульптуру пажарнага па-чатку ХХ стагоддзя.

1 чэрвеня. У Менску прай-шоў VІІІ Кангрэс Асамблеі няўрада-вых арганізацый Беларусі. Удзельні-чалі 131 дэлегат. У Асамблею цяпер уваходзяць 330 арганізацый і іні-цыятыў.

2 чэрвеня. У Менску адбы-лася велічная эўхрыстычная працэ-сія са Святымі дарамі па плошчах і вуліцах сталіцы ад касцёла Св. Роха на Залатой Горцы да Архікатэдраль-нага касцёла. Яна прымяркаваная да свята Божага Цела і Крыві.

З 4 па 9 чэрвеня 2019 года ў аграгарадку Шчомысліца ў Менскім раёне прайшла Міжнародная спецыя-лізаваная выстава «Белагра-2019″, у якой прынялі ўдзел 550 кампаній з 29 краін свету.

8 чэрвеня. У Менску адбыўся  ХХ з’езд Беларускай партыі левых «Справядлівы свет. На новы тэрмін кіраўніком партыі выбраны Сяргей Калякін, за якога прагаласавала 79 з 137 дэлегатаў. Калякіну 66 гадоў. Кіруе гэтай партыяй з 1994  года (ужо 25 гадоў).

9 чэрвеня. У Берасці пратэ-стоўцы (каля 200 чалавек) прыйшлі на сустрэчу са старшынём гарвыкан-кама і патрабавалі спыніць работу акумулятарнага завода. Сустрэча была ў зале гарадскога выканкама.

7-9 чэрвеня. У Паставах ад-быўся ХХХ Міжнародны фестываль народнай музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік». Ён тут праводзіцца штогод. Адначасова Паставы адзначылі свой чарговы юбілей — 610 гадоў горада. Горад займеў 13 гарадоў-пабрацімаў у выніку сваіх фестываляў.

10 чэрвеня. А. Лукашэнка адправіў у адстаўку міністра ўну-траных спраў Ігара Шуневіча, які займаў гэтую пасаду 7 гадоў.

11 чэрвеня. А. Лукашэнка прызначыў Уладзіміра Караніка (галоўны ўрач Менскага анкалагіч-нага дыспансера) міністрам аховы здароўя, а Юрыя Караева (былы намеснік міністра МУС, камандуючы ўнутранымі войскамі) — міністрам унутраных спраў Беларусі.

11 чэрвеня. Паветра ў Мен-ску і Берасці прагрэлася да  +32,2 ОС (раней максім быў +30,1ОС). Пастаў-лены новы рэкорд і ў Жлобіне + 32,8ОС (31,9ОС у 2010 г.). Абнавілся рэкорды ў Гародні +30,8ОС і Магі-лёве  +31,7ОС. У Менску скасаваўся рэкорд дня 82-гадовай даўніны (32,2 супраць 30,1 градуса 11 чэрвеня 1937 года).

12 чэрвеня. На аэрадроме ў Варшаве прызямліўся электрасама-лёт, зроблены ў Славеніі. Двухмесны Pipistrel Alpha Electro — гэта першы ў свеце ўльтралёгкі самалёт серыйнай вытворчасці (яго вага 472, 5 кг) з эле-ктрарухавікамі. Зарадка ў аэрапорце доўжыцца адну гадзіну.

12 чэрвеня. У Жлобіне (Го-мельская вобласць) паветра прагрэ-лася да 34,7 градуса вышэй за нуль, што на 0,3 градуса перавышае абса-лютны максімум, зафіксаваны ў 2010 годзе ў Лельчыцах (Гомельская вобласці). У самым Жлобіне ранейшы рэкорд дня складаў 32,4 градуса (так-сама з 2010 года).

Абнавіліся тэмпературныя рэкорды ў сталіцы і ўсіх абласных цэнтрах. У Магілёве было 34,6 градуса (31,1 у 2000 годзе), у Гомелі — 33,4 (32,6 у 2010-м), Берасці і Ві-цебску — 33,2 (адпаведна 32,8 у 1957 годзе і 31, 5 у 1937-м), Менску — 32,7 (30,9 у 2000-м), Гародні — 32,4 (31,3 у 1999-м).

Тэмпературныя рэкорды фіксуюцца дзявяты дзень запар. 12 чэрвеня стала самым гарачым днём у гэтым годзе і першым за гэтыя дзе-вяць дзён, калі абнавіўся максімум для ўсёй краіны з пачатку метэаназіран-няў. Да гэтага фіксаваліся рэкорды для асобных населеных пунктаў.

13 чэрвеня, чацвер.  У сувязі з сухім надвор’ем забаронена хадзіць у лес у 53 раёнах Беларусі. Пару-шальнікаў будуць штрафаваць.

Стала вядома, што пакараны смерцю ў Менску забойцы Аляк-сандр Жыльнікаў і Вячаслаў Сухарка, а заказчыца забойства Аліна Шуль-ганова атрымала 12 гадоў калоніі. За-бойцы былі арыштаваны ў 2015 годзе. Ім паставілі ў віну смерць трох ча-лавек.

13 чэрвеня. Самая высокая тэмпература зафіксавана ў Васі-левічах (Гомельская вобласць) +34,4 градуса. У Менску пабіты тэмпера-турны рэкорд 1912 года: слупок тэрмометра падняўся да 34 градусаў (у 1912-м было 30 градусаў).

14-15 чэрвеня. У Бішкеку нарада краўнікоў дзяржаў ШОС, Беларусь удзельнічае ў ёй у якасці назіральніка.

У Беларусі забаронена навед-ваць лес у 72 раёнах.

(Працяг у наступным ну-мары.)

У Беліцкім Доме культуры правялі раённы конкурс традыцыйных страў «Спазнай смак сваёй кухні»

Вось  ужо ў шосты раз у мінулую нядзелю — 16 лютага — аграгарадок Беліца Лідскага раёна прымаў раённы конкурс традыцыйных страў «Спазнай смак сваёй кухні». На гэты раз установы культуры Лідскага раёна прэзентавалі стравы з дароў прыроды. Тэма вельмі актуальная ў наш час, бо дары прыроды спрадвеку служаць на карысць здароўю чалавецтва і ўсё больш людзей імкнецца весці здаровы лад жыцця і надае вялікую ўвагу свайму харчаванню. Работнікі ўстаноў рыхтавалі стравы па рэ-цэптах продкаў, таму атрымаліся сапраўд-ныя экалагічныя шэдэўры, і ўвачавідкі, што нашы продкі мелі рацыю.

Карп па-царску і карп па-беліцку, галкі рыбныя і грыбныя па-тарноўску, пірагі рыбныя, камы грыбныя і рыбныя, юшка па-пескаўску, блінны пірог з сушанай садавіной, яблыкі печаныя з мёдам і яблыкі мочаныя, збіцень і розныя напоі з ягад. Усё проста немагчыма пералічыць.

Фактычна асноўнымі элементамі дзікай прыроды, якія былі задзейнічаны кухарамі, сталі грыбы, ягады, арэхі, рыба (лешч, карасі). Спрэчка, ці лічыць карпа, выгадаванага ў сажалцы, і яблыкі, выга-даваныя ў садзе, дарамі прыроды, развязкі не мела. Кожны застаўся пры сваім.

Удала ўпісаліся ў свята традыцыйнай кухні і міфалагічныя беларускія персанажы, якія рыхтавалі касцюміраванае дэфіле. Кож-ная клубная ўстанова паказвала свайго пер-санажа, які быў ім бліжэй: русалак паказва-ла прынёманская Беліца, а паўночнае Дво-рышча паказвала Зюзю. Паказвалі і Хатніка, і Вадзеніка, і Жыценя, і Цёцю, і Лёлю, і Ладу, і Оха, і Белуна ці Белабога. А вось Перуна не было, хай спіць сабе недзе да вясны, не яго пара.

Пескаўцы прадставілі сваю мясцо-вую істоту — Пачастунка, які жыве ў каморы з прыпасамі і спрыяе іх папаўненню, калі гаспадар шчодры і гасцінны. А калі гаспа-дар сквапны, то Пачастунак не дбае, каб прыпасы папаўняліся, а наадварот насылае на іх то плесень, то гніль, то цвіль. За гэтага Пачастунка журы вывела Пескаўцы на трэцяе месца.

У журы ўваходзілі спецыялісты з Гародні і Ліды. Узначальваў журы ўжо не першы раз старшыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ, рэдактар “Нашага слова” і “Лідскага летапісца” Станіслаў Суднік, які падчас узнагароджання сказаў, што Лідчы-на стаіць на парозе стварэння Музея бела-рускай міфалогіі, але калі і як гэта рэалізу-ецца, ведае, мабыць, толькі яго будучы  Хат-нік, які пакуль на людзі не паказваецца.

У выніку пераможцамі раённага конкурсу «Спазнай смак сваёй кухні» сталі Бердаўскі культурна-дасугавы цэнтр — I месца, Першамайскі Дом культуры — II  месца, Пескаўскі і Ваверскі Дамы культуры падзялілі III месца. Астатнія клубныя ўста-новы таксама атрымалі дыпломы і пада-рункі.

Трэба адзначыць вялікі ўклад і клопат, якія праявіла пры арганізацыі свята мета-дыст Цэнтра народнай творчасці Ганна Не-краш, бо падобныя конкурсы фінансуюцца вельмі слаба, а часцей — ніяк. Патрэбны велізарны досвед і аўтарытэт, каб аргані-заваць нешта падобнае.

Традыцыйна і бліскуча вяла ўсю імпрэзу Тамара Зенюкевіч.

Вялікі дзякуй усім, хто спрычыніўся да гэтай цудоўнай, выключна беларускай дзеі.

Яраслаў Грынкевіч.

НАША СЛОВА № 7 (1470), 12 лютага 2020 г.

Аўторак, Люты 18, 2020 0

Дэманстрацыя лепшых новых выданняў Беларусі і замежжа

З  5 па 9 лютага 2020 года ў Менску прайшла XXVII Міжна-родная кніжная выстава-кірмаш, якая традыцыйна адкрывае міжна-родны каляндар кніжных выстаў і з’яўляецца своеасаблівай справа-здачай працы кнігавыдаўцоў Бела-русі за мінулы год. У мерапры-емстве ўзялі ўдзел 386 экспанентаў з 30 краін, цэнтральным экспа-нентам сталі Злучаныя Штаты Амерыкі.

На пляцоўцы ЗША адбыла-ся сустрэча з амерыканскім пісь-меннікам Дугласам Макам, які пі-ша пра падарожжы, культуру і гіс-торыю. Яго апавяданні друкава-ліся на страронках New York Times, National Geographic Traveler і ін-шых выданняў.

Мерапрыемствы прайшлі на пляцоўках Нацыянальнага вы-ставачнага комплексу «БелЭкспа», а таксама — у кнігарнях, бібліятэках, музеях: былі арганізаваны прэзен-тацыі, аўтограф-сесіі, сустрэчы з аўтарамі, майстар-класы і  іншыя падзеі.

У першы дзень працы былі прадстаўлены паспяховыя выда-вецкія  праекты Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, у тым ліку факсімільнае ўзнаўленне Берас-цейскай Бібліі  і навуковая мана-графія Алеся Сушы «Асэнсаванне шэдэўра».

— У апошнія 10 га-доў Нацыянальная біблі-ятэка стала буйнешым культурным і адукацы-йным цэнтрам Беларусі, — адзначыў рэктар Дзяр-жаўнай Акадэміі маста-цтваў Міхаіл Баразна. — У бібліятэцы захоўваюцца ўзоры высокага маста-цтва і мастацтва кнігі. Для сучаснага дызайне-ра, мастака, гісторыка, крытыка ў бібліятэцы знаходзіцца безліч ціка-вых артэфактаў.

Вельмі паспяхо-вым было ўзнаўленне гравюр Францішка Ска-рыны да 500-годдзя бела-рускага кнігадрукавання. Сёння мы бачым, як цудоўна выканана работа дызайнераў пры падрых-тоўцы факсімільнага ўзнаўлення Берасцейскай Бібліі.

На Нацыянальным конкурсе мастацтва кнігі факсімільныя ўзнаўленні Нацыянальнай бібліятэкі атрымліваюць вельмі высо-кія ўзнагароды.Унікальныя ўзоры былых эпох з’яўляюцца арыенцірам для сучаснага маста-ка. Конкурс мастацтва кнігі будзе развівацца на такіх узорах. Вялікі дзякуй аўтарам, выдаўцам і дыза-йнерам за іх плённую дзейнасць!

Ларыса Эдуардаўна Вера-мчук, намеснік дырэктара Берас-цейскай абласной бібліятэкі па сацыяльнай і інфармацыйнай пра-цы распавяла:

— Берасцейская абласная  бібліятэка імя Горкага рэалізавала ў партнёрстве з Нацыянальнай біб-ліятэкай Беларусі шэраг праектаў.  Сярод іх — рэспубліканскі круглы стол: «Брэст. 1000 гадоў гісторыі ў матэрыялах і дакументах». У нас у Берасці адбыліся чатыры канфе-рэнцыі па Берасцейскай Бібліі. Арганізатарам іх выступала Ала Міхайлаўна Мяснянкіна. Мы вель-мі рады, што працу па вывучэнні Берасцейскай Бібліі падсумавала выданне даследвання Алеся Су-шы «Асэнсаванне шэдэўра».

9 лютага, у нядзелю, у апо-шні выставачны дзень XXVII Між-народнай кніжнай выставы-кірма-ша, адбыўся круглы стол «Праб-лемы гісторыі на старонках сучас-насці». Мерапрыемства было аб-вешчана часопісам «Маладосць».

Праграму яго склалі высту-пленні на тэмы вуснай і лакальнай гісторыі, гістарычнай фікцыі і гіс-тарычнай прозы, у актуальным кантэксце былі закрануты вобра-зы Рагнеды, Льва Сапегі і Уладзі-слава Сыракомлі. З прывітальнымі словамі да ўдзельнікаў «круглага стала» звярнуліся  вядомыя гісто-рыкі і літаратары.

Як заўсёды, на  кірмашы было прадстаўлена шмат новых дзіцячых выданняў. Пра сваю  кнігу «Закаханы трэццякласнік» распавёў Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі:

— Казачнік садзіць у сваю крылатую машыну хлопчыка і дзя-ўчынку, і яны ляцяць па Беларусі. Гэта кніжка, па сутнасці, пра нашу Беларусь. Не трэба ехаць за мора і высокія горы, казкі — побач з намі! Першую казку яны бачаць, калі падняліся ўверх, бачаць свой го-рад, потым знаёмяцца з Зубром у Белавежскай пушчы, з Каралём вугроў на Нарачы. Іншая апо-весць-казка прысвечана правам дзіцяці. Сонечны промень спуска-ецца на зямлю, каб дапамагчы дзецям ва ўсіх сітуацыях, пры іх хваробах, праблемах. Зубр так-сама арганізаваў лясную школу, каб вучыць сваіх братоў-звяроў не крыўдзіць адзін аднаго, дапама-гаць.

8 лютага пры падвядзенні вынікаў Нацыянальнага конкурсу мастацтва кнігі факсімільнае ўзна-ўленне Берасцейскай Бібліі было ўганаравана Дыпломам перамо-жцы і ганаровым знакам-сімва-лам «Залаты фаліянт» «За ўклад у захаванне духоўнай спадчыны».

Падрыхтавала

Эла Дзвінская,

фота аўтара.

 

На здымках:

  1. Алесь Суша і факсімі-льнае ўзнаўленне Берасцейскай Бібліі;
  2. Узнагароджанне пера-можцаў Нацыянальнага конкурсу мастацтва кнігі;
  3. Пётр Краўчанка ля поль-скага стэнда;
  4. Уладзімір Ліпскі і Аксана Спрынчан;
  5. Дыялог украінскіх, бела-рускіх і польскіх літаратараў.

НАША СЛОВА № 6 (1469), 5 лютага 2020 г.

Серада, Люты 12, 2020 0

На сустрэчы з Дзяржаўным сакратаром ЗША Майклам Пампеа старшыня ТБМ Алена Анісім звязала магчымасць існавання і актыўнай працы грамадзянскай супольнасці з пытаннем незалежнасці Беларусі

Дзяржаўны сакратар ЗША Майкл Пампеа 1 лютага падчас свайго візіту ў Менск сустрэўся з беларускімі правааба-ронцамі.

На сустрэчы прысутнічалі Сяргей Драздоўскі з Офіса па правах людзей з ін-валіднасцю, старшыня Таварыства бела-рускай мовы Алена Анісім, старшыня Праваабарончага цэнтра «Вясна» Алесь Бяляцкі і старшыня Беларускага Хельсін-кскага Камітэта Алег Гулак.

 

Беларускія праваабаронцы паднялі важныя і надзённыя пытанні па правах ча-лавека ў Беларусі. Так, Сяргей Драздоўскі распавёў пра праблемы, звязаныя з выка-наннем сацыяльна-эканамічных правоў, з адсутнасцю антыдыскрымінацыйнага зака-надаўства і парушэннем правоў прафса-юзаў.

Кіраўнік ТБМ Алена Анісім звязала магчымасць існавання і актыўнай працы грамадзянскай супольнасці з пытаннем незалежнасці Беларусі. У сваім кароткім выступе яна адзначыла важную  ролю ў гэтым пытанні беларускай мовы і куль-туры, немагчымасць яе развіцця ў вы-падку агрэсіўных захопніцкіх дзеянняў нашай усходняй суседкі. У сувязі з гэтым старшыня ТБМ распавяла пра захады дэмакратычнай супольнасці па захаванні незалежнасці: Усебеларускі сход 2000-га года, Кангрэс — 2014.  Яна згадала нядаўнія дэманстрацыі ў падтрымку незалежнасці ў снежні 2019, а таксама пра падрыхтоўку Кангрэса ў сакавіку 2020 г. Старшыня ТБМ выказала спадзеў, што ЗША і нада-лей будуць прытрымлівацца сваёй пазіцыі па гарантаванні незалежнасці Беларусі.

Алесь Бяляцкі паведаміў пра стабіль-на кепскую сітуацыю з грамадска-палітыч-нымі правамі. Адзначыў, што парушаюцца правы на свабоду сходаў і мітынгаў, у якасці прыкладу прывёў апошнія мірныя дэман-страцыі ў падтрымку незалежнасці краіны, за ўдзел у якіх улады пакаралі дзясяткі ўдзе-льнікаў. Па ацэнцы праваабаронцы, улады не гатовыя супрацоўнічаць з грамадзянскай супольнасцю нават па такіх жыццёва важ-ных пытаннях для Беларусі, як незалеж-насць.

Алег Гулак у сваім выступе адзначыў важнасць амерыканска-беларускага дыяло-гу па правах чалавека і выказаўся за больш актыўнае прыцягненне грамадзянскай су-польнасці ва ўсе перамоўныя працэсы па-між ЗША і Беларуссю.

Майкл Пампеа пракаментаваў вы-ступы беларускіх праваабаронцаў, адзна-чыў, што ёсць агульнае разуменне прабле-маў, што ён падымаў найбольш важныя пытанні па правах чалавека ў Беларусі на сустрэчы з прэзідэнтам А. Лукашэнкам і міністрам замежных спраў У. Макеем. Ён таксама падкрэсліў, што пазіцыя ЗША па падтрымцы дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі застаецца нязменнай.

Сустрэча з’яўляецца выразным сіг-налам урада ЗША ў падтрымку грама-дзянскай супольнасці і дэмакратычных актывістаў у Беларусі.

Паводле СМІ.

НАША СЛОВА № 5 (1468), 29 студзеня 2020 г.

Серада, Люты 5, 2020 0

26 студзеня 1990 года ў Беларусі быў адноўлены статус беларускай мовы, як дзяржаўнай

Беларуская мова — гарант нашай незалежнасці

26 студзеня 1990 г. ВС БССР 11 склі-кання апошнім у СССР прыняў Закон «Аб мовах у БССР» у адпаведнасці з якім пасля доўгага перапынку ад 1927 г. беларуская мо-ва зноў стала дзяржаўнай.

Сітуацыя ў краіне на той час была вельмі складанай. Усе ВНУ рэспублікі яшчэ ў 30-х гадах ХХ ст. гвалтоўна зрабілі руска-моўнымі, пры гэтым рэпрэсавалі беларус-камоўных выкладчыкаў і студэнтаў.

У 1959 г. закрылі ўсе беларускія шко-лы ў гарадах, пакінуўшы родную мову толь-кі ў вясковых школах. Некаторым катэго-рыям жыхароў Беларусі дазвалялі вызва-ляць сваіх дзяцей ад вывучэння беларускай мовы і літаратуры ў рускамоўных школах.

Асабліва пацярпелі маладыя бела-рускія хлопцы, з якіх літаральна выбівалі беларускую мову ў савецкім войску і мі-ліцыі.

Тым не менш народ не хацеў памі-раць і канчаткова русіфікавацца. Закон «Аб мовах» планаваў вярнуць родную мову ў штодзённы ўжытак на працягу 10 гадоў. І справа пайшла, асабліва калі Беларусь стала незалежнай краінай. У 1994-95 гг. больш за палову вучняў у першых класах вучылася па-беларуску. Беларуская мова паступова вярталася ў ВНУ, справаводства, на радыё і БТ.

Аднак майскі рэферэндум 1995 г., які праводзіўся са шматлікімі парушэннямі, спыніў гэты працэс, і абвешчанае ім двух-моўе за пару гадоў ліквідавала ўсе дасяг-ненні, зробленыя ў моўнай сферы, а ў 1998 г. унеслі такія змены ў Закон «Аб мовах», што ён практычна перастаў дзейнічаць.

Адначасова з гэтым на палітычную сцэну выйшла дамова аб стварэнні так званай «саюзнай дзяржавы», якая прадугле-джвала паступовую анексію Беларусі і ператварэнне яе ў «Северо-Западный край», дзе нічога беларускага ўжо не будзе.

Дзякуючы шматтысячным дэманст-рацыям і мітынгам беларускіх патрыётаў асноўныя палажэнні, запісаныя ў «саюзнай дамове», беларуская ўлада паклала пад су-кно, мяняючы пры гэтым беларускую мову і культуру на танную нафту і газ. Захаванне беларускай мовы легла на плечы грамад-скасці, і яна зрабіла немагчымае, пера-тварыла імідж беларускай мовы з сялян-скай, адсталай і калгаснай у мову гарадской эліты, інтэрнэта, камп’ютараў, Вікіпедыі, Касцёла і Уніяцкай царквы. Гэтая з’ява ў апошнія гады атрымала назву «мяккая бе-ларусізацыя» і вельмі занепакоіла маскоў-скіх імперыялістаў. Таму яны выцягнулі з пыльнай тэчкі старую «саюзную дамову» і год таму прад’явілі нам ультыматум, каб мы пагадзіліся дабраахвотна, «шасцю губе-рнямі» стаць чарговай ахвярай «русского мира».

Лепшыя прадстаўнікі нашага народа адказалі на гэта масавымі дэманстрацыямі і мітынгамі падчас святкавання сотай і сто-першай гадавіны БНР, удзелам у перапаха-ванні ў лістападзе мінулага года ў Вільні Кастуся Каліноўскага і пратэстамі ў Менску і іншых гарадах супраць т.зв. інтэграцыі ў снежні 2019 г.

Аднак усходняя пагроза нікуды не дзелася і «дамоклаў меч» «русского мира» як і раней вісіць над нашымі галовамі.

Суайчыннікі! Нашыя грамадзяне розных палітычных поглядаў і веравы-знанняў! Калі Вы хочаце і далей жыць у незалежнай краіне і карыстацца ўсімі яе пе-равагамі — ужывайце беларускую мову ў сваім жыцці і зрабіце ўсё неабходнае, каб яе захаваць для нашчадкаў.

За апошнія 50 гадоў наша краіна з сялянскай дзяржавы, дзе беларусы пера-важна жылі ў вёсках і менавіта там захавалі родную мову, ператварыліся ў трэцюю кра-іну Еўропы пасля Вялікабрытаніі і Бельгіі, дзе пераважае гарадское насельніцтва.

Упершыню за апошнія 200 год наш горад, які не гаварыў па-беларуску, бо бела-русаў там было менш за палову, стаў бела-рускім. Асабліва гэта датычыцца нашай ста-ліцы, дзе ў 2-х мільёнах насельніцтва бела-русы складаюць значную большасць.

Вясковае насельніцтва вельмі хутка знікае, і разам з ім знікаюць шматлікія бела-рускія дыялекты і носьбіты нашай мовы. Таму малыя дзеці нашах гараджанаў ужо не маюць беларускамоўных дзядуль і ба-буль, не чуюць беларускіх казак, песень і калыханак.

Таму менавіта мы, асабліва жыхары Менска і вялікіх гарадоў павінны захаваць сваю мову, навучыць гаварыць на ёй нашых дзяцей і ўнукаў, бо рускамоўная школа гэ-тага зрабіць не ў стане.

Таму я заклікаю Вас вярнуцца да родных беларускіх каранёў і не саромецца карыстацца беларускай мовай перш-на-перш дома, а таксама ў стасунках з уладамі ўсіх узроўняў, каб яны не забываліся, у якой краіне жывуць.

Будзе паўсюль гучаць беларуская мова, і аматары аншлюсу адмовяцца ад сваіх планаў і імперскіх амбіцый.

Ганаровы старшыня ТБМ,

кандыдат гістарычных навук

Алег Трусаў.

НАША СЛОВА № 4 (1467), 22 студзеня 2020 г.

Аўторак, Люты 4, 2020 0

ТБМ імя Ф. Скарыны г. Магілёва і Магілёўскай вобласці — 30 год!

12 студзеня магілёўскія га-радская і абласная арганізацыі ТБМ імя Францішка Скарыны ўрачыста адзначалі 30-годдзе. Юбілейная вечарына супала з святкаваннем Новага года, якое шмат год ладзіць наша суполка.

Каля сотні прыхільнікаў беларушчыны прыйшлі ў тайм-кафэ «Неба», каб адзначыць 30-ю гадавіну дзейнасці Магілёўскіх абласной і гарадской арганізацый Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. На імпрэзу прыехалі старшыня ТБМ Алена Анісім і ганаровы старшыня ТБМ Алег Трусаў. Таксама былі запро-шаны вядомыя і паважаныя асобы, якія стаялі ля вытокаў стварэння Таварыства беларускай мовы, кі-равалі абласнымі і гарадскімі ар-ганізацыямі ТБМ.

Як адзначыў кіраўнік га-радской арганізацыі ТБМ Алег Дзьячкоў, які быў вядоўцам на святкаванні, 30 гадоў магілёўскай суполцы споўнілася ў снежні 2019 года. Паводле філолага, былога старшыні абласной арганізацыі Яраслава Клімуця (жывая легенда філфака Магілёўскага дзяржаўна-га ўніверсітэта, літаратуразнаўца, сябра Саюза беларускіх пісьменні-каў), 19 снежня 1989 года адбылася ўстноўчая канферэнцыя рэгія-нальнай арганізацыі, якую ён ра-зам з іншымі рупліўцамі белару-шчыны ладзіў ужо як сябра арг-камітэта па стварэнні ТБМ.

— Тады прыходзілася пера-адольваць многа перашкод. Асно-ўнае — што нельга было дамовіцца з месцам правядзення сходу. Па-куль не прыйшоў ліст з ЦК кампа-ртыі, што трэба не стрымліваць, а садзейнічаць. Пра гэта нашым ка-муністам напомнілі маскоўскія камуністы. Тады мы ўжо здолелі і правесці канферэнцыю, — успо-мніў былы старшыня.

Цяперашні старшыня аб-ласной арганізацыі Міхась Була-вацкі нагадаў, што намаганнямі ТБМ-аўцаў у Магілёве штогод праходзіць «Беларускае пяцібор-ства» — інтэлектуальнае спаборніц-тва па пяці дысцыплінах. Сёлета яно мае адбыцца ўжо 18-ы раз.

Пра тое, што менавіта мова ёсць вельмі важным чыннікам у існванні нацыянальнай дзяржавы, казаў і былы старшыня ТБМ Алег Трусаў — гісторык, які родам з Мсціслава.

— Магілёўцы і мсціслаўцы ніколі не паміралі на сваёй лаўцы. Мы заўсёды былі фарпостам су-праць Залатой арды і спадкаемцаў Залатой арды, якія не раз хадзілі на нашу зямлю і зноў хочуць пры-йсці, — казаў навуковец і грамадскі дзеяч.

Ён узгадаў, што некалькі гадоў таму ў Мсціславе знайшлі парэшткі рыцара, які абараняў Мсціслаў у самым пачатку 16-га стагоддзя.

— Адкрылі ўрачыста помнік. Але там быў яшчэ меч. І гэты меч чорныя капальнікі скралі, вывезлі ў Расію, але магілёўцы выкупілі гэты меч, і ён зноў вернецца ў Ма-гілёў, — паведаміў Трусаў удзель-нікам сустрэчы. Дарэчы, прэзен-тацыя мяча адбылася ў Музеі гісторыі Магілёва 15 студзеня.

Шчырыя словы ў адрас Магілёўскай аргані-зацыі ТБМ казалі шматлік-ія госці. Сярод тых, хто прыйшоў павіншаваць магілёў-скую арганізацыю з юбілеем, былі прадстаўнікі ўкраінскай і яўрэйс-кай дыяспары. Генадзь Гузій ад украінцаў Магілёва падараваў ТБМ-аўцам некалькі кніг, адзначы-ўшы, што мова — гэта сэрца нацыі, а Аляксей Каплан ад Магілёўскай яўрэйскай грамады — насценны дыванок з выявай Марка Шагала. У сваім віншавальным слове Кап-лан нагадаў прысутным пра іўрыт, які доўгі час быў кніжнай мовай, але намаганнямі такіх рупліўцаў як Эліэзэр Бэн-Егуда, які нара-дзіўся ў 1858 годзе ў Беларусі, мае цяпер трывалыя пазіцыі сярод на-шых сучаснікаў.

Старшыня ТБМ імя Ф. Ска-рыны Алена Анісім, віншуючы магілёўцаў, адзначыла:

— Тое, што ў ТБМ-аўскай хаце ідзе парадак, відаць па ўсім. А тое, што ў магілёўскай арганіза-цыі ёсць парадак, відаць кожнаму, хто мае вочы. Бо дастаткова толькі зазірнуць у Вайбер і адразу даве-даешся пра ўсе справы, ініцыяты-вы, праекты, ідэі і г.д.

Паводле Анісім, магілёў-ская арганізацыя жывая, жвавая, энергічная і не жыве толькі тымі здзяйсненнямі, што ад-бываліся на працягу 30 год, але і вылучае новыя ідэі.

— Не забывайма, што справа нашай незалежнасці застаецца ў нашых руках. І нездарма мы ездзілі ўсе разам з розных гарадоў Бела-русі на перапахаванне Кастуся Ка-ліноўскага. Дзяржава нас туды не пасылала, але мы ведаем, дзе нам трэба быць і без розных там кіраў-нікоў, — сказала госця з Менска.

Яна пажадала, каб «наша ўлада была нашай не толькі па крыві, па месцы нараджэння, але нашай па духу». Алена Анісім нагадала пра Кангрэс за незалеж-насць, што мае адбыцца 15 сакаві-ка, якое ў дзяржаўным календары святаў пазначана як Дзень Кан-стытуцыі.

Падчас віншаванняў Алег Дзьячкоў уручыў граматы шэра-гу актывістаў. Былі адзначаны га-наровымі Падзякамі ад імя Тава-рыства і тыя магілёўцы, якія спры-яюць пашырэнню беларускай мо-вы і культуры ў горадзе.

Завіталі на ўрачыстую імп-рэзу і калядоўшчыкі з невялікай традыцыйнай праграмай, — зы-чанні-віншаванні і невялікая ін-тэрмедыя. Калядоўшчыкаў узна-гародзілі ў традыцыйным каляд-ным эквіваленце — цукеркамі, каў-басой і тортам. Задаволеныя былі ўсе: і Дзед з Казою, Механоша і Зораноша, Цыганка з Мядзведзем, Музыка і нават эксклюзiўны ка-лядны персанаж — патрабавальны і афіцыёзны Перапiсчык насельнi-цтва!

Гурт каляднікаў прыдаў урачыстай імпрэзе калядны наст-рой і пачалася музычна-забаў-ляльная частка. Прагучалі песні, быў арганізаваны святочны стол, а таксама танцы. Танчылі сваё — беларускія народныя танцы, як заўсёды весела і бадзёра.

Грамадскаму аб’яднанню ў гэтыя дні споўнілася 30 год, і, ня-гледзячы на ўсе намаганні і пры-нятую абласную праграму папу-лярызацыі беларускай мовы, сфе-ры ўжытку роднай мовы пашыра-юцца з цяжкасцю, як і грамадскія працэсы ў гэтым накірунку. Але пакуль ёсць такія энтузіясты, як Алег Дзьячкоў, які прарывае пла-ціну абыякавасці, імкнецца да іс-ціны і ўвесь час турбуе ўлады сва-імі пытаннямі і ініцыятывамі, не знікае ўпэўненасць, што родная мова абавязкова вернецца да магі-лёўцаў!

Наталля Шамянкова.

Фота: Васіль Навічонак.

НАША СЛОВА № 3 (1466), 15 студзеня 2020 г.

Чацвер, Студзень 30, 2020 0

Паважаныя сябры Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны!

Распачаўся новы 2020 год. Традыцыйна напачатку года мы праводзім паседжанне Рады.

Сёлета мы прызначылі яго на 26 студзеня. Падчас паседжання мы абмяркуем і зацвердзім план нашай дзейнасці на 2020 г., а таксама пагутарым аб чарговым з’ездзе нашай арганізацыі.

Для таго, каб да з’езда мы падышлі арганізавана, неабходна правесці ў нашых структурах справаздачна-выбарныя сходы, вызна-чыць прадстаўнікоў на з’езд, а таксама выказацца па  кандыдатуры будучага кіраўніка ТБМ і складзе нашай Рады.

Некаторыя  з кіраўнікоў абласных структур і асобных суполак ужо пачалі рабіць гэтую справу. Таму ў «Нашым слове» друкаваліся адпаведныя справаздачы. Папрашу ўсіх актывізаваць гэтую дзейнасць.

Акрамя таго, звяртаю вашу ўвагу на той факт, што з 2020 г. змяніўся памер сяброўскіх складак. Для працоўных ён складае 20 руб. у год (у 2019 г. было 15).

Было б добра, каб усе нашы арганізацыі не ўпусцілі гэты момант нашай дзейнасці. Бо хачу нагадаць, што ўсе нашы мерапрыемствы, у тым ліку літаратурныя сустрэчы, а таксама курсы праводзяцца ў нашай сядзібе, аплату за якую мы праводзім дзякуючы сяброўскім складкам і ахвяраванням. Спісы ахвярадаўцаў мы рэгулярна друкуем у «Нашым слове» і размяшчаем на партале ТБМ.

Мы атрымліваем шмат прапаноў і ідэй для будучай дзейнасці. Спадзяюся, што нам удасца шмат што зрабіць і ў гэтым годзе.

Старшыня ТБМ Алена Анісім.

 

НАША СЛОВА № 2 (1465), 8 студзеня 2020 г.

Аўторак, Студзень 21, 2020 0

Да юбілею Вольгі Іпатавай

У ТВОРЧЫМ СВАЯЦТВЕ

(Водбліскі сустрэчаў)

Волечка нарадзілася ў навагоднюю ноч у шпіталі каля сцяны старажытнага Мірскага замка. Дзесяць гадоў праву-чылася ў Наваградскай сярэд-няй школе. Дарэчы, там на га-радскіх могілках пахавана яе мама.

Таму Наваградчына для Вольгі Міхайлаўны Іпата-вай больш, чым «мой родны кут». Радаводныя сувязі моц-ныя зваротнай любоўю. І мы, госці Менска, бачылі ў сакаві-ку 1983 года, як любяць у На-ваградку сваю зямлячку, як шануюць яе пісьменніцкую ра-боту. Вось чаму творчы вечар Вольгі Іпатавай ператварыўся там у сапраўднае свята маста-цтва.

З выступленнямі сак-ратара праўлення Саюза пісь-меннікаў Івана Чыгрынава, на-месніка дырэктара Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук Уладзіміра Гні-ламёдава, паэта Алеся Ставера суседнічалі цікавыя нумары танцавальнага ансамбля «Сві-цязь», а таксама песні, якія прывезлі з сабою з Менска ка-мпазітар Алег Чыркун і арты-стка Зоя Мордус.

Ці не тады ўзніклі ў ма-ім блакноціку першыя радкі верша «Ля вежаў Наваградка» з эпіграфам радкоў Вольгі Іпа-тавай: «Самы маленечкі гарадок // Да тоўстай кнігі падобны».

Было ўсцешна да 40-годдзя ўжо знакамітай на ўсе мерыдыяны і паралелі паэтэсы ўручыць ёй кнігу лірыкі  «Ма-цярык» (1985) з вершам, які пачынаўся так:

Адкуль ідзём? Ад баразны,

з малога каліва…

Няма  наваградскай сцяны,

і замак спалены?

Затое мы — саюз вякоў

жывучай спадчыны…

Наваградак — ты меч бацькоў,

ты — песня матчына.

 

Я часта адгукаўся на з’яўленне новых творчых зда-быткаў Вольгі. На выдадзеную ёю ў 2002 г. кнігу «Альгердава дзіда» вось такім эх-спромтам «успыхнуў», адрасуючы яго чытачам трылогіі:

Ці ты грабар з лапатаю,

ці інцель з пысай гербавай, —

папсу не слухай з квартаю…

Чытай, упыр, Іпатаву:

яна з душой упартаю

і з дзідаю Альгердавай.

НАША СЛОВА № 1 (1464), 3 студзеня 2020 г.

Серада, Студзень 8, 2020 0

З Калядамі, шаноўныя беларусы!

Выйшаў «Верасень» № 21

Выйшаў з друку чарговы, 21 па ліку, нумар літаратурна-мастацкага часопіса «Верасень».

Паэзія ў выданні прадстаўлена вершамі Яўгеніі Кабяк, Насты Дадонавай, Бажэны Мацюк, Рагнеда Малахоўскага, Людмілы Сіманёнак, Паўла Змітрука і Уладзіміра Някляева.

Раздзел  «Проза» складаюць апа-вяданні Ульяны Зяткінай, Вольгі Ліха-дзіеўскай, Надзеі Філон, Наталлі Саў-рыцкай, Ганны Навасельцавай і Міколы Адама.

У раздзеле «Пераклады» друку-юцца вершы маладой нямецкай паэткі Андры Шварц і фантастычнае апавя-данне амерыканскага празаіка Айзека Азімава.

Раздзел крытыка пачынаецца ар-тыкулам Аляксея Марачкіна «…А жыта сей..», прысвечаным 60-годдзю паэта Анатоля Сыса. Аб ролі паэзіі  ў жыцці мастака, а таксама аб сяброўстве з Ана-толем Сысом — гутарка Эдуарда Акуліна з мастаком Алесем Квяткоўскім. Пра «залатыя дні» двух класікаў беларускай паэзіі — публікацыя Алеся Бяляцкага. «Шта-тнымі нататкамі» аб сваёй паездцы ў Новы свет працягвае дзяліцца з чытачамі Ула-дзімір Сіўчыкаў. «Мае дні» пад такой назвай друкуюцца дзённікавыя запісы Раісы Кры-вальцэвіч. Аб ролі жанчын у творчым і жыц-цёвым лёсе Тодара Лебяды — артыкул Сяргея Чыгрына. У рэцэнзіі на сенсацыйную кнігу «Берагі майго юнацтва» Эдуард Дубянецкі  прасочвае  паэтычную эвалюцыю Анатоля Сыса. Заканчваецца часопіс рэцэнзіяй Ана-толя Трафімчыка на кнігу Вадзіма Салеева «Нобель для Беларусі»…

Мастацкае афармленне нумара пад-рыхтавалі Дар’я Бунеева і Валерыя Пра-слава. Ілюстрацыі Алеся Квяткоўскага з жывапіснага цыклу «Ён вярнуўся!»

Пытайце «Верасень» № 21 на сядзібе ТБМ (Румянцава,13). Чытайце «Верасень» на сайце: Kamunikat.org. Дасылайце свае творы ў «Верасень» на адрас: verasenchas@gmail.com

На  вігілію Божага Нараджэння — да Адама Міцкевіча

Па традыцыі 24 снежня, святары і верні-кі касцёла св. Сымона і Алены прадстаўнікі літа-ратурнай супольнасці, супрацоўнікі Інстытута польскага ў Менску, прадстаўнікі еўрапейскіх амбасад сабраліся на імпрэзу, прысвечаную памяці вялікага беларускага польскамоўнага паэта-рамантыка Адама Міцкевіча ля помніка яму.

— У вігілійны дзень мы яднаемся з Ада-мам Міцкевічам, які святкаваў свой дзень наро-дзінаў разам з усім касцёлам перад Божым Нара-джэннем, iшоў разам з бацькамі на пастэрку — святую імшу пастыраў, — прамовіў кс. Ула-дзіслаў Завальнюк. — Ён натхняўся велічным духам Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Па-спалітай, яго паэмы называлі энцыклапедыямі шляхецкага ладу жыцця. Няхай яго паэзія і ду-хоўная культура таксама абуджае наш народ, каб і мы праз паэтаў і духоўных лідараў стана-віліся народам веры і культуры, каб людзі свят-лелі душой! Няхай добры Бог дабраславіць наш народ, кожны дом, кожную сям’ю, асабліва цер-пячых і цяжка хворых. Няхай любоў дакранецца да іх! — пажадаў ксёндз-пробашч.

 

«З’яві свой цуд,

каб зноў сустрэцца з родным краем,

Дазволь душы маёй, ахопленай адчаем,

Пераляцець туды, дзе поясам блакіту,

Над Нёманам лясныя ўзгоркі апавіты,

Дзе прозеленню жыта ў поле серабрыцца,

І залаціцца поўным коласам пшаніца…,

— пісаў Адам Міцкевіч ў паэме «Пан Тадэвуш».

 

Ля помніка выступілі з чытаннем вершаў і баладаў Адама Міцкевіча вучні катэхетычнай школы Чырвонага касцёла і навучэнцы сярэдняй школы пры польскай амбасадзе ў Менску. Пра-гучалі творы на польскай і беларускай мовах. Для гасцей заспяваў калядкі хор «Голас душы».

На пярэдадні свята ў Чырвоны касцёл даставілі Віфлеемскі агонь  беларускія скаўты, якія дзейнічаюць пры парафіях. Такая трады-цыя была запачаткавана ў 1982 годзе. Цяпер ліхтар са святлом скаўты завозяць ў 112 парафій краіны. Моладзь праехала больш 6000 кіла-метраў, развозячы святы агонь па ўсіх кутках Беларусі.

Э. Дзвінская,

фота аўтара.

Помняць у Лідзе Адама…

24 снежня ў 29-ты раз сабралася грамад-скасць Ліды на аплатку да помніка Адаму Міц-кевічу на вуліцы Адама Міцкевіча. У асноўным гэта былі сябры Таварыства польскай культуры на Лідчыне на чале з Аляксандрам Колышкам, але на гэты раз прысутнічаў і старшыня Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ Станіслаў Суднік, і ксёндз, таксама Станіслаў.

Прагучалі цёплыя словы пра Адама Міцкевіча. Ксенія Райко прачытала па-польску адрывак з “Пана Тадэвуша”, а Станіслаў Суднік па-беларуску — свой верш “Заполле” пра навед-ванне Адамам Міцкевічам свайго сябра Ігната Дамейкі ў Заполлі на Лідчыне.

Пасля паэтычнай часткі ўсе дваццаць чалавек падзяліліся паміж сабой каляднымі аплаткамі і выказалі добрыя пажаданні.

Яраслаў Грынкевіч.

НАША СЛОВА № 52 (1463), 25 снежня 2019 г.

Аўторак, Снежань 31, 2019 0

З Калядамі і Новым 2020 годам!

Самая папулярная кніга 2019 года  — «Каласы пад сярпом тваім»

13 снежня ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі прайшло пад-вядзенне вынікаў года ў прафесій-ным асяроддзі выдаўцоў, палігра-фістаў і распаўсюджвальнікаў.

Арганізатарамі  яго высту-пілі Міністэрства інфармацыі Рэс-публікі Беларусь, Нацыянальная бібліятэка Беларусі і Нацыяналь-ная кніжная палата.

Упершыню ў Нацыяналь-най бібліятэцы на выставе » Кнігі года» прадстаўлена ўся палітра беларускага кнігавыдання за 2019 год. У Беларусі выдавецкай дзей-насцю займаюцца больш за 500 суб’ектаў гаспадарання, дзякую-чы якім у гэтым годзе было выда-дзена больш за 9 000 кніг агульным накладам больш за 20 мільёнаў асобнікаў.

Самай папулярнай кнігай 2019 года стаў раман «Каласы пад сярпом тваім» Уладзіміра Карат-кевіча, перавыдадзены выдавец-твам » Папуры».

Цырымонія ўзнагароджан-ня калектываў і супрацоўнікаў галіны, а таксама парт-нёраў кнігавыдавецкай сферы па выніках года сімвалічна прайшла ў сценах «алмаза ведаў». Адзначылі лепшых на-меснік міністра інфарма-цыі Ігар Бузоўскі і дырэктар Нацы-янальнай бібліятэкі Беларусі Ра-ман Матульскі.

У рамках навагодняй даб-рачыннай акцыі «Нашы дзеці» арганізатары мерапрыемства і ай-чынныя выдавецтвы падрыхтавалі падарунак для выхаванцаў Бялы-ніцкай школы-інтэрната для дзя-цей-сірот і дзяцей, якія засталіся без бацькоўскай апекі — лепшыя беларускія дзіцячыя кнігі 2019 года.

Прыемным сюрпрызам для гасцей стаў спектакль «Пяс-няр», прысвечаны народнаму артысту СССР Уладзіміру Муляві-ну, у выкананні акцёраў Белару-скага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага.

Э. Дзвінская, фота аўтара.

На выставе «Кнігі года».